SN 28 · 7. 舍利弗相应
1. 远离所生经
332一时,舍利弗尊者住在舍卫城的祇树给孤独园。那时,舍利弗尊者于午前着下衣,持钵与衣,入舍卫城乞食。在舍卫城次第乞食后,食毕由乞食处返回,为作日间静居而往安陀林。他进入安陀林,于一树下坐定,作日间静居。
Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena andhavanaṃ tenupasaṅkami divāvihārāya. Andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi.
4那时,舍利弗尊者在傍晚时分从独处静坐中起身,前往祇树给孤独园。阿难尊者远远望见舍利弗尊者走来,见后便对舍利弗尊者说:“贤友舍利弗,你的诸根极为清净,面容明亮光洁。今日舍利弗尊者是以何种安住而安住的呢?”
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena jetavanaṃ anāthapiṇḍikassa ārāmo tenupasaṅkami. Addasā kho āyasmā ānando āyasmantaṃ sāriputtaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘vippasannāni kho te, āvuso sāriputta, indriyāni; parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. Katamenāyasmā sāriputto ajja vihārena vihāsī’’ti?
5“贤友,在此,我远离诸欲、远离不善法,有寻有伺,由离而生喜乐,具足初禅那而住。贤友,我并无这样的念头:‘我正进入初禅那’,或‘我已进入初禅那’,或‘我已从初禅那出来。’”“确实如此,因为舍利弗尊者长久以来已善根除我执、我所执与慢随眠。因此,舍利弗尊者不这样想:‘我正进入初禅那’,或‘我已进入初禅那’,或‘我已从初禅那出来。’”第一。
‘‘Idhāhaṃ, āvuso, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ paṭhamā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. ‘‘Tathā hi panāyasmato sāriputtassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā susamūhatā. Tasmā āyasmato sāriputtassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ paṭhamā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. Paṭhamaṃ.
无寻经
333舍卫城缘起。阿难尊者看见舍利弗尊者,便对他说:“贤友舍利弗,您的诸根如此明净,容貌光洁明亮。尊者今日安住于何等住中呢?”
Sāvatthinidānaṃ . Addasā kho āyasmā ānando…pe… āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘vippasannāni kho te, āvuso sāriputta, indriyāni; parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. Katamenāyasmā sāriputto ajja vihārena vihāsī’’ti?
9“贤友,我因寻与伺的止息,内证净信,心成专一,无寻无伺,定所生喜与乐,具足第二禅那而住。贤友,我不生起这样的觉知:‘我正进入第二禅那’,或‘我已进入第二禅那’,或‘我已从第二禅那出定’。” “确实如此!尊者舍利弗久远以来,已彻底断除我见、我所见以及慢随眠。因此,尊者舍利弗不生起这样的觉知:‘我正进入第二禅那’,或‘我已进入第二禅那’,或‘我已从第二禅那出定’。” 第二。
‘‘Idhāhaṃ , āvuso, vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ dutiyaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ dutiyaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ dutiyā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. ‘‘Tathā hi panāyasmato sāriputtassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā susamūhatā. Tasmā āyasmato sāriputtassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ dutiyaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ dutiyaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ dutiyā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. Dutiyaṃ.
3. 喜经
334在舍卫城。阿难尊者看见……(中略)……“贤友舍利弗,您的诸根极为清净,面容明净光洁。尊者舍利弗今日以何种方式安住?”
Sāvatthinidānaṃ. Addasā kho āyasmā ānando…pe… ‘‘vippasannāni kho te, āvuso sāriputta, indriyāni; parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. Katamenāyasmā sāriputto ajja vihārena vihāsī’’ti?
13“贤友,我离于喜、住于舍,具念、正知,以身领受乐,此即圣者所宣说的‘舍、具念、乐住’,我具足第三禅那而住。贤友,我不起如是心念:‘我正入第三禅那’,或‘我已入第三禅那’,或‘我从第三禅那出’。”“诚然如是,尊者舍利弗长久以来已善除我见、我所见与慢随眠,故尊者舍利弗不起如是心念:‘我正入第三禅那’,或‘我已入第三禅那’,或‘我从第三禅那出’。”第三。
‘‘Idhāhaṃ, āvuso, pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṃ sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedemi; yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ tatiyaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ tatiyaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ tatiyā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. ‘‘Tathā hi panāyasmato sāriputtassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā susamūhatā. Tasmā āyasmato sāriputtassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ tatiyaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ tatiyaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ tatiyā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. Tatiyaṃ.
4. 舍经
335舍卫城因缘。阿难尊者看见……(中略)……“舍利弗贤友,您的诸根极为明净,面容纯净、光洁。尊者舍利弗今日是依何种住而安住呢?”
Sāvatthinidānaṃ . Addasā kho āyasmā ānando…pe… ‘‘vippasannāni kho te, āvuso sāriputta, indriyāni; parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. Katamenāyasmā sāriputto ajja vihārena vihāsī’’ti?
17“贤友,在此,我依断除乐、断除苦,先前的喜与忧已灭没故,进入并安住于不苦不乐、具足舍念清净的第四禅那。贤友,我并没有这样的念头:‘我正进入第四禅那’,或‘我已进入第四禅那’,或‘我已从第四禅那出定。’”“正是如此,因为舍利弗尊者长久以来,我作、我所、慢随眠已被彻底根除。因此,舍利弗尊者不会这样想:‘我正进入第四禅那’,或‘我已进入第四禅那’,或‘我已从第四禅那出定。’”
‘‘Idhāhaṃ, āvuso, sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ catutthā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. ‘‘Tathā hi panāyasmato sāriputtassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā susamūhatā. Tasmā āyasmato sāriputtassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ catutthā jhānā vuṭṭhito’ti vā’’ti. Catutthaṃ.
第五 空无边处经
336于舍卫城。阿难尊者看见……(中略)……“贤友,在此,我完全超越一切色想,灭除有对想,不作意种种想,了知‘虚空无边’,便进入并安住于空无边处……(中略)……或者‘我从此定出’。” 第五经。
Sāvatthinidānaṃ . Addasā kho āyasmā ānando…pe… ‘‘idhāhaṃ, āvuso, sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi…pe… vuṭṭhitoti vā’’ti. Pañcamaṃ.
6. 识无边处经
337于舍卫城。阿难尊者看见……(中略)……“贤友,在此,我完全超越空无边处,了知‘识是无边的’,便进入并安住于识无边处……(中略)……或者‘我从此定出’。” 第六经。
Sāvatthinidānaṃ. Addasā kho āyasmā ānando…pe… ‘‘idhāhaṃ, āvuso, sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharāmi…pe… vuṭṭhitoti vā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 无所有处经
338在舍卫城。那时,尊者舍利弗……乃至……“朋友,于此,我完全超越识无边处,以‘无所有’证得并安住于无所有处……乃至……或‘我从中出定’。”第七经。
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā sāriputto…pe… ‘‘idhāhaṃ, āvuso, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi…pe… vuṭṭhitoti vā’’ti. Sattamaṃ.
8. 非想非非想处经
339舍卫城因缘。那时,具寿舍利弗……「贤友,在此,我超越无所有处,成就非想非非想处而住……或『已出定』。」第八。
Sāvatthinidānaṃ . Atha kho āyasmā sāriputto…pe… ‘‘idhāhaṃ, āvuso, ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharāmi…pe… vuṭṭhitoti vā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 灭尽定经
340舍卫城因缘。那时,具寿舍利弗……「贤友,在此,我完全超越非想非非想处,成就想受灭而住。贤友,我不这样想:『我正进入想受灭』,或『我已进入想受灭』,或『我已从想受灭出定』。」「正因为具寿舍利弗长久以来,我作、我所作、慢随眠已善根除。因此,具寿舍利弗不这样想:『我正进入想受灭』,或『我已进入想受灭』,或『我已从想受灭出定』。」第九。
Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā sāriputto…pe… . ‘‘Idhāhaṃ, āvuso, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharāmi. Tassa mayhaṃ, āvuso, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhā vuṭṭhito’ti vā’’ti. ‘‘Tathā hi panāyasmato sāriputtassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā susamūhatā. Tasmā āyasmato sāriputtassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhā vuṭṭhito’ti vā’’ti. Navamaṃ.
10. 针口经
341一时,尊者舍利弗住在王舍城的迦兰陀竹园。那时,尊者于清晨时分著衣持钵,入王舍城乞食。在王舍城次第乞食后,倚着一处墙根受用那钵食。这时候,游方者针口女来到尊者舍利弗跟前;到了之后,对尊者舍利弗这样说:
Ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputto rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahe piṇḍāya pāvisi. Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caritvā taṃ piṇḍapātaṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ nissāya paribhuñjati. Atha kho sūcimukhī paribbājikā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
31“沙门,你可是低头而食?”“姊妹,我并非低头而食。”“那么,沙门,你是仰头而食?”“姊妹,我并非仰头而食。”“那么,沙门,你是朝方位而食?”“姊妹,我并非朝方位而食。”“那么,沙门,你是朝四维而食?”“姊妹,我并非朝四维而食。”
‘‘Kiṃ nu kho, samaṇa, adhomukho bhuñjasī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, bhagini, adhomukho bhuñjāmī’’ti. ‘‘Tena hi, samaṇa, ubbhamukho bhuñjasī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, bhagini, ubbhamukho bhuñjāmī’’ti. ‘‘Tena hi, samaṇa, disāmukho bhuñjasī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, bhagini, disāmukho bhuñjāmī’’ti. ‘‘Tena hi, samaṇa, vidisāmukho bhuñjasī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, bhagini, vidisāmukho bhuñjāmī’’ti.
32「沙门,你朝下而食吗?」被这样问时,你却说:「姊妹,我不朝下而食。」「那么,沙门,你朝上而食吗?」被这样问时,你却说:「姊妹,我不朝上而食。」「那么,沙门,你朝四方而食吗?」被这样问时,你却说:「姊妹,我不朝四方而食。」「那么,沙门,你朝四维而食吗?」被这样问时,你却说:「姊妹,我不朝四维而食。」
‘‘‘Kiṃ nu, samaṇa, adhomukho bhuñjasī’ti iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, adhomukho bhuñjāmī’ti vadesi. ‘Tena hi, samaṇa, ubbhamukho bhuñjasī’ti iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, ubbhamukho bhuñjāmī’ti vadesi. ‘Tena hi, samaṇa, disāmukho bhuñjasī’ti iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, disāmukho bhuñjāmī’ti vadesi. ‘Tena hi, samaṇa, vidisāmukho bhuñjasī’ti iti puṭṭho samāno ‘na khvāhaṃ, bhagini, vidisāmukho bhuñjāmī’ti vadesi’’.
33「那么,沙门,你究竟如何而食呢?」「姊妹,凡是那些以地相明这类畜生明、依邪命谋生活命的沙门、婆罗门,他们就被称为‘朝下而食者’。姊妹,凡是那些以星相明这类畜生明、依邪命谋生活命的沙门、婆罗门,他们就被称为‘朝上而食者’。姊妹,凡是那些从事遣使传讯、为人奔走、依邪命谋生活命的沙门、婆罗门,他们就被称为‘朝四方而食者’。姊妹,凡是那些以肢相明这类畜生明、依邪命谋生活命的沙门、婆罗门,他们就被称为‘朝四维而食者’。
‘‘Kathañcarahi , samaṇa, bhuñjasī’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā vatthuvijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘adhomukhā bhuñjantī’ti. Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā nakkhattavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘ubbhamukhā bhuñjantī’ti. Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā dūteyyapahiṇagamanānuyogāya micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘disāmukhā bhuñjantī’ti. Ye hi keci, bhagini, samaṇabrāhmaṇā aṅgavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappenti, ime vuccanti, bhagini, samaṇabrāhmaṇā ‘vidisāmukhā bhuñjantī’’’ti.
34“姊妹,我不以地相占卜这类畜生明为邪命谋生,不以星相占卜这类畜生明为邪命谋生,不以遣使传讯、为人奔走这类事为邪命谋生,不以肢相占卜这类畜生明为邪命谋生。我如法寻求食物,如法求得食物之后而食用。”
‘‘So khvāhaṃ, bhagini, na vatthuvijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi, na nakkhattavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi, na dūteyyapahiṇagamanānuyogāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi, na aṅgavijjātiracchānavijjāya micchājīvena jīvikaṃ kappemi. Dhammena bhikkhaṃ pariyesāmi; dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā bhuñjāmī’’ti.
35于是,游方者针嘴女在王舍城走遍大街小巷与各广场,如是宣告:“释迦弟子沙门如法受食,释迦弟子沙门无有过失而受食。请施与释迦弟子沙门食物。”第十经。
Atha kho sūcimukhī paribbājikā rājagahe rathiyāya rathiyaṃ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ upasaṅkamitvā evamārocesi – ‘‘dhammikaṃ samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti; anavajjaṃ samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti. Detha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ piṇḍa’’nti. Dasamaṃ.
36舍利弗相应品终。
Sāriputtasaṃyuttaṃ samattaṃ.
37其摄颂曰:
Tassuddānaṃ –
39由远离所生、无寻,喜、舍,第四禅,
Vivekajaṃ avitakkaṃ, pīti upekkhā catutthakaṃ;
40空无边处、识无边处,无所有处、非想非非想处,
Ākāsañceva viññāṇaṃ, ākiñcaṃ nevasaññinā;
41灭尽定为第九所说,第十则为针嘴女。
Nirodho navamo vutto, dasamaṃ sūcimukhī cāti.