MN 133 · 摩诃迦旃延一夜贤者经
279如是我闻：有一次，世尊住在王舍城的温泉园里。那时，沙密地尊者在后夜时分起身，前往温泉那里清洗身体。他在温泉洗完身体后上来，只穿着下衣站着，晾干身体。这时，某位天人在深夜将尽时，带着光芒照耀了整个温泉园，来到沙密地尊者那里。到了之后，站在一旁。那位天人站在一旁，这样对沙密地尊者说：“比丘，你能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释吗？” “朋友，我不能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释。那么朋友，你能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释吗？” “比丘，我也不能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释。那么，比丘，你能背诵‘一夜贤者’的偈颂吗？” “朋友，我不能背诵‘一夜贤者’的偈颂。那么朋友，你能背诵‘一夜贤者’的偈颂吗？” “比丘，我也不能背诵‘一夜贤者’的偈颂。比丘，你应该学习‘一夜贤者’的总说和分别解释；比丘，你应该掌握‘一夜贤者’的总说和分别解释；比丘，你应该记住‘一夜贤者’的总说和分别解释。比丘，‘一夜贤者’的总说和分别解释与真实义相应，是梵行的基础。”那位天人说了这些话，说完后就在那里消失了。
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati tapodārāme. Atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodo tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṃ. Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno . Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yenāyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā āyasmantaṃ samiddhiṃ etadavoca – ‘‘dhāresi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā’’ti? ‘‘Na kho ahaṃ, āvuso, dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca. Tvaṃ panāvuso, dhāresi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā’’ti? ‘‘Ahampi kho, bhikkhu, na dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca. Dhāresi pana tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattiyo gāthā’’ti? ‘‘Na kho ahaṃ, āvuso, dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti. Tvaṃ panāvuso, dhāresi bhaddekarattiyo gāthā’’ti? ‘‘Ahampi kho, bhikkhu na dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti. Uggaṇhāhi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca; pariyāpuṇāhi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca; dhārehi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca. Atthasaṃhito, bhikkhu, bhaddekarattassa uddeso ca vibhaṅgo ca ādibrahmacariyako’’ti. Idamavoca sā devatā; idaṃ vatvā tatthevantaradhāyi.
280那时，沙密地尊者在那夜过后，来到世尊那里。到了之后，向世尊行礼，坐在一边。坐在一边的沙密地尊者对世尊这样说：
Atha kho āyasmā samiddhi tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca –
3“尊者，我在后夜时分起身，前往温泉那里清洗身体。在温泉洗完身体后上来，只穿着下衣站着，晾干身体。那时尊者，某位天人在深夜将尽时，带着光芒照耀了整个温泉园，来到我这里。到了之后，站在一旁。那位天人站在一旁，这样对我说：‘比丘，你能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释吗？’”
‘‘Idhāhaṃ, bhante, rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya yena tapodo tenupasaṅkamiṃ gattāni parisiñcituṃ. Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṃ gattāni pubbāpayamāno. Atha kho bhante, aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ tapodaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitā kho sā devatā maṃ etadavoca – ‘dhāresi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā’’’ti?
4“听后，尊者，我这样对那位天人说：‘朋友，我不能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释。那么朋友，你能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释吗？’‘比丘，我也不能背诵‘一夜贤者’的总说和分别解释。那么，比丘，你能背诵‘一夜贤者’的偈颂吗？’‘朋友，我不能背诵‘一夜贤者’的偈颂。那么朋友，你能背诵‘一夜贤者’的偈颂吗？’‘比丘，我也不能背诵‘一夜贤者’的偈颂。比丘，你应该学习‘一夜贤者’的总说和分别解释；比丘，你应该掌握‘一夜贤者’的总说和分别解释；比丘，你应该记住‘一夜贤者’的总说和分别解释。比丘，‘一夜贤者’的总说和分别解释与真实义相应，是梵行的基础。’那位天人说了这些话，说完后就在那里消失了。萨度！尊者，请世尊为我教导‘一夜贤者’的总说和分别解释吧。” “那么，比丘，听好，善作意之，我将说。” “是的，尊者。”沙密地尊者回答世尊。世尊这样说道：
‘‘Evaṃ vutte ahaṃ, bhante, taṃ devataṃ etadavocaṃ – ‘na kho ahaṃ, āvuso, dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca. Tvaṃ panāvuso, dhāresi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā’ti? ‘Ahampi kho, bhikkhu, na dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca. Dhāresi pana tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattiyo gāthā’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti. Tvaṃ panāvuso, dhāresi bhaddekarattiyo gāthā’ti? ‘Ahampi kho, bhikkhu, na dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti. Uggaṇhāhi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca; pariyāpuṇāhi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca; dhārehi tvaṃ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca. Atthasaṃhito, bhikkhu, bhaddekarattassa uddeso ca vibhaṅgo ca ādibrahmacariyako’ti. Idamavoca, bhante, sā devatā; idaṃ vatvā tatthevantaradhāyi. Sādhu me, bhante, bhagavā bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca desetū’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhu, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā samiddhi bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
5“不要追忆过去，也不应期待未来；
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
6过去的一切已经灭去，未来的还未到来。
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
7“对于现在生起的法，在每一处都能洞见；
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
8那不动摇、不被撼动的，智者应当修习它。
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
9“今天就应该精进努力，谁知道，明天死亡会不会到来；
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
10因为与那拥有大军的死神，我们根本没有讨价还价的余地。
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
11这样安住的人，精进不懈，日日夜夜都不放逸，
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
12那就是寂静的牟尼所称的‘一夜贤者’。
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
13世尊说了这番话，善逝说完这些话后，从座位起身，走进住处。那时，世尊离开后不久，比丘们心中生起这样的念头——“贤友们，世尊先给了我们简略的教示，没有展开详细解释，就从座起身进入住处了——
Idamavoca bhagavā; idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ , acirapakkantassa bhagavato, etadahosi – ‘‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
14“不应追忆过去，也不应对未来有所期盼；
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
15那过去的已被舍断，未来的尚未到达。
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
16“而对于那现前当下的现象，在此时此处洞察；
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
17智者知道，那是不被任何东西引诱、不被任何东西动摇的境界，他应该这样去修习增长它。
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
18今天的努力今天就要做，谁知道死亡明天会不会来？
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
19因为，我们与那拥有大军的死王，确实没有任何约定。
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
20这样安住精勤、日夜不懈怠的人，
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
21寂静的牟尼称这为真正的贤善一夜者。”
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
22‘世尊所诵出的这个简略总说，并没有详细地解释它的义理，那么有谁能详细地解释这义理呢？’我们那时这样想：‘这位大迦旃延尊者，既受到导师的称赞，也得到有智同梵行者的尊重。这位大迦旃延尊者有能力详细解释世尊所诵出的这个简略总说中尚未详说的义理。我们何不去拜访大迦旃延尊者呢？拜访之后，就向大迦旃延尊者请问这个义理。’请大迦旃延尊者为我们解说吧！”
‘‘Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti? Tesaṃ no , āvuso kaccāna, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Vibhajatāyasmā mahākaccāno’’ti.
23那时，那些比丘心里想：‘这位大迦旃延尊者，既受到导师的称赞，又被有智的同梵行者们所尊重。大迦旃延尊者有能力详细解说世尊这简略宣说而未详细解释含义的略说。我们何不去到大迦旃延尊者那里，到了之后向大迦旃延尊者询问这个含义呢？’
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ; pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’’ti.
281于是，那些比丘前往大迦旃延尊者那里。到了之后，与大迦旃延尊者互相问候。互相问候、欢谈之后，坐在一边。坐在一边后，那些比丘对大迦旃延尊者这样说：‘大迦旃延学友！世尊为我们简略宣说了这略说后，没有详细解释含义便从座位起身，进入住舍——’
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavocuṃ – ‘‘idaṃ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
25“不要追忆过去……
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya…pe…
26寂静的牟尼称这为真正的贤善一夜者。”
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
27迦旃延学友，世尊刚离开不久，我们心里这样想：‘学友们，世尊只是这样简略地诵出了总说，没有详细地解释那个义理，就起座走进他的住处了——
‘‘Tesaṃ no, āvuso kaccāna, amhākaṃ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi – idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
28对于已经过去的事，不要再去追逐…（中略）…
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya…pe…
29“那确实就是一夜贤者，安稳寂静的牟尼这样教导。”
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
30“对于世尊这样简略说出的总纲、没有详细解释其义理，谁能够详细地解释其义理呢？”长者，我们那时就想：“这位大迦旃延尊者，既被导师所称赞，又被有智慧的同梵行者们所尊重。大迦旃延尊者有能力对于世尊这样简略说出的总纲、没有详细解释其义理，进行详细的义理阐释。我们不如就去大迦旃延尊者那里，到了之后，向大迦旃延尊者请教这个义理。”于是，长者，我们就去到了大迦旃延尊者那里，到了之后，向大迦旃延尊者请教这个义理。长者，对于我们，大迦旃延尊者就用这样的方式、这样的语句、这样的言辞，详细解释了义理。
‘‘‘Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’ti? Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Atha kho mayaṃ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha. Tesaṃ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto’’ti.
31贤友，这就好比一个需要树心、寻找树心、到处寻求树心的人，对着一棵巨大挺拔且确实有树心的树，他却越过树根，越过树干，以为应该在枝叶里寻找树心。同样，你们诸位尊者现在的状况正是如此：导师就在眼前，你们却越过那位世尊，认为应该来问我们这个问题。贤友啊，那位世尊，知道应知道的，看见应看见的；他是眼，是智，是法，是梵；是宣说者，是推动者，是义的导引者，是不死的施与者，是法主，是如来。那确实正是时候，你们应该直接向世尊请问这个义理，然后按照世尊为你们解答的那样去持守。
‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṃ atikkamma khandhaṃ sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya; evaṃ sampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte taṃ bhagavantaṃ atisitvā amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha . So hāvuso, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti.
32迦旃延贤友，的确，世尊知道应知道的，看见应看见的；他是眼，是智，是法，是梵；是宣说者，是推动者，是义的导引者，是不死的施与者，是法主，是如来。那确实正是时候，我们应该直接向世尊请问这个义理，然后按照世尊为我们解答的那样去持守。然而，大迦旃延尊者既受到导师的称赞，也被有智慧的同梵行者们所敬重；大迦旃延尊者有能力对世尊以简略方式宣说、并未详细区分义理的这个总纲，加以详细的义理区分。请大迦旃延尊者不嫌麻烦，为我们解说吧。
‘‘Addhāvuso kaccāna, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyāma; yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma. Api cāyasmā mahākaccāno satthuceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ; pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṃ karitvā’’ti .
33“那么，贤友们，请谛听，好好作意，我将宣说。”“是的，贤友。”那些比丘回应大迦旃延尊者。大迦旃延尊者这样说道：
‘‘Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahākaccāno etadavoca –
34“贤友们，我们的导师简要地诵出了这篇总纲，没有详细分别其义，就从座起身进入住所了——
‘‘Yaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
35对于已经过去的事，不要再去追逐…（中略）…
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya…pe…
36寂静的牟尼确实称他为“一夜贤者”。
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
37“贤友们，对于这篇导师简要诵出、未详细分别其义的总纲，我就是这样理解其详细意义的。如果诸位尊者愿意，就去导师本人那里，再请教这个义理，按照导师为你们解答的那样去忆持它吧。”
‘‘Imassa kho ahaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti.
282贤友，怎样叫做追忆过去呢？'在过去的时间里，我有这样的眼，有这样的色'——在那个时候，识被欲贪所系缚；因为识被欲贪所系缚，他便欢喜于彼；因为欢喜于彼，他便追忆了过去。'在过去的时间里，我有这样的耳，有这样的声'……（中略）……'在过去的时间里，我有这样的鼻，有这样的香'……'在过去的时间里，我有这样的舌，有这样的味'……'在过去的时间里，我有这样的身，有这样的触'……'在过去的时间里，我有这样的意，有这样的法'——在那个时候，识被欲贪所系缚；因为识被欲贪所系缚，他便欢喜于彼；因为欢喜于彼，他便追忆了过去。贤友，这样就叫做追忆过去。
‘‘Kathañca, āvuso, atītaṃ anvāgameti? Iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṃ iti rūpāti – tattha chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto atītaṃ anvāgameti. Iti me sotaṃ ahosi atītamaddhānaṃ iti saddāti…pe… iti me ghānaṃ ahosi atītamaddhānaṃ iti gandhāti… iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṃ iti rasāti… iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṃ iti phoṭṭhabbāti… iti me mano ahosi atītamaddhānaṃ iti dhammāti – tattha chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto atītaṃ anvāgameti – evaṃ kho, āvuso, atītaṃ anvāgameti.
39贤友，怎样叫做不追忆过去呢？'在过去的时间里，我有这样的眼，有这样的色'——在那个时候，识不被欲贪所系缚；因为识不被欲贪所系缚，他便不欢喜于彼；因为不欢喜于彼，他便不追忆过去。'在过去的时间里，我有这样的耳，有这样的声'……（中略）……'在过去的时间里，我有这样的鼻，有这样的香'……'在过去的时间里，我有这样的舌，有这样的味'……'在过去的时间里，我有这样的身，有这样的触'……'在过去的时间里，我有这样的意，有这样的法'——在那个时候，识不被欲贪所系缚；因为识不被欲贪所系缚，他便不欢喜于彼；因为不欢喜于彼，他便不追忆过去。贤友，这样就叫做不追忆过去。
‘‘Kathañca , āvuso, atītaṃ nānvāgameti? Iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṃ iti rūpāti – tattha na chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati, na tadabhinandanto atītaṃ nānvāgameti. Iti me sotaṃ ahosi atītamaddhānaṃ iti saddāti…pe… iti me ghānaṃ ahosi atītamaddhānaṃ iti gandhāti… iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṃ iti rasāti… iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṃ iti phoṭṭhabbāti… iti me mano ahosi atītamaddhānaṃ iti dhammāti – tattha na chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa, na tadabhinandati, na tadabhinandanto atītaṃ nānvāgameti – evaṃ kho, āvuso, atītaṃ nānvāgameti.
283贤友，怎样叫做期待未来呢？'在未来，我将有这样的眼，将有这样的色'——为了获得还未得到的东西，他将心倾向于彼；因为心倾向的缘，他便欢喜于彼；因为欢喜于彼，他便期待未来。'在未来，我将有这样的耳，将有这样的声'……（中略）……'在未来，我将有这样的鼻，将有这样的香'……'在未来，我将有这样的舌，将有这样的味'……'在未来，我将有这样的身，将有这样的触'……'在未来，我将有这样的意，将有这样的法'——为了获得还未得到的东西，他将心倾向于彼；因为心倾向的缘，他便欢喜于彼；因为欢喜于彼，他便期待未来。贤友，这样就叫做期待未来。
‘‘Kathañca , āvuso, anāgataṃ paṭikaṅkhati? Iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṃ iti rūpāti – appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ paṇidahati, cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati, tadabhinandanto anāgataṃ paṭikaṅkhati. Iti me sotaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ iti saddāti…pe… iti me ghānaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ iti gandhāti… iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṃ iti rasāti… iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṃ iti phoṭṭhabbāti… iti me mano siyā anāgatamaddhānaṃ iti dhammāti – appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ paṇidahati, cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati, tadabhinandanto anāgataṃ paṭikaṅkhati – evaṃ kho, āvuso, anāgataṃ paṭikaṅkhati.
41贤友，怎样叫做不期待未来呢？'在未来，我将有这样的眼，将有这样的色'——他并不为了获得还未得到的东西而将心倾向于彼；因为心不倾向的缘，他便不欢喜于彼；因为不欢喜于彼，他便不期待未来。'在未来，我将有这样的耳，将有这样的声'……（中略）……'在未来，我将有这样的鼻，将有这样的香'……'在未来，我将有这样的舌，将有这样的味'……'在未来，我将有这样的身，将有这样的触'……'在未来，我将有这样的意，将有这样的法'——他并不为了获得还未得到的东西而将心倾向于彼；因为心不倾向的缘，他便不欢喜于彼；因为不欢喜于彼，他便不期待未来。贤友，这样就叫做不期待未来。
‘‘Kathañca, āvuso, anāgataṃ nappaṭikaṅkhati? Iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṃ iti rūpāti – appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ nappaṇidahati , cetaso appaṇidhānapaccayā na tadabhinandati, na tadabhinandanto anāgataṃ nappaṭikaṅkhati. Iti me sotaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ iti saddāti…pe… iti me ghānaṃ siyā anāgatamaddhānaṃ iti gandhāti… iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṃ iti rasāti… iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṃ iti phoṭṭhabbāti… iti me mano siyā anāgatamaddhānaṃ iti dhammāti – appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṃ nappaṇidahati, cetaso appaṇidhānapaccayā na tadabhinandati, na tadabhinandanto anāgataṃ nappaṭikaṅkhati – evaṃ kho, āvuso, anāgataṃ nappaṭikaṅkhati.
284贤友，怎样叫做于现在诸法而被征服呢？贤友，凡有眼与凡有色——这二者都是现在的。如果在那现在之中，识被欲贪所系缚；因为识被欲贪所系缚，他便欢喜于彼；因为欢喜于彼，他便在现在诸法上被征服了。贤友，凡有耳与凡有声……（中略）……凡有鼻与凡有香……凡有舌与凡有味……凡有身与凡有触……贤友，凡有意与凡有法——这二者都是现在的。如果在那现在之中，识被欲贪所系缚；因为识被欲贪所系缚，他便欢喜于彼；因为欢喜于彼，他便在现在诸法上被征服了。贤友，这样就叫做于现在诸法而被征服。
‘‘Kathañca, āvuso, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati? Yañcāvuso, cakkhu ye ca rūpā – ubhayametaṃ paccuppannaṃ. Tasmiṃ ce paccuppanne chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu saṃhīrati. Yañcāvuso, sotaṃ ye ca saddā…pe… yañcāvuso, ghānaṃ ye ca gandhā… yā cāvuso, jivhā ye ca rasā… yo cāvuso, kāyo ye ca phoṭṭhabbā… yo cāvuso, mano ye ca dhammā – ubhayametaṃ paccuppannaṃ. Tasmiṃ ce paccuppanne chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu saṃhīrati – evaṃ kho, āvuso, paccuppannesu dhammesu saṃhīrati.
43“贤友，那么，如何于现在诸法不被征服呢？贤友，眼和诸色——这两者都是现在的。如果在面对这现在时，识不被欲贪所系缚，因为识不被欲贪所系缚，他就不对此欢喜，不对此欢喜者，便不会于现在诸法被征服。贤友，耳和诸声……贤友，鼻和诸香……贤友，舌和诸味……贤友，身和诸触……贤友，意和诸法——这两者都是现在的。如果在面对这现在时，识不被欲贪所系缚，因为识不被欲贪所系缚，他就不对此欢喜，不对此欢喜者，便不会于现在诸法被征服——贤友，就是这样，于现在诸法不被征服。”
‘‘Kathañca , āvuso, paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati? Yañcāvuso, cakkhu ye ca rūpā – ubhayametaṃ paccuppannaṃ. Tasmiṃ ce paccuppanne na chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati, na tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati. Yañcāvuso, sotaṃ ye ca saddā…pe… yañcāvuso, ghānaṃ ye ca gandhā… yā cāvuso, jivhā ye ca rasā… yo cāvuso, kāyo ye ca phoṭṭhabbā… yo cāvuso, mano ye ca dhammā – ubhayametaṃ paccuppannaṃ. Tasmiṃ ce paccuppanne na chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati, na tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati – evaṃ kho, āvuso, paccuppannesu dhammesu na saṃhīrati.
285“贤友们，世尊为我们简略地宣说了这个总纲，但没有详细区分义理，就从座起身，进入了住处。
‘‘Yaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
45“不追忆过去……（中略）”
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya…pe…
46寂静的牟尼说，他真正是一位一夜贤者。
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
47贤友，对于世尊以简略方式诵出而未详细分别意义的这个总说，我是这样详细地理解它的意义的——
Imassa kho ahaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi –
48于是，那些比丘们对尊者大迦旃延所说的话感到欢喜、随喜之后，从座起身，前往导师那里。到了之后，礼敬导师，然后坐在一边。坐在一边后，那些比丘们对导师这样说：“尊者，我们的导师简要地诵出了这篇总纲，没有详细分别其义，就从座起身进入住所了——
Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘yaṃ kho no, bhante, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
49“不追忆过去……（省略）……
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya…pe…
50他确实被称为‘一夜贤者’，寂静的牟尼如此宣说。
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
51诸位贤友，世尊离开后不久，我们心里这样想：‘贤友们，世尊为我们作了这个简略的开示，没有详细解释其中的义理，就从座位起身，进入住所了——
Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi – ‘‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
52“不应追忆过去，不应期待未来，
‘‘Atītaṃ nānvāgameyya, nappaṭikaṅkhe anāgataṃ;
53过去的已被舍断，未来的尚未到达。
Yadatītaṃ pahīnaṃ taṃ, appattañca anāgataṃ.
54对于现在的法，无论在哪里都如实观察；
‘‘Paccuppannañca yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;
55它是不被动摇、不被扰动的，智者应当培育这个。
Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.
56今天就必须努力精勤，谁知道明天死亡会不会来？
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
57我们确实没有和那死神大军作任何约定。
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
58这样住于精勤，日夜不懈怠的人，
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
59那就是一夜贤者，寂静的牟尼如此说。”
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti.
60谁能详细解说世尊这简略宣说而未详细解释含义的略说呢？
‘‘Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’’ti?
61“比丘们，大迦旃延是智者；比丘们，大迦旃延是具足大智慧的人。比丘们，如果你们就这个义理来问我，我也会完全像大迦旃延所解释的那样来解释。这就是它的含义，你们应当这样持守它。”
‘‘Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno; mahāpañño, bhikkhave mahākaccāno. Maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ mahākaccānena byākataṃ. Eso, cevetassa attho. Evañca naṃ dhārethā’’ti.
62这是世尊所说。那些比丘们心生欢喜，对世尊所说的话感到满意。
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
63玛哈迦旃延一夜贤者经完 第三
Mahākaccānabhaddekarattasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.