10. Bojjhaṅgavibhaṅgo
10. Bojjhaṅgavibhaṅgo10. 觉支分别
1. Suttantabhājanīyaṃ
一、经文部分的划分
Paṭhamanayavaṇṇanā第一方法解释
§466
466. Patiṭṭhānaṃ idha saṃsāre avaṭṭhānaṃ, tassa mūlaṃ kilesāti āha ‘‘kilesavasena patiṭṭhāna’’nti. Patiṭṭhānāya pana byāpārāpatti kammanti vuttaṃ ‘‘abhisaṅkhāravasena āyūhanā’’ti. Yasmā kilesesu taṇhādiṭṭhiyo taṇhādiṭṭhicaritānaṃ visesato saṃsāranāyikā, kilesasahitameva ca kammaṃ patiṭṭhānāya hoti, na kevalaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘taṇhādiṭṭhīhi…pe… āyūhanā’’ti. Tathā taṇhāya bhavassādabhāvato, diṭṭhiyā vibhavābhinandanabhūtāya vibhavābhisaṅkharaṇabhāvato ‘‘taṇhāvasena patiṭṭhānaṃ, diṭṭhivasena āyūhanā’’ti vuttaṃ. Diṭṭhīsupi antomukhappavattāya bhavadiṭṭhiyā visesato saṃsāre avaṭṭhānaṃ, yato olīyanāti vuccatīti āha ‘‘sassatadiṭṭhiyā patiṭṭhāna’’nti. Bahimukhappavattāpi vibhavadiṭṭhi bhavābhisaṅkharaṇaṃ nātivattatīti vuttaṃ ‘‘ucchedadiṭṭhiyā āyūhanā’’ti. Layāpatti yathāraddhassa ārambhassa aniṭṭhānaṃ antosaṅkocabhāvatoti āha ‘‘līnavasena patiṭṭhāna’’nti. Uddhatāpatti anupāyabhūtā byāpārāpatti asaṅkocabhāvatoti vuttaṃ ‘‘uddhaccavasena āyūhanā’’ti. Tathā kosajjapakkhikattā ca kāmasukhānuyogassa uddhaccapakkhikattā ca attakilamathānuyogassa tadubhayavasena patiṭṭhānāyūhanā vuttā, itaraṃ vuttanayānusārena veditabbaṃ. Idhāti imissā sammohavinodaniyā. Avuttānanti ‘‘kilesavasena patiṭṭhāna’’ntiādīnaṃ vasena veditabbā patiṭṭhānāyūhanāti yojanā.
466. 在此，『存在』于轮回为『处所』，其根本称为烦恼，故谓之“由烦恼为根本的存在”。但就处所而言其业为牵引，故说为“由意志行的牵引”。因烦恼中有渴爱和见业，这渴爱和见业的行为特别导致轮回，处所的成立必依烦恼之因，绝非单仅如此。如是故，称为“由渴爱和见业等牵引”。此外，渴爱由于生灭变化，见业则由对境界的赞叹与执取而生起，故说“由渴爱为处所，见业为牵引”。见业亦因内转向所转，不同于因见为生的轮回根本，故谓“由常见为处所”。而外转向的存在则不超过对境界的执取，即“由断见为牵引”。随波逐流的怠惰由于着手先起恶趣入流，故谓“由懈怠为处所”。无方策的精进中断，是由不收敛所致，故称“由掉举为牵引”。此外，由淫欲、嗔恚等贪着以及邪见的躁动，都被分别称为处所与牵引，应当依各异教示分别明了。此即在此教法中的迷惑消除所说。‘处所’与‘牵引’为烦恼之表现，依此联结称谓处所与牵引。
Samappavatte dhammeti līnuddhaccavirahena samappavatte sampayuttadhamme. Paṭisañcikkhatīti patirūpaṃ saṅkaleti gaṇeti tuleti. Tenāha ‘‘upapattito ikkhatī’’ti. Tadākāroti paṭisaṅkhānākāro upapattito ikkhanākāro. Evañca katvāti paṭisaṅkhānasabhāvattā eva upekkhāsambojjhaṅgassa. Pacchimapacchimakāraṇabhāvoti pacchimassa pacchimassa kāraṇabhāvo. Purimaṃ purimañhi pacchimassa pacchimassa visesapaccayoti.
当一切法和合相续相应时，即为已结业法。‘回顾分析’即反复思虑、计算、推敲的意思。故谓‘已生成为起因’，此种状态即是回顾附属的状态。由此类比说明回顾分析的形态，乃至达成无分别的念觉支。
§467
467. Aviparītakāyādisabhāvaggahaṇasamatthatāya balavatī eva sati. Paññā gahitā satinepakkenāti attho. Evaṃcittoti evaṃ lābhasakkārasilokasannissitacitto. Cirakatavattādivasenāti cirakatavattādisīsena. ‘‘Vutto’’ti imināpi ‘‘katvā āha kāyaviññattiṃ…pe… koṭṭhāsa’’nti yojanā.
467. 对‘无差别于身等之性质的把握’持有坚定的正念。‘智慧’乃系于正念之力量。‘如此心’系指以如是获得的称誉、信赖、世界为依托的心态。‘久恒性等诸缘’指久恒性等诸因缘。‘说’这里系指经过如此行为后，‘身、识转变……聚合’的联系。
Paresanti na anantarānaṃ. Sabbesaṃ…pe… yojetabbā ‘‘sabbe bojjhaṅgā sabbesaṃ paccayavisesā hontiyevā’’ti. Kāmetīti kāmo, assādanavasena āmasatīti āmisaṃ, kāmova āmisanti kāmāmisaṃ, kilesakāmo. Vatthukāmo pana āmasīyatīti āmisaṃ. Evaṃ sesadvayampi. Tesu lokīyanti ettha sukhavisesāti loko, upapattiviseso. Vaṭṭaṃ saṃsāro. Kāmassādavasena pavatto lobho kāmāmisaṃ. Bhavavisesapatthanāvasena pavatto lokāmisaṃ. Vibhavo nāma kimatthiyo, ko vā taṃ abhipattheyyāti vaṭṭānugedhabhūto lobho vaṭṭāmisanti ca vadanti. Tadārammaṇanti tassā taṇhāya ārammaṇaṃ, rūpādi. Lokadhammā lābhādayo. Vuttāvasesā sabbāva taṇhā saṃsārajanako rāgo.
它从未出现即刻的联系。在一切之中均应联结，谓‘一切觉支皆为一切缘所依’，此为所说。‘欲’即欲界，带有感官之欲和世俗之欲。‘对物欲’即带感官的欲望。‘财欲’则指对物质享受的欲望，如此两者皆属于世俗欲望。在此二者中，世俗者即是指此处所称的乐受。轮回即为这样的流转。由于贪欲与渴爱，此轮回激起了世俗欲望。‘相续’之意是贪欲随缘而生，故称欲生世俗之所以。‘境界’指贪欲的对象，即对境界的执著。‘缘起’即贪欲的依凭。‘入门’是贪欲的依止，诸如色等世俗事物作为缘起。依此所闻，一切贪欲都是导致轮回的渴爱。
Paṭhamanayavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第一方法解释已毕。
Dutiyanayavaṇṇanā第二方法解释
§468-9
468-9.Sabbe sattāti kāmabhavādīsu, saññībhavādīsu, ekavokārabhavādīsu ca sabbabhavesu sabbe sattā. Āhārato ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikā, paccayaṭṭhitikā. Yena paccayena te tiṭṭhanti, so ekova dhammo ñātapariññāsaṅkhātāya ‘‘āhāraṭṭhitikā’’ti abhiññāya abhiññeyyo. Dve dhātuyoti saṅkhatāsaṅkhatadhātuyo. Tisso dhātuyoti kāmadhāturūpadhātuarūpadhātuyo. Pañca vimuttāyatanānīti ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo’’tiādinā (dī. ni. 3.322, 355; a. ni. 5.26) āgatāni vimuccanakāraṇāni. Anuttariyānīti dassanānuttariyādīni cha anuttariyāni. Niddasavatthūnīti yehi kāraṇehi niddaso hoti, tāni niddasavatthūni nāma. Desanāmattañcetaṃ. Khīṇāsavo hi dasavasso hutvā parinibbuto puna dasavasso na hoti. Na kevalañca dasavasso, navavassopi…pe… ekamuhuttikopi na hotiyeva puna paṭisandhiyā abhāvā, aṭṭhuppattivasena panevaṃ vuttaṃ. Tāni pana ‘‘idha, bhikkhu, sikkhāsamādāne tibbacchando hotī’’tiādinā (dī. ni. 3.331) sutte āgatāniyeva. ‘‘Sammādiṭṭhissa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī’’tiādīni (dī. ni. 3.360; a. ni. 10.106) dasa nijjaravatthūni. Khandhādayoti khandhāyatanadhātādayo. Vinandhananti ‘‘bhavādivinandhanaṭṭhena vānaṃ vuccati taṇhā’’ti dasseti. Gamananti assādanavasena ārammaṇe pavattimāha. Tena vuttaṃ ‘‘piyarūpasātarūpesū’’ti.
468-469. 众生皆是指从欲界生起、从有缘显现以及从具体形态生起的一切存在。谓之“诸众生”。‘因食而有’者指众生依赖食物得以存活及其所依之条件。众生依此种条件保持其存在，此称为食处依止。五蕴、六处、十八界合称为二蕴，三蕴则是色、受行识。五解脱境指佛弟子以佛、法、僧为师，因而得解脱的境界。‘无上’指最高的见解。‘结使终灭之境’谓由因缘结使而生，必然会灭的境界。上述讲述为教导的内容。已断烦恼者，在灭尽十年后成正等觉，不再有复起，无复续命，这即是不复来处。多言处说法的经文亦传此意。关于正见的人，邪见会被消灭，十种真实条件相随。诸蕴、处、界等因缘集起而现。所谓断除轮回等，是指‘由生有断灭之因所成的渴爱’；行走之意指欲望中心生起依止。所说为‘喜爱美色等’的依止。
Vipassanāsahagatanti veditabbaṃ viññattisamuṭṭhāpakattā. ‘‘Maggaṃ appattaṃ kāyikaṃ vīriya’’nti visesetvā vuttattā pana lokuttaravīriyampi pariyāyena kāyikaṃ nāma atthīti dīpitaṃ hoti.
应当知「由观智生」是指由识心生起之意。句中「道未成，身体的精进」为特指。然由此推及出世间的精进时，也谓之身体精进，此意得以彰明。
Rūpāvacare pītisambojjhaṅgoti na vuccatīti āha ‘‘rūpāvacare…pe… paṭikkhittā’’ti. Yathā vipassanāsahagatā pīti pariyāyena ‘‘pītisambojjhaṅgo’’ti vuccati, evaṃ rūpāvacare pīti nibbedhabhāgiyā vattabbā siyā. Evaṃ labbhamānāpi alabbhamānaṃ upādāya na vuttā. ‘‘Avitakkaavicārā’’ti visesanaṃ santapaṇītāya pītiyā dassanatthaṃ. Bojjhaṅgabhūtāti pariyāyabojjhaṅgabhūtā. Avitakkaavicāro pīti…pe… na vutto savitakkasavicārattā tassa. Na hi kāmāvacarā avitakkaavicārā pīti atthi.
有关「色界中的欢喜觉支」一词并不恰当，因此有言：「色界中的……等皆被摈弃。」如同由观智生之欢喜称为「欢喜觉支」一样，色界的欢喜应被视为断尽部分。此欢喜既得时的状态及不再得时的状态，均非作为执着论说。所谓「无分别心思虑」的修饰，是为显现欢喜之用。觉支本质则是转述觉支本身。「无分别心思虑的欢喜」并非以有分别或无分别心思虑而说。实无欲界的无分别心思虑欢喜存在。
Idha vutto pariyāyenāti attho. Maggapaṭivedhānulomanato vipassanāya viya pādakajjhānesupi satiādayo ‘‘bojjhaṅgā’’tveva vuccantīti āha ‘‘nibbedhabhāgiyattā na paṭikkhipitabbo’’ti. Evaṃ kasiṇajjhānādīsu bojjhaṅge uddharantānaṃ adhippāyaṃ vatvā anuddharantānaṃ adhippāyaṃ vattuṃ ‘‘anuddharantā panā’’tiādimāha. Te hi āsannekantakiccanibbattīhi vipassanākkhaṇe bojjhaṅge uddharanti, na jhānakkhaṇe tadabhāvato. Tenāha ‘‘vipassanākiccassa viya…pe… na uddharantī’’ti. Kasiṇanissando arūpānīti āha ‘‘tadāyattānī’’ti.
此处所称「转述」义，谓依循正道的显现而行，就如正观在脚中禅定等念中亦称为「觉支」一类。然有言：「断尽部分不可摈弃。」如是，色界等禅定中提举觉支、摄持觉支者为提举、未提举者为不提举。谓「未提举者」等语。此等人在正观作法时，因身旁存在刺痛，以致觉支被提起；但在禅定时无此情况，故无提举。故称：「好似观智作业时……未提举。」谓因寂静禅定无辅助因故。
Dutiyanayavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第二方法解释已毕。
Tatiyanayavaṇṇanā第三方法解释
§470-1
470-1. Vossajjanaṃ pahānaṃ vossaggo, vossajjanaṃ vā vissaṭṭhabhāvo nirāsaṅkānuppavesoti āha ‘‘vossaggasaddo…pe… duvidhatā vuttā’’ti. Vipassanākkhaṇe tadaṅgatanninnappakārena, maggakkhaṇe samucchedatadārammaṇakaraṇappakārena.
470-471 经文中「弃除」即「断舍」；「弃除」亦称为生起趋势之灭除，谓无爱无染之入相。因言「弃除」一词有二重含义。观智作业时，因身边所感不安之着落感尚存；修道之时，则以断绝之现象为仪式故示。
Tatiyanayavaṇṇanā niṭṭhitā. · 第三方式之解释已完。
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā. · 经藏分别之解释已完。
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
第二节 阿毗达摩讲解
§472
472. Upekkhanamupekkhāsambojjhaṅgassa sabhāvo, so ca samādhivīriyasambojjhaṅgo viya sampayuttānaṃ ūnādhikabhāvabyāvaṭo ahutvā tesaṃ anūnānadhikabhāve majjhattākārappavattīti imamatthaṃ āha ‘‘upekkhanavasenā’’tiādinā. Tattha upapattito ikkhananti paṭisaṅkhānamāha.
472。有关平等心觉支的本质，及其与定力和精进觉支之结合，因其而生的不足与过度状态，故有中道之调整，此意谓之「以平等力」。其中涉及到反向产生之反观，释谓如是。
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā. · 阿毗达摩分别之解释已完。
Bojjhaṅgavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā. · 觉支分别之解释已完。