Mātikā · 论母义注
1. Mātikāvaṇṇanā一、论母解释
1. Nayamātikāvaṇṇanā一、理法论母解释
§1
1.Saṅgahoasaṅgahotiādīnañhi vasena idaṃ pakaraṇaṃ cuddasavidhena vibhattanti vuttaṃ. Taṃ sabbampi uddesaniddesato dvidhā ṭhitaṃ. Tattha mātikā uddeso. Sā pañcavidhā – nayamātikā, abbhantaramātikā, nayamukhamātikā, lakkhaṇamātikā, bāhiramātikāti. Tattha saṅgaho asaṅgaho…pe… vippayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitanti – ayaṃ cuddasahi padehi nikkhittā nayamātikā nāma. Ayañhi iminā saṅgahādikena nayena dhātukathā dhammā vibhattāti dassetuṃ ṭhapitattā nayamātikāti vuccati. Etesaṃ padānaṃ mūlabhūtattā mūlamātikātipi vattuṃ vaṭṭati.
1. 关于“集合”与“非集合”等词，谓此论著以十四种方法加以分别，已有说明。这里所说的均为整体与组成的两重界分，其中“表格”为所指，谓此有五种——即总表格、内部表格、门面表格、标志表格以及外部表格。在此，“集合”与“非集合”……连语通过组合即成为“集合”，不组合称为“非集合”，此乃安置于十四词之中的总表格名称。借此集合等词之门面，论述法义以显明诸法分解，此故称为“表格”。从这些词根本性质而言，也可称作“根本表格”。
2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā二、内部论母解释
§2
2.Pañcakkhandhā…pe… manasikāroti ayaṃ pañcavīsādhikena padasatena nikkhittā abbhantaramātikā nāma. Ayañhi ‘‘sabbāpi dhammasaṅgaṇī dhātukathāya mātikā’’ti evaṃ avatvā saṅgahādinā nayena vibhajitabbe khandhādidhamme sarūpato dassetvā dhātukathāya abbhantareyeva ṭhapitattā abbhantaramātikāti vuccati. Khandhādipadānaṃ dhammasaṅgaṇīmātikāya asaṅgahitattā pakiṇṇakamātikātipi vattuṃ vaṭṭati.
2. “五蕴”“……”及“心意转动”等词，以二十五音节以上的词与句为分界，称为内部表格。意谓「诸法综论」作为法之总表，并由集合等词引导，分别揭示蕴等法的真相，且安置于法之内侧，是谓内部表格。又以非集合的散乱性状功能，亦可称为“散布表格”。
3. Nayamukhamātikāvaṇṇanā三、理法门论母解释
§3
3.Tīhi saṅgaho, tīhi asaṅgaho; catūhi sampayogo, catūhi vippayogoti ayaṃ catūhi padehi nikkhittā nayamukhamātikā nāma. Ayañhi sabbesupi pañcakkhandhādīsu ceva kusalattikādīsu ca mātikādhammesu, tīhi khandhāyatanadhātupadeheva saṅgaho ca asaṅgaho ca yojetabbo. Tathā catūhi arūpakkhandhehi sampayogo ca vippayogo ca. Etāni imesaṃ saṅgahāsaṅgahādīnaṃ nayānaṃ mukhānīti dassetuṃ ṭhapitattā nayamukhamātikāti vuccati.
3. 三种集合、三种非集合；四种组合、四种非组合，这些均以四词构成，称为门面表格。其理即在诸五蕴等及善等，与蕴、处、界之三词中，须联合组合与非组合的法相；又于四种无色蕴中复有组合与非组合。所有这集合、非集合等法之门面，为显示其义务而设，故称门面表格。
4. Lakkhaṇamātikāvaṇṇanā四、相状论母解释
§4
4.Sabhāgo, visabhāgoti ayaṃ dvīhi padehi nikkhittā lakkhaṇamātikā nāma. Ayañhi sabhāgalakkhaṇehi dhammehi saṅgahanayo, visabhāgalakkhaṇehi asaṅgahanayo, tathā sampayogavippayoganayo yojetabboti sabhāgavisabhāgalakkhaṇavasena saṅgahādilakkhaṇaṃ dassetuṃ ṭhapitattā lakkhaṇamātikāti vuccati.
4. 有“有部分”与“无部分”两词，谓此以两词为名，称为标志表格。此即以事物具部分性质而显示其集合法则，无部分者则显示其非集合法则，兼以联合与非联合法则，借此有无部分之标志，示现集合之法理，故名标志表格。
5. Bāhiramātikāvaṇṇanā五、外部论母解释
§5
5.Sabbāpi dhammasaṅgaṇī dhātukathāya mātikāti ayaṃ chasaṭṭhi tikapadāni, dve ca dukapadasatāni saṅkhipitvā nikkhittā bāhiramātikā nāma. Ayañhi ‘‘pañcakkhandhā…pe… manasikāro’’ti evaṃ dhātukathāya abbhantare avatvā ‘‘sabbāpi dhammasaṅgaṇī’’ti evaṃ dhātukathāya mātikato bahi ṭhapitattā bāhiramātikāti vuccati.
5. 诸法综论的总表，即所谓外部表格，共含六十六个三音节词，外加两百二十分词语，汇总置于外部。此缘其语义涵盖「五蕴……心意转动」之类，以蕴所在位置的内面解析为起点，乃置于外表，故称外部表格。
Evaṃ mātikāya pañcadhā ṭhitabhāvaṃ viditvā idāni ‘saṅgaho asaṅgaho’tiādīsu saṅgaho tāva jātisañjātikiriyāgaṇanavasena catubbidho. Tattha – ‘‘sabbe khattiyā āgacchantu, sabbe brāhmaṇā, sabbe vessā, sabbe suddā āgacchantu’’, ‘‘yā cāvuso visākha, sammāvācā, yo ca sammākammanto, yo ca sammāājīvo, ime dhammā sīlakkhandhe saṅgahitā’’ti ayaṃ jātisaṅgaho nāma. ‘‘Ekajātikā āgacchantū’’ti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbepi jātiyā ekasaṅgahaṃ gatā. ‘‘Sabbe kosalakā āgacchantu, sabbe māgadhakā, sabbe bhārukacchakā āgacchantu’’, ‘‘yo cāvuso visākha, sammāvāyāmo; yā ca sammāsati, yo ca sammāsamādhi, ime dhammā samādhikkhandhe saṅgahitā’’ti (ma. ni. 1.462) ayaṃ sañjātisaṅgaho nāma. ‘‘Ekaṭṭhāne jātā saṃvaḍḍhā āgacchantū’’ti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbepi sañjātiṭhānena nivutthokāsena ekasaṅgahaṃ gatā. ‘‘Sabbe hatthārohā āgacchantu, sabbe assārohā, sabbe rathikā āgacchantu’’, ‘‘yā cāvuso visākha, sammādiṭṭhi, yo ca sammāsaṅkappo, ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitā’’ti (ma. ni. 1.462) ayaṃ kiriyāsaṅgaho nāma. Sabbeva hete attano kiriyākaraṇena ekasaṅgahaṃ gatā. ‘‘Cakkhāyatanaṃ katamakkhandhagaṇanaṃ gacchatīti? Rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchatī’’ti. Hañci cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati, tena vata re vattabbe – ‘cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhena saṅgahita’’nti (kathā. 471), ayaṃ gaṇanasaṅgaho nāma. Ayamidha adhippeto. Tappaṭipakkhena asaṅgaho veditabbo. Tesaṃ vikappato saṅgahitena asaṅgahitādīni. Ekuppādekanirodhaekavatthukaekārammaṇatāvasena sampayogo, tappaṭipakkhato vippayogo. Tesaṃ vikappato sampayuttena vippayuttādīni. Tadubhayasaṃsaggavikappato saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttantiādīni. Pañcakkhandhātiādīni pana khandhavibhaṅgādīsu vuttanayeneva veditabbāni. Phassādayo panettha sanniṭṭhānavasena vuttasabbacittuppādasādhāraṇato vuttāti.
如此，了知表格有五种立场，现再论“集合与非集合”等名，集合有四种生灭行能的范畴，分述如下：第一，“诸刹利皆集、诸婆罗门皆集、诸婆罗门皆净”……等，是谓生起集合。诸佛弟子所推崇者如维萨卡，行正语、正业、正命者，持戒蕴一齐集，如是称为生族集合。第二如马尼平尼长老所说，“诸萨罗国民皆集、诸摩揭陀皆集、诸婆留车皆集”等，又如“维萨卡正精进、正念、正定诸法齐集”，称为共生集合。第三，谓“于一处生起并增”的集合同样，有对如来当时施设之处紧密结合，称为行为集合。诸如“诸手持杖者皆集、诸骑驴者皆集、诸车夫皆集”，以及“维萨卡正见、正思惟、正慧诸法齐集”等，皆属行为集合。其业行是自身行为所成故而成一集合。第四，如“眼识处属色蕴集合”，即见色蕴合一，是谓计数集合。此即被强调之所归属，与非集合须加以辨别。众种相连相散等理，依诸法内摄有所对故，故称四重门面集合。有关五蕴等详解，依《蕴分相应品》中所述为观察依据。缘触等在此亦为具现，因皆以心生起为基础所述。
Mātikāvaṇṇanā. · 纲目解释。