KN 13 · 行藏
第一 阿吉帝品
第一 阿吉帝所行
3于百千劫与四不可数劫中,我所修习的一切行持,都是为了成就菩提的资粮。
‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye;
4从那时起,在此期间所行的一切,皆成熟为菩提。
Etthantare yaṃ caritaṃ, sabbaṃ taṃ bodhipācanaṃ.
5在过去的劫中,于一次次生命里我所奉行的,暂且不表;现在,我将讲述在此劫中的所行,诸位请仔细听。
‘‘Atītakappe caritaṃ, ṭhapayitvā bhavābhave;
6我将宣说于此劫中所行的,请听我说。
Imamhi kappe caritaṃ, pavakkhissaṃ suṇohi me.
7那时,我住在广大的森林中,在空旷的密林深处;
‘‘Yadā ahaṃ brahāraññe, suññe vipinakānane;
8我深入其中而安住,名为阿吉帝苦行者。
Ajjhogāhetvā viharāmi, akitti nāma tāpaso.
9那时,三十三天之主,被我的苦行热焰所灼,焦灼不安,
‘‘Tadā maṃ tapatejena, santatto tidivābhibhū;
10他化作婆罗门的模样,前来向我乞食。
Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, bhikkhāya maṃ upāgami.
11我从林中采来叶子,既无油,也无盐,
‘‘Pavanā ābhataṃ paṇṇaṃ, atelañca aloṇikaṃ;
12见他站在我门口,我便用锅把食物倒给了他。
Mama dvāre ṭhitaṃ disvā, sakaṭāhena ākiriṃ.
13将叶子里的食物给了他后,我便将钵翻转,倒空。
‘‘Tassa datvānahaṃ paṇṇaṃ, nikkujjitvāna bhājanaṃ;
14断除了再寻求食物的心念,我走进树叶屋中。
Punesanaṃ jahitvāna, pāvisiṃ paṇṇasālakaṃ.
15第二次、第三次,他也来到我面前。
‘‘Dutiyampi tatiyampi, upagañchi mamantikaṃ;
16我不动摇,不执著,就这样布施了。
Akampito anolaggo, evamevamadāsahaṃ.
17我并未因此而身体显出苍白;
‘‘Na me tappaccayā atthi, sarīrasmiṃ vivaṇṇiyaṃ;
18我以喜悦、快乐与满足,度过了那一天。
Pītisukhena ratiyā, vītināmemi taṃ divaṃ.
19即使是一个月、两个月,若我能值遇最值得供养的圣者,
‘‘Yadi māsampi dvemāsaṃ, dakkhiṇeyyaṃ varaṃ labhe;
20我便毫不动摇、毫不退缩,行此最上的布施。
Akampito anolīno, dadeyyaṃ dānamuttamaṃ.
21我向他布施时,决非为了渴求名声与利养;
‘‘Na tassa dānaṃ dadamāno, yasaṃ lābhañca patthayiṃ;
22为求一切知智,我行持了那些业。
Sabbaññutaṃ patthayāno, tāni kammāni ācari’’nti.
23一、阿吉帝之行
Akitticariyaṃ paṭhamaṃ.
24二、桑卡之行
2. Saṅkhacariyā
25复次,我曾是一位名叫僧诃的婆罗门,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, brāhmaṇo saṅkhasavhayo;
26我欲渡大海,来到了港口。
Mahāsamuddaṃ taritukāmo, upagacchāmi paṭṭanaṃ.
27在那里,于路途中,我看见了无败的独觉佛,
‘‘Tatthaddasaṃ paṭipathe, sayambhuṃ aparājitaṃ;
28他正行于一条荒漠险道,地面灼热而粗硬。
Kantāraddhānaṃ paṭipannaṃ , tattāya kaṭhinabhūmiyā.
29我见他在路那一边,心中便这样思惟:
‘‘Tamahaṃ paṭipathe disvā, imamatthaṃ vicintayiṃ;
30“渴求福德的人,如今遇到了这块福田。”
‘Idaṃ khettaṃ anuppattaṃ, puññakāmassa jantuno.
31犹如农夫,见到一片肥沃的田地,
‘‘‘Yathā kassako puriso, khettaṃ disvā mahāgamaṃ;
32若不在那里播种,便说明他并不希求谷物。
Tattha bījaṃ na ropeti, na so dhaññena atthiko.
33同样地,我渴望福德,既见到这最殊胜的福田,
‘‘‘Evamevāhaṃ puññakāmo, disvā khettavaruttamaṃ;
34如果我不在那里提供服务,便说明我并不希求福德。
Yadi tattha kāraṃ na karomi, nāhaṃ puññena atthiko.
35正如一位大臣,渴望取得掌管宫廷众人的王印,
‘‘‘Yathā amacco muddikāmo, rañño antepure jane;
36如果他不给予他们钱财与谷物,其权威便会衰败。
Na deti tesaṃ dhanadhaññaṃ, muddito parihāyati.
37同样地,我希求福德,见到如此殊胜的福田,
‘‘‘Evamevāhaṃ puññakāmo, vipulaṃ disvāna dakkhiṇaṃ;
38若我不布施于他,我的福德便会减损。
Yadi tassa dānaṃ na dadāmi, parihāyissāmi puññato’.
39我这样思惟后,便脱下鞋,
‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, orohitvā upāhanā;
40顶礼了他的双足后,将伞与鞋供养给他。
Tassa pādāni vanditvā, adāsiṃ chattupāhanaṃ.
41即便我比他娇嫩百倍、倍受呵护,
‘‘Tenevāhaṃ sataguṇato, sukhumālo sukhedhito;
42然而,为了圆满布施,我便这样供养了他。
Api ca dānaṃ paripūrento, evaṃ tassa adāsaha’’nti.
桑卡所行第二
古儒王所行第三
45复次,当我统御最胜的因陀跋陀城时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;
46我曾是名为财胜的国王,圆满具足十种善业。
Rājā dhanañcayo nāma, kusale dasahupāgato.
47从羯陵迦国来的婆罗门们,来到我的面前;
‘‘Kaliṅgaraṭṭhavisayā, brāhmaṇā upagañchu maṃ;
48他们向我求取那头具福吉祥、被尊为祥瑞的象王。
Āyācuṃ maṃ hatthināgaṃ, dhaññaṃ maṅgalasammataṃ.
49国境遭受干旱,粮食短缺,饥荒蔓延;
‘‘Avuṭṭhiko janapado, dubbhikkho chātako mahā;
50请将那头顶级、深色如蓝宝石般,名为安阇那的大象赐予我。
Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ, nīlaṃ añjanasavhayaṃ.
51当乞求者来到我面前,施主不应拒绝,拒绝是不合适的。
‘‘Na me yācakamanuppatte, paṭikkhepo anucchavo;
52愿我的誓愿不坏失,我将布施这头大象。
‘Mā me bhijji samādānaṃ, dassāmi vipulaṃ gajaṃ’.
53我握住大象的鼻子,拿起那宝石所成的宝瓶,
‘‘Nāgaṃ gahetvā soṇḍāya, bhiṅgāre ratanāmaye;
54将水洒在婆罗门们的手中,随后将大象布施给了他们。
Jalaṃ hatthe ākiritvā, brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ.
55当我把那头大象布施出去时,大臣们说道:
‘‘Tassa nāge padinnamhi, amaccā etadabravuṃ;
56“你为何将你那殊胜的大象,布施给乞讨者呢?”
‘Kiṃ nu tuyhaṃ varaṃ nāgaṃ, yācakānaṃ padassasi.
57“它吉祥、瑞相具足,是战场上的无上胜利者。
‘‘‘Dhaññaṃ maṅgalasampannaṃ, saṅgāmavijayuttamaṃ;
58既然你已将这大象布施,王位江山对你又有何用?
Tasmiṃ nāge padinnamhi, kiṃ te rajjaṃ karissati.
59整个王国,我都可以献出,连同自己这具身体,我也能舍;
‘‘‘Rajjampi me dade sabbaṃ, sarīraṃ dajjamattano;
60于我而言,一切知智方为至爱,因此我才布施了这头大象。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā nāgaṃ adāsaha’’’nti.
61古儒王之行,第三
Kururājacariyaṃ tatiyaṃ.
62四、大苏达萨那之所行
4. Mahāsudassanacariyā
63当在拘舍婆提城中,我为大地之主时,
‘‘Kusāvatimhi nagare, yadā āsiṃ mahīpati;
64名叫大善见,是一位具大威力的转轮王。
Mahāsudassano nāma, cakkavattī mahabbalo.
65在那里,我每日三次,到各处宣告:
‘‘Tatthāhaṃ divase tikkhattuṃ, ghosāpemi tahiṃ tahiṃ;
66“谁需要什么?想要什么?财富就给予谁。”
‘Ko kiṃ icchati pattheti, kassa kiṃ dīyatū dhanaṃ.
67谁正感饥饿?谁正感口渴?谁想要花环?谁想要涂香?
‘‘‘Ko chātako ko tasito, ko mālaṃ ko vilepanaṃ;
68种种色彩的衣物,谁赤身无衣而将着用?
Nānārattāni vatthāni, ko naggo paridahissati.
69谁在路上拿起伞具?谁需要柔软悦目的鞋子?
‘‘‘Ko pathe chattamādeti, kopāhanā mudū subhā’;
70就这样,我令人于清晨与傍晚,处处宣告此事。
Iti sāyañca pāto ca, ghosāpemi tahiṃ tahiṃ.
71‘我所布施的财物,并非只备于十处,也非只备于百处,
‘‘Na taṃ dasasu ṭhānesu, napi ṭhānasatesu vā;
72而是在数百处地方,为乞求者备好了财富。’
Anekasataṭhānesu, paṭiyattaṃ yācake dhanaṃ.
73无论白昼还是夜晚,若有乞讨者前来,
‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, yadi eti vanibbako;
74得到他想要的任何财物后,便双手满载而去。
Laddhā yadicchakaṃ bhogaṃ, pūrahatthova gacchati.
75我终其一生,行了这般大布施。
‘‘Evarūpaṃ mahādānaṃ, adāsiṃ yāvajīvikaṃ;
76我并非因厌恶财物而行布施,也并非我已有所积蓄。
Napāhaṃ dessaṃ dhanaṃ dammi, napi natthi nicayo mayi.
77犹如病人,为从疾病中解脱,
‘‘Yathāpi āturo nāma, rogato parimuttiyā;
78以财物令医师满意,便得以脱离病苦。
Dhanena vejjaṃ tappetvā, rogato parimuccati.
79同样地,我如是了知,为求无余之圆满,
‘‘Tathevāhaṃ jānamāno, paripūretumasesato;
80为弥补那匮乏,我向乞者施与布施;
Ūnamanaṃ pūrayituṃ, demi dānaṃ vanibbake;
81心无执著,亦无所希求,只为证得菩提。
Nirālayo apaccāso, sambodhimanupattiyā’’ti.
82第四:大善见之行
Mahāsudassanacariyaṃ catutthaṃ.
83第五:大典尊之行
5. Mahāgovindacariyā
84而后,我曾为七位国王的国师,成为受人天尊敬的大典尊婆罗门。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sattarājapurohito;
85我,婆罗门大果文达,曾受人天礼敬。
Pūjito naradevehi, mahāgovindabrāhmaṇo.
86那时,我在七个王国所得的一切供养,
‘‘Tadāhaṃ sattarajjesu, yaṃ me āsi upāyanaṃ;
87我悉数用作大布施,如大海般不可动摇。
Tena demi mahādānaṃ, akkhobbhaṃ sāgarūpamaṃ.
88并非我厌恶财富与谷物,也并非我毫无积蓄;
‘‘Na me dessaṃ dhanaṃ dhaññaṃ, napi natthi nicayo mayi;
89一切知为我所珍爱,所以我施与最殊胜的财富。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā demi varaṃ dhana’’nti.
大典尊所行第五
6. 尼弥王所行
92又有一时,我转生于殊胜的弥提罗城,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mithilāyaṃ puruttame;
93我名为尼弥大王,具足智慧,志求善法。
Nimi nāma mahārājā, paṇḍito kusalatthiko.
94那时,我建造了四厅四面的大堂;
‘‘Tadāhaṃ māpayitvāna, catussālaṃ catummukhaṃ;
95在那里,我对走兽、飞鸟及众人行布施。
Tattha dānaṃ pavattesiṃ, migapakkhinarādinaṃ.
96衣服、卧具,以及种种饮食:
‘‘Acchādanañca sayanaṃ, annaṃ pānañca bhojanaṃ;
97我无间息地行持了广大布施。
Abbocchinnaṃ karitvāna, mahādānaṃ pavattayiṃ.
98犹如仆人为求财富,而去承事主人;
‘‘Yathāpi sevako sāmiṃ, dhanahetumupāgato;
99便以身体、言语和心意,设法令其欢喜。
Kāyena vācā manasā, ārādhanīyamesati.
100正如那样,我于一切有中,将寻求从觉悟而生的智慧;
‘‘Tathevāhaṃ sabbabhave, pariyesissāmi bodhijaṃ;
101以布施令众生欢喜之后,我志求那无上的菩提。
Dānena satte tappetvā, icchāmi bodhimuttama’’nti.
尼弥王所行第六
月王子本生
104后来,我曾是一位国王的亲生儿子,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, ekarājassa atrajo;
105在具花城中,我被称作月王子。
Nagare pupphavatiyā, kumāro candasavhayo.
106那时,我从祭礼中解脱,逃离了祭祀的场地;
‘‘Tadāhaṃ yajanā mutto, nikkhanto yaññavāṭato;
107生起深切的悚惧后,我便行了大布施。
Saṃvegaṃ janayitvāna, mahādānaṃ pavattayiṃ.
108我不饮,不嚼食,也不进用任何食物,
‘‘Nāhaṃ pivāmi khādāmi, napi bhuñjāmi bhojanaṃ;
109先向应供者未作布施,纵使只住五六夜。
Dakkhiṇeyye adatvāna, api chappañcarattiyo.
110譬如商人,囤积了成批的货物之后,
‘‘Yathāpi vāṇijo nāma, katvāna bhaṇḍasañcayaṃ;
111便将货物运往能获大利之处。
Yattha lābho mahā hoti, tattha taṃ harati bhaṇḍakaṃ.
112同样地,即使将自己受用之物施与他人,也能获得大果报。
‘‘Tatheva sakabhuttāpi, pare dinnaṃ mahapphalaṃ;
113因此,应当布施他人,这样的布施将增长百倍的果报。
Tasmā parassa dātabbaṃ, satabhāgo bhavissati.
114了知这个道理后,我便在一生又一生中修习布施;
‘‘Etamatthavasaṃ ñatvā, demi dānaṃ bhavābhave;
115为证正觉,我于布施未尝退转。
Na paṭikkamāmi dānato, sambodhimanupattiyā’’ti.
第七 旃德童子所行
8. 西维王所行
118在名为阿利吒的城市,有一位名叫尸毗的刹帝利。
‘‘Ariṭṭhasavhaye nagare, sivināmāsi khattiyo;
119那时,我坐在华美的宫殿中,心中如是思惟:
Nisajja pāsādavare, evaṃ cintesahaṃ tadā.
120‘凡是人间所有的布施,没有一样是我未曾施与的;’
‘‘‘Yaṃ kiñci mānusaṃ dānaṃ, adinnaṃ me na vijjati;
121纵使有人向我乞讨眼睛,我也心无动摇,亦当施与。
Yopi yāceyya maṃ cakkhuṃ, dadeyyaṃ avikampito’.
122了知我心念已,天人之主帝释天
‘‘Mama saṅkappamaññāya, sakko devānamissaro;
123于天众会中坐,作如是说。
Nisinno devaparisāya, idaṃ vacanamabravi.
124‘有大威德的尸毗王,端坐在华美的宫殿中,’
‘‘‘Nisajja pāsādavare, sivirājā mahiddhiko;
125他思量种种布施,不见一物不能施舍。
Cintento vividhaṃ dānaṃ, adeyyaṃ so na passati.
126‘这是真,还是假?来,让我考验他。’
‘‘‘Tathaṃ nu vitathaṃ netaṃ, handa vīmaṃsayāmi taṃ;
127请稍候片刻,待我知晓他的心意。
Muhuttaṃ āgameyyātha, yāva jānāmi taṃ manaṃ’.
128他颤颤巍巍,白发苍苍,皮肤皱缩,为衰老所折磨;
‘‘Pavedhamāno palitasiro, valigatto jarāturo;
129他化作盲人的模样,走到国王面前。
Andhavaṇṇova hutvāna, rājānaṃ upasaṅkami.
130他便伸出左臂与右臂;
‘‘So tadā paggahetvāna, vāmaṃ dakkhiṇabāhu ca;
131于头顶合掌,如此说道:
Sirasmiṃ añjaliṃ katvā, idaṃ vacanamabravi.
132“大王,我恳求您,您是正直而令国家昌盛的君主;
‘‘‘Yācāmi taṃ mahārāja, dhammika raṭṭhavaḍḍhana;
133您乐善好施的声名,已在天神与人间广传。
Tava dānaratā kitti, uggatā devamānuse.
134我赖以行路的一双眼睛,都损毁了,失明了;
‘‘‘Ubhopi nettā nayanā, andhā upahatā mama;
135请施我一只眼睛,您自己也凭一只安住吧。’
Ekaṃ me nayanaṃ dehi, tvampi ekena yāpaya’.
136听了他的这番话,我欢喜踊跃,心中深深震动;
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;
137于是我合掌当胸,充满法喜,这样说道:
Katañjalī vedajāto, idaṃ vacanamabraviṃ.
138‘刚才我正思惟此事,便从殿堂来到了这里;
‘‘‘Idānāhaṃ cintayitvāna, pāsādato idhāgato;
139你已然了知我心,特此前來求取眼睛。
Tvaṃ mama cittamaññāya, nettaṃ yācitumāgato.
140啊,我的心願已成就,我的決意已圓滿!
‘‘‘Aho me mānasaṃ siddhaṃ, saṅkappo paripūrito;
141從前未曾布施過的殊勝布施,今日我將施予乞者。
Adinnapubbaṃ dānavaraṃ, ajja dassāmi yācake.
142来,西瓦科,起身吧,莫迟疑,莫畏怯;
‘‘‘Ehi sivaka uṭṭhehi, mā dandhayi mā pavedhayi;
143将双眼一并挖出,施与那乞者。
Ubhopi nayanaṃ dehi, uppāṭetvā vaṇibbake’.
144于是,在我的催促下,西瓦科便依言而行;
‘‘Tato so codito mayhaṃ, sivako vacanaṃ karo;
145他剜出双眼,如递上棕榈嫩髓一般,奉与乞者。
Uddharitvāna pādāsi, tālamiñjaṃva yācake.
146当我欲布施、正布施、已行布施之时,
‘‘Dadamānassa dentassa, dinnadānassa me sato;
147我心从未动摇,唯以此为觉悟之因。
Cittassa aññathā natthi, bodhiyāyeva kāraṇā.
148并非我厌弃自己的双眼,也非我厌弃自我;
‘‘Na me dessā ubho cakkhū, attā na me na dessiyo;
149只因一切知智于我甚为珍贵,我才布施了这双眼睛。”
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā cakkhuṃ adāsaha’’nti.
西维王所行第八
9. 韦桑德拉所行
152我的生母,是名叫普萨提的刹帝利女;
‘‘Yā me ahosi janikā, phussatī nāma khattiyā;
153她在过去生中,曾是帝释天爱念的王后。
Sā atītāsu jātīsu, sakkassa mahesī piyā.
154了知她寿数将尽,天王这样说:
‘‘Tassā āyukkhayaṃ ñatvā, devindo etadabravi;
155“我赐你十个愿望,善女人,随你所愿。”
‘Dadāmi te dasa vare, varabhadde yadicchasi’.
156那位天女听闻此言,又对帝释天这样说:
‘‘Evaṃ vuttā ca sā devī, sakkaṃ punidamabravi;
157“我有什么过错?哪里令你心生厌弃?”
‘Kiṃ nu me aparādhatthi, kiṃ nu dessā ahaṃ tava;
158你把我从这宜人的地方赶走,犹如风把树木从地上拔起。
Rammā cāvesi maṃ ṭhānā, vātova dharaṇīruhaṃ’.
159帝释天听她这么说,便又对她说道:
‘‘Evaṃ vutto ca so sakko, puna tassidamabravi;
160“你不曾造下恶业,我也并非不喜爱你。”
‘Na ceva te kataṃ pāpaṃ, na ca me tvaṃsi appiyā.
161“你的寿命仅余这些,离世之时终将来临;
‘‘‘Ettakaṃyeva te āyu, cavanakālo bhavissati;
162“请接受我赐予的十种最胜恩惠。”
Paṭiggaṇha mayā dinne, vare dasa varuttame’.
163她蒙帝释天赐予恩惠,满心欢喜,欣悦踊跃;
‘‘Sakkena sā dinnavarā, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā;
164普萨提怀我于胎中之后,便领受了十个最殊胜的愿望。
Mamaṃ abbhantaraṃ katvā, phussatī dasa vare varī.
165此后,普萨提从天界命终,投生于刹帝利家族;
‘‘Tato cutā sā phussatī, khattiye upapajjatha;
166在杰图陀罗城中,她与山迦耶成婚。
Jetuttaramhi nagare, sañjayena samāgami.
167当我入胎于亲爱的母亲普萨提腹中之时,
‘‘Yadāhaṃ phussatiyā kucchiṃ, okkanto piyamātuyā;
168以我的威德力故,我的母亲便常时乐于布施。
Mama tejena me mātā, sadā dānaratā ahu.
169对贫穷者、患病者、年迈者、乞食者、旅人,
‘‘Adhane āture jiṇṇe, yācake addhike jane;
170对沙门、婆罗门、困乏者、一无所有者,施与布施。
Samaṇe brāhmaṇe khīṇe, deti dānaṃ akiñcane.
171她怀胎十月,正右绕城时,
‘‘Dasa māse dhārayitvāna, karonte puraṃ padakkhiṇaṃ;
172在农夫街的中央,普萨提生下了我。
Vessānaṃ vīthiyā majjhe, janesi phussatī mamaṃ.
173我的名字并非来自母亲,也非源自父系;
‘‘Na mayhaṃ mattikaṃ nāmaṃ, napi pettikasambhavaṃ;
174我正生于这农夫街上,因此被称为毗输安多罗。
Jātettha vessavīthiyā, tasmā vessantaro ahu.
175当我还是八岁的孩童时,
‘‘Yadāhaṃ dārako homi, jātiyā aṭṭhavassiko;
176那时我坐在楼阁中,思惟布施之事。
Tadā nisajja pāsāde, dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ.
177‘我愿施与心脏、眼睛,乃至血肉;
‘‘‘Hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ, maṃsampi rudhirampi ca;
178我宣告:若有人向我乞求,我将献出此身。
Dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā, yadi koci yācaye mamaṃ’.
179当我思惟这不动摇、坚固的心境时,
‘‘Sabhāvaṃ cintayantassa, akampitamasaṇṭhitaṃ;
180就在那时,大地震动,林木为冠的须弥山也随之震动。
Akampi tattha pathavī, sineruvanavaṭaṃsakā.
181每逢半月第十五日、满月布萨之日,
‘‘Anvaddhamāse pannarase, puṇṇamāse uposathe;
182我登上名为吉祥的象王,前去布施。
Paccayaṃ nāgamāruyha, dānaṃ dātuṃ upāgamiṃ.
183迦陵伽国境内的婆罗门前来见我,
‘‘Kaliṅgaraṭṭhavisayā , brāhmaṇā upagañchu maṃ;
184他们向我乞求那头被视为吉祥瑞相的象王。
Ayācuṃ maṃ hatthināgaṃ, dhaññaṃ maṅgalasammataṃ.
185国土久旱不雨,饥馑蔓延,大饥荒生起。
‘‘‘Avuṭṭhiko janapado, dubbhikkho chātako mahā;
186请赐予这头殊胜、纯白无瑕的象王。
Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ, sabbasetaṃ gajuttamaṃ.
187婆罗门,凡有所求,我都布施,从不迟疑。
‘‘Dadāmi na vikampāmi, yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā;
188我从不隐藏现有的财富,我的心乐于布施。
Santaṃ nappatigūhāmi , dāne me ramate mano.
189乞者来到我面前时,拒绝实在不相应。
‘‘‘Na me yācakamanuppatte, paṭikkhepo anucchavo;
190愿我的誓愿不被破坏,我将布施这头魁伟的大象。
Mā me bhijji samādānaṃ, dassāmi vipulaṃ gajaṃ’.
191他握住象鼻,又持着宝石水瓶,
‘‘Nāgaṃ gahetvā soṇḍāya, bhiṅgāre ratanāmaye;
192将水注入婆罗门手中,把这个布施大象。
Jalaṃ hatthe ākiritvā, brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ.
193又曾有一次,当我正布施一头纯白无上的象王时,
‘‘Punāparaṃ dadantassa, sabbasetaṃ gajuttamaṃ;
194那时,大地也震动了,连同那为森林所环饰的须弥山。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
195因为布施了那头象,尸毗族的人们满怀愤怒,聚集一起;
‘‘Tassa nāgassa dānena, sivayo kuddhā samāgatā;
196他们将我从自己的国土放逐,说道:‘让他去弯曲山吧。’
Pabbājesuṃ sakā raṭṭhā, ‘vaṅkaṃ gacchatu pabbataṃ’.
197当他们驱赶我时,我毫不动摇,安稳坚固;
‘‘Tesaṃ nicchubhamānānaṃ, akampitthamasaṇṭhitaṃ;
198为了成就这大布施,我请求了一个恩惠。
Mahādānaṃ pavattetuṃ, ekaṃ varamayācisaṃ.
199应我的请求,所有尸毗人都答应了我一个愿望;
‘‘Yācitā sivayo sabbe, ekaṃ varamadaṃsu me;
200我命人击响宣告之鼓,作了大布施。
Sāvayitvā kaṇṇabheriṃ, mahādānaṃ dadāmahaṃ.
201当时,那里响起一阵喧嚣、恐怖、巨大的声音:
‘‘Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā;
202他们因布施将我驱离,而我却仍行布施。
Dānenimaṃ nīharanti, puna dānaṃ dadātayaṃ.
203布施了大象、马匹、车乘、婢女、男仆、牛群与财物,
‘‘Hatthiṃ asse rathe datvā, dāsiṃ dāsaṃ gavaṃ dhanaṃ;
204我作了大布施后,便离城而去。
Mahādānaṃ daditvāna, nagarā nikkhamiṃ tadā.
205出城之后,转身回望;
‘‘Nikkhamitvāna nagarā, nivattitvā vilokite;
206彼时,大地震动,林木环绕的须弥山也随之震动。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
207布施了四驾马车,我站在十字路口,
‘‘Catuvāhiṃ rathaṃ datvā, ṭhatvā cātummahāpathe;
208我独自一人,无有同伴,对曼坻妃这样说:
Ekākiyo adutiyo, maddideviṃ idamabraviṃ.
209曼坻,你带上黑儿吧,她年纪小,身子轻;
‘‘‘Tvaṃ maddi kaṇhaṃ gaṇhāhi, lahukā esā kaniṭṭhikā;
210我来带上阇利吧,他是哥哥,身子重。
Ahaṃ jāliṃ gahessāmi, garuko bhātiko hi so’.
211曼坻如同红莲或白莲一般,抱起了迦陵纳。
‘‘Padumaṃ puṇḍarīkaṃva, maddī kaṇhājinaggahī;
212我犹如一尊金像,抱起了刹帝利子阇利。
Ahaṃ suvaṇṇabimbaṃva, jāliṃ khattiyamaggahiṃ.
213这四位出身高贵、身心娇嫩的刹帝利人。
‘‘Abhijātā sukhumālā, khattiyā caturo janā;
214我们行经崎岖与坦途,前往弯曲山。
Visamaṃ samaṃ akkamantā, vaṅkaṃ gacchāma pabbataṃ.
215每当有人从对面沿路而来,
‘‘Ye keci manujā enti, anumagge paṭippathe;
216我们便在路端问道:‘弯曲山在何处?’
Maggante paṭipucchāma, ‘kuhiṃ vaṅkanta pabbato’.
217他们看见我们,便悲悯地说:
‘‘Te tattha amhe passitvā, karuṇaṃ giramudīrayuṃ;
218他们这样告知:‘那会很苦,因为弯曲山还在远方。’
Dukkhaṃ te paṭivedenti, dūre vaṅkantapabbato.
219倘若孩子们在林间看见满结果实的树木,
‘‘Yadi passanti pavane, dārakā phaline dume;
220为得那些果实,孩子们啼哭不已。
Tesaṃ phalānaṃ hetumhi, uparodanti dārakā.
221见到孩子们啼哭,那些高大粗壮的树木
‘‘Rodante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā;
222便自行弯下腰来,靠近孩子们。
Sayamevoṇamitvāna, upagacchanti dārake.
223目睹这般奇妙、令人毛发竖立的不可思议之事,
‘‘Idaṃ acchariyaṃ disvā, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
224曼坻,肢体端严,欢喜赞叹道:
Sāhukāraṃ pavattesi, maddī sabbaṅgasobhanā.
225“世间确实有这般奇妙、令人毛发竖立的不可思议之事,
‘‘Accheraṃ vata lokasmiṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
226凭借毗输安多罗的威德之力,树木自然低垂下来。
Vessantarassa tejena, sayamevoṇatā dumā.
227夜叉们出于悲悯,缩短了路途,
‘‘Saṅkhipiṃsu pathaṃ yakkhā, anukampāya dārake;
228他们于出发当日,便抵达了车提国。
Nikkhantadivaseneva , cetaraṭṭhamupāgamuṃ.
229那时,六万位国王住在摩多罗城,
‘‘Saṭṭhirājasahassāni, tadā vasanti mātule;
230他们全都合掌,哭泣着走上前来。
Sabbe pañjalikā hutvā, rodamānā upāgamuṃ.
231在那里,他与支提国的人民及其儿女交谈之后,
‘‘Tattha vattetvā sallāpaṃ, cetehi cetaputtehi;
232他们离开那里,前往了弯弯曲曲的山。
Te tato nikkhamitvāna, vaṅkaṃ agamu pabbataṃ.
233天界之王召集有大神通的毗首羯摩:
‘‘Āmantayitvā devindo, vissakammaṃ mahiddhikaṃ;
234‘建造一座精工巧作、优美怡人的精舍,一座有树叶的屋舍。’
Assamaṃ sukataṃ rammaṃ, paṇṇasālaṃ sumāpaya.
235听了帝释天的吩咐,具大神通的毗首羯摩,
‘‘Sakkassa vacanaṃ sutvā, vissakammo mahiddhiko;
236建起了一座精致宜人的精舍和雅致的叶屋。
Assamaṃ sukataṃ rammaṃ, paṇṇasālaṃ sumāpayi.
237我们走进安静、无扰的森林;
‘‘Ajjhogāhetvā pavanaṃ, appasaddaṃ nirākulaṃ;
238我们四人那时便住在那山间。
Caturo janā mayaṃ tattha, vasāma pabbatantare.
239我、曼坻王妃,还有耶利与黑姬两个孩子,
‘‘Ahañca maddidevī ca, jālī kaṇhājinā cubho;
240彼此消除忧伤,那时便同住在山林精舍。
Aññamaññaṃ sokanudā, vasāma assame tadā.
241我为了照料孩子,住在精舍,使它不至空无一人。
‘‘Dārake anurakkhanto, asuñño homi assame;
242曼坻采来果实,养育我们母子三人。
Maddī phalaṃ āharitvā, poseti sā tayo jane.
243我住于林中时,有位旅人来到我这里。
‘‘Pavane vasamānassa, addhiko maṃ upāgami;
244他向我求取我的两个孩子——阇利与黑女。
Āyāci puttake mayhaṃ, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
245见到乞者前来,我心中生起欢喜。
‘‘Yācakaṃ upagataṃ disvā, hāso me upapajjatha;
246于是,我带着两个孩子,将他们布施给了那位婆罗门。
Ubho putte gahetvāna, adāsiṃ brāhmaṇe tadā.
247当我将自己的儿子们施与婆罗门朱贾卡时,
‘‘Sake putte cajantassa, jūjake brāhmaṇe yadā;
248那时,大地也震动,森林为冠的须弥山亦复震动。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
249而后,帝释天又从天界下降,化作婆罗门的形貌,
‘‘Punadeva sakko oruyha, hutvā brāhmaṇasannibho;
250他向我求取麦蒂王妃——她持守戒律、忠贞不渝。
Āyāci maṃ maddideviṃ, sīlavantiṃ patibbataṃ.
251我牵着麦蒂的手,双掌盛满净水,
‘‘Maddiṃ hatthe gahetvāna, udakañjali pūriya;
252怀着澄净的信心与决意,我将麦蒂交付给了他。
Pasannamanasaṅkappo, tassa maddiṃ adāsahaṃ.
147此为摄颂:
Tassuddānaṃ –
254当曼坻被施与时,诸天在空中欢喜赞叹。
‘‘Maddiyā dīyamānāya, gagane devā pamoditā;
255那时,以须弥山与森林为庄严的大地,亦震动了。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
256儿子阇利、女儿黑女,与忠贞的曼坻王后,
‘‘Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddideviṃ patibbataṃ;
257我舍弃他们时,心中毫无挂碍,唯为觉悟之故。
Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
258我并非厌弃这两个儿子,亦非厌弃曼坻王后;
‘‘Na me dessā ubho puttā, maddidevī na dessiyā;
259但一切知智是我珍爱的,因此我舍离了珍爱的人们。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsahaṃ.
260后来,在大森林中,与父母重逢;
‘‘Punāparaṃ brahāraññe, mātāpitusamāgame;
261他们悲凄哭泣,诉说着我的快乐与痛苦。
Karuṇaṃ paridevante, sallapante sukhaṃ dukhaṃ.
262我深怀惭与愧,走近他们二人。
‘‘Hirottappena garunā , ubhinnaṃ upasaṅkami;
263那时,大地震动,林木如鬘的须弥山也为之撼动。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
264我再一次,与亲族们一同,走出了大森林。
‘‘Punāparaṃ brahāraññā, nikkhamitvā sañātibhi;
265我进入了悦意的捷都塔拉城,那无上的王都。
Pavisāmi puraṃ rammaṃ, jetuttaraṃ puruttamaṃ.
266七宝如雨而降,大云沛然倾泻。
‘‘Ratanāni satta vassiṃsu, mahāmegho pavassatha;
267其时大地震动,连那森林环饰的须弥山也为之动摇。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
268这大地本无心识,不知乐,不知苦。
‘‘Acetanāyaṃ pathavī, aviññāya sukhaṃ dukhaṃ;
269它亦因我布施之力,震动七次。
Sāpi dānabalā mayhaṃ, sattakkhattuṃ pakampathā’’ti.
第九 韦桑德拉所行
10. 兔贤者之行
272又有一次,我投生为林中游走的野兔,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sasako pavanacārako;
273以草、叶、蔬菜与野果为食,远离伤害众生之事。
Tiṇapaṇṇasākaphalabhakkho, paraheṭhanavivajjito.
274那时,有猴、豺、水獭幼崽与我,
‘‘Makkaṭo ca siṅgālo ca, suttapoto cahaṃ tadā;
275我们同住一地,朝夕相见。
Vasāma ekasāmantā, sāyaṃ pāto ca dissare .
276我便教导他们何为善行、何为恶行:
‘‘Ahaṃ te anusāsāmi, kiriye kalyāṇapāpake;
277远离诸恶,专志于善。
‘Pāpāni parivajjetha, kalyāṇe abhinivissatha’.
278于布萨日,见月圆满,
‘‘Uposathamhi divase, candaṃ disvāna pūritaṃ;
279我便对他们说:‘今日是布萨日。’
Etesaṃ tattha ācikkhiṃ, divaso ajjuposatho.
280“你们应当备办布施物,用以供养应受供养者。”
‘‘Dānāni paṭiyādetha, dakkhiṇeyyassa dātave;
281向应受供养者布施后,当受持布萨斋戒。”
Datvā dānaṃ dakkhiṇeyye, upavassathuposathaṃ.
282“他们回答我:‘善哉!’便各尽所能、各随力量备好布施物,”
‘‘Te me sādhūti vatvāna, yathāsatti yathābalaṃ;
283备办种种布施之后,便去寻访应施者。
Dānāni paṭiyādetvā, dakkhiṇeyyaṃ gavesisuṃ .
284我坐下来思惟:怎样的布施才与应施者相称?
‘‘Ahaṃ nisajja cintesiṃ, dānaṃ dakkhiṇanucchavaṃ;
285若我在这里寻得应施者,我当以何物来行布施呢?
‘Yadihaṃ labhe dakkhiṇeyyaṃ, kiṃ me dānaṃ bhavissati.
286我既无芝麻、绿豆,亦无豆、米与酥油。
‘‘‘Na me atthi tilā muggā, māsā vā taṇḍulā ghataṃ;
287我但以草维生,却无法以草布施。
Ahaṃ tiṇena yāpemi, na sakkā tiṇa dātave.
288若有一位应供者,来到我跟前乞食,
‘‘‘Yadi koci eti dakkhiṇeyyo, bhikkhāya mama santike;
289我应布施自身,决不让他空手而归。
Dajjāhaṃ sakamattānaṃ, na so tuccho gamissati’.
290帝释天知道我的心念,便化作婆罗门的模样,
‘‘Mama saṅkappamaññāya, sakko brāhmaṇavaṇṇinā;
291来到我的住处,为考验我的布施心。
Āsayaṃ me upāgacchi, dānavīmaṃsanāya me.
292我见到他,满心欢喜,便说出这样的话:
‘‘Tamahaṃ disvāna santuṭṭho, idaṃ vacanamabraviṃ;
293善哉!你为乞食而来我前,真是再好不过。
‘Sādhu khosi anuppatto, ghāsahetu mamantike.
294这前所未有的最胜布施,我今日就要献与你。
‘‘‘Adinnapubbaṃ dānavaraṃ, ajja dassāmi te ahaṃ;
295你具足戒德,损恼你实在不合宜。
Tuvaṃ sīlaguṇūpeto, ayuttaṃ te paraheṭhanaṃ.
296来吧,燃起火堆,去收集种种柴薪;
‘‘‘Ehi aggiṃ padīpehi, nānākaṭṭhe samānaya;
297我将把自己烹熟,你便享用这烹熟的我。
Ahaṃ pacissamattānaṃ, pakkaṃ tvaṃ bhakkhayissasi’.
298他欢喜地说:‘善哉!’便收集了种种木材;
‘‘‘Sādhū’ti so haṭṭhamano, nānākaṭṭhe samānayi;
299他堆起一座大柴堆,并在其中安置了炭火。
Mahantaṃ akāsi citakaṃ, katvā aṅgāragabbhakaṃ.
300他在那里点燃了火,好让火迅速燃成大火;
‘‘Aggiṃ tattha padīpesi, yathā so khippaṃ mahā bhave;
301拍去身上的尘土,我便退到一旁坐下。
Phoṭetvā rajagate gatte, ekamantaṃ upāvisiṃ.
302当大柴堆炽燃,噼啪作响、火势猛烈之时,
‘‘Yadā mahākaṭṭhapuñjo, āditto dhamadhamāyati ;
303我便飞身跃起,坠入炽焰的中心。
Taduppatitvā papatiṃ, majjhe jālasikhantare.
304正如清凉之水,不论何人浸入其中,
‘‘Yathā sītodakaṃ nāma, paviṭṭhaṃ yassa kassaci;
305都能平息焦灼与疲惫,带来满足与喜悦。
Sameti darathapariḷāhaṃ, assādaṃ deti pīti ca.
306同样,那时我进入炽燃的烈火中,
‘‘Tatheva jalitaṃ aggiṃ, paviṭṭhassa mamaṃ tadā;
307一切苦恼与热恼悉皆止息,犹如清凉之水。
Sabbaṃ sameti darathaṃ, yathā sītodakaṃ viya.
308外皮、内膜、肉、筋、骨,与连系心脏的组织,
‘‘Chaviṃ cammaṃ maṃsaṃ nhāruṃ, aṭṭhiṃ hadayabandhanaṃ;
309整个身体,全然布施给了那位婆罗门。
Kevalaṃ sakalaṃ kāyaṃ, brāhmaṇassa adāsaha’’nti.
兔贤者所行·第十
阿吉帝品第一
313阿吉帝婆罗门、商佉、俱卢王财胜
Akittibrāhmaṇo saṅkho, kururājā dhanañcayo;
314大善见王、大果文达婆罗门。
Mahāsudassano rājā, mahāgovindabrāhmaṇo.
315尼弥月亮王子、尸毗王、毗输安多罗、野兔;
Nimi candakumāro ca, sivi vessantaro saso;
316那时正是我,那位曾赐予你最上布施恩惠者。
Ahameva tadā āsiṃ, yo te dānavare adā.
317这些是布施的资具,这些便是布施的波罗蜜。
Ete dānaparikkhārā, ete dānassa pāramī;
318将生命施予乞者之后,我便以此圆满此波罗蜜。
Jīvitaṃ yācake datvā, imaṃ pārami pūrayiṃ.
319见到前来乞食者,我便全然舍却了自身。
Bhikkhāya upagataṃ disvā, sakattānaṃ pariccajiṃ;
320于布施中,无人能与我等同——这就是我的布施巴拉密。
Dānena me samo natthi, esā me dānapāramīti.
321布施巴拉密的解说至此结束。
Dānapāraminiddeso niṭṭhito.
象龙品
奉养母亲之行
324往昔我在林中作大象时,乃是奉养母亲之象;
‘‘Yadā ahosiṃ pavane, kuñjaro mātuposako;
325那时,在这大地上,论功德,无人能与我相比。
Na tadā atthi mahiyā, guṇena mama sādiso.
326有一位护林员在林野间看见了我,便去禀告国王。
‘‘Pavane disvā vanacaro, rañño maṃ paṭivedayi;
327“大王,有一头与您相称的象,正住在这片森林中。
‘Tavānucchavo mahārāja, gajo vasati kānane.
328“您不需要为它挖掘壕沟,也不需要将它拴在深坑中的木桩上。
‘‘‘Na tassa parikkhāyattho, napi āḷakakāsuyā;
329“捉住象鼻,它便会自己过来。”
Saha gahite soṇḍāya, sayameva idhehi’ti.
330国王听了这番话,也心生欢喜,
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rājāpi tuṭṭhamānaso;
331便派去了一位调象师,那是一位善巧而训练有素的导师。
Pesesi hatthidamakaṃ, chekācariyaṃ susikkhitaṃ.
332那驯象师来到后,在莲花池中看见了我;
‘‘Gantvā so hatthidamako, addasa padumassare;
333当时,我正拔取莲藕,为奉养母亲。
Bhisamuḷālaṃ uddharantaṃ, yāpanatthāya mātuyā.
334他识知我的戒德后,便审视我身上的特征;
‘‘Viññāya me sīlaguṇaṃ, lakkhaṇaṃ upadhārayi;
335他走上前来,说:“来,孩子。”便抓住了我的象鼻。
‘Ehi puttā’ti patvāna, mama soṇḍāya aggahi.
336那时,我这副身体与生俱来的自然之力,
‘‘Yaṃ me tadā pākatikaṃ, sarīrānugataṃ balaṃ;
337今日只等同千头大象之力。
Ajja nāgasahassānaṃ, balena samasādisaṃ.
338倘若那时,我对那些前来捉拿我的人动怒,
‘‘Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ, upetānaṃ gahaṇāya maṃ;
339我足以摧伏他们,乃至人间王国。
Paṭibalo bhave tesaṃ, yāva rajjampi mānusaṃ.
340然而,我为了守护戒,为了圆满戒的波罗蜜,
‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
341纵使他们把我关进笼子,我的心也毫不动摇。
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantaṃ mamāḷake.
342纵使他们用斧与矛来砍击我,
‘‘Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ, pharasūhi tomarehi ca;
343我也绝不对他们生起嗔怒,因我畏惧戒行的破损。
Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ, sīlakhaṇḍabhayā mamā’’ti.
奉养母亲之行第一
2. 普利达多所行
346复次,往昔我为普利达多,具大神通,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, bhūridatto mahiddhiko;
347我与广目大龙王一同前往天界。
Virūpakkhena mahāraññā, devalokamagañchahaṃ.
348在那里,我看见完全沉浸于快乐中的诸天。
‘‘Tattha passitvāhaṃ deve, ekantaṃ sukhasamappite;
349为了前往那天界,我受持了戒行与誓愿。
Taṃ saggagamanatthāya, sīlabbataṃ samādiyiṃ.
350我料理好身务,唯取维生之食,
‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, bhutvā yāpanamattakaṃ;
351我决意四支,躺卧于蚁冢顶上,
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamuddhani.
352无论是皮、是肉、是筋、是骨,
‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
353若有人需用,这已是所施之物,就请拿去吧。
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
354我正躺卧时,那忘恩负义的阿拉姆巴亚那将我抓住了。
‘‘Saṃsito akataññunā, ālampāyano mamaggahi;
355他将我装入篮中,让我四处表演。
Peḷāya pakkhipitvāna, kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ.
356即使将我塞进篮子里,又用手掌使劲按压,
‘‘Peḷāya pakkhipantepi, sammaddantepi pāṇinā;
357我对阿拉姆巴亚那也不生起嗔怒,因为我畏惧破戒。
Ālampāyane na kuppāmi, sīlakhaṇḍabhayā mama.
358舍弃自己的生命,对我来说比草叶还轻。
‘‘Sakajīvitapariccāgo , tiṇato lahuko mama;
359违犯戒律对我而言,犹如大地崩裂。
Sīlavītikkamo mayhaṃ, pathavīuppatanaṃ viya.
360纵使在一百生中辗转相续,我也甘愿舍弃自己的生命,
‘‘Nirantaraṃ jātisataṃ, cajeyyaṃ mama jīvitaṃ;
361也绝不会为了四大洲的缘故而毁坏戒律。
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, catuddīpāna hetupi.
362而我是为了守护戒律、圆满戒波罗蜜,
‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
363即便被投入箧中,我的心也绝不动摇。”
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantampi peḷake’’ti.
普利达多所行·第二
占佩亚龙所行
366再者,当我曾是占佩亚那具大神通的龙时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, campeyyako mahiddhiko;
367那时,我也是依法而行者,圆满具足戒律与仪轨。
Tadāpi dhammiko āsiṃ, sīlabbatasamappito.
368那时,捕获我的耍蛇人行于正法,受持布萨戒。
‘‘Tadāpi maṃ dhammacāriṃ, upavutthaṃ uposathaṃ;
369耍蛇人便将我捉住,令我在王宫门前表演。
Ahituṇḍiko gahetvāna, rājadvāramhi kīḷati.
370他思惟何种颜色——青、黄或赤,
‘‘Yaṃ yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi, nīlaṃva pītalohitaṃ;
371我随顺他的心意,显现为与他所思相应的形貌。
Tassa cittānuvattanto, homi cintitasannibho.
372我能将干地化为水,也能将水化为干地。
‘‘Thalaṃ kareyyamudakaṃ, udakampi thalaṃ kare;
373倘若我对他动怒,倾刻之间便能让他化为灰烬。
Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, khaṇena chārikaṃ kare.
374若我随心念而转,戒行便会退失。
‘‘Yadi cittavasī hessaṃ, parihāyissāmi sīlato;
375戒行退失之人,最上的目标便无法成就。
Sīlena parihīnassa, uttamattho na sijjhati.
376任凭此身破裂,就让它在此地散成碎片!
‘‘Kāmaṃ bhijjatuyaṃ kāyo, idheva vikirīyatu;
377纵使如同被猛烈扬散的谷壳那样粉身碎骨,我也绝不毁坏戒行。
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, vikirante bhusaṃ viyā’’ti.
占佩亚龙王之行第三
小菩提所行第四
380其后,我身为小菩提,具足善戒。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, cūḷabodhi susīlavā;
381我见有之怖畏,便行出离。
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ.
382我曾有第二妻,是一位肤色如金的婆罗门女,
‘‘Yā me dutiyikā āsi, brāhmaṇī kanakasannibhā;
383她于轮回亦无贪恋,决意出离。
Sāpi vaṭṭe anapekkhā, nekkhammaṃ abhinikkhami.
384无所系著,断除亲缘,于家族、群体心无牵挂;
‘‘Nirālayā chinnabandhū, anapekkhā kule gaṇe;
385游行村落与城邑,抵达波罗奈。
Carantā gāmanigamaṃ, bārāṇasimupāgamuṃ.
386我们在彼处安住,保持警觉,不混迹于家族与人群;
‘‘Tattha vasāma nipakā, asaṃsaṭṭhā kule gaṇe;
387王家园林寂静无扰,我们二人便住在此处。
Nirākule appasadde, rājuyyāne vasāmubho.
388国王前往园林观赏,见到了那位婆罗门女;
‘‘Uyyānadassanaṃ gantvā, rājā addasa brāhmaṇiṃ;
389他走近我,问道:‘这是你的妻子吗?她是谁的妻子?’
Upagamma mamaṃ pucchi, ‘tuyhesā kā kassa bhariyā’.
390他这样问时,我便对他说道:
‘‘Evaṃ vutte ahaṃ tassa, idaṃ vacanamabraviṃ;
391她不是我的妻子,而是与我同法同教的道侣。
‘Na mayhaṃ bhariyā esā, sahadhammā ekasāsanī’.
392他為提薩深深迷戀,便令僕從將她捉住;
‘‘Tissā sārattagadhito, gāhāpetvāna ceṭake;
393他以強力將她逼入後宮。
Nippīḷayanto balasā, antepuraṃ pavesayi.
394她是我以共觸水罐之禮迎娶的妻子,與我一同長大,受同樣的教導。
‘‘Odapattakiyā mayhaṃ, sahajā ekasāsanī;
395当她被强行拖走时,我心中生起了愤怒。
Ākaḍḍhitvā nayantiyā, kopo me upapajjatha.
396愤怒生起的同时,我便忆念起自己受持的戒行;
‘‘Saha kope samuppanne, sīlabbatamanussariṃ;
397就在那一刻,我降伏了愤怒,没有任它增长。
Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ, nādāsiṃ vaḍḍhitūpari.
398纵使有人用利刃砍杀这位婆罗门女,
‘‘Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci, koṭṭeyya tiṇhasattiyā;
399我也绝不会因此毁坏戒行,因这全然是为了菩提。
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
400这位婆罗门女并非我所厌弃,我也不是没有力量。
‘‘Na mesā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjati;
401一切知智于我甚为珍贵,因此我守护了戒行。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā sīlānurakkhisa’’nti.
第四 小菩提行
5. 水牛王本生
404再者,当我曾是一头漫游林野的水牛时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahiṃso pavanacārako;
405身躯壮大,强健有力,体形巨大,见之令人畏惧。
Pavaḍḍhakāyo balavā, mahanto bhīmadassano.
406在岩窟、山崖险谷、树根下、水泉边,
‘‘Pabbhāre giridugge ca, rukkhamūle dakāsaye;
407这森林里自有水牛歇息的地方,零零落落,散在各处。
Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ, koci koci tahiṃ tahiṃ.
408漫游于广袤的大森林,我看见了一处吉祥的胜地。
‘‘Vicaranto brahāraññe, ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ;
409到了那处,我便或立或卧,停歇下来。
Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna, tiṭṭhāmi ca sayāmi ca.
410这时,一只性情恶劣、粗野又轻浮的猴子跑了过来。
‘‘Athettha kapimāgantvā, pāpo anariyo lahu;
411它跳上我的肩、额头和眉间,排便排尿。
Khandhe nalāṭe bhamuke, mutteti ohanetitaṃ.
412一日之中,不止一次,乃至第二次、第三次、第四次,仍然如此。
‘‘Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ catutthampi ca;
413它始终在玷污我,我因此备受折磨。
Dūseti maṃ sabbakālaṃ, tena homi upadduto.
414见我正遭受折磨,一位夜叉对我说:
‘‘Mamaṃ upaddutaṃ disvā, yakkho maṃ idamabravi;
415“用你的角和蹄,毁灭这邪恶的腐尸吧。”
‘Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ, siṅgehi ca khurehi ca’.
416那时,那位神灵这样说罢,我便对他说道:
‘‘Evaṃ vutte tadā yakkhe, ahaṃ taṃ idamabraviṃ;
417“你为何要用这邪恶、非圣的腐尸来玷污我?”
‘Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena, pāpena anariyena maṃ.
418“我若对他生气,就会因此变得更加卑劣。”
‘‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, tato hīnataro bhave;
419我的戒行便会破损,也会遭到智者们的谴责。
Sīlañca me pabhijjeyya, viññū ca garaheyyu maṃ.
420受人轻贱而活,不如清净而死。
‘‘‘Hīḷitā jīvitā vāpi, parisuddhena mataṃ varaṃ;
421我怎能为了活命,而去伤害他人呢?
Kyāhaṃ jīvitahetūpi, kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ’.
422他既然这样待我,也定会如此对待他人;
‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;
423他们就会因此杀害他,那时我便得解脱。
Teva tassa vadhissanti, sā me mutti bhavissati.
424忍受卑下、中等、尊贵之人的轻慢,
‘‘Hīnamajjhimaukkaṭṭhe, sahanto avamānitaṃ;
425有智慧者,便如此获得心中所愿。
Evaṃ labhati sappañño, manasā yathā patthita’’nti.
水牛王本生第五
6. 鹿王本生
428再后来,有一世,我身色犹如精炼的赤金,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutattakanakasannibho;
429是一只名叫如如的鹿王,安住于最上戒行。
Migarājā rurunāma, paramasīlasamāhito.
430在一处宜人悦意、寂静无人之地,
‘‘Ramme padese ramaṇīye, vivitte amanussake;
431我便在恒河岸边一处景色优美的地方住了下来。
Tattha vāsaṃ upagañchiṃ, gaṅgākūle manorame.
432那时,恒河上游有个人为债主所逼,
‘‘Atha upari gaṅgāya, dhanikehi paripīḷito;
433投进了恒河,心想:‘是生是死,听天由命吧。’
Puriso gaṅgāya papati, ‘jīvāmi vā marāmi vā’.
434他日日夜夜在恒河之中,被滔滔大水冲卷。
‘‘Rattindivaṃ so gaṅgāya, vuyhamāno mahodake;
435他在恒河中央,发出悲切的哭叫,顺流而去。
Ravanto karuṇaṃ ravaṃ, majjhe gaṅgāya gacchati.
436我听到他那悲切的哭叫声,
‘‘Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna, karuṇaṃ paridevato;
437我便站在恒河岸边,问他:‘你是何人?’
Gaṅgāya tīre ṭhatvāna, apucchiṃ ‘kosi tvaṃ naro’.
438我这样问他,他便向我说明了自己当时的作为:
‘‘So me puṭṭho ca byākāsi, attano karaṇaṃ tadā;
439‘因为害怕那些债主,我惊惶恐怖,便跳进了大河。’
‘Dhanikehi bhīto tasito, pakkhandohaṃ mahānadiṃ’.
440我对他生起悲悯,便舍弃了自己的生命。
‘‘Tassa katvāna kāruññaṃ, cajitvā mama jīvitaṃ;
441‘在漆黑的深夜里,我纵身跃入,将他救了出来。’
Pavisitvā nīhariṃ tassa, andhakāramhi rattiyā.
442‘知道他已恢复过来,我便对他这样说。’
‘‘Assatthakālamaññāya, tassāhaṃ idamabraviṃ;
443我有一事相求:请不要对任何人说起我。
‘Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi, mā maṃ kassaci pāvada’.
444他回到城中,被人问起时,为了钱财便说了出来。
‘‘Nagaraṃ gantvāna ācikkhi, pucchito dhanahetuko;
445他带着国王,来到我的近前。
Rājānaṃ so gahetvāna, upagañchi mamantikaṃ.
446我把自己的一切所作所为,都禀告了国王。
‘‘Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ, rañño ārocitaṃ mayā;
447国王听了这话,便搭箭上弓,
Rājā sutvāna vacanaṃ, usuṃ tassa pakappayi;
448“就在这里,我要杀掉这个背叛朋友的卑劣之徒。”
‘Idheva ghātayissāmi, mittadubbhiṃ anāriyaṃ’.
449为了保护他,我化作了他本人。
‘‘Tamahaṃ anurakkhanto, nimminiṃ mama attanā;
450“大王,随他去吧,我愿听您处置。”
‘Tiṭṭhateso mahārāja, kāmakāro bhavāmi te’.
285以下是摄颂:
Tassuddānaṃ –
452我守护戒行,却不曾顾惜身命。
‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
453那时,我正为觉悟之故,而持守净戒。
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
第六 鹿王本生
摩当伽行
456复有一时,我转生为结发苦行者,行持严酷苦行,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, jaṭilo uggatāpano;
457名为摩当伽,持戒清净,心意凝定。
Mātaṅgo nāma nāmena, sīlavā susamāhito.
458我与一位婆罗门,二人同住于恒河岸边;
‘‘Ahañca brāhmaṇo eko, gaṅgākūle vasāmubho;
459我居于上游,婆罗门居于下游。
Ahaṃ vasāmi upari, heṭṭhā vasati brāhmaṇo.
460他沿河岸漫步时,望见了我上游的草屋。
‘‘Vicaranto anukūlamhi, uddhaṃ me assamaddasa;
461在那里,他辱骂我之后,又诅咒我头破七分。
Tattha maṃ paribhāsetvā, abhisapi muddhaphālanaṃ.
462倘若那时我对他生起嗔怒,倘若我不守护戒行,
‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, yadi sīlaṃ na gopaye;
463只消我瞥他一眼,便能将他化为灰烬。
Oloketvānahaṃ tassa, kareyyaṃ chārikaṃ viya.
464那时,他心生忿怒、毒害,如是诅咒于我;
‘‘Yaṃ so tadā maṃ abhisapi, kupito duṭṭhamānaso;
465那诅咒却回落在他自己头上,我以方便为他解开了束缚。
Tasseva matthake nipati, yogena taṃ pamocayiṃ.
466我守护了戒,未曾守护自己的生命;
‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
467当时我具戒清净,正是为了成就菩提。
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
马当嘎行第七
8. 法天子行
470再有,那时我曾拥有广大眷属,具足大威神力,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahāpakkho mahiddhiko;
471我名为‘法’的大夜叉,悲悯一切世间。
Dhammo nāma mahāyakkho, sabbalokānukampako.
472教导大众行于十善业道,
‘‘Dasakusalakammapathe , samādapento mahājanaṃ;
473我与朋友和眷属一起,游历于诸村落、城镇之间。
Carāmi gāmanigamaṃ, samitto saparijjano.
474那邪恶而悭吝的夜叉,宣扬十种恶法,
‘‘Pāpo kadariyo yakkho, dīpento dasa pāpake;
475他也与朋友、眷属一道,周游于这片大地。
Sopettha mahiyā carati, samitto saparijjano.
476持法者与非法者,我们彼此为敌。
‘‘Dhammavādī adhammo ca, ubho paccanikā mayaṃ;
477车辕相撞,我们俩同道相逢,迎面碰在了一起。
Dhure dhuraṃ ghaṭṭayantā, samimhā paṭipathe ubho.
478善与恶之间,一场可怖的争斗就此展开。
‘‘Kalaho vattatī bhesmā, kalyāṇapāpakassa ca;
479为将对方逐出道路,一场大战一触即发。
Maggā okkamanatthāya, mahāyuddho upaṭṭhito.
480若我那时对他生起瞋怒,从而毁坏了自身苦行的功德,
‘‘Yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ, yadi bhinde tapoguṇaṃ;
481我就能将他连同随从,悉数化作微尘。
Sahaparijanaṃ tassa, rajabhūtaṃ kareyyahaṃ.
482然而,为了守护戒律,我调伏了自己的心。
‘‘Apicāhaṃ sīlarakkhāya, nibbāpetvāna mānasaṃ;
483我便随众人一同退让,把道路让给了那个恶人。
Saha janenokkamitvā, pathaṃ pāpassa dāsahaṃ.
484刚一从路上退下,我就让心得到了平息。
‘‘Saha pathato okkante, katvā cittassa nibbutiṃ;
485大地即刻裂开,吞没了那个恶夜叉。
Vivaraṃ adāsi pathavī, pāpayakkhassa tāvade’’ti.
法天子行第八
9. 阿利那萨都行
488在般遮罗国的殊胜都城——迦毗罗大城中,
‘‘Pañcālaraṭṭhe nagaravare, kapilāyaṃ puruttame;
489有位名叫迦耶迪萨的国王,他具足戒德。
Rājā jayaddiso nāma, sīlaguṇamupāgato.
490我是那位国王的儿子,多闻法教、持戒清净,
‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, sutadhammo susīlavā;
491从不退缩,德行高洁,我恒常护念随行之众。
Alīnasatto guṇavā, anurakkhaparijano sadā.
492我父前往狩鹿,路遇一食人者;
‘‘Pitā me migavaṃ gantvā, porisādaṃ upāgami;
493那食人者捉住我父,言:‘你是我的猎物,勿动!’
So me pitumaggahesi, ‘bhakkhosi mama mā cali’.
494听后,他心生恐惧,全身颤抖,惊惶不安。
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bhīto tasitavedhito;
495望见那食人者时,他双腿僵硬,动弹不得。
Ūrukkhambho ahu tassa, disvāna porisādakaṃ.
496“请放过我,把猎物拿走吧……我定会再回来。”
‘‘Migavaṃ gahetvā muñcassu, katvā āgamanaṃ puna;
497父亲将财物给了那婆罗门后,便唤我过去说:
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, pitā āmantayī mamaṃ.
498‘儿子,你当统领这王国,莫要疏忽这座城;
‘‘‘Rajjaṃ putta paṭipajja, mā pamajji puraṃ idaṃ;
499我已应允那食人者,定会再回来。’
Kataṃ me porisādena, mama āgamanaṃ puna’.
500向父母双亲礼敬后,我变化了自身;
‘‘Mātāpitū ca vanditvā, nimminitvāna attanā;
501抛下弓与剑,我走向那食人者。
Nikkhipitvā dhanuṃ khaggaṃ, porisādaṃ upāgamiṃ.
502见我执持武器而来,他或许会心生恐惧;
‘‘Sasatthahatthūpagataṃ, kadāci so tasissati;
503若我令他心生恐惧,便会毁犯我的戒。
Tena bhijjissati sīlaṃ, parittāsaṃ kate mayi.
504出于对破戒的畏惧,我不对他说憎恶语;
‘‘Sīlakhaṇḍabhayā mayhaṃ, tassa dessaṃ na byāhariṃ;
505我以慈心、说利益语,说出了这句话。
Mettacitto hitavādī, idaṃ vacanamabraviṃ.
506燃起大火吧,我将从树上纵身跳入。
‘‘‘Ujjālehi mahāaggiṃ, papatissāmi rukkhato;
507待你知我已熟透时,便请享用吧,祖父。
Tvaṃ pakkakālamaññāya , bhakkhaya maṃ pitāmaha’.
508如此,因持戒之故,我不曾顾惜自己的生命。
‘‘Iti sīlavataṃ hetu, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
509我令那恒常杀生之人出家。
Pabbājesiṃ cahaṃ tassa, sadā pāṇātipātika’’nti.
第九·阿利那萨都所行
第十·商卡巴拉所行
512再者,后时我为僧伽波罗,具大神变,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, saṅkhapālo mahiddhiko;
513牙如凶器,毒极猛烈,长着双舌,为诸龙王之首。
Dāṭhāvudho ghoraviso, dvijivho uragādhibhū.
514在那人群杂沓的十字大道上,
‘‘Catuppathe mahāmagge, nānājanasamākule;
515我决意依此四支,便在那里安住下来。
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, tattha vāsamakappayiṃ.
516无论是皮肤、皮、肉、筋、骨,
‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
517我已将它们施与,谁若需要,便请自行取走。
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
518那些博诸子,粗暴、残忍、毫无怜悯,他们看见了我。
‘‘Addasaṃsu bhojaputtā, kharā luddā akāruṇā;
519他们手持棍棒与大锤,朝我逼近。
Upagañchuṃ mamaṃ tattha, daṇḍamuggarapāṇino.
520他们刺穿我的鼻子、尾巴与脊骨,
‘‘Nāsāya vinivijjhitvā, naṅguṭṭhe piṭṭhikaṇṭake;
521他们把我缚在杠上,那些博阇人便这样抬走了我。
Kāje āropayitvāna, bhojaputtā hariṃsu maṃ.
522这大地,直至海边,连同其上的森林与群山——
‘‘Sasāgarantaṃ pathaviṃ, sakānanaṃ sapabbataṃ;
523我若愿意,当场便以鼻息将它烧尽。
Icchamāno cahaṃ tattha, nāsāvātena jhāpaye.
524即使被尖桩刺穿,被刀矛刺杀,
‘‘Sūlehi vinivijjhante, koṭṭayantepi sattibhi;
525我不对博阇人生起嗔怒,这便是我的戒波罗蜜。
Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti.
商卡巴拉行第十
象龙品 第二
529象龙、普利达多、占佩亚、菩提、水牛,
Hatthināgo bhūridatto, campeyyo bodhi mahiṃso;
530鹿王、摩登伽、法行者、无过与胜军。
Ruru mātaṅgo dhammo ca, atrajo ca jayaddiso.
531此九种戒力,仅是部分资具。
Ete nava sīlabalā, parikkhārā padesikā;
532我护全了性命,并守护诸戒。
Jīvitaṃ parirakkhitvā, sīlāni anurakkhisaṃ.
533当我为尚卡巴罗时,乃至整个生命,悉皆奉献于戒。
Saṅkhapālassa me sato, sabbakālampi jīvitaṃ;
534无论向何人布施何物,此即名为戒波罗蜜。
Yassa kassaci niyyattaṃ, tasmā sā sīlapāramīti.
535戒波罗蜜的分别解说至此结束。
Sīlapāraminiddeso niṭṭhito.
第三 尤德汉嘉亚品
1. 尤德汉嘉亚之行
538那时,我是声名远扬的俞陀阇耶王子。
‘‘Yadāhaṃ amitayaso, rājaputto yudhañjayo;
539看见一滴露珠在烈日下坠落,我内心深深震动。
Ussāvabinduṃ sūriyātape, patitaṃ disvāna saṃvijiṃ.
540我将那视为首要,增长出离的悚惧心。
‘‘Taññevādhipatiṃ katvā, saṃvegamanubrūhayiṃ;
541我礼拜父母,恳求出家。
Mātāpitū ca vanditvā, pabbajjamanuyācahaṃ.
542城镇居民与乡民们,都合掌向我恳求。
‘‘Yācanti maṃ pañjalikā, sanegamā saraṭṭhakā;
543孩子,今日你便统领这广袤、繁荣而富饶的国土。
‘Ajjeva putta paṭipajja, iddhaṃ phītaṃ mahāmahiṃ’.
544连同国王与王后,连同城邑与国中的百姓,
‘‘Sarājake sahorodhe, sanegame saraṭṭhake;
545他们悲痛哭泣,而我心无眷恋,舍弃了他们。
Karuṇaṃ paridevante, anapekkhova pariccajiṃ.
546整个大地的王权、亲族、随从与声誉,
‘‘Kevalaṃ pathaviṃ rajjaṃ, ñātiparijanaṃ yasaṃ;
547我舍弃时,心无犹豫,只为菩提。
Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
548我未曾厌弃父母,也未曾厌弃那崇高的声誉。
‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;
549一切知于我最为珍爱,为此我舍弃了王位。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
尤德汉嘉亚行第一
索马纳萨行第二
552又有一次,我出生在最殊胜的因陀罗都城。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;
553那时,我是一位被宠爱、被珍视的儿子,名为善意。
Kāmito dayito putto, somanassoti vissuto.
554我持戒、具足功德,辩才善妙。
‘‘Sīlavā guṇasampanno, kalyāṇapaṭibhānavā;
555他尊敬长者,常怀惭耻,又善巧摄受之道。
Vuḍḍhāpacāyī hirīmā, saṅgahesu ca kovido.
556当时,那位国王身边有一位受他宠信的伪诈苦行者。
‘‘Tassa rañño patikaro, ahosi kuhakatāpaso;
557他以种植园林与花丛维生。
Ārāmaṃ mālāvacchañca, ropayitvāna jīvati.
558我见他是个骗子,犹如一堆谷壳,了无米粒;
‘‘Tamahaṃ disvāna kuhakaṃ, thusarāsiṃva ataṇḍulaṃ;
559犹如一棵中空之树,又如一株无心的芭蕉。
Dumaṃva anto susiraṃ, kadaliṃva asārakaṃ.
560此人毫无正法,已背离沙门之道;
‘‘Natthimassa sataṃ dhammo, sāmaññāpagato ayaṃ;
561他舍弃了惭、愧与白净法,只为了维持生计。
Hirīsukkadhammajahito, jīvitavuttikāraṇā.
562那时边境因山林与边地的盗贼而陷入骚乱;
‘‘Kupito ahu paccanto, aṭavīhi parantihi;
563父亲动身去平息时,这般教诲我说:
Taṃ nisedhetuṃ gacchanto, anusāsi pitā mamaṃ.
564孩子,你切莫轻慢那位严苦修行的结髻苦行者;
‘‘‘Mā pamajji tuvaṃ tāta, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;
565你当随其所欲而行供养,他实是能满一切愿者。
Yadicchakaṃ pavattehi, sabbakāmadado hi so’.
566于是我前往侍奉他,这样说道:
‘‘Tamahaṃ gantvānupaṭṭhānaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ;
567“居士,您安好吗?需要为您取来什么吗?”
‘Kacci te gahapati kusalaṃ, kiṃ vā te āharīyatu’.
568他因此嗔怒,那位依止我慢的欺诳者;
‘‘Tena so kupito āsi, kuhako mānanissito;
569‘今日我便处死你,或将你逐出此国!’
‘Ghātāpemi tuvaṃ ajja, raṭṭhā pabbājayāmi vā’.
570平定了边境的冲突后,国王对那个骗子说:
‘‘Nisedhayitvā paccantaṃ, rājā kuhakamabravi;
571“尊者,您是否安好?众人依礼敬奉您了吗?”
‘Kacci te bhante khamanīyaṃ, sammāno te pavattito’.
572那个恶人便告诉他,王子该当如何处死;
‘‘Tassa ācikkhatī pāpo, kumāro yathā nāsiyo;
573国王听闻此言,便下令道:
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, āṇāpesi mahīpati.
574“就在那里将他的头砍下,再把尸身剁成四块。
‘‘‘Sīsaṃ tattheva chinditvā, katvāna catukhaṇḍikaṃ;
575将尸体在一条条街上示众——这就是羞辱结发苦行者的下场!”
Rathiyā rathiyaṃ dassetha, sā gati jaṭilahīḷitā’.
576那些差役到了那里,凶残暴戾,毫无悲悯。
‘‘Tattha kāraṇikā gantvā, caṇḍā luddā akāruṇā;
577我正坐在母亲膝上,他们便把我拖拽着带走。
Mātuaṅke nisinnassa, ākaḍḍhitvā nayanti maṃ.
578当那些人用牢固的绳索将我捆绑时,我这样对他们说:
‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, bandhataṃ gāḷhabandhanaṃ;
579请速带我去见国王,我有王事在身。
‘Rañño dassetha maṃ khippaṃ, rājakiriyāni atthi me’.
580他们把我带去见了那位追随恶人、行恶之事的国王。
‘‘Te maṃ rañño dassayiṃsu, pāpassa pāpasevino;
581见到他后,我说服了他,使他听命于我。
Disvāna taṃ saññāpesiṃ, mamañca vasamānayiṃ.
582他那时恳求我的原谅,并将大王国献予我。
‘‘So maṃ tattha khamāpesi, mahārajjamadāsi me;
583我于是破开黑暗,出家而行无家之道。
Sohaṃ tamaṃ dālayitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
584我并非厌弃大王国,也并非厌弃感官欲乐;
‘‘Na me dessaṃ mahārajjaṃ, kāmabhogo na dessiyo;
585一切知是我所珍爱的,因此我舍弃了王位。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
索摩那萨行第二
3. 铁屋行
588又有一世,我生为迦尸国王之子。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;
589我自幼在铁屋中长大,因此得名‘铁屋’。
Ayogharamhi saṃvaḍḍho, nāmenāsi ayogharo.
590你这一生,于禁锢中艰难存活,在压迫困苦中受抚育。
‘‘Dukkhena jīvito laddho, saṃpīḷe patiposito;
591儿子,今日你便来统领这整片大地。
Ajjeva putta paṭipajja, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ.
592我向那位拥有国土、城镇与人民的刹帝利,恭敬顶礼。
‘‘Saraṭṭhakaṃ sanigamaṃ, sajanaṃ vanditva khattiyaṃ;
593我合掌恭敬,如此说道:
Añjaliṃ paggahetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ.
594“大地之上的一切众生,不论低下、中等或崇高,”
‘‘‘Ye keci mahiyā sattā, hīnamukkaṭṭhamajjhimā;
595他们在自己家中,与亲族一同长大,却毫无保护。
Nirārakkhā sake gehe, vaḍḍhanti sakañātibhi.
596在这世间,此事最为奇特——我竟在禁锢中受抚养。
‘‘‘Idaṃ loke uttariyaṃ, saṃpīḷe mama posanaṃ;
597我长于铁室之中,日月之光黯淡难见。
Ayogharamhi saṃvaḍḍho, appabhe candasūriye.
598我满身腐臭尸骸,从母胎中解脱而出;
‘‘‘Pūtikuṇapasampuṇṇā, muccitvā mātu kucchito;
599既而又陷于更惨烈的痛苦,再度被抛入那铁室。
Tato ghoratare dukkhe, puna pakkhittayoghare.
600我既已承受这般极其惨重的痛苦。
‘‘‘Yadihaṃ tādisaṃ patvā, dukkhaṃ paramadāruṇaṃ;
601倘若我贪求王位,便会沦为极恶之人。
Rajjesu yadi rajjāmi , pāpānaṃ uttamo siyaṃ.
602我对此身已生厌离,于王权无所希求。
‘‘‘Ukkaṇṭhitomhi kāyena, rajjenamhi anatthiko;
603我要寻求那寂静,在那儿,死神无法将我摧折。
Nibbutiṃ pariyesissaṃ, yattha maṃ maccu na maddiye’.
604如此思惟之后,在大众的悲泣声中,
‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, viravante mahājane;
605犹如巨象挣断绳索,我径直走入密林。
Nāgova bandhanaṃ chetvā, pāvisiṃ kānanaṃ vanaṃ.
606对于父母,我并无怨恨;对于这广大的名声,于我亦非可厌;
‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;
607只因一切知智于我才是可贵的,正因如此,我舍弃了王位。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
608阿尤嘎拉行第三。
Ayogharacariyaṃ tatiyaṃ.
4. 比萨行
610复次,那时我生于迦尸国的最胜城中。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsīnaṃ puravaruttame;
611有姐姐与兄弟七人,都降生在吉祥的家族。
Bhaginī ca bhātaro satta, nibbattā sotthiye kule.
612我为此中最初出生者,具足惭耻,精勤向善。
‘‘Etesaṃ pubbajo āsiṃ, hirīsukkamupāgato;
613见到‘有’的怖畏,我便欣求出离。
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammābhirato ahaṃ.
614受父母派遣,诸友同心一意。
‘‘Mātāpitūhi pahitā, sahāyā ekamānasā;
615他们以诸般欲乐劝诱我,说道:‘请延续家族的血脉吧。’
Kāmehi maṃ nimantenti, ‘kulavaṃsaṃ dharehi’ti.
616他们所说的那些言语,虽能在居家生活中带来快乐;
‘‘Yaṃ tesaṃ vacanaṃ vuttaṃ, gihīdhamme sukhāvahaṃ;
617但对我而言,却沉重难当,如烧得炽热的犁头。
Taṃ me ahosi kaṭhinaṃ, tatta phālasamaṃ viya.
618那时,他们见我决意舍离,便问我心中的愿望;
‘‘Te maṃ tadā ukkhipantaṃ, pucchiṃsu patthitaṃ mama;
619“朋友,你既不耽著欲乐,所愿求的究竟是什么呢?”
‘Kiṃ tvaṃ patthayase samma, yadi kāme na bhuñjasi’.
620于是,我对那些为我谋求利益、期盼我幸福的人这样说道:
‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, atthakāmo hitesinaṃ;
621我不企求在家的生活,我欣乐出离。
‘Nāhaṃ patthemi gihībhāvaṃ, nekkhammābhirato ahaṃ’.
622他们听了我的话,便转告了父母;
‘‘Te mayhaṃ vacanaṃ sutvā, pitumātu ca sāvayuṃ;
623父母这样说道:‘诸友,我们全都出家吧。’
Mātāpitā evamāhu, ‘sabbeva pabbajāma bho’.
624我的父母双亲,一位姊妹,以及七位兄弟;
‘‘Ubho mātāpitā mayhaṃ, bhaginī ca satta bhātaro;
625舍弃了无量财富,我们便进入了大林。
Amitadhanaṃ chaḍḍayitvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
比萨行持第四
5. 首那班迪德行
628又一时,我住在梵增长城,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, nagare brahmavaḍḍhane;
629在那里,我出生在一个殊胜、富有且显赫的家族。
Tattha kulavare seṭṭhe, mahāsāle ajāyahaṃ.
630当时我遍观世间,见众生皆盲,为浓重黑暗所吞没。
‘‘Tadāpi lokaṃ disvāna, andhībhūtaṃ tamotthaṭaṃ;
631我的心对「有」生起厌离,犹如被刺棒猛力鞭笞。
Cittaṃ bhavato patikuṭati, tuttavegahataṃ viya.
632当见到种种不善现行时,我心中如是思维:
‘‘Disvāna vividhaṃ pāpaṃ, evaṃ cintesahaṃ tadā;
633我何时能离家,进入山林?
‘Kadāhaṃ gehā nikkhamma, pavisissāmi kānanaṃ’.
634那时,亲族们也以种种感官欲乐来劝请我。
‘‘Tadāpi maṃ nimantesuṃ, kāmabhogehi ñātayo;
635我向他们表明志向:“不要以那些来劝请我。”
Tesampi chandamācikkhiṃ, ‘mā nimantetha tehi maṃ’.
636“我曾有位年幼的弟弟,名唤难陀,是一位智者;”
‘‘Yo me kaniṭṭhako bhātā, nando nāmāsi paṇḍito;
637“他也随我修学,欢喜出家。”
Sopi maṃ anusikkhanto, pabbajjaṃ samarocayi.
638“我、索纳、难陀,以及我的父母二人;”
‘‘Ahaṃ soṇo ca nando ca, ubho mātāpitā mama;
639那时,我们皆舍下财富,走进了大森林。’
Tadāpi bhoge chaḍḍetvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
首那贤者行第五
6. 德弥亚行
642再后来,我为迦尸王的亲生儿子时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;
643我名为哑跛,他们称我太弥。
Mūgapakkhoti nāmena, temiyoti vadanti maṃ.
644那时,一万六千宫女中,无有一名男子。
‘‘Soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā ;
645历经日日夜夜流转之后,我——这独子——降生了。
Ahorattānaṃ accayena, nibbatto ahamekako.
646这得来不易的可爱儿子,出身高贵,身具光辉;
‘‘Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, abhijātaṃ jutindharaṃ;
647父亲在我的卧榻上方高擎白伞盖,慈心抚育着我。
Setacchattaṃ dhārayitvāna, sayane poseti maṃ pitā.
648那时,我卧于宝床,醒来之时,
‘‘Niddāyamāno sayanavare, pabujjhitvānahaṃ tadā;
649我见到一把白伞,正因这把伞,我曾堕入地狱。
Addasaṃ paṇḍaraṃ chattaṃ, yenāhaṃ nirayaṃ gato.
650一见那把伞,我心中便生起大怖畏,
‘‘Saha diṭṭhassa me chattaṃ, tāso uppajji bheravo;
651我作出了抉择,心想:‘我如何才能从中解脱?’
Vinicchayaṃ samāpanno, ‘kathāhaṃ imaṃ muñcissaṃ’.
652一位曾是我过去生血亲的女神,她一心想要利益我;
‘‘Pubbasālohitā mayhaṃ, devatā atthakāminī;
653她见我痛苦,便从三个方面劝导我。
Sā maṃ disvāna dukkhitaṃ, tīsu ṭhānesu yojayi.
654勿显露你的聪明,于一切众生前,当如愚人。
‘‘‘Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;
655让众人皆轻视你,如此你的目的便能成就。
Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’.
656她这么说后,我便对她说道:
‘‘Evaṃ vuttāyahaṃ tassā, idaṃ vacanamabraviṃ;
657天神,我将依你所说而行,照你的话语去做。
‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ tvaṃ bhaṇasi devate;
658母亲,你慈心为我;天神,你愿我获得福祉。
Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’.
659听了她的这番话,我便如迷航于大海者,终于望见了陆地。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sāgareva thalaṃ labhiṃ;
660我满怀欢喜,内心深受震动,于三事立下决意。
Haṭṭho saṃviggamānaso, tayo aṅge adhiṭṭhahiṃ.
661我成了哑者、聋者,且跛足不能行步。
‘‘Mūgo ahosiṃ badhiro, pakkho gativivajjito;
662由此决意于这些事,我安住了十六年。
Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ.
663后来,他们又摧折我的双手、双脚,连同舌头和耳朵。
‘‘Tato me hatthapāde ca, jivhaṃ sotañca maddiya;
664见我并无残缺,他们便谴责我是‘扫把星’。
Anūnataṃ me passitvā, ‘kāḷakaṇṇī’ti nindisuṃ.
665于是,举国上下,连同将军与国师,
‘‘Tato jānapadā sabbe, senāpatipurohitā;
666众人一心,欣悦地赞同将我抛弃。
Sabbe ekamanā hutvā, chaḍḍanaṃ anumodisuṃ.
667我听闻了他们的决定,心中欢喜,精神振奋;
‘‘Sohaṃ tesaṃ matiṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;
668我为此而勤修苦行,如今这目标已然成就。
Yassatthāya tapociṇṇo, so me attho samijjhatha.
669沐浴涂油之后,缠上国王的头巾,
‘‘Nhāpetvā anulimpitvā, veṭhetvā rājaveṭhanaṃ;
670以伞盖为我灌顶,他们便让我右绕城市,作巡礼游行。
Chattena abhisiñcitvā, kāresuṃ puraṃ padakkhiṇaṃ.
671持伞七日之后,当太阳的圆轮升起时,
‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, uggate ravimaṇḍale;
672车夫以车载我而出,来到了一片树林。
Rathena maṃ nīharitvā, sārathī vanamupāgami.
673他将车停于空旷处,把系着缰绳的马从手中放开;
‘‘Ekokāse rathaṃ katvā, sajjassaṃ hatthamuccito ;
674车夫掘一深坑,欲将我埋入地中。
Sārathī khaṇatī kāsuṃ, nikhātuṃ pathaviyā mamaṃ.
675我为自己所承担的种种决心感到恐惧;
‘‘Adhiṭṭhitamadhiṭṭhānaṃ, tajjento vividhakāraṇā;
676我没有打破那个决心,只因它全然是为了觉悟。
Na bhindiṃ tamadhiṭṭhānaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
677我不憎恶父母,也不憎恶自己;
‘‘Mātāpitā na me dessā, attā me na ca dessiyo;
678一切知智深为我所珍爱,因此我立下了此愿。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahiṃ.
679决意于此三分后,我住了十六年;
‘‘Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ;
680于决意波罗蜜,无有与我等比者,这便是我的决意波罗蜜。
Adhiṭṭhānena me samo natthi, esā me adhiṭṭhānapāramī’’ti.
第六 德弥亚行
第七 咖毕王行
683那时,我为猕猴,栖于河岸的岩穴间;
‘‘Yadā ahaṃ kapi āsiṃ, nadīkūle darīsaye;
684为鳄鱼所逼,我不得脱身。
Pīḷito susumārena, gamanaṃ na labhāmahaṃ.
685我每从近岸跃向远岸,都以此处为落脚点;
‘‘Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā, orā pāraṃ patāmahaṃ;
686那里便潜藏着我的死敌,那只相貌凶残的鳄鱼。
Tatthacchi sattu vadhako, kumbhīlo luddadassano.
687他对我喊道:“来!”我应声而答:“我这就来。”
‘‘So maṃ asaṃsi ‘ehī’ti, ‘ahaṃpemī’ti taṃ vatiṃ;
688我踏着他的头顶,站上了对岸。
Tassa matthakamakkamma, parakūle patiṭṭhahiṃ.
689我对他未说虚妄之言,依所说而行,说到做到;
‘‘Na tassa alikaṃ bhaṇitaṃ, yathā vācaṃ akāsahaṃ;
690论真实,无人能与我等同;这便是我的谛波罗蜜。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
咖毕王之行第七
8. 萨吒苦行者之行
693再往后,我曾是一位名为“谛语”的苦行者,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, tāpaso saccasavhayo;
694我以真实守护世间,令人们和谐共处。”
Saccena lokaṃ pālesiṃ, samaggaṃ janamakāsaha’’nti.
谛语苦行者行第八
9. 鹌鹑雏行
697复次,往昔我在摩揭陀国为鹌鹑雏鸟,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, magadhe vaṭṭapotako;
698羽翼未生,尚很幼小,于巢中只是一小团嫩肉,
Ajātapakkho taruṇo, maṃsapesi kulāvake.
699母亲用嘴衔来食物,将我哺育,
‘‘Mukhatuṇḍakenāharitvā , mātā posayatī mamaṃ;
700凭着她的触碰,我才得以存活,身上毫无力气。
Tassā phassena jīvāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ.
701有一年,热季时分,森林燃起大火,
‘‘Saṃvacchare gimhasamaye, davaḍāho padippati;
702那挟着焦黑烟迹的烈火,直向我们逼来。
Upagacchati amhākaṃ, pāvako kaṇhavattanī.
703那烈焰呼啸,发出轰轰的巨响,
‘‘Dhamadhamā itievaṃ, saddāyanto mahāsikhī;
704火势渐次蔓延,直向我逼来。
Anupubbena jhāpento, aggi mamamupāgami.
705我的父母被烈火惊慑,又饥又渴,
‘‘Aggivegabhayātītā, tasitā mātāpitā mama;
706便把我弃在巢中,只顾自己脱身。
Kulāvake maṃ chaḍḍetvā, attānaṃ parimocayuṃ.
707我拍打脚与翅膀,身上却毫无气力;
‘‘Pāde pakkhe pajahāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ;
708那时我无依无靠,困在那里,心中这样思惟:
Sohaṃ agatiko tattha, evaṃ cintesahaṃ tadā.
709“那些我本可投靠之人,在我惊恐战栗之际,
‘‘‘Yesāhaṃ upadhāveyyaṃ, bhīto tasitavedhito;
710他们却弃我而去;今日我该如何是好?”
Te maṃ ohāya pakkantā, kathaṃ me ajja kātave.
711世间具足戒的功德、真实、清净与悲悯;
‘‘‘Atthi loke sīlaguṇo, saccaṃ soceyyanuddayā;
712凭此真实,我将行持这最上的真实语。
Tena saccena kāhāmi, saccakiriyamuttamaṃ.
713摄持正法之力,忆念往昔诸胜者;
‘‘‘Āvejjetvā dhammabalaṃ, saritvā pubbake jine;
714依于真实之力,我行此真实之誓。
Saccabalamavassāya, saccakiriyamakāsahaṃ.
715‘有翅却不能飞去,有足却不能行走;
‘‘‘Santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā;
716父母已然出离,迦塔维达火神,请回吧。’
Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkama’.
717当我作此真实语时,炽燃的烈焰
‘‘Sahasacce kate mayhaṃ, mahāpajjalito sikhī;
718便退避了十六卡里萨,犹如火焰遇水。
Vajjesi soḷasakarīsāni, udakaṃ patvā yathā sikhī;
719若论真实,无人能与我等同,这便是我的真实巴拉密。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
瓦德波德伽所行第九
10. 鱼王所行
722后来,当我转生为大湖中的鱼王时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, maccharājā mahāsare;
541结集偈说:
Tassuddānaṃ –
724烈日炎炎,暑气蒸腾,湖水尽皆干涸。
Uṇhe sūriyasantāpe, sare udaka khīyatha.
725那时,乌鸦、秃鹫、苍鹭与鹰隼等群鸟,
‘‘Tato kākā ca gijjhā ca, kaṅkā kulalasenakā;
726它们栖止在鱼群近旁,日夜吞食。
Bhakkhayanti divārattiṃ, macche upanisīdiya.
727在那里,我与亲属们一同被困扰,我这样想:
‘‘Evaṃ cintesahaṃ tattha, saha ñātīhi pīḷito;
728有什么方法,能让亲人们从这苦中解脱呢?
‘Kena nu kho upāyena, ñātī dukkhā pamocaye’.
729我细心思惟法的真义,在观察中如实得见真理,以之为依止。
‘‘Vicintayitvā dhammatthaṃ, saccaṃ addasa passayaṃ;
730我安住于真实,从那场浩劫中解救了亲人。
Sacce ṭhatvā pamocesiṃ, ñātīnaṃ taṃ atikkhayaṃ.
731忆念真实之法,深思最胜义理;
‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, paramatthaṃ vicintayaṃ;
732我立下真实誓言,此誓言乃世间常恒不变之法。
Akāsi saccakiriyaṃ, yaṃ loke dhuvasassataṃ.
733自从我能忆念自身,自从我有了觉知以来;
‘‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ;
734我不曾忆念自己曾故意伤害过哪怕一个众生。
Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ.
735凭此真实语,愿云雨神沛然降雨!
‘‘‘Etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu;
736雷鸣吧,云雨神!驱散那乌鸦的藏食;
Abhitthanaya pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya;
737令乌鸦陷入忧伤,使群鱼脱离忧伤。’
Kākaṃ sokāya randhehi, macche sokā pamocaya’.
738此殊胜的真实誓言一宣告,云雨神便轰然雷鸣;
‘‘Sahakate saccavare, pajjunno abhigajjiya;
739瞬息之间,大雨倾泻,高地与低洼悉皆盈满。
Thalaṃ ninnañca pūrento, khaṇena abhivassatha.
740我立下如此殊胜的真实誓言,并付出无上精进;
‘‘Evarūpaṃ saccavaraṃ, katvā vīriyamuttamaṃ;
741我凭依真实之力的威神,令那巨大雨云倾泻而下;
Vassāpesiṃ mahāmeghaṃ, saccatejabalassito;
742真实无有人与我等同,这便是我的真实巴拉密。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
马差王志行 第十
第十一 黑岛行
745又有一时,我为黑岛苦行者,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kaṇhadīpāyano isi;
746五十余年,我皆不欢喜地修行。
Paropaññāsavassāni, anabhiratocariṃ ahaṃ.
747没有人知晓我心中的这种不乐,
‘‘Na koci etaṃ jānāti, anabhiratimanaṃ mama;
748因为我从未向任何人说起,这不乐只在我心中流转。
Ahañhi kassaci nācikkhiṃ, arati me carati mānase.
749曼达比亚是我的梵行同伴,也是我的挚友,一位大仙人。
‘‘Sabrahmacārī maṇḍabyo, sahāyo me mahāisi;
750他因宿世所造之业,被穿刺在木桩上而受报。
Pubbakammasamāyutto, sūlamāropanaṃ labhi.
751那时,我服侍照料他,使他恢复了健康;
‘‘Tamahaṃ upaṭṭhahitvāna, ārogyamanupāpayiṃ;
752我辞别后,便回到了自己的精舍。
Āpucchitvāna āgañchiṃ, yaṃ mayhaṃ sakamassamaṃ.
753我的一位婆罗门朋友,携着妻儿,
‘‘Sahāyo brāhmaṇo mayhaṃ, bhariyaṃ ādāya puttakaṃ;
754三人一同来到我处,作为客人到访。
Tayo janā samāgantvā, āgañchuṃ pāhunāgataṃ.
755我坐在自己的净舍中,与他们共叙欢喜,
‘‘Sammodamāno tehi saha, nisinno sakamassame;
756那男孩抛起一只球,却激怒了毒蛇。
Dārako vaṭṭamanukkhipaṃ, āsīvisamakopayi.
757于是,那男孩循着球滚落的方向,四下探寻,
‘‘Tato so vaṭṭagataṃ maggaṃ, anvesanto kumārako;
758用手触碰到了那毒蛇的头顶。
Āsīvisassa hatthena, uttamaṅgaṃ parāmasi.
759那蛇被触碰后勃然大怒,它依仗着剧毒,
‘‘Tassa āmasane kuddho, sappo visabalassito;
760盛怒难遏,当即咬了那孩子。
Kupito paramakopena, aḍaṃsi dārakaṃ khaṇe.
761被毒蛇咬后,那孩子便昏倒在地。
‘‘Sahadaṭṭho āsīvisena , dārako papati bhūmiyaṃ;
762我因此忧愁苦恼,而你承担了那苦。
Tenāhaṃ dukkhito āsiṃ, mama vāhasi taṃ dukkhaṃ.
763我安慰了那些痛苦忧伤、被愁箭所刺之人;
‘‘Tyāhaṃ assāsayitvāna, dukkhite sokasallite;
764我率先造作了此行,此是最上的真实,最为殊胜。
Paṭhamaṃ akāsiṃ kiriyaṃ, aggaṃ saccaṃ varuttamaṃ.
765仅七日间,我以净信心,为求功德而修习梵行。
‘‘‘Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko acariṃ brahmacariyaṃ;
766自此以后,我这番修行,历经五十余载。
Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ, vassāni paññāsasamādhikāni.
767我实非情愿而修此行。依此谛语,愿得吉祥!
‘‘‘Akāmako vāhi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu;
768愿毒消散!愿亚尼亚达多存活!
Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto’.
769当我宣说此真实语时,那被毒力所侵袭、颤抖的年轻人,
‘‘Saha sacce kate mayhaṃ, visavegena vedhito;
770便苏醒起身,这位婆罗门青年恢复了健康。
Abujjhitvāna vuṭṭhāsi, arogo cāsi māṇavo;
771以真实语而论,世间无人能与我等齐,这便是我的谛波罗蜜。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
黑岛行 第十一
12. 须陀素摩行
774又有一次,当我身为大地之主宰须陀素摩时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutasomo mahīpati;
775被食人者波梨萨陀捕获,那时我想起了对一位婆罗门许下的承诺。
Gahito porisādena, brāhmaṇe saṅgaraṃ sariṃ.
776他以绳索绑缚了一百位刹帝利王子的双手,握于掌中;
‘‘Khattiyānaṃ ekasataṃ, āvuṇitvā karattale;
777将他们榨干血尽后,为祭祀故,把我带到近前。
Etesaṃ pamilāpetvā, yaññatthe upanayī mamaṃ.
778波梨萨陀问我:‘你期盼什么——放你走吗?’
‘‘Apucchi maṃ porisādo, ‘kiṃ tvaṃ icchasi nissajaṃ;
779‘我会照你的心意去做,只要你再回到我这里。’
Yathāmati te kāhāmi, yadi me tvaṃ punehisi’.
780我应允了他,天亮便归来。
‘‘Tassa paṭissuṇitvāna, paṇhe āgamanaṃ mama;
781我前往那悦意的都城,随后舍弃了王位。
Upagantvā puraṃ rammaṃ, rajjaṃ niyyādayiṃ tadā.
782忆念着往昔胜者所奉行的真实法,
‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ;
783布施婆罗门财物之后,我便前往那食人者之处。
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, porisādaṃ upāgamiṃ.
784我心中并无疑惑:他或会杀我,或不会。
‘‘Natthi me saṃsayo tattha, ghātayissati vā na vā;
785为守护真实之语,我前来舍弃此生命。
Saccavācānurakkhanto, jīvitaṃ cajitumupāgamiṃ;
786于真实中,无有与我等同者:这便是我的真实巴拉密。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
须陀素摩行第十二
13. 苏瓦纳沙马行
789我曾于林中为沙摩,乃帝释天所幻化;
‘‘Sāmo yadā vane āsiṃ, sakkena abhinimmito;
790我于林中,以慈心摄受狮子与老虎;
Pavane sīhabyagghe ca, mettāyamupanāmayiṃ.
791为狮子、老虎、豹、熊与水牛所围绕;
‘‘Sīhabyagghehi dīpīhi, acchehi mahisehi ca;
792斑鹿与野猪围绕在侧,我住于林间。
Pasadamigavarāhehi, parivāretvā vane vasiṃ.
793无有众生畏惧我,我亦不畏惧任何众生;
‘‘Na maṃ koci uttasati, napi bhāyāmi kassaci;
794依慈爱的力量而得安住,那时我在林中怡然自乐。
Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti.
苏瓦纳沙马本生第十三
14. 独一王本生
797“再后来,当我是一位以‘独一王’闻名的大王时,”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, ekarājāti vissuto;
798我安住于无上的戒,统理广袤的大地。
Paramaṃ sīlaṃ adhiṭṭhāya, pasāsāmi mahāmahiṃ.
799我毫无遗漏地行持十善业道;
‘‘Dasa kusalakammapathe, vattāmi anavasesato;
800以四种摄事,我摄受广大民众。
Catūhi saṅgahavatthūhi, saṅgaṇhāmi mahājanaṃ.
801当我如此精勤不懈,为了今生与来世;
‘‘Evaṃ me appamattassa, idha loke parattha ca;
802达跋塞纳前来进犯,劫掠了我的都城。
Dabbaseno upagantvā, acchindanto puraṃ mama.
803都城中的官员、军士与百姓——
‘‘Rājūpajīve nigame, sabalaṭṭhe saraṭṭhake;
804他将一切夺为己有,便把我埋进坑里。
Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, kāsuyā nikhaṇī mamaṃ.
805群臣、王国与繁荣的后宫,
‘‘Amaccamaṇḍalaṃ rajjaṃ, phītaṃ antepuraṃ mama;
806他们强夺霸占,我眼睁睁看着,如同看着心爱的儿子被掳走;
Acchinditvāna gahitaṃ, piyaṃ puttaṃva passahaṃ;
807我的慈心无人能比,此即我的慈爱巴拉密。
Mettāya me samo natthi, esā me mettāpāramī’’ti.
埃咖王修行第十四
15. 大罗马汉萨修行
810我在冢间铺床,以尸骨为枕席而卧。
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ;
811村中无赖聚拢而来,对我做出种种嘲弄的姿态。
Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassentinappakaṃ.
812另一些人则带来香、花,以及各式各样的丰盛饮食。
‘‘Apare gandhamālañca, bhojanaṃ vividhaṃ bahuṃ;
813他们满心欢喜,心神激昂,奉上种种饮食。
Upāyanānūpanenti, haṭṭhā saṃviggamānasā.
814那些带给我痛苦的人,以及那些给予我快乐的人,
‘‘Ye me dukkhaṃ upaharanti, ye ca denti sukhaṃ mama;
815我对他们全然等同看待,不存偏爱,亦无瞋怒。
Sabbesaṃ samako homi, dayā kopo na vijjati.
816于快乐与痛苦,于荣誉与耻辱,我皆保持平衡,
‘‘Sukhadukkhe tulābhūto, yasesu ayasesu ca;
817于一切处,我皆平等,这就是我的舍巴拉密。
Sabbattha samako homi, esā me upekkhāpāramī’’ti.
大身毛竖立行 · 第十五
第三·尤德汉嘉亚品
821战捷者、悦意者,以及铁屋与军队的故事;
Yudhañjayo somanasso, ayogharabhisena ca;
822首那难达、默跛者、猴王,以及名为真言者的故事。
Soṇanando mūgapakkho, kapirājā saccasavhayo.
823我曾为鹌鹑与鱼王,亦曾为黑岛仙人;
Vaṭṭako maccharājā ca, kaṇhadīpāyano isi;
824我又曾为须陀素摩,也曾是沙摩与独一王;
Sutasomo puna āsiṃ , sāmo ca ekarājahu;
825此即舍巴拉密的圆满,大圣如是宣说。
Upekkhāpāramī āsi, iti vutthaṃ mahesinā.
826如此,我经历了种种苦楚,亦经历了种种圆满;
Evaṃ bahubbidhaṃ dukkhaṃ, sampattī ca bahubbidhā ;
827于一期又一期生命中往复经历后,我证得了无上正觉。
Bhavābhave anubhavitvā, patto sambodhimuttamaṃ.
828我尽舍了应施之物,圆满了全部的戒;
Datvā dātabbakaṃ dānaṃ, sīlaṃ pūretvā asesato;
829我圆满成就了出离巴拉密,证得无上正觉。
Nekkhamme pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
830我向智者请问,并付出最上的精进;
Paṇḍite paripucchitvā, vīriyaṃ katvāna muttamaṃ;
831我圆满成就了忍耐巴拉密,证得无上正觉。
Khantiyā pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
832立下坚定的誓愿,守护真实之语。
Katvā daḷhamadhiṭṭhānaṃ, saccavācānurakkhiya;
833圆满慈心波罗蜜,证得无上菩提。
Mettāya pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
834于得失、荣辱、尊卑之中;
Lābhālābhe yasāyase, sammānanāvamānane;
835于一切处平等安住,证得无上菩提。
Sabbattha samako hutvā, patto sambodhimuttamaṃ.
836视懈怠为怖畏,视精进为安稳;
Kosajjaṃ bhayato disvā, vīriyārambhañca khemato;
837你们应当奋发精进,这便是佛陀的教诫。
Āraddhavīriyā hotha, esā buddhānusāsanī.
838视争执为怖畏,视和睦为安稳;
Vivādaṃ bhayato disvā, avivādañca khemato;
839你们当和谐、友善,这是诸佛的教诫。
Samaggā sakhilā hotha, esā buddhānusāsanī.
840视放逸为怖畏,视不放逸为安稳;
Pamādaṃ bhayato disvā, appamādañca khemato;
841当修习八支圣道,这便是诸佛的教诫。
Bhāvethaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, esā buddhānusāsanī.
842世尊正是这样,宣说自己过去世的修行时,开示了这部名为《佛所行德》的法门。
Itthaṃ sudaṃ bhagavā attano pubbacariyaṃ sambhāvayamāno buddhāpadāniyaṃ nāma dhammapariyāyaṃ abhāsitthāti.
843《行藏》终。
Cariyāpiṭakaṃ niṭṭhitaṃ.