6. Chaṭṭhanayo · 6. 第六法义注
6. Chaṭṭhavaggo第六品
1. Niyāmakathāvaṇṇanā决定论注释
§445-447
445-447. Idāni niyāmakathā nāma hoti. Tattha niyāmoti ‘‘bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammatta’’nti (pu. pa. 13) vacanato ariyamaggo vuccati. Yasmā pana tasmiṃ uppajjitvā niruddhepi puggalo aniyato nāma na hoti, tasmā ‘‘so niyāmo niccaṭṭhena asaṅkhato’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Tato ‘‘yadi so asaṅkhato, evarūpena tena bhavitabba’’nti dīpento nibbānantiādimāha. Saṃsandanapucchā uttānatthāyeva.
445-447. 现在所说的是称为“调伏者”（niyāmaka）的议论。其意涵在于为善法中应当遵从的规律，这即是“调伏者”为“能够使善法安稳且不失常”的意义（援引《增支部·聚落第三》）。因在此调伏法中，一旦生起且虽受束缚的个体，不能称为非调伏者（无规律者），故称其为“调伏者是以坚固且无量无边的存在者”，如同黑暗的存在；针对这点提出疑问者与持不同意见者，因而问答遂生。遂又说明“若其为无量无边者，必应以该状态存在”，这便是“光明无灭”的涅槃等义理。此乃关于因果追问之详尽回答。
Atthikecītiādi niyāmassa saṅkhatabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ. Maggo asaṅkhatotipañhe tassa uppādanirodhabhāvato paṭikkhipatīti. Niyāmo saṅkhatotipañhe niruddhepi magge niyāmassa atthitaṃ sandhāya paṭikkhipati. Sotāpattiniyāmotiādipañhesupi anulomato ca paṭilomato ca imināva nayena attho veditabbo. Pañca asaṅkhatānīti puṭṭho pañcannaṃ asaṅkhatānaṃ āgataṭṭhānaṃ apassanto paṭikkhipati. Dutiyaṃ puṭṭho catunnaṃ sammattaniyāmānaṃ niyāmavacanato nibbānassa ca asaṅkhatabhāvato paṭijānāti. Micchattaniyāmapañho niyāmavacanamattena asaṅkhatatāya ayuttabhāvadīpanatthaṃ vuttoti.
即所谓“诸义者”等，是为说明调伏法内合成性质的问题。因道（magga）为无量无边之所生灭，即因有产生与消灭，故这里提出反驳。调伏者在有生灭之义上，虽受阻碍，然仍能说明道的调伏者的意义。对于初果入流者的调伏者等问题，既有一致亦有相逆的观点，均应以此理论加以理解。问者针对五种无量无边的根源，因见不足而反驳；二问者针对四种正当调伏者及涅槃无量无边的性质，予以承认。关于邪正调伏者之问，纯以调伏者之说显明无量无边的非依附性。
Niyāmakathāvaṇṇanā. · 决定论注释。
2. Paṭiccasamuppādakathāvaṇṇanā缘起论注释
§448
448. Idāni paṭiccasamuppādakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ nidānavagge ‘‘uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānaṃ ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā’’tiādivacanato (saṃ. ni. 2.20) ‘‘paṭiccasamuppādo asaṅkhato’’ti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānañca mahisāsakānañca; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa.
448. 现称为缘起论。其意涵在于《缘起经》中所述：“世尊们的生起，或不生起之法，皆以法为基：由法之坚定常住而立”（《相应部·缘起经》）。由是得知“缘起法为无量无边的本性”，如昔日婆罗门塞利与摩诃萨迦所讲。这里针对该点提出疑问与回答。
§449
449.Avijjāasaṅkhatāti ādayo pañhā avijjādīnaṃyeva paṭiccasamuppādabhāvadassanatthaṃ vuttā. Yena panatthena tattha ekekaṃ aṅgaṃ ‘‘paṭiccasamuppādo’’ti vuccati, so paṭiccasamuppādavibhaṅge vuttoyeva.
449. 无明的无量无边性质，是为提出无明等诸烦恼皆为缘起法的本质之意。由此分别说明每一因缘称为“缘起”的缘起法定义，此为缘起之详细区分解释。
§451
451.Avijjāpaccayā saṅkhārāti yā tattha dhammaṭṭhitatātiādi yena suttena laddhi patiṭṭhāpitā, tasseva atthadassanena laddhibhindanatthaṃ vuttaṃ. Ayañhettha attho – yā ayaṃ heṭṭhā ‘‘ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā’’ti vuttā na sā aññatra avijjādīhi visuṃ ekā atthi. Avijjādīnaṃ pana paccayānaṃyevetaṃ nāmaṃ. Uppannepi hi tathāgate anuppannepi avijjāto saṅkhārā sambhavanti, saṅkhārādīhi ca viññāṇādīni, tasmā ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti yā etasmiṃ pade saṅkhāradhammānaṃ kāraṇaṭṭhena ṭhitatāti dhammaṭṭhitatā. Tesaṃyeva ca dhammānaṃ kāraṇaṭṭheneva niyāmatāti dhammaniyāmatāti avijjā vuccati. Sā ca asaṅkhatā, nibbānañca asaṅkhatanti pucchati. Paravādī laddhivasena paṭijānitvā puna dve asaṅkhatānīti puṭṭho suttābhāvena paṭikkhipitvā laddhivaseneva paṭijānāti. Sesapadesupi eseva nayo. Heṭṭhā vuttasadisaṃ pana tattha vuttanayeneva veditabbanti.
451. “由无明所缘起的行”，是指“法之坚定常住”等经句中所体现的意思，为了破除误解而陈述真义。此处即指——所谓“坚定常住法”非指有诸分别而唯由无明单一存在。无明即为一切条件及其名称。生者必有无明，未生者亦无明未起，故谓“由无明为条件之行”，即因无明为诸行法存续之缘由故称“法之坚定常住”。诸法因缘所生，谓之“法之规律”，这即为无明。且此种规律为非依附、无量无边之故，涅槃亦为无依无上之义。对立说者虽作反对而谈“两种无量无边”，经文典籍均反驳此说，最终归于“一无量无边”，故理义如前说明。此法理有关诸法坚固永恒之义，依经论中类似表述而明晰。
Paṭiccasamuppādakathāvaṇṇanā. · 缘起论注释。
3. Saccakathāvaṇṇanā谛论注释
§452-454
452-454. Idāni saccakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘cattārimāni, bhikkhave, tathāni avitathānī’’ti (saṃ. ni. 5.1090) suttaṃ nissāya ‘‘cattāri saccāni niccāni asaṅkhatānī’’ti laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Ayañhissa adhippāyo – dukkhasamudayamaggesu vatthusaccaṃ saṅkhataṃ, lakkhaṇasaccaṃ asaṅkhataṃ. Nirodhe vatthusaccaṃ nāma natthi asaṅkhatameva tanti. Tasmā āmantāti āha. Taṃ panassa laddhimattameva. So hi dukkhaṃ vatthusaccaṃ icchati, tathā samudayaṃ maggañca. Yāni pana nesaṃ bādhanapabhavaniyyānikalakkhaṇāni, tāni lakkhaṇasaccaṃ nāmāti, na ca bādhanalakkhaṇādīhi aññāni dukkhādīni nāma atthīti. Tāṇānītiādīsu adhippāyo vuttanayeneva veditabbo.
452-454. 现在名之为真谛说法。其所依经文如“比库们，四谛是真实不虚”的经文（《相应部·杂法品》），由此知“四谛”为恒常不变且无量无边的真理，如同婆罗门塞利先贤所言。其论点为——苦集谛涉及可生灭之法，为假象；相真谛为无生灭法，即恒常真谛；灭谛不涉及对象，唯有无生无灭之实相故；故此四谛中，唯恒常无生灭者为真谛。由此发出教谕。此处述说的真谛，主要表现在苦谛及其集谛与道谛上。所说“制约和导致”的特性是标示其相的真谛，非以制约相为苦之他义。故诸相如束缚性等，为相真谛之标示，而非指其他不可名状之苦。应以此教义正确理解称谓之义。
Dukkhasaccanti pañhe laddhivasena lakkhaṇaṃ sandhāya paṭijānāti. Dukkhanti pañhe vatthuṃ sandhāya paṭikkhipati. Ito paraṃ suddhikapañhā ca saṃsandanapañhā ca sabbe pāḷianusāreneva veditabbā. Avasāne laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ āhaṭasuttaṃ atthassa micchā gahitattā anāhaṭasadisamevāti.
苦谛乃通过正确问题而获得，以其标志加以认识。谓苦者，因问题而废弃其事。以上所说，净问题及比对问题，皆应以巴利文原义理解。结论中谓为设立获得而说的经文，因误取其义，故称之为非正当之见，与非设立者相似。
Saccakathāvaṇṇanā. · 谛论释义。
4. Āruppakathāvaṇṇanā4. 无色论释义
§455-456
455-456. Idāni āruppakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘cattāro āruppā āneñjā’’ti vacanaṃ nissāya ‘‘sabbepi te dhammā asaṅkhatā’’ti laddhi, te sandhāya ākāsānañcāyatananti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti. Sādhakasuttampi atthaṃ ajānitvā āhaṭattā anāhaṭasadisamevāti.
455-456。现起无形论名此。当中所谓“有四无形者”，依此语“所有法皆非分别法”而得，是为无形界。此问为沙谛论者所问，答则为他论。其余皆谓此为正解。连法经亦不明义，误为非设立之见，与非设立者相似。
Āruppakathāvaṇṇanā. · 无色论释义。
5. Nirodhasamāpattikathāvaṇṇanā5. 灭尽定论释义
§457-459
457-459. Idāni nirodhasamāpattikathā nāma hoti. Tattha nirodhasamāpattīti catunnaṃ khandhānaṃ appavatti. Yasmā pana sā kariyamānā kariyati, samāpajjiyamānā samāpajjiyati, tasmā nipphannāti vuccati. Saṅkhatāsaṅkhatalakkhaṇānaṃ pana abhāvena na vattabbā ‘‘saṅkhatāti vā asaṅkhatā’’ti vā. Tattha yesaṃ ‘‘yasmā saṅkhatā na hoti, tasmā asaṅkhatā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānañceva uttarāpathakānañca; te sandhāya nirodhasamāpattīti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Uppādentītiādi samāpajjanapaṭilābhavaseneva vuttaṃ. Yathā pana rūpādayo asaṅkhatadhamme uppādenti; na tathā taṃ keci uppādenti nāma. Nirodhā vodānaṃ vuṭṭhānanti phalasamāpatti veditabbā. Asaṅkhatā pana taṃ natthiyeva, tasmā paṭikkhipati. Tena hīti yasmā saṅkhatā na hoti, tasmā asaṅkhatāti laddhi. Idaṃ pana asaṅkhatabhāve kāraṇaṃ na hotīti vuttampi avuttasadisamevāti.
457-459。此为灭入所说。所谓灭入者，谓四蕴断灭。因正于此灭有作，作入即入，故称为灭。因无分别和非分别标志，不能言“分别或非分别”。所问言“既然是分别，则非分别”，犹如盲者问路，答曰灭入。所谓生起等，同灭入获皆因由生起。比若色等非分别法生起，则非有生起。灭者，应观为果实成熟，非分别不存在，故废弃。由此故谓分别非有，则非分别。此处谓非分别情境无因，亦谓非别。
Nirodhasamāpattikathāvaṇṇanā. · 灭尽定论释义。
6. Ākāsakathāvaṇṇanā6. 虚空论释义
§460-462
460-462. Idāni ākāsakathā nāma hoti. Tattha tividho ākāso – paricchedākāso , kasiṇugghāṭimākāso, ajaṭākāso. ‘‘Tucchākāso’’tipi tasseva nāmaṃ. Tesu paricchedākāso saṅkhato, itare dve paññattimattā. Yesaṃ pana ‘‘duvidhopi yasmā saṅkhato na hoti, tasmā asaṅkhato’’ti laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ mahisāsakānañca; te sandhāya ākāsoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
460-462。此名空论。空有三种：分界空、识蔽空、非杂空。所谓“空虚空”即其名。其分界空为分别界，余二为空界。问言“若二者虽分别而非分别，则为非分别”，如盲人与牛等问空，答曰空。其余皆谓为正解。
Ākāsakathāvaṇṇanā. · 虚空论之解释。
7. Ākāso sanidassanotikathāvaṇṇanā7. 虚空有见等论之解释
§463-464
463-464. Idāni ākāso sanidassanotikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ tāḷacchiddādīsu ñāṇappavattiṃ nissāya ‘‘sabbopi ajaṭākāso sanidassano’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ ; te sandhāya ākāso sanidassanoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi sanidassano, evaṃvidho bhaveyyā’’ti codanatthaṃ rūpantiādi vuttaṃ. Cakkhuñca paṭiccātipañhesu evarūpassa suttassa abhāvena paṭikkhipitvā tulantarikādīnaṃ upaladdhiṃ nissāya paṭijānāti. Dvinnaṃ rukkhānaṃ antaranti ettha rukkharūpaṃ cakkhunā disvā antare rūpābhāvato ākāsanti manodvāraviññāṇaṃ uppajjati, na cakkhuviññāṇaṃ. Sesesupi eseva nayo. Tasmā asādhakametanti.
463-464。此为空现说论。问言“于塔叶分断等获智慧故，言所有皆非杂空”，如盲者。问空现者，答曰他论。又为说明假如为空现，应如是等，则说明色等，因无此经眼问而废正见，因觉察树间不见色，识心门生起，非眼识，是故不可为正。
Ākāso sanidassanotikathāvaṇṇanā. · 虚空有见等论之解释。
10. Pathavīdhātusanidassanātiādikathāvaṇṇanā10. 地界有见等论之解释
§465-470
465-470. Idāni pathavīdhātu sanidassanātiādikathā nāma hoti. Tattha yesaṃ pāsāṇaudakajālarukkhacalanānañceva pañcindriyapatiṭṭhokāsānañca vaṇṇāyatanaṃ kāyaviññattikāle hatthapādādirūpañca disvā ‘‘pathavīdhātuādayo sanidassanā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya sabbakathāsu ādipucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesaṃ sabbattha pāḷianusārena ceva heṭṭhā vuttanayena ca veditabbanti. Pathavīdhātu sanidassanāti ādiṃ katvā kāyakammaṃ sanidassananti pariyosānakathā niṭṭhitā.
465-470。此谓地界现说等。问言“观见如石、水、络绎、树、移动、五根之所界”，在身体识时看见手足等色，是谓地界现说，乃如盲者。问总问由沙谛，答由他论。余皆应以巴利文及下文说明而解。地界现说乃先说身体业现说，终结论述完毕。
Chaṭṭho vaggo. · 第六品。