KN 11 · 行藏
11. 阿吉帝品
1. Akittivaggo
21. 阿吉帝所行
1. Akitticariyā
3在百千劫与四个不可数劫之间,所有我曾修习的行持,全都是为了成就菩提的资粮。
‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye;
4于其间所行的一切,皆是菩提的资粮。
Etthantare yaṃ caritaṃ, sabbaṃ taṃ bodhipācanaṃ.
5过去劫中,在一次次的生命里,我所修习的行持,放下不提——现在,我要讲述在此劫中的行持,你们仔细听着。
‘‘Atītakappe caritaṃ, ṭhapayitvā bhavābhave;
6我将宣说于此劫所行的,请听我说。
Imamhi kappe caritaṃ, pavakkhissaṃ suṇohi me.
7「当我于梵林中,于空旷的森林,
‘‘Yadā ahaṃ brahāraññe, suññe vipinakānane;
8深入而住时,有一位名叫阿吉帝的苦行者。
Ajjhogāhetvā viharāmi, akitti nāma tāpaso.
9那时,帝释天王被我的苦行炎热弄得焦灼不安,
‘‘Tadā maṃ tapatejena, santatto tidivābhibhū;
10他变化成婆罗门的模样,来到我跟前乞食。
Dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ, bhikkhāya maṃ upāgami.
11从林子里采来的叶子盛着食物,既没有油也没有盐,
‘‘Pavanā ābhataṃ paṇṇaṃ, atelañca aloṇikaṃ;
12看见他站到了我的门口,我就用勺子把食物舀给他。
Mama dvāre ṭhitaṃ disvā, sakaṭāhena ākiriṃ.
13把叶子里的食物给了之后,我又把钵翻转倒空,
‘‘Tassa datvānahaṃ paṇṇaṃ, nikkujjitvāna bhājanaṃ;
14不再有寻食的心思,转身走进了我的树叶屋。
Punesanaṃ jahitvāna, pāvisiṃ paṇṇasālakaṃ.
15第二次、第三次,他也来到我面前;
‘‘Dutiyampi tatiyampi, upagañchi mamantikaṃ;
16我不动摇、不退缩,就这样布施了。
Akampito anolaggo, evamevamadāsahaṃ.
17我对这些没有任何吝惜,身体上也不见苍白;
‘‘Na me tappaccayā atthi, sarīrasmiṃ vivaṇṇiyaṃ;
18我以喜悦、快乐和满足,度过了那一天。
Pītisukhena ratiyā, vītināmemi taṃ divaṃ.
19如果我能值遇最值得供养的圣者,哪怕一个月、两个月,
‘‘Yadi māsampi dvemāsaṃ, dakkhiṇeyyaṃ varaṃ labhe;
20我也不会动摇、不会退缩,必定布施那最上的布施。
Akampito anolīno, dadeyyaṃ dānamuttamaṃ.
21在向他布施时,我不是为了渴求名声和利益;
‘‘Na tassa dānaṃ dadamāno, yasaṃ lābhañca patthayiṃ;
22我渴求一切知智,而做了那些行为。
Sabbaññutaṃ patthayāno, tāni kammāni ācari’’nti.
23阿吉帝所行第一
Akitticariyaṃ paṭhamaṃ.
242. 桑卡所行
2. Saṅkhacariyā
25再一次,当我是一位名叫僧诃的婆罗门时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, brāhmaṇo saṅkhasavhayo;
26想要渡越大海,我来到了港口。
Mahāsamuddaṃ taritukāmo, upagacchāmi paṭṭanaṃ.
27在那里,在路途上,我看见了无败的辟支佛,
‘‘Tatthaddasaṃ paṭipathe, sayambhuṃ aparājitaṃ;
28他正走在艰险的荒野路上,在那灼热的坚硬地面上。
Kantāraddhānaṃ paṭipannaṃ , tattāya kaṭhinabhūmiyā.
29那时我在路上看到了他,心里便这样思量:
‘‘Tamahaṃ paṭipathe disvā, imamatthaṃ vicintayiṃ;
30“这片福田已经出现在渴望福德的人面前。
‘Idaṃ khettaṃ anuppattaṃ, puññakāmassa jantuno.
31就像一个农夫,看到一大片良田,
‘‘‘Yathā kassako puriso, khettaṃ disvā mahāgamaṃ;
32在那里却不播种,说明他并不想要谷物。
Tattha bījaṃ na ropeti, na so dhaññena atthiko.
33同样地,我渴望福德,现在见到了最殊胜的福田,
‘‘‘Evamevāhaṃ puññakāmo, disvā khettavaruttamaṃ;
34如果我不在那里栽种善行,就说明我并不渴望福德。”
Yadi tattha kāraṃ na karomi, nāhaṃ puññena atthiko.
35“就像在王宫后院的人群里,有个人想谋求一个职位,
‘‘‘Yathā amacco muddikāmo, rañño antepure jane;
36如果他不把钱财谷物分给他们,就会从那个职位上衰败垮掉。”
Na deti tesaṃ dhanadhaññaṃ, muddito parihāyati.
37“同样的道理,我渴望福德,当看到了这极为殊胜的福田,
‘‘‘Evamevāhaṃ puññakāmo, vipulaṃ disvāna dakkhiṇaṃ;
38如果我不对他进行布施,我就会从福德中衰败失去。”
Yadi tassa dānaṃ na dadāmi, parihāyissāmi puññato’.
39“我这样想了之后,就脱下了鞋子,
‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, orohitvā upāhanā;
40顶礼了他的双足,然后把伞和鞋布施了出去。”
Tassa pādāni vanditvā, adāsiṃ chattupāhanaṃ.
41因此,我在百般呵护中长大,娇嫩柔弱,在快乐中度日。
‘‘Tenevāhaṃ sataguṇato, sukhumālo sukhedhito;
42但是,为了圆满布施,我依然像那样把象给了他。
Api ca dānaṃ paripūrento, evaṃ tassa adāsaha’’nti.
43桑卡所行第二
Saṅkhacariyaṃ dutiyaṃ.
443. 古儒王所行
3. Kururājacariyā
45还有一次,当我住在因陀耆城,这座最殊胜的城市时;
‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;
46我是名叫财胜的国王,已经圆满具足十种善德。
Rājā dhanañcayo nāma, kusale dasahupāgato.
47从羯陵迦国来的婆罗门们,来到我的面前;
‘‘Kaliṅgaraṭṭhavisayā, brāhmaṇā upagañchu maṃ;
48他们向我乞求那头具足吉祥、被称为祥瑞的象王。
Āyācuṃ maṃ hatthināgaṃ, dhaññaṃ maṅgalasammataṃ.
49那个地区久旱无雨,大饥荒,人们饥饿至极;
‘‘Avuṭṭhiko janapado, dubbhikkho chātako mahā;
50请给我那头最高贵的蓝色大象,名叫安阇那。
Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ, nīlaṃ añjanasavhayaṃ.
51当乞讨者到来时,我拒绝是不应该的。
‘‘Na me yācakamanuppatte, paṭikkhepo anucchavo;
52‘愿我的誓愿不破灭,我要布施这头大象。’
‘Mā me bhijji samādānaṃ, dassāmi vipulaṃ gajaṃ’.
53我抓住大象的鼻子,用那宝石制成的宝瓶,
‘‘Nāgaṃ gahetvā soṇḍāya, bhiṅgāre ratanāmaye;
54把水倒在婆罗门们的手中,然后将大象布施给了他们。
Jalaṃ hatthe ākiritvā, brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ.
55当他把那大象布施出去时,大臣们这样说:
‘‘Tassa nāge padinnamhi, amaccā etadabravuṃ;
56“你为什么把你那殊胜的大象,布施给乞讨者呢?
‘Kiṃ nu tuyhaṃ varaṃ nāgaṃ, yācakānaṃ padassasi.
57这吉祥如意、具足祥瑞、在战场上最胜的大象。
‘‘‘Dhaññaṃ maṅgalasampannaṃ, saṅgāmavijayuttamaṃ;
58当你把这样的大象都布施了,你的王权还有什么用?”
Tasmiṃ nāge padinnamhi, kiṃ te rajjaṃ karissati.
59“即使是我的整个王国,连同我自己的身体,我都可以给出;
‘‘‘Rajjampi me dade sabbaṃ, sarīraṃ dajjamattano;
60对我来说,一切知智才是至爱,因此我布施了这大象。”
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā nāgaṃ adāsaha’’’nti.
61古儒王所行第三
Kururājacariyaṃ tatiyaṃ.
624. 大苏达萨那所行
4. Mahāsudassanacariyā
63在拘舍婆提城的时候,我曾是大地之主,
‘‘Kusāvatimhi nagare, yadā āsiṃ mahīpati;
64名叫大善见,是一位威力无比的转轮王。
Mahāsudassano nāma, cakkavattī mahabbalo.
65那时我每天三次,在各个地方宣布:
‘‘Tatthāhaṃ divase tikkhattuṃ, ghosāpemi tahiṃ tahiṃ;
66‘谁想要什么?渴求什么?财富就给谁。
‘Ko kiṃ icchati pattheti, kassa kiṃ dīyatū dhanaṃ.
67‘谁肚子饿?谁口渴?谁要花环?谁要涂香?
‘‘‘Ko chātako ko tasito, ko mālaṃ ko vilepanaṃ;
68各种颜色的衣服,谁没有衣穿?将得到衣服穿上。’
Nānārattāni vatthāni, ko naggo paridahissati.
69‘谁在路上取了伞、饮料和柔软美好的鞋子?’
‘‘‘Ko pathe chattamādeti, kopāhanā mudū subhā’;
70就这样,我早晚到处宣扬这个宣告。
Iti sāyañca pāto ca, ghosāpemi tahiṃ tahiṃ.
71‘我布施的财富不是只放在十个地方,也不是只放在一百个地方,
‘‘Na taṃ dasasu ṭhānesu, napi ṭhānasatesu vā;
72而是放在好几百个地方,专门为乞讨者准备的。’
Anekasataṭhānesu, paṭiyattaṃ yācake dhanaṃ.
73‘不论白天还是夜晚,只要有乞讨者来到这里,
‘‘Divā vā yadi vā rattiṃ, yadi eti vanibbako;
74得到他想要的任何财物后,他都可以满载而归。’
Laddhā yadicchakaṃ bhogaṃ, pūrahatthova gacchati.
75我一生都在做这样的大布施。
‘‘Evarūpaṃ mahādānaṃ, adāsiṃ yāvajīvikaṃ;
76我布施时并不觉得财物可厌,也不是我没有积蓄。
Napāhaṃ dessaṃ dhanaṃ dammi, napi natthi nicayo mayi.
77就像一个病人,为了从疾病中解脱,
‘‘Yathāpi āturo nāma, rogato parimuttiyā;
78用钱财使医生满意,从而摆脱病苦。
Dhanena vejjaṃ tappetvā, rogato parimuccati.
79同样,我也明白这个道理,为了完全圆满地修习,
‘‘Tathevāhaṃ jānamāno, paripūretumasesato;
80为了填满乞讨者那匮乏的心,我向乞讨者们布施。
Ūnamanaṃ pūrayituṃ, demi dānaṃ vanibbake;
81为了证得无上菩提,我毫无眷恋,也无所期待。
Nirālayo apaccāso, sambodhimanupattiyā’’ti.
82大苏达萨那所行第四
Mahāsudassanacariyaṃ catutthaṃ.
835. 大果文德所行
5. Mahāgovindacariyā
84再后来,我做了七位国王的国师,成为受人天尊敬的大戈文达婆罗门。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sattarājapurohito;
85受人天礼敬的大果文达婆罗门。
Pūjito naradevehi, mahāgovindabrāhmaṇo.
86那时,七个王国给我的供养,我全数用来做大布施,那布施就像大海一样,不可动摇。
‘‘Tadāhaṃ sattarajjesu, yaṃ me āsi upāyanaṃ;
87以此我行大布施,不可动摇、如海一般。
Tena demi mahādānaṃ, akkhobbhaṃ sāgarūpamaṃ.
88我不贪求国土、财富、谷物,我也没有积聚,
‘‘Na me dessaṃ dhanaṃ dhaññaṃ, napi natthi nicayo mayi;
89一切知是我所可爱的,所以我给出了最殊胜的财富。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā demi varaṃ dhana’’nti.
90大果文德所行第五
Mahāgovindacariyaṃ pañcamaṃ.
916. 尼弥王所行
6. Nimirājacariyā
92又一次,当我转生在最优越的弥提罗城时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mithilāyaṃ puruttame;
93是名叫尼弥的大王,一位追求善法的智者。
Nimi nāma mahārājā, paṇḍito kusalatthiko.
94那时,我建造了一座有四厅、四面开放的房舍;
‘‘Tadāhaṃ māpayitvāna, catussālaṃ catummukhaṃ;
95在那里,我对野兽、飞鸟和人们持续进行布施。
Tattha dānaṃ pavattesiṃ, migapakkhinarādinaṃ.
96衣服、卧具,以及各种食物和饮料;
‘‘Acchādanañca sayanaṃ, annaṃ pānañca bhojanaṃ;
97我持续不断地进行大布施。
Abbocchinnaṃ karitvāna, mahādānaṃ pavattayiṃ.
98就像仆人为了财富,去侍奉主人;
‘‘Yathāpi sevako sāmiṃ, dhanahetumupāgato;
99他会用身体、言语和心意,努力去讨好。
Kāyena vācā manasā, ārādhanīyamesati.
100同样地,我在一切生命中,将寻求那觉悟之因;
‘‘Tathevāhaṃ sabbabhave, pariyesissāmi bodhijaṃ;
101用布施使众生满足之后,我渴望证得无上菩提。
Dānena satte tappetvā, icchāmi bodhimuttama’’nti.
102尼弥王所行第六
Nimirājacariyaṃ chaṭṭhaṃ.
1037. 旃德童子所行
7. Candakumāracariyā
104后来,当我是一位国王的儿子;
‘‘Punāparaṃ yadā homi, ekarājassa atrajo;
105在具花城里,有个名叫月王子的青年。
Nagare pupphavatiyā, kumāro candasavhayo.
106那时,我从祭礼中被放了出来,离开了祭祀的场地;
‘‘Tadāhaṃ yajanā mutto, nikkhanto yaññavāṭato;
107生起深深的悚惧感之后,我就实行了大布施。
Saṃvegaṃ janayitvāna, mahādānaṃ pavattayiṃ.
108我不喝水,不吃硬食,也不进用任何食物,
‘‘Nāhaṃ pivāmi khādāmi, napi bhuñjāmi bhojanaṃ;
109除非已经布施给了应供者,哪怕就这么熬上五六夜。
Dakkhiṇeyye adatvāna, api chappañcarattiyo.
110就像一个商人,囤好了成批的货物之后,
‘‘Yathāpi vāṇijo nāma, katvāna bhaṇḍasañcayaṃ;
111哪里有巨大利益,他就把货物带到那里。
Yattha lābho mahā hoti, tattha taṃ harati bhaṇḍakaṃ.
112同样,自己享用的东西,施与他人却能带来大果报。
‘‘Tatheva sakabhuttāpi, pare dinnaṃ mahapphalaṃ;
113因此应当布施他人,这将会带来百倍的回报。
Tasmā parassa dātabbaṃ, satabhāgo bhavissati.
114明白了这个道理,我便在每一生中都修习布施;
‘‘Etamatthavasaṃ ñatvā, demi dānaṃ bhavābhave;
115我从布施中决不退转,直到证得正等觉为止。
Na paṭikkamāmi dānato, sambodhimanupattiyā’’ti.
116旃德童子所行第七
Candakumāracariyaṃ sattamaṃ.
1178. 西维王所行
8. Sivirājacariyā
118在名叫阿利吒的城市里,有一位名为尸毗的刹帝利。
‘‘Ariṭṭhasavhaye nagare, sivināmāsi khattiyo;
119那时,我坐在美妙的宫殿中,这样思惟。
Nisajja pāsādavare, evaṃ cintesahaṃ tadā.
120‘任何属于人的布施,没有我不曾给过的;’
‘‘‘Yaṃ kiñci mānusaṃ dānaṃ, adinnaṃ me na vijjati;
121‘即使有人向我乞求眼睛,我也会毫不犹豫地给他。’
Yopi yāceyya maṃ cakkhuṃ, dadeyyaṃ avikampito’.
122知道我的心意后,天人之主帝释天
‘‘Mama saṅkappamaññāya, sakko devānamissaro;
123坐在天众中,说了这番话。
Nisinno devaparisāya, idaṃ vacanamabravi.
124‘尸毗王有大威德,坐在美妙的宫殿中,’
‘‘‘Nisajja pāsādavare, sivirājā mahiddhiko;
125他想着各种布施,没发现有什么是不能给的。
Cintento vividhaṃ dānaṃ, adeyyaṃ so na passati.
126‘这是真的,还是假的?来,让我验证一下。’
‘‘‘Tathaṃ nu vitathaṃ netaṃ, handa vīmaṃsayāmi taṃ;
127‘请稍等片刻,让我先看穿他的心意。’
Muhuttaṃ āgameyyātha, yāva jānāmi taṃ manaṃ’.
128他浑身颤抖,头发花白,皮肤起皱,被衰老折磨着;
‘‘Pavedhamāno palitasiro, valigatto jarāturo;
129他变作一个瞎子的模样,走到国王跟前。
Andhavaṇṇova hutvāna, rājānaṃ upasaṅkami.
130于是他抬起了左臂和右臂;
‘‘So tadā paggahetvāna, vāmaṃ dakkhiṇabāhu ca;
131他合掌在头顶,这样说道:
Sirasmiṃ añjaliṃ katvā, idaṃ vacanamabravi.
132‘我恳求您,大王,您是正直的、让王国繁荣的人;
‘‘‘Yācāmi taṃ mahārāja, dhammika raṭṭhavaḍḍhana;
133您乐善好施的声名,早已在天界人间流传。
Tava dānaratā kitti, uggatā devamānuse.
134‘我的两只眼睛,都已经瞎了、坏了;
‘‘‘Ubhopi nettā nayanā, andhā upahatā mama;
135请给我您的一只眼睛,您自己就用另一只过活吧。’
Ekaṃ me nayanaṃ dehi, tvampi ekena yāpaya’.
136听了他的这番话,我又欢喜又内心深受触动;
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;
137我合起掌,心中充满欢喜,这样说道:
Katañjalī vedajāto, idaṃ vacanamabraviṃ.
138“如今,我反复思量之后,从宫殿来到了这里;
‘‘‘Idānāhaṃ cintayitvāna, pāsādato idhāgato;
139你知晓了我的心意,特来求取我的眼睛。
Tvaṃ mama cittamaññāya, nettaṃ yācitumāgato.
140“啊!我的心愿实现了,决意已圆满达成;
‘‘‘Aho me mānasaṃ siddhaṃ, saṅkappo paripūrito;
141过去从未布施过的殊胜之施,今天我要施给乞求者。
Adinnapubbaṃ dānavaraṃ, ajja dassāmi yācake.
142“来吧,吉祥的人,起来吧,不要迟疑,不要颤抖;
‘‘‘Ehi sivaka uṭṭhehi, mā dandhayi mā pavedhayi;
143把双眼挖出来,给那个乞讨者吧。
Ubhopi nayanaṃ dehi, uppāṭetvā vaṇibbake’.
144于是,他被我这样催促,西瓦科听从了我的话;
‘‘Tato so codito mayhaṃ, sivako vacanaṃ karo;
145他把眼睛挖了出来,就像给乞讨者递去棕榈树的嫩髓那样,递给了他。
Uddharitvāna pādāsi, tālamiñjaṃva yācake.
146在我布施的时候,在给予的时候,在我这已作布施的心里,心意没有其他变化,只是为了菩提的缘故。
‘‘Dadamānassa dentassa, dinnadānassa me sato;
147心无有异,仅为了菩提之因。
Cittassa aññathā natthi, bodhiyāyeva kāraṇā.
148「我的两眼不是我的,我不是我的,也不是我的;
‘‘Na me dessā ubho cakkhū, attā na me na dessiyo;
149一切知智是我所爱的,因此我布施了眼睛。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā cakkhuṃ adāsaha’’nti.
150西维王所行第八
Sivirājacariyaṃ aṭṭhamaṃ.
1519. 韦桑德拉所行
9. Vessantaracariyā
152我的生母,是名为普萨提的刹帝利女;
‘‘Yā me ahosi janikā, phussatī nāma khattiyā;
153她在过去生中,曾是帝释天心爱的王后。
Sā atītāsu jātīsu, sakkassa mahesī piyā.
154知道她的寿命将尽,天王这样说;
‘‘Tassā āyukkhayaṃ ñatvā, devindo etadabravi;
155‘我给你十个愿望,好女人,你随意选择。’
‘Dadāmi te dasa vare, varabhadde yadicchasi’.
156那位天女被这样说后,又对帝释天这样说;
‘‘Evaṃ vuttā ca sā devī, sakkaṃ punidamabravi;
157“我有什么过错呢?还是你讨厌我呢?你把我从这么美好的地方赶走,就像风把大树从地上拔起一样。”
‘Kiṃ nu me aparādhatthi, kiṃ nu dessā ahaṃ tava;
158「如是所说,那位帝释天,又对她说此;
Rammā cāvesi maṃ ṭhānā, vātova dharaṇīruhaṃ’.
159“那位帝释天听他这么说后,就又对他讲了下面的话:”“你并没有做过任何恶事,我也并不讨厌你。”
‘‘Evaṃ vutto ca so sakko, puna tassidamabravi;
160「「你的寿命只有这么多,死没时将会到来;
‘Na ceva te kataṃ pāpaṃ, na ca me tvaṃsi appiyā.
161“你的寿命就这么多了,离开世间的时候就要到了。”“请领受我赐给你的十个最殊胜的愿望吧。”
‘‘‘Ettakaṃyeva te āyu, cavanakālo bhavissati;
162「请接受我所给予的,十种最胜的恩惠。」
Paṭiggaṇha mayā dinne, vare dasa varuttame’.
163她得到帝释天赐予的恩惠,满心欢喜、愉悦兴奋;
‘‘Sakkena sā dinnavarā, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā;
164普萨提将我铭记在内心中,从十个愿望里择取了最殊胜的。
Mamaṃ abbhantaraṃ katvā, phussatī dasa vare varī.
165之后,普萨提从天界死去,投生在刹帝利家族;
‘‘Tato cutā sā phussatī, khattiye upapajjatha;
166在杰图陀罗城中,她与山迦耶王结合。
Jetuttaramhi nagare, sañjayena samāgami.
167当我进入了亲爱的母亲普萨提的子宫时,
‘‘Yadāhaṃ phussatiyā kucchiṃ, okkanto piyamātuyā;
168由于我的威光,我的母亲便始终乐于布施。
Mama tejena me mātā, sadā dānaratā ahu.
169他对贫穷的人、生病的人、年老的人、乞讨者、旅行者、沙门、婆罗门、贫困潦倒的人、一无所有的人,都做布施。
‘‘Adhane āture jiṇṇe, yācake addhike jane;
170对沙门、婆罗门、贫困者,她施予布施给无所有者。
Samaṇe brāhmaṇe khīṇe, deti dānaṃ akiñcane.
171她怀胎十个月后,在绕城右绕的时候,在吠舍街的中间,普萨提生下了我。
‘‘Dasa māse dhārayitvāna, karonte puraṃ padakkhiṇaṃ;
172在商人街的中央,触碰我的母亲而生。
Vessānaṃ vīthiyā majjhe, janesi phussatī mamaṃ.
173「我的名字不是来自母亲,也不是来自父系;
‘‘Na mayhaṃ mattikaṃ nāmaṃ, napi pettikasambhavaṃ;
174因为生在那商人街,所以成为韦散答拉。
Jātettha vessavīthiyā, tasmā vessantaro ahu.
175那时候我还是个孩子,八岁大。
‘‘Yadāhaṃ dārako homi, jātiyā aṭṭhavassiko;
176那时我坐在宫殿里,想着要布施。
Tadā nisajja pāsāde, dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ.
177‘我可以交出心脏和眼睛,还有肉和血;
‘‘‘Hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ, maṃsampi rudhirampi ca;
178如果有人向我乞求,我甚至可以献出身体,让它流出血。'
Dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā, yadi koci yācaye mamaṃ’.
179当我这样真诚地思惟,这不动摇的坚定心念;
‘‘Sabhāvaṃ cintayantassa, akampitamasaṇṭhitaṃ;
180就在那时,大地震动,连同林木为冠的须弥山也震动了。
Akampi tattha pathavī, sineruvanavaṭaṃsakā.
181在每个半月的第十五天,满月斋戒日,
‘‘Anvaddhamāse pannarase, puṇṇamāse uposathe;
182我骑上吉祥的象王,前往布施。
Paccayaṃ nāgamāruyha, dānaṃ dātuṃ upāgamiṃ.
183迦陵伽国来的婆罗门们来到我这里,
‘‘Kaliṅgaraṭṭhavisayā , brāhmaṇā upagañchu maṃ;
184他们向我乞求那象王,视为吉祥的财富。
Ayācuṃ maṃ hatthināgaṃ, dhaññaṃ maṅgalasammataṃ.
185国土干旱,饥荒严重,人们极度饥饿。
‘‘‘Avuṭṭhiko janapado, dubbhikkho chātako mahā;
186请布施这头最优秀的、全身白色的象王吧。
Dadāhi pavaraṃ nāgaṃ, sabbasetaṃ gajuttamaṃ.
187婆罗门们向我乞求的任何东西,我都布施,从不犹豫。
‘‘Dadāmi na vikampāmi, yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā;
188我现有的财富从不隐藏,我的心乐于布施。
Santaṃ nappatigūhāmi , dāne me ramate mano.
189当乞求者来到我面前时,拒绝是不合适的。
‘‘‘Na me yācakamanuppatte, paṭikkhepo anucchavo;
190愿我的誓愿不因此破坏,我将把这头大象布施出去。
Mā me bhijji samādānaṃ, dassāmi vipulaṃ gajaṃ’.
191抓住象鼻,用宝石水壶,
‘‘Nāgaṃ gahetvā soṇḍāya, bhiṅgāre ratanāmaye;
192将水倒在婆罗门手上,我把大象布施给了他们。
Jalaṃ hatthe ākiritvā, brāhmaṇānaṃ adaṃ gajaṃ.
193还有一次,我正布施一头名为‘纯白’的象中至尊;
‘‘Punāparaṃ dadantassa, sabbasetaṃ gajuttamaṃ;
194那时,大地也震动了,连同那以须弥山为首的山岳。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
195由于那次布施那头象,释迦族的人们愤怒地聚集起来;
‘‘Tassa nāgassa dānena, sivayo kuddhā samāgatā;
196他们将我从自己的国土中放逐:‘让这弯曲走开,去山上吧!’
Pabbājesuṃ sakā raṭṭhā, ‘vaṅkaṃ gacchatu pabbataṃ’.
197对于那些驱赶我的人,我没有动摇,安稳坚固;
‘‘Tesaṃ nicchubhamānānaṃ, akampitthamasaṇṭhitaṃ;
198为了能继续这伟大的布施,我只请求了一个恩惠。
Mahādānaṃ pavattetuṃ, ekaṃ varamayācisaṃ.
199当所有尸毗人受到请求时,他们答应了我一个愿望;
‘‘Yācitā sivayo sabbe, ekaṃ varamadaṃsu me;
200我让人敲响宣告的鼓,进行了大布施。
Sāvayitvā kaṇṇabheriṃ, mahādānaṃ dadāmahaṃ.
201那时这里响起了喧嚣而又可怕的大声:
‘‘Athettha vattatī saddo, tumulo bheravo mahā;
202‘他用布施把这里都倒腾空了,可这布施者又再行布施!’
Dānenimaṃ nīharanti, puna dānaṃ dadātayaṃ.
203在布施了大象、骏马、车辆、婢女、男仆、牛群和财物之后,
‘‘Hatthiṃ asse rathe datvā, dāsiṃ dāsaṃ gavaṃ dhanaṃ;
204我作了大布施,于是从城邑出家离开了。
Mahādānaṃ daditvāna, nagarā nikkhamiṃ tadā.
205出了城,转过身来张望;
‘‘Nikkhamitvāna nagarā, nivattitvā vilokite;
206那时,大地连同须弥山和森林都震动了。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
207布施了四驾马车之后,站在十字路口,
‘‘Catuvāhiṃ rathaṃ datvā, ṭhatvā cātummahāpathe;
208独自一人,没有同伴,我对玛迪妃这样说:
Ekākiyo adutiyo, maddideviṃ idamabraviṃ.
209‘玛迪啊,你带上黑儿,她年纪小,身子轻;
‘‘‘Tvaṃ maddi kaṇhaṃ gaṇhāhi, lahukā esā kaniṭṭhikā;
210我来带上阇利,他是哥哥,身子重啊。’
Ahaṃ jāliṃ gahessāmi, garuko bhātiko hi so’.
211曼坻就像青莲花和白莲花一样,身上裹着黑羊皮衣;我抱着刹帝利种姓的儿子耶利,他犹如一尊金色的塑像。
‘‘Padumaṃ puṇḍarīkaṃva, maddī kaṇhājinaggahī;
212我如金色圆盘,我们娶了刹帝利女。
Ahaṃ suvaṇṇabimbaṃva, jāliṃ khattiyamaggahiṃ.
213这四个出身高贵、身体柔嫩的刹帝利人,踏过崎岖与平坦,走向那曲折蜿蜒的山间。
‘‘Abhijātā sukhumālā, khattiyā caturo janā;
214越过不平与平地,我们前往弯曲山。
Visamaṃ samaṃ akkamantā, vaṅkaṃ gacchāma pabbataṃ.
215「凡有任何人类行走,在小路、大道上,
‘‘Ye keci manujā enti, anumagge paṭippathe;
216我们在路端询问:『弯曲山在何处?』
Maggante paṭipucchāma, ‘kuhiṃ vaṅkanta pabbato’.
217他们一看到我们,就心怀怜悯说出这番话。
‘‘Te tattha amhe passitvā, karuṇaṃ giramudīrayuṃ;
218他们诉说着我们的痛苦,连远处的群山都为之弯腰。
Dukkhaṃ te paṭivedenti, dūre vaṅkantapabbato.
219孩子们在林中看见结满果实的树,
‘‘Yadi passanti pavane, dārakā phaline dume;
220为了得到那些果实,孩子们急得哭泣。
Tesaṃ phalānaṃ hetumhi, uparodanti dārakā.
221一见到孩子们在哭,那些高大茂盛的树木
‘‘Rodante dārake disvā, ubbiddhā vipulā dumā;
222就自己弯下腰来,向孩子们靠近。
Sayamevoṇamitvāna, upagacchanti dārake.
223“看到这奇妙、让人毛发竖立的不可思议之事,
‘‘Idaṃ acchariyaṃ disvā, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
224全身美丽的曼坻发出了赞叹。
Sāhukāraṃ pavattesi, maddī sabbaṅgasobhanā.
225“这世间确实有奇妙、让人毛发竖立的不可思议之事,
‘‘Accheraṃ vata lokasmiṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;
226靠着毗输安多罗的威力,树木自己低垂下来。
Vessantarassa tejena, sayamevoṇatā dumā.
227“夜叉们出于对孩子们的怜悯,缩短了道路,
‘‘Saṅkhipiṃsu pathaṃ yakkhā, anukampāya dārake;
228就在出发那天,他们到达了车提国。”
Nikkhantadivaseneva , cetaraṭṭhamupāgamuṃ.
229那时,六万个国王住在舅舅那里,
‘‘Saṭṭhirājasahassāni, tadā vasanti mātule;
230他们全都合起掌,哭泣着走上前来。
Sabbe pañjalikā hutvā, rodamānā upāgamuṃ.
231在那里,他与这些王子们交谈之后,
‘‘Tattha vattetvā sallāpaṃ, cetehi cetaputtehi;
232他们便从那里走出来,前往了蜿蜒山。
Te tato nikkhamitvāna, vaṅkaṃ agamu pabbataṃ.
233帝释天召唤了有大神通的毗首羯摩,
‘‘Āmantayitvā devindo, vissakammaṃ mahiddhikaṃ;
234命令他建造一座精舍,一座优美怡人的树叶小屋。
Assamaṃ sukataṃ rammaṃ, paṇṇasālaṃ sumāpaya.
235听了帝释天的吩咐后,有大神通的毗首羯摩,建起了一座精致宜人的茅草屋,那叶子屋盖得很漂亮。
‘‘Sakkassa vacanaṃ sutvā, vissakammo mahiddhiko;
236我们走进森林,那里安静又太平,我们四个人就住在那群山深处。
Assamaṃ sukataṃ rammaṃ, paṇṇasālaṃ sumāpayi.
237我、蔓荻妃,还有耶利和黑河两个孩子,我们互相抚慰忧伤,那时就住在茅庵里。
‘‘Ajjhogāhetvā pavanaṃ, appasaddaṃ nirākulaṃ;
238我们四人在那里,住在山间。
Caturo janā mayaṃ tattha, vasāma pabbatantare.
239「我与玛地天后,佳利、咖纳吉那、主布;
‘‘Ahañca maddidevī ca, jālī kaṇhājinā cubho;
240彼此除去忧愁,那时住在庵堂。
Aññamaññaṃ sokanudā, vasāma assame tadā.
241为了保护孩子们,我留在道场,不致空无一人。
‘‘Dārake anurakkhanto, asuñño homi assame;
242曼坻采来果实,养活了我们母子三人。
Maddī phalaṃ āharitvā, poseti sā tayo jane.
243我住在森林时,有位旅人来到我面前。
‘‘Pavane vasamānassa, addhiko maṃ upāgami;
244他向我乞讨我的两个孩子——阇利和黑鹿。
Āyāci puttake mayhaṃ, jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho.
245看到乞者到来,我心中就生起了欢喜。
‘‘Yācakaṃ upagataṃ disvā, hāso me upapajjatha;
246于是我牵着两个儿子,把他们布施给了那位婆罗门。
Ubho putte gahetvāna, adāsiṃ brāhmaṇe tadā.
247当我将自己的儿子们布施给朱贾卡婆罗门时,
‘‘Sake putte cajantassa, jūjake brāhmaṇe yadā;
248那时,大地也震动了,连同须弥山和它的森林冠冕。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
249接着,帝释天再次从天上下来,变成一个婆罗门的模样,
‘‘Punadeva sakko oruyha, hutvā brāhmaṇasannibho;
250他向我索要麦蒂王妃——那位持戒、忠贞的女子。
Āyāci maṃ maddideviṃ, sīlavantiṃ patibbataṃ.
251我牵着麦蒂的手,捧起礼敬的水,
‘‘Maddiṃ hatthe gahetvāna, udakañjali pūriya;
252心中充满净信与决意,把她交给了他。
Pasannamanasaṅkappo, tassa maddiṃ adāsahaṃ.
147以下为其摄颂:
Tassuddānaṃ –
254当曼坻被布施出去时,天上的众神都欢喜赞叹。
‘‘Maddiyā dīyamānāya, gagane devā pamoditā;
255那时,以须弥山和森林为庄严的大地也震动了。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
256儿子耶利和女儿罽拏延,还有忠贞的曼坻王后,
‘‘Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddideviṃ patibbataṃ;
257在舍弃时,我毫不顾虑,只为菩提的缘故。
Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
258并不是我讨厌这两个儿子,也不是我讨厌曼坻王后;
‘‘Na me dessā ubho puttā, maddidevī na dessiyā;
259一切知智才是我真正的所爱,正因如此,我才把所爱的人都布施了出去。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsahaṃ.
260又一次,在梵行林中,与父母相逢;
‘‘Punāparaṃ brahāraññe, mātāpitusamāgame;
261他们悲泣着交谈,诉说快乐与痛苦。
Karuṇaṃ paridevante, sallapante sukhaṃ dukhaṃ.
262他以深沉的惭与愧,走近了这两位;
‘‘Hirottappena garunā , ubhinnaṃ upasaṅkami;
263那时大地为之震动,须弥山和花环般的树林也为之一颤。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
264又一次,从梵行林出离,与亲属们一道;
‘‘Punāparaṃ brahāraññā, nikkhamitvā sañātibhi;
265我进入了可爱的捷都塔拉城,那座无上的都城。
Pavisāmi puraṃ rammaṃ, jetuttaraṃ puruttamaṃ.
266珍宝像雨一样连续下了七天,大云倾盆而降。
‘‘Ratanāni satta vassiṃsu, mahāmegho pavassatha;
267这时大地震动,连须弥山顶都为之摇撼。
Tadāpi pathavī kampi, sineruvanavaṭaṃsakā.
268这大地是无心的,既不知道乐,也不知道苦。
‘‘Acetanāyaṃ pathavī, aviññāya sukhaṃ dukhaṃ;
269它也因为我的布施之力,震动了七次。
Sāpi dānabalā mayhaṃ, sattakkhattuṃ pakampathā’’ti.
270韦桑德拉所行第九
Vessantaracariyaṃ navamaṃ.
27110. 兔贤者所行
10. Sasapaṇḍitacariyā
272再后来,当我是一只生活在森林里的兔子时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sasako pavanacārako;
273只吃草、叶、蔬菜和果实,避免去伤害其他众生。
Tiṇapaṇṇasākaphalabhakkho, paraheṭhanavivajjito.
274那时,我是一只小睡鼠,还有猴子和豺狼,
‘‘Makkaṭo ca siṅgālo ca, suttapoto cahaṃ tadā;
275我们住在彼此附近,早晚都能互相看见。
Vasāma ekasāmantā, sāyaṃ pāto ca dissare .
276我教导他们什么是善恶的行为:
‘‘Ahaṃ te anusāsāmi, kiriye kalyāṇapāpake;
277‘你们要远离一切恶,专心致志行善。’
‘Pāpāni parivajjetha, kalyāṇe abhinivissatha’.
278到了布萨日那天,我看见圆满的月亮,
‘‘Uposathamhi divase, candaṃ disvāna pūritaṃ;
279就在那里对他们说:‘今天就是布萨日。’
Etesaṃ tattha ācikkhiṃ, divaso ajjuposatho.
280“你们应当准备布施物品,用来供养应受供养者;布施给应受供养者之后,你们应当受持布萨。”
‘‘Dānāni paṭiyādetha, dakkhiṇeyyassa dātave;
281施予布施给应施者后,应守伍波萨他斋戒。
Datvā dānaṃ dakkhiṇeyye, upavassathuposathaṃ.
282“他们回答我‘好的’,然后各尽所能、各凭力量,准备好布施物品,就去寻找应受供养者了。”
‘‘Te me sādhūti vatvāna, yathāsatti yathābalaṃ;
283准备了布施后,寻找应施者。
Dānāni paṭiyādetvā, dakkhiṇeyyaṃ gavesisuṃ .
284「我坐下思惟,布施与应施的优劣;
‘‘Ahaṃ nisajja cintesiṃ, dānaṃ dakkhiṇanucchavaṃ;
285『如果我在此得到应施者,我的布施将会是什么。
‘Yadihaṃ labhe dakkhiṇeyyaṃ, kiṃ me dānaṃ bhavissati.
286我没有芝麻、绿豆,也没有豆子、米和酥油。
‘‘‘Na me atthi tilā muggā, māsā vā taṇḍulā ghataṃ;
287我靠吃草活着,连草都没法布施。
Ahaṃ tiṇena yāpemi, na sakkā tiṇa dātave.
288如果有任何值得供养的人,到我跟前来乞食,
‘‘‘Yadi koci eti dakkhiṇeyyo, bhikkhāya mama santike;
289我就把自身布施给他,决不让他空手离去。
Dajjāhaṃ sakamattānaṃ, na so tuccho gamissati’.
290知道我的心念后,帝释天化作婆罗门的模样,
‘‘Mama saṅkappamaññāya, sakko brāhmaṇavaṇṇinā;
291来到我的住处,为了考验我的布施心。
Āsayaṃ me upāgacchi, dānavīmaṃsanāya me.
292我看到此景心生满足,便开口说了这样的话:
‘‘Tamahaṃ disvāna santuṭṭho, idaṃ vacanamabraviṃ;
293太好了,你来得真巧,正好到我跟前来找吃的。
‘Sādhu khosi anuppatto, ghāsahetu mamantike.
294从未给出过的最胜布施,我今天就要给你;
‘‘‘Adinnapubbaṃ dānavaraṃ, ajja dassāmi te ahaṃ;
295你品德高尚,伤害你实在不该。
Tuvaṃ sīlaguṇūpeto, ayuttaṃ te paraheṭhanaṃ.
296来吧,把火堆点燃,去收集各种木柴;
‘‘‘Ehi aggiṃ padīpehi, nānākaṭṭhe samānaya;
297我会把自己煮熟,你就享用这煮好的食物吧。
Ahaṃ pacissamattānaṃ, pakkaṃ tvaṃ bhakkhayissasi’.
298“‘善哉!’他这样说着,满心欢喜,收集来各种各样的木材;
‘‘‘Sādhū’ti so haṭṭhamano, nānākaṭṭhe samānayi;
299他堆起了一个大柴堆,在里面放好了炭火。
Mahantaṃ akāsi citakaṃ, katvā aṅgāragabbhakaṃ.
300他在那里把火点燃,好让柴堆迅速烧旺;
‘‘Aggiṃ tattha padīpesi, yathā so khippaṃ mahā bhave;
301拍落身上的灰尘,他便退到了一旁站着。
Phoṭetvā rajagate gatte, ekamantaṃ upāvisiṃ.
302当那大柴堆燃烧起来,噼啪作响、火势凶猛之时,
‘‘Yadā mahākaṭṭhapuñjo, āditto dhamadhamāyati ;
303我便纵身一跃,跳进了火焰的中心。”
Taduppatitvā papatiṃ, majjhe jālasikhantare.
304就像冷水进入人的身体,无论那是谁,
‘‘Yathā sītodakaṃ nāma, paviṭṭhaṃ yassa kassaci;
305总能平息燥热和疲劳,带来舒爽与喜悦。
Sameti darathapariḷāhaṃ, assādaṃ deti pīti ca.
306同样,那时我投身炽燃的烈火中,
‘‘Tatheva jalitaṃ aggiṃ, paviṭṭhassa mamaṃ tadā;
307一切疲劳烦恼全都止息,就像被冷水浇透一样。
Sabbaṃ sameti darathaṃ, yathā sītodakaṃ viya.
308我把皮肤、肉、筋、骨,还有维系心脏的组织,
‘‘Chaviṃ cammaṃ maṃsaṃ nhāruṃ, aṭṭhiṃ hadayabandhanaṃ;
309整个身体,完完全全地布施给了那位婆罗门。
Kevalaṃ sakalaṃ kāyaṃ, brāhmaṇassa adāsaha’’nti.
310兔贤者所行第十
Sasapaṇḍitacariyaṃ dasamaṃ.
311阿吉帝品第一
Akittivaggo paṭhamo.
312其摄颂——
Tassuddānaṃ –
313阿吉帝婆罗门、商佉、俱卢国王财胜;
Akittibrāhmaṇo saṅkho, kururājā dhanañcayo;
314大善见王、大果文达婆罗门。
Mahāsudassano rājā, mahāgovindabrāhmaṇo.
315尼弥月亮王子、尸毗王、毗输安多罗、野兔;
Nimi candakumāro ca, sivi vessantaro saso;
316那时我即是[那一位],曾给予你最胜之布施恩赐。
Ahameva tadā āsiṃ, yo te dānavare adā.
317这些是布施的具足资具,这些即是布施波罗蜜。
Ete dānaparikkhārā, ete dānassa pāramī;
318把生命给出去之后,我就这样把这个波罗蜜修圆满了。
Jīvitaṃ yācake datvā, imaṃ pārami pūrayiṃ.
319看见有人来乞食,我把自身都舍了出去;
Bhikkhāya upagataṃ disvā, sakattānaṃ pariccajiṃ;
320论布施,没谁能比得上我——这就是我的布施波罗蜜。
Dānena me samo natthi, esā me dānapāramīti.
321布施波罗蜜分别完
Dānapāraminiddeso niṭṭhito.
3222. 象龙品
2. Hatthināgavaggo
3231. 养母所行
1. Mātuposakacariyā
324过去我在林野中做大象时,奉养着我的母亲;
‘‘Yadā ahosiṃ pavane, kuñjaro mātuposako;
325那时在这大地上,论品行,没谁能比得上我。
Na tadā atthi mahiyā, guṇena mama sādiso.
326有个护林员在林野里看见了我,便去禀报国王;
‘‘Pavane disvā vanacaro, rañño maṃ paṭivedayi;
327“大王,那头适合您的象,就住在森林里。
‘Tavānucchavo mahārāja, gajo vasati kānane.
328“您既不需要为它挖陷阱,也不需要布置深坑;
‘‘‘Na tassa parikkhāyattho, napi āḷakakāsuyā;
329“只要一拽住它的鼻子,它自己就会跟着过来。”
Saha gahite soṇḍāya, sayameva idhehi’ti.
330听了这番话,国王心里也高兴了起来;
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rājāpi tuṭṭhamānaso;
331他派去了一位训象师,那是一位技艺精湛、训练有素的专家。
Pesesi hatthidamakaṃ, chekācariyaṃ susikkhitaṃ.
332那训象师到了以后,在一座开满莲花的湖里看见了它;
‘‘Gantvā so hatthidamako, addasa padumassare;
333那时,我拔起藕根和藕茎,为了养活母亲。
Bhisamuḷālaṃ uddharantaṃ, yāpanatthāya mātuyā.
334他了解我的戒德后,就认出了我的特征;
‘‘Viññāya me sīlaguṇaṃ, lakkhaṇaṃ upadhārayi;
335说着“来,孩子”,她走过来,抓住了我的鼻子。
‘Ehi puttā’ti patvāna, mama soṇḍāya aggahi.
336那时,我天然具备、与生俱来的力量,
‘‘Yaṃ me tadā pākatikaṃ, sarīrānugataṃ balaṃ;
337今天,相当于一千头大象的力量。
Ajja nāgasahassānaṃ, balena samasādisaṃ.
338如果我那时对那些专为捉我而来的人发怒,
‘‘Yadihaṃ tesaṃ pakuppeyyaṃ, upetānaṃ gahaṇāya maṃ;
339愿我成为能利益他们的人,甚至能统治整个人间王国。
Paṭibalo bhave tesaṃ, yāva rajjampi mānusaṃ.
340而且,我为了守护戒律,为了圆满戒的波罗蜜,
‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
341即使有人把东西丢进我的火葬柴堆,我内心也不起任何改变。
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantaṃ mamāḷake.
342要是他们在那里用斧头和矛来砍我,
‘‘Yadi te maṃ tattha koṭṭeyyuṃ, pharasūhi tomarehi ca;
343我也绝不会对他们生气,因为我害怕戒律的毁坏。
Neva tesaṃ pakuppeyyaṃ, sīlakhaṇḍabhayā mamā’’ti.
344养母所行第一
Mātuposakacariyaṃ paṭhamaṃ.
3452. 普利达德所行
2. Bhūridattacariyā
346还有一次,我转生为大威神通的普利达多龙王,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, bhūridatto mahiddhiko;
347我作为广目大龙王,去了天界。
Virūpakkhena mahāraññā, devalokamagañchahaṃ.
348在那里,我看到那些享受着无比快乐的天人;
‘‘Tattha passitvāhaṃ deve, ekantaṃ sukhasamappite;
349为了能去到那天界,我受持了戒行与修行。
Taṃ saggagamanatthāya, sīlabbataṃ samādiyiṃ.
350我处理好身体的事情,只吃一点维持活命的食物;
‘‘Sarīrakiccaṃ katvāna, bhutvā yāpanamattakaṃ;
351下定决心,以四支决意,我躺卧在蚁冢顶上。
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamuddhani.
352无论是皮、肉,还是筋和骨,
‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
353如果有人需要这东西,就让他把已施舍的拿去吧。
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
354我被那忘恩负义的阿拉姆巴亚那抓住了,
‘‘Saṃsito akataññunā, ālampāyano mamaggahi;
355他把我放进笼子里,到处戏弄我。
Peḷāya pakkhipitvāna, kīḷeti maṃ tahiṃ tahiṃ.
356即使在把我塞进笼子时,即使用手掌使劲按压我,
‘‘Peḷāya pakkhipantepi, sammaddantepi pāṇinā;
357我对阿拉姆巴亚那也不生一丝怒气,因为我敬畏我的戒德。
Ālampāyane na kuppāmi, sīlakhaṇḍabhayā mama.
358舍弃自己的生命,对我来说比草叶还轻。
‘‘Sakajīvitapariccāgo , tiṇato lahuko mama;
359戒的违反对我来说,就像大地崩裂一样。
Sīlavītikkamo mayhaṃ, pathavīuppatanaṃ viya.
360我宁可在千百次的生命里,一次又一次舍弃自己的性命,
‘‘Nirantaraṃ jātisataṃ, cajeyyaṃ mama jīvitaṃ;
361也绝不会为了四大洲的任何利益,而去破坏戒律。
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, catuddīpāna hetupi.
362而我又为了守护戒律,为了圆满持戒波罗蜜,
‘‘Api cāhaṃ sīlarakkhāya, sīlapāramipūriyā;
363即使被人扔进箧子里,我的心也绝不动摇。”
Na karomi citte aññathattaṃ, pakkhipantampi peḷake’’ti.
364普利达德所行第二
Bhūridattacariyaṃ dutiyaṃ.
3653. 占佩亚龙所行
3. Campeyyanāgacariyā
366再者,当我曾是瞻波城那位有大神通者的时候,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, campeyyako mahiddhiko;
367那时,我也是个依法而行的人,圆满具足戒律和仪轨。
Tadāpi dhammiko āsiṃ, sīlabbatasamappito.
368那时,我这个行法之人,正守着布萨日戒。
‘‘Tadāpi maṃ dhammacāriṃ, upavutthaṃ uposathaṃ;
369有个耍蛇人抓着蛇,在王宫门前表演。
Ahituṇḍiko gahetvāna, rājadvāramhi kīḷati.
370他想到什么颜色,无论是蓝色、黄色还是红色,
‘‘Yaṃ yaṃ so vaṇṇaṃ cintayi, nīlaṃva pītalohitaṃ;
371我都随他的心意,立刻变成他所想的样子。
Tassa cittānuvattanto, homi cintitasannibho.
372我能让陆地变成水,也能让水变成陆地。
‘‘Thalaṃ kareyyamudakaṃ, udakampi thalaṃ kare;
373如果我对他生气,瞬间就能把他化为灰烬。
Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, khaṇena chārikaṃ kare.
374如果我放纵自己的心,就会在戒德上退失;
‘‘Yadi cittavasī hessaṃ, parihāyissāmi sīlato;
375戒德退失的人,最殊胜的目标不会成就。
Sīlena parihīnassa, uttamattho na sijjhati.
376宁可让这身体破裂,就在这里散成碎片;
‘‘Kāmaṃ bhijjatuyaṃ kāyo, idheva vikirīyatu;
377即使身体猛烈地破碎,我也绝不毁坏戒德。
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, vikirante bhusaṃ viyā’’ti.
378占佩亚龙所行第三
Campeyyanāgacariyaṃ tatiyaṃ.
3794. 小菩提所行
4. Cūḷabodhicariyā
380再后来,当我成为小菩提时,我具足善戒。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, cūḷabodhi susīlavā;
381看到轮回中的存在是可怖的,我便出发出离了。
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammaṃ abhinikkhamiṃ.
382那位曾是我第二任妻子、肤色如金的婆罗门女,
‘‘Yā me dutiyikā āsi, brāhmaṇī kanakasannibhā;
383她对轮回也毫不留恋,出发出离了。
Sāpi vaṭṭe anapekkhā, nekkhammaṃ abhinikkhami.
384我们无家可归,斩断亲缘,对家族和群体不再有牵挂;
‘‘Nirālayā chinnabandhū, anapekkhā kule gaṇe;
385云游过一个个村落与城镇,到达了巴拉纳西。
Carantā gāmanigamaṃ, bārāṇasimupāgamuṃ.
386在那里我们谨慎地居住,不混迹于家族与人群;
‘‘Tattha vasāma nipakā, asaṃsaṭṭhā kule gaṇe;
387在寂静无声、不嘈杂的王家园林中,我们两人住在那里。
Nirākule appasadde, rājuyyāne vasāmubho.
388国王前去游览园林,见到了那位婆罗门女;
‘‘Uyyānadassanaṃ gantvā, rājā addasa brāhmaṇiṃ;
389他走近问我:‘这是你的什么人?她是谁的妻子?’
Upagamma mamaṃ pucchi, ‘tuyhesā kā kassa bhariyā’.
390他这样问时,我对他说了这番话:
‘‘Evaṃ vutte ahaṃ tassa, idaṃ vacanamabraviṃ;
391‘她不是我的妻子,她是与我同法同教的道侣。’
‘Na mayhaṃ bhariyā esā, sahadhammā ekasāsanī’.
392他迷恋上了提萨,便命令仆从们抓住她;
‘‘Tissā sārattagadhito, gāhāpetvāna ceṭake;
393他使劲把她推进了后宫。
Nippīḷayanto balasā, antepuraṃ pavesayi.
394她是我拿水罐的女伴,和我一同长大,受同样的教导。
‘‘Odapattakiyā mayhaṃ, sahajā ekasāsanī;
395当看到她被拖拽带走时,我心里涌起了愤怒。
Ākaḍḍhitvā nayantiyā, kopo me upapajjatha.
396愤怒刚一生起,我就想起了自己持守的戒行。
‘‘Saha kope samuppanne, sīlabbatamanussariṃ;
397我当场就抑制住了愤怒,没让它再往上涨。
Tattheva kopaṃ niggaṇhiṃ, nādāsiṃ vaḍḍhitūpari.
398即使有人用利刃砍杀这位婆罗门女,
‘‘Yadi naṃ brāhmaṇiṃ koci, koṭṭeyya tiṇhasattiyā;
399为了菩提的缘故,我绝不会去毁坏戒行。
Neva sīlaṃ pabhindeyyaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
400“我可不是要把这婆罗门女送出去,也不是我没有能力;
‘‘Na mesā brāhmaṇī dessā, napi me balaṃ na vijjati;
401一切知智是我所珍爱的,因此我守护了戒行。”
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā sīlānurakkhisa’’nti.
402小菩提行第四
Cūḷabodhicariyaṃ catutthaṃ.
4035. 水牛王行
5. Mahiṃsarājacariyā
404“还有一次,当我是一头在林野中漫游的水牛时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahiṃso pavanacārako;
405身体发育壮大,强而有力,体型巨大,相貌令人畏惧。
Pavaḍḍhakāyo balavā, mahanto bhīmadassano.
406在悬崖边、在险峻的山谷中、在树根下、在水边,”
‘‘Pabbhāre giridugge ca, rukkhamūle dakāsaye;
407这里有一些水牛栖息的地方,东一头西一头分布着。
Hotettha ṭhānaṃ mahiṃsānaṃ, koci koci tahiṃ tahiṃ.
408我在大森林中四处游走时,看见了一处吉祥的好地方。
‘‘Vicaranto brahāraññe, ṭhānaṃ addasa bhaddakaṃ;
409来到那个地方后,我便停下来,有时站着,有时躺下休息。
Taṃ ṭhānaṃ upagantvāna, tiṭṭhāmi ca sayāmi ca.
410这时候,一只品性恶劣、粗野又轻佻的猴子跑了过来。
‘‘Athettha kapimāgantvā, pāpo anariyo lahu;
411它跳到我的肩上、额头上和眉毛上,又是撒尿又是拉屎。
Khandhe nalāṭe bhamuke, mutteti ohanetitaṃ.
412甚至一天里不只一次,而是两次、三次,甚至四次这样搞。
‘‘Sakimpi divasaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ catutthampi ca;
413它总伤害我,因此我被折磨。
Dūseti maṃ sabbakālaṃ, tena homi upadduto.
414看到我被折磨,夜叉对我说:
‘‘Mamaṃ upaddutaṃ disvā, yakkho maṃ idamabravi;
415“用角和蹄干掉这邪恶的腐尸吧。”
‘Nāsehetaṃ chavaṃ pāpaṃ, siṅgehi ca khurehi ca’.
416那时,当夜叉这样说时,我对他说:
‘‘Evaṃ vutte tadā yakkhe, ahaṃ taṃ idamabraviṃ;
417“你为何用这腐尸、邪恶、不圣之物来玷污我?
‘Kiṃ tvaṃ makkhesi kuṇapena, pāpena anariyena maṃ.
418我若对他生气,就会因此变得更卑劣。”
‘‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, tato hīnataro bhave;
419如果我的戒行会遭到破坏,又有智者们来谴责我。
Sīlañca me pabhijjeyya, viññū ca garaheyyu maṃ.
420就算被人轻贱地活着,还不如保持清净而死来得更好;
‘‘‘Hīḷitā jīvitā vāpi, parisuddhena mataṃ varaṃ;
421我怎么能为了活命,而去伤害别人呢?
Kyāhaṃ jīvitahetūpi, kāhāmiṃ paraheṭhanaṃ’.
422这个人这样对我,想到他也会这样对待别人;
‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;
423那些人就会杀害他,那时我便得到了解脱。
Teva tassa vadhissanti, sā me mutti bhavissati.
424忍受下等、中等、上等各类人的轻慢侮辱;
‘‘Hīnamajjhimaukkaṭṭhe, sahanto avamānitaṃ;
425就这样,具慧者得到了他心中所希求的。
Evaṃ labhati sappañño, manasā yathā patthita’’nti.
426水牛王行第五
Mahiṃsarājacariyaṃ pañcamaṃ.
4276. 鹿王行
6. Rururājacariyā
428再往后,有一世我是身色如同赤金的,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutattakanakasannibho;
429一只名叫如如的鹿王,持戒极其清净。
Migarājā rurunāma, paramasīlasamāhito.
430在一个宜人、可爱的地方,寂静无人迹,
‘‘Ramme padese ramaṇīye, vivitte amanussake;
431我在那里住了下来,就在迷人的恒河岸边。
Tattha vāsaṃ upagañchiṃ, gaṅgākūle manorame.
432那时,在恒河的上游,有个人被债主们逼迫得走投无路,
‘‘Atha upari gaṅgāya, dhanikehi paripīḷito;
433有个人掉进了恒河,心想:‘我是能活下来,还是会死掉?’
Puriso gaṅgāya papati, ‘jīvāmi vā marāmi vā’.
434他日日夜夜在恒河里,被滔滔大水冲卷着。
‘‘Rattindivaṃ so gaṅgāya, vuyhamāno mahodake;
435他在恒河中央哭喊着,发出悲切的叫声,就这么顺流漂去。
Ravanto karuṇaṃ ravaṃ, majjhe gaṅgāya gacchati.
436我听到了他那悲切的哭喊声,
‘‘Tassāhaṃ saddaṃ sutvāna, karuṇaṃ paridevato;
437便站在恒河岸边,问他:‘你是什么人?’
Gaṅgāya tīre ṭhatvāna, apucchiṃ ‘kosi tvaṃ naro’.
438他这样被我问了,就说明了自己那时遇上的事。
‘‘So me puṭṭho ca byākāsi, attano karaṇaṃ tadā;
439‘因为害怕那些债主,我心里慌张极了,就跳进了一条大河里。’
‘Dhanikehi bhīto tasito, pakkhandohaṃ mahānadiṃ’.
440‘他对那个落水的人起了怜悯之心,舍弃了自己的性命。'
‘‘Tassa katvāna kāruññaṃ, cajitvā mama jīvitaṃ;
441‘就在那漆黑的深夜,他跳进河里,把他给救了出来。’
Pavisitvā nīhariṃ tassa, andhakāramhi rattiyā.
442‘到了阿萨陀迦蓝(说法的时机),我就对他说了这样的话。’
‘‘Assatthakālamaññāya, tassāhaṃ idamabraviṃ;
443‘我只求你答应我一件事:不要把我(的下落)告诉任何人。’
‘Ekaṃ taṃ varaṃ yācāmi, mā maṃ kassaci pāvada’.
444‘他进了城之后,当被人问起时,因为贪图钱财,就把事情说了出去。’
‘‘Nagaraṃ gantvāna ācikkhi, pucchito dhanahetuko;
445他抓住国王,来到我这里。
Rājānaṃ so gahetvāna, upagañchi mamantikaṃ.
446我把所有事情都禀报了国王。
‘‘Yāvatā karaṇaṃ sabbaṃ, rañño ārocitaṃ mayā;
447国王听了这话,便向他射箭。
Rājā sutvāna vacanaṃ, usuṃ tassa pakappayi;
448“我要就在这里,杀掉这个背叛朋友的卑劣之徒。”
‘Idheva ghātayissāmi, mittadubbhiṃ anāriyaṃ’.
449为了保护他,我化作了他本人。
‘‘Tamahaṃ anurakkhanto, nimminiṃ mama attanā;
450“大王,他就在这里,我任凭您处置。”
‘Tiṭṭhateso mahārāja, kāmakāro bhavāmi te’.
285以下是它的摄颂:
Tassuddānaṃ –
452我护持了自己的戒,却没有保护自己的生命。
‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
453那时,我正是为了菩提才成为持戒者。
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
454鹿王行第六
Rururājacariyaṃ chaṭṭhaṃ.
4557. 马当嘎行
7. Mātaṅgacariyā
456再后来,每当我生为戴着发髻、修持极端苦行的苦行者,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, jaṭilo uggatāpano;
457名叫摩羯伽,持戒且心意高度集中。
Mātaṅgo nāma nāmena, sīlavā susamāhito.
458我和另一位婆罗门,两人都住在恒河岸边;
‘‘Ahañca brāhmaṇo eko, gaṅgākūle vasāmubho;
459我住在上游,婆罗门住在下游。
Ahaṃ vasāmi upari, heṭṭhā vasati brāhmaṇo.
460到处行走时,在那宜人的高地上,他看到了我的草屋。
‘‘Vicaranto anukūlamhi, uddhaṃ me assamaddasa;
461在那里,他辱骂我之后,诅咒我头颅碎裂。
Tattha maṃ paribhāsetvā, abhisapi muddhaphālanaṃ.
462如果我那时对他发怒,如果我不守护戒行,
‘‘Yadihaṃ tassa pakuppeyyaṃ, yadi sīlaṃ na gopaye;
463只要我瞥他一眼,就能把他化为灰烬。
Oloketvānahaṃ tassa, kareyyaṃ chārikaṃ viya.
464那时,那个愤怒而心怀恶念的人诅咒了我,
‘‘Yaṃ so tadā maṃ abhisapi, kupito duṭṭhamānaso;
465那诅咒反而落在他自己头上,我用我的力量化解了它。
Tasseva matthake nipati, yogena taṃ pamocayiṃ.
466我守护了自己的戒,没有守护自己的生命;
‘‘Anurakkhiṃ mama sīlaṃ, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
467那时我持戒,正是为了菩提的缘故。
Sīlavā hi tadā āsiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti.
468马当嘎行第七
Mātaṅgacariyaṃ sattamaṃ.
4698. 法天子行
8. Dhammadevaputtacariyā
470还有,那时我是个拥有大批随从、大威神力的人,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, mahāpakkho mahiddhiko;
471是名叫‘法’的大夜叉,怜悯一切世间。
Dhammo nāma mahāyakkho, sabbalokānukampako.
472教导大众十善业道,
‘‘Dasakusalakammapathe , samādapento mahājanaṃ;
473我带着朋友和眷属,游行在一个又一个村落与城镇。
Carāmi gāmanigamaṃ, samitto saparijjano.
474那个邪恶又吝啬的夜叉,让十种恶行燃烧起来。
‘‘Pāpo kadariyo yakkho, dīpento dasa pāpake;
475他也在这大地上行走,带着朋友和随从。
Sopettha mahiyā carati, samitto saparijjano.
476我们,宣说正法者与非法者,彼此是敌人。
‘‘Dhammavādī adhammo ca, ubho paccanikā mayaṃ;
477就像两头牛车在路上迎面撞上,我们俩在这条路上碰头了。
Dhure dhuraṃ ghaṭṭayantā, samimhā paṭipathe ubho.
478一场可怕的争斗在善与恶之间展开了。
‘‘Kalaho vattatī bhesmā, kalyāṇapāpakassa ca;
479为了争夺这条路的进入权,一场大战已经来临。
Maggā okkamanatthāya, mahāyuddho upaṭṭhito.
480如果我那时对他发怒,破坏了他苦行的功德,
‘‘Yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ, yadi bhinde tapoguṇaṃ;
481我会把他连同他的随从,全都化为灰烬。
Sahaparijanaṃ tassa, rajabhūtaṃ kareyyahaṃ.
482然而,为了守护戒律,我平息了内心的冲动,
‘‘Apicāhaṃ sīlarakkhāya, nibbāpetvāna mānasaṃ;
483与众人一同退让,把道路让给了那个恶棍。
Saha janenokkamitvā, pathaṃ pāpassa dāsahaṃ.
484当我们从路上退开,内心得到平息,
‘‘Saha pathato okkante, katvā cittassa nibbutiṃ;
485大地立刻裂开,吞没了那个恶夜叉。”
Vivaraṃ adāsi pathavī, pāpayakkhassa tāvade’’ti.
486法天子行第八
Dhammadevaputtacariyaṃ aṭṭhamaṃ.
4879. 阿利那萨都行
9. Alīnasattucariyā
488在般遮罗国最殊胜的迦毗罗城里,
‘‘Pañcālaraṭṭhe nagaravare, kapilāyaṃ puruttame;
489有一位名叫迦耶迪萨的国王,他德行圆满。
Rājā jayaddiso nāma, sīlaguṇamupāgato.
490我是那位国王的儿子,多闻正法、持戒严谨,
‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, sutadhammo susīlavā;
491从无退缩,品性高洁,始终护念身边的众人。
Alīnasatto guṇavā, anurakkhaparijano sadā.
492我父亲前去狩猎,遇到了一个食人者;
‘‘Pitā me migavaṃ gantvā, porisādaṃ upāgami;
493那食人者抓住了我父亲,说:‘你是我的食物,别动!’
So me pitumaggahesi, ‘bhakkhosi mama mā cali’.
494听了他的话后,我害怕、发抖、惊惧。
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, bhīto tasitavedhito;
495看到那个食人者,他的大腿都僵住了。
Ūrukkhambho ahu tassa, disvāna porisādakaṃ.
496抓住猎人后放了他,让他再回来。
‘‘Migavaṃ gahetvā muñcassu, katvā āgamanaṃ puna;
497父亲给了婆罗门钱财后,唤我过去。
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, pitā āmantayī mamaṃ.
498儿子,去治理王国吧,不要忽略这座城;
‘‘‘Rajjaṃ putta paṭipajja, mā pamajji puraṃ idaṃ;
499那个食人者抓住了我,我再也回不来了。
Kataṃ me porisādena, mama āgamanaṃ puna’.
500向父母双亲恭敬行礼后,我变化了自己的身体;放下弓箭与利剑,走向了那个食人者。
‘‘Mātāpitū ca vanditvā, nimminitvāna attanā;
501放下弓与剑,我走近那人堆。
Nikkhipitvā dhanuṃ khaggaṃ, porisādaṃ upāgamiṃ.
502他若手持刀杖近前来,随时都可能对我施暴;那样我的戒行就会毁坏,只因对我生起了恐惧。
‘‘Sasatthahatthūpagataṃ, kadāci so tasissati;
503因此戒将被破,当我制造恐怖时。
Tena bhijjissati sīlaṃ, parittāsaṃ kate mayi.
504「因害怕破戒,我不对他说出缺点;
‘‘Sīlakhaṇḍabhayā mayhaṃ, tassa dessaṃ na byāhariṃ;
505以慈心、说利益语,我说了这句话。
Mettacitto hitavādī, idaṃ vacanamabraviṃ.
506点燃大火吧,我将从树上跳下。
‘‘‘Ujjālehi mahāaggiṃ, papatissāmi rukkhato;
507你知道了时机成熟,就吃掉我吧,祖父。
Tvaṃ pakkakālamaññāya , bhakkhaya maṃ pitāmaha’.
508就这样,因为持戒的缘故,我不顾惜自己的生命。
‘‘Iti sīlavataṃ hetu, nārakkhiṃ mama jīvitaṃ;
509我还让那一直杀生的人出了家。
Pabbājesiṃ cahaṃ tassa, sadā pāṇātipātika’’nti.
510阿利那萨都行第九
Alīnasattucariyaṃ navamaṃ.
51110. 商卡巴拉行
10. Saṅkhapālacariyā
512还有,后来当我成为有大神通的僧伽波罗时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, saṅkhapālo mahiddhiko;
513以毒牙为武器,有着可怕的剧毒,长着双舌,是众龙之王。
Dāṭhāvudho ghoraviso, dvijivho uragādhibhū.
514在大十字路口,聚集着各种人的大路上,
‘‘Catuppathe mahāmagge, nānājanasamākule;
515我决意将这四物当作住处,在那里住了下来。
Caturo aṅge adhiṭṭhāya, tattha vāsamakappayiṃ.
516无论是皮肤、肉、筋、骨头,
‘‘Chaviyā cammena maṃsena, nahāruaṭṭhikehi vā;
517谁若需要它们,我已经给了,就让他自己拿走吧。
Yassa etena karaṇīyaṃ, dinnaṃyeva harātu so.
518那时,有一群博诸子,粗暴、残忍、毫无怜悯心,看见了我。
‘‘Addasaṃsu bhojaputtā, kharā luddā akāruṇā;
519他们手持棍棒和大锤,朝我逼了过来。
Upagañchuṃ mamaṃ tattha, daṇḍamuggarapāṇino.
520刺穿我的鼻子,在尾巴和脊骨处,
‘‘Nāsāya vinivijjhitvā, naṅguṭṭhe piṭṭhikaṇṭake;
521把我抬上担架,那些博阇人带走了我。
Kāje āropayitvāna, bhojaputtā hariṃsu maṃ.
522整个大地,连同海洋、森林、山脉;
‘‘Sasāgarantaṃ pathaviṃ, sakānanaṃ sapabbataṃ;
523若我愿意,可用鼻息烧尽那片地方。
Icchamāno cahaṃ tattha, nāsāvātena jhāpaye.
524即使被尖桩刺穿、被矛捶打,
‘‘Sūlehi vinivijjhante, koṭṭayantepi sattibhi;
525我也不对博阇人生气,这就是我的持戒波罗蜜。
Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti.
526商卡巴拉行第十
Saṅkhapālacariyaṃ dasamaṃ.
527象龙品第二
Hatthināgavaggo dutiyo.
528其摄颂──
Tassuddānaṃ –
529象王、大地优越者、金佳马,还有菩提、大公牛、
Hatthināgo bhūridatto, campeyyo bodhi mahiṃso;
530如如鹿、麻当苟、法,再有无过、胜利显现。
Ruru mātaṅgo dhammo ca, atrajo ca jayaddiso.
531这九位,都是戒德力量的局部范例与资具,
Ete nava sīlabalā, parikkhārā padesikā;
532我曾舍弃生命,以守护戒行,
Jīvitaṃ parirakkhitvā, sīlāni anurakkhisaṃ.
533在我作为尚卡巴罗那一世,整个生命都(献给了戒)。
Saṅkhapālassa me sato, sabbakālampi jīvitaṃ;
534无论向谁布施了什么,那都称为戒波罗蜜。
Yassa kassaci niyyattaṃ, tasmā sā sīlapāramīti.
535戒波罗蜜分别完
Sīlapāraminiddeso niṭṭhito.
5363. 尤德汉嘉亚品
3. Yudhañjayavaggo
5371. 尤德汉嘉亚行
1. Yudhañjayacariyā
538那时,我是声名远扬的俞陀阇耶王子。
‘‘Yadāhaṃ amitayaso, rājaputto yudhañjayo;
539看到一滴露珠在烈日下坠落,我深感震动。
Ussāvabinduṃ sūriyātape, patitaṃ disvāna saṃvijiṃ.
540我就以那露珠为缘,不断增长出离的悚惧心。
‘‘Taññevādhipatiṃ katvā, saṃvegamanubrūhayiṃ;
541礼拜了父母之后,我请求允许出家。
Mātāpitū ca vanditvā, pabbajjamanuyācahaṃ.
542商人、市民和国人都合掌向我请求。
‘‘Yācanti maṃ pañjalikā, sanegamā saraṭṭhakā;
543孩子,今天你就上路吧,去那繁荣富饶的广大国土。
‘Ajjeva putta paṭipajja, iddhaṃ phītaṃ mahāmahiṃ’.
544连同国王、王后,连同城镇、州邦的人民,
‘‘Sarājake sahorodhe, sanegame saraṭṭhake;
545他们悲痛地哀泣着,而我毫无留恋,舍弃了他们。
Karuṇaṃ paridevante, anapekkhova pariccajiṃ.
546整个大地的王权、亲属、随从与名声,
‘‘Kevalaṃ pathaviṃ rajjaṃ, ñātiparijanaṃ yasaṃ;
547我舍弃他们时,心里没有一丝一毫的犹豫,只为了成就菩提。
Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
548并非我厌弃父母,也并非我厌弃那崇高的荣誉,
‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;
549一切知是我所珍爱的,因此我舍弃了王位。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
550尤德汉嘉亚行第一
Yudhañjayacariyaṃ paṭhamaṃ.
5512. 索马纳萨行
2. Somanassacariyā
552还有一次,我出生在最优越的因陀罗城,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, indapatthe puruttame;
553有个被宠爱、心爱的儿子,名叫善意。
Kāmito dayito putto, somanassoti vissuto.
554他持戒具足功德,有善妙的辩才,
‘‘Sīlavā guṇasampanno, kalyāṇapaṭibhānavā;
555他尊敬长者,有惭耻心,又精通摄受之道。
Vuḍḍhāpacāyī hirīmā, saṅgahesu ca kovido.
556那时,有一个虚伪的苦行者,出现在那位国王跟前。
‘‘Tassa rañño patikaro, ahosi kuhakatāpaso;
557靠着种植园地和花果苗圃来谋生。
Ārāmaṃ mālāvacchañca, ropayitvāna jīvati.
558那时我看到这个骗子,就像一堆谷壳却没有米粒;
‘‘Tamahaṃ disvāna kuhakaṃ, thusarāsiṃva ataṇḍulaṃ;
559就像一棵内部空洞的树,又像一株没有实心的芭蕉树干。
Dumaṃva anto susiraṃ, kadaliṃva asārakaṃ.
560这人根本没有正法,他已经远离了沙门的本分;
‘‘Natthimassa sataṃ dhammo, sāmaññāpagato ayaṃ;
561他抛弃了惭、愧与白法,只为了谋生混口饭吃。
Hirīsukkadhammajahito, jīvitavuttikāraṇā.
562边境那时发生了骚乱,从山林和边远之地涌出了盗贼;
‘‘Kupito ahu paccanto, aṭavīhi parantihi;
563父亲要去阻止他时,教诲我说:
Taṃ nisedhetuṃ gacchanto, anusāsi pitā mamaṃ.
564‘孩子啊,你可别怠慢了那位苦行精进的结髻者;你要随他所愿地侍奉他,因为他能满足一切愿望。’
‘‘‘Mā pamajji tuvaṃ tāta, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ;
565你应随意供养,他确实是一切欲望的施予者」。
Yadicchakaṃ pavattehi, sabbakāmadado hi so’.
566于是我前去侍奉他时,说了这样的话:‘家主,你还好吗?需要我为你拿些什么来吗?’
‘‘Tamahaṃ gantvānupaṭṭhānaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ;
567「居士,你安好吗?要为你拿来什么吗?」
‘Kacci te gahapati kusalaṃ, kiṃ vā te āharīyatu’.
568「因此他生气了,那位依恃慢心的骗子;
‘‘Tena so kupito āsi, kuhako mānanissito;
569‘今天我要么杀了你,要么把你驱逐出境。’
‘Ghātāpemi tuvaṃ ajja, raṭṭhā pabbājayāmi vā’.
570‘制服边境地区后,国王对那个骗子说:’
‘‘Nisedhayitvā paccantaṃ, rājā kuhakamabravi;
571‘尊者,您过得还好吗?对您的礼遇都照办了吗?’
‘Kacci te bhante khamanīyaṃ, sammāno te pavattito’.
572‘那个恶人告诉他,王子应该怎么处死;’
‘‘Tassa ācikkhatī pāpo, kumāro yathā nāsiyo;
573‘国王听了他的话后,就下令道:’
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, āṇāpesi mahīpati.
574‘就在那儿把脑袋砍下,再剁成四块。’
‘‘‘Sīsaṃ tattheva chinditvā, katvāna catukhaṇḍikaṃ;
575在一条条街上展示她,那是被苦行者们鄙视的行径。
Rathiyā rathiyaṃ dassetha, sā gati jaṭilahīḷitā’.
576那些差役去到那里,凶残、残忍、毫无慈悲。
‘‘Tattha kāraṇikā gantvā, caṇḍā luddā akāruṇā;
577我正坐在母亲的膝上,他们把我拉扯带走。
Mātuaṅke nisinnassa, ākaḍḍhitvā nayanti maṃ.
578我对那些正把我紧紧捆绑的人这样说:
‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, bandhataṃ gāḷhabandhanaṃ;
579'快把我带去见大王,我有王事在身。'
‘Rañño dassetha maṃ khippaṃ, rājakiriyāni atthi me’.
580他们把我带去见了那罪恶、行恶事的国王。
‘‘Te maṃ rañño dassayiṃsu, pāpassa pāpasevino;
581看到他之后,我劝慰了他,而他却让我听命于他。
Disvāna taṃ saññāpesiṃ, mamañca vasamānayiṃ.
582他当时向我请求原谅,并把大王国交给了我。
‘‘So maṃ tattha khamāpesi, mahārajjamadāsi me;
583我于是舍弃了那个王国,出家去过无家的生活了。
Sohaṃ tamaṃ dālayitvā, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
584对我来说,大王国并不可憎,感官欲乐也不可憎;
‘‘Na me dessaṃ mahārajjaṃ, kāmabhogo na dessiyo;
585一切知是我所爱,所以我舍弃了王国。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
586索马纳萨行第二
Somanassacariyaṃ dutiyaṃ.
5873. 阿尤嘎拉行
3. Ayogharacariyā
588‘还有一次,我投生为迦尸国王的儿子。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;
589我在铁屋里长大,名字就叫铁屋。
Ayogharamhi saṃvaḍḍho, nāmenāsi ayogharo.
590生命艰难得以存活,在压迫困苦中被抚养。
‘‘Dukkhena jīvito laddho, saṃpīḷe patiposito;
591儿子啊,就在今天,你来接管这整片大地吧。
Ajjeva putta paṭipajja, kevalaṃ vasudhaṃ imaṃ.
592我向那位刹帝利致以敬意,连同他的国土、城镇与人民。
‘‘Saraṭṭhakaṃ sanigamaṃ, sajanaṃ vanditva khattiyaṃ;
593我合起双掌,说道:
Añjaliṃ paggahetvāna, idaṃ vacanamabraviṃ.
594“大地之上,无论何种众生,或是低微,或是崇高,或是不高不低的,”
‘‘‘Ye keci mahiyā sattā, hīnamukkaṭṭhamajjhimā;
595他们在自己家里无有保护,与亲属们一起长大。
Nirārakkhā sake gehe, vaḍḍhanti sakañātibhi.
596‘在这世间,这算是最极端的事了,为了养活我,而让我承受压迫。
‘‘‘Idaṃ loke uttariyaṃ, saṃpīḷe mama posanaṃ;
597在那铁室里长大,连日月之光都昏暗难见。
Ayogharamhi saṃvaḍḍho, appabhe candasūriye.
598‘充满腐臭尸体的我,好不容易从母亲的子宫解脱而出;
‘‘‘Pūtikuṇapasampuṇṇā, muccitvā mātu kucchito;
599结果又坠入比那更恐怖、更惨烈的痛苦中,再次被扔回那铁室。
Tato ghoratare dukkhe, puna pakkhittayoghare.
600‘既然我承受了如此这般,极为惨重的痛苦;'
‘‘‘Yadihaṃ tādisaṃ patvā, dukkhaṃ paramadāruṇaṃ;
601如果我在王位上统治,就会成为最坏的恶人。
Rajjesu yadi rajjāmi , pāpānaṃ uttamo siyaṃ.
602我厌倦了这个身体,统治对我来说毫无意义。
‘‘‘Ukkaṇṭhitomhi kāyena, rajjenamhi anatthiko;
603我要寻求那寂静,在那里死亡不再压迫我。
Nibbutiṃ pariyesissaṃ, yattha maṃ maccu na maddiye’.
604我这样思考之后,在嚎啕大哭的大众中,
‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, viravante mahājane;
605像大象挣脱捆绑的绳索,我径直走进了大森林。
Nāgova bandhanaṃ chetvā, pāvisiṃ kānanaṃ vanaṃ.
606母亲和父亲,我不是恨他们;这盛大的名声,我也不是恨它;
‘‘Mātāpitā na me dessā, napi me dessaṃ mahāyasaṃ;
607一切知智才是我所喜爱的,因此我舍弃了王国。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā rajjaṃ pariccaji’’nti.
608阿尤嘎拉行第三
Ayogharacariyaṃ tatiyaṃ.
6094. 比萨行
4. Bhisacariyā
610再者,那时我出生于迦尸国的最胜城。
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsīnaṃ puravaruttame;
611一个姐姐和七个兄弟,都投生在吉祥的家庭。
Bhaginī ca bhātaro satta, nibbattā sotthiye kule.
612我是他们当中的兄长,具足惭耻、精勤向善。
‘‘Etesaṃ pubbajo āsiṃ, hirīsukkamupāgato;
613见到生存是如此怖畏,我便乐住于出离。
Bhavaṃ disvāna bhayato, nekkhammābhirato ahaṃ.
614受父母派遣,朋友般的兄弟们同心一意。
‘‘Mātāpitūhi pahitā, sahāyā ekamānasā;
615他们用各种欲乐来引诱我,说:‘你该延续家族血脉啊。’
Kāmehi maṃ nimantenti, ‘kulavaṃsaṃ dharehi’ti.
616他们所说的那些话,在在家生活中会带来快乐;
‘‘Yaṃ tesaṃ vacanaṃ vuttaṃ, gihīdhamme sukhāvahaṃ;
617但那些话对我而言,就像烧红的犁头一样难受。
Taṃ me ahosi kaṭhinaṃ, tatta phālasamaṃ viya.
618那时,他们看我决意舍离,便问我的愿望;
‘‘Te maṃ tadā ukkhipantaṃ, pucchiṃsu patthitaṃ mama;
619‘朋友,你既不享受欲乐,那你到底追求什么呢?’
‘Kiṃ tvaṃ patthayase samma, yadi kāme na bhuñjasi’.
620我如此对那些寻求利益、期盼幸福的人说:
‘‘Tesāhaṃ evamavacaṃ, atthakāmo hitesinaṃ;
621我不求在家过日子的状态,我乐于出离的生活。
‘Nāhaṃ patthemi gihībhāvaṃ, nekkhammābhirato ahaṃ’.
622他们听了我的话之后,又去告诉了父亲和母亲;
‘‘Te mayhaṃ vacanaṃ sutvā, pitumātu ca sāvayuṃ;
623父亲和母亲这样说道:‘朋友啊,我们全都出家吧。’
Mātāpitā evamāhu, ‘sabbeva pabbajāma bho’.
624我的父亲和母亲两位,还有妹妹和七个兄弟;
‘‘Ubho mātāpitā mayhaṃ, bhaginī ca satta bhātaro;
625把数不清的财富都扔下,我们就进入了大森林。
Amitadhanaṃ chaḍḍayitvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
626比萨行第四
Bhisacariyaṃ catutthaṃ.
6275. 索那班迪德行
5. Soṇapaṇḍitacariyā
628再有那么一次,当我在一个叫婆罗门增长的城市里时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, nagare brahmavaḍḍhane;
629在那里,我出生在一个最高贵、最富裕的家族。
Tattha kulavare seṭṭhe, mahāsāle ajāyahaṃ.
630那时,我观察世间,看到众生盲目无知,被重重黑暗所覆盖。
‘‘Tadāpi lokaṃ disvāna, andhībhūtaṃ tamotthaṭaṃ;
631我的心对世俗生活生起了强烈的反感,就像被刺棒狠狠抽打了一样。
Cittaṃ bhavato patikuṭati, tuttavegahataṃ viya.
632见到了各种各样的过患之后,我当时心里这样想:
‘‘Disvāna vividhaṃ pāpaṃ, evaṃ cintesahaṃ tadā;
633‘我什么时候才能离开这个家,走进那寂静的森林里去呢?’
‘Kadāhaṃ gehā nikkhamma, pavisissāmi kānanaṃ’.
634那时,亲族们也纷纷用各种感官欲乐来劝导挽留我。
‘‘Tadāpi maṃ nimantesuṃ, kāmabhogehi ñātayo;
635我对他们表明了心意:‘不要用那些来邀请我。’
Tesampi chandamācikkhiṃ, ‘mā nimantetha tehi maṃ’.
636‘我那个年幼的弟弟,名叫难陀,是个智者;
‘‘Yo me kaniṭṭhako bhātā, nando nāmāsi paṇḍito;
637他也追随我学习,乐意出家。’
Sopi maṃ anusikkhanto, pabbajjaṃ samarocayi.
638‘我、索纳和难陀,还有我们的父母;
‘‘Ahaṃ soṇo ca nando ca, ubho mātāpitā mama;
639那时我们都舍弃了财富,进入了大森林。’
Tadāpi bhoge chaḍḍetvā, pāvisimhā mahāvana’’nti.
640索那班迪德行第五
Soṇapaṇḍitacariyaṃ pañcamaṃ.
6416. 德弥亚行
6. Temiyacariyā
642再后来,当我成为迦尸王的儿子时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kāsirājassa atrajo;
643哑跛是我的名字,他们称我为太弥。
Mūgapakkhoti nāmena, temiyoti vadanti maṃ.
644那时,那一万六千宫女中,没有一个男子;
‘‘Soḷasitthisahassānaṃ, na vijjati pumo tadā ;
645随着时间的流逝,我独自出生了。
Ahorattānaṃ accayena, nibbatto ahamekako.
646这历经艰难才得到的爱子,出身高贵、光彩照人;
‘‘Kicchā laddhaṃ piyaṃ puttaṃ, abhijātaṃ jutindharaṃ;
647父亲手持白伞盖,在床上养育着我。
Setacchattaṃ dhārayitvāna, sayane poseti maṃ pitā.
648那时,我睡在宝床上,醒来之后;
‘‘Niddāyamāno sayanavare, pabujjhitvānahaṃ tadā;
649我曾看见一把白伞,正是因为它,我堕入了地狱。
Addasaṃ paṇḍaraṃ chattaṃ, yenāhaṃ nirayaṃ gato.
650就在我看到那把伞的时候,内心生起了极大的恐惧;
‘‘Saha diṭṭhassa me chattaṃ, tāso uppajji bheravo;
651我正陷入抉择之中,心想:‘我要怎样才能摆脱这个困境?’
Vinicchayaṃ samāpanno, ‘kathāhaṃ imaṃ muñcissaṃ’.
652一位过去生中曾是我血亲的女神,她一心想利益我;
‘‘Pubbasālohitā mayhaṃ, devatā atthakāminī;
653她看见我痛苦不堪,便在三个方面对我进行劝导。
Sā maṃ disvāna dukkhitaṃ, tīsu ṭhānesu yojayi.
654‘不要显露你的聪明,在一切众生面前,要表现得像个愚人一样。’
‘‘‘Mā paṇḍiccayaṃ vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;
655让所有的人都去捡它吧,这样你的目的就能实现。
Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’.
656被她这样说了之后,我对她说了这番话:
‘‘Evaṃ vuttāyahaṃ tassā, idaṃ vacanamabraviṃ;
657天神啊,我听从你所说的话,你让我做什么我就做什么。
‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ tvaṃ bhaṇasi devate;
658母亲,你是为我好;天神啊,你是为我谋幸福。
Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’.
659听了她的话,我就像在茫茫大海中找到了陆地一样。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sāgareva thalaṃ labhiṃ;
660我欣喜万分,内心深受触动,决意了三件事。
Haṭṭho saṃviggamānaso, tayo aṅge adhiṭṭhahiṃ.
661我变成了哑巴和聋子,还瘸了腿,完全没法走路。
‘‘Mūgo ahosiṃ badhiro, pakkho gativivajjito;
662我下定决心保持这个样子,就这样过了十六年。
Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ.
663后来,有人又压碎了我的手和脚,还有舌头和耳朵。
‘‘Tato me hatthapāde ca, jivhaṃ sotañca maddiya;
664他们看到我身体残缺不全,就骂我是‘扫把星’。
Anūnataṃ me passitvā, ‘kāḷakaṇṇī’ti nindisuṃ.
665于是,地方上所有人,不管是将军还是国师,
‘‘Tato jānapadā sabbe, senāpatipurohitā;
666全都意见一致,赞同把我扔出去。
Sabbe ekamanā hutvā, chaḍḍanaṃ anumodisuṃ.
667我听了他们的决心,心中既欢喜又受到激励。
‘‘Sohaṃ tesaṃ matiṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso;
668我修苦行正是为了那个目标,如今我的这个目标已经达成了。
Yassatthāya tapociṇṇo, so me attho samijjhatha.
669沐浴之后,涂上油膏,再缠上国王的头巾。
‘‘Nhāpetvā anulimpitvā, veṭhetvā rājaveṭhanaṃ;
670用伞盖行了灌顶仪式,他们便让我右绕全城巡行。
Chattena abhisiñcitvā, kāresuṃ puraṃ padakkhiṇaṃ.
671住了七天之后,在太阳升起的时候,
‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, uggate ravimaṇḍale;
672车夫用车子把我送出城,来到了森林里。
Rathena maṃ nīharitvā, sārathī vanamupāgami.
673我在一处停好车,松开了手;
‘‘Ekokāse rathaṃ katvā, sajjassaṃ hatthamuccito ;
674车夫正在挖坑,要把我埋到地里。
Sārathī khaṇatī kāsuṃ, nikhātuṃ pathaviyā mamaṃ.
675用各种方式来恐吓那已立下的决心;
‘‘Adhiṭṭhitamadhiṭṭhānaṃ, tajjento vividhakāraṇā;
676我没有打破那决心,就只是为了菩提。
Na bhindiṃ tamadhiṭṭhānaṃ, bodhiyāyeva kāraṇā.
677父母不是我所憎恶的,自己也不是我所憎恶的;
‘‘Mātāpitā na me dessā, attā me na ca dessiyo;
678一切知智是我所珍爱的,因此我立下了这誓言。
Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahiṃ.
679确立了这些方面后,他住了十六年;
‘‘Ete aṅge adhiṭṭhāya, vassāni soḷasaṃ vasiṃ;
680在决意上,没有人能与我相比,这就是我的决意波罗蜜。
Adhiṭṭhānena me samo natthi, esā me adhiṭṭhānapāramī’’ti.
681德弥亚行第六
Temiyacariyaṃ chaṭṭhaṃ.
6827. 咖毕王行
7. Kapirājacariyā
683那时我是一只猴子,住在河边的岩洞里;
‘‘Yadā ahaṃ kapi āsiṃ, nadīkūle darīsaye;
684被鳄鱼纠缠骚扰,我无法脱身离开。
Pīḷito susumārena, gamanaṃ na labhāmahaṃ.
685在那个地方我站稳之后,从这岸跳向对岸;
‘‘Yamhokāse ahaṃ ṭhatvā, orā pāraṃ patāmahaṃ;
686那里就有敌人,那个杀手,那只相貌凶残的鳄鱼。
Tatthacchi sattu vadhako, kumbhīlo luddadassano.
687他对我喊道:‘来!’我回答他:‘我也爱你。’
‘‘So maṃ asaṃsi ‘ehī’ti, ‘ahaṃpemī’ti taṃ vatiṃ;
688踩着那个人的头顶,我站到了对岸。
Tassa matthakamakkamma, parakūle patiṭṭhahiṃ.
689他所说的绝非虚假,正如我说到做到;
‘‘Na tassa alikaṃ bhaṇitaṃ, yathā vācaṃ akāsahaṃ;
690在真实上无人与我等同,这是我的谛波罗蜜。”
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
691咖毕王行第七
Kapirājacariyaṃ sattamaṃ.
6928. 萨吒苦行者行
8. Saccatāpasacariyā
693再往后,当我做了一位名为‘谛语’的苦行者时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, tāpaso saccasavhayo;
694我以真实守护世间,使人们和谐共处。”
Saccena lokaṃ pālesiṃ, samaggaṃ janamakāsaha’’nti.
695萨吒苦行者行第八
Saccatāpasacariyaṃ aṭṭhamaṃ.
6969. 瓦德波德咖行
9. Vaṭṭapotakacariyā
697此后还有一次,我生在摩揭陀国,是一只鹌鹑雏鸟,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, magadhe vaṭṭapotako;
698羽毛未生,还很幼小,在巢中只是一团嫩肉,
Ajātapakkho taruṇo, maṃsapesi kulāvake.
699母亲用嘴衔来食物,把我喂养,
‘‘Mukhatuṇḍakenāharitvā , mātā posayatī mamaṃ;
700靠着她的触碰,我才活下来,我身上一点力气也没有。
Tassā phassena jīvāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ.
701那一年,到了热季的时候,森林燃起大火,
‘‘Saṃvacchare gimhasamaye, davaḍāho padippati;
702那黑烟弥漫的火焰,直向我们逼近。
Upagacchati amhākaṃ, pāvako kaṇhavattanī.
703那大火发出“噼啪噼啪”的响声,
‘‘Dhamadhamā itievaṃ, saddāyanto mahāsikhī;
704火势一步步蔓延,向我逼近。
Anupubbena jhāpento, aggi mamamupāgami.
705我的父母被烈火吓坏了,又渴又乏,
‘‘Aggivegabhayātītā, tasitā mātāpitā mama;
706把我丢在窝里,自己逃了出去。
Kulāvake maṃ chaḍḍetvā, attānaṃ parimocayuṃ.
707我的脚和翅膀都动不了,身上一点力气也没有;
‘‘Pāde pakkhe pajahāmi, natthi me kāyikaṃ balaṃ;
708那时的我无依无靠,待在那里,心里这样想着:
Sohaṃ agatiko tattha, evaṃ cintesahaṃ tadā.
709那些我本想依靠的人,在我恐惧、颤抖、痛苦时,
‘‘‘Yesāhaṃ upadhāveyyaṃ, bhīto tasitavedhito;
710他们却丢下我走了;今天,我该怎么办?
Te maṃ ohāya pakkantā, kathaṃ me ajja kātave.
711这世间,有戒的功德、真实、清净与悲悯;
‘‘‘Atthi loke sīlaguṇo, saccaṃ soceyyanuddayā;
712凭此真实,我要行这最上的真实语。
Tena saccena kāhāmi, saccakiriyamuttamaṃ.
713我忆持正法的力量,忆念昔日的胜者;
‘‘‘Āvejjetvā dhammabalaṃ, saritvā pubbake jine;
714依靠真实之力,我立下了真实语。
Saccabalamavassāya, saccakiriyamakāsahaṃ.
715有翅膀的不能飞落,有脚的不能行走;
‘‘‘Santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā;
716父母已经离开了,火啊你退回去吧。
Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkama’.
717当帝释天为我这么做时,大火猛烈燃烧;
‘‘Sahasacce kate mayhaṃ, mahāpajjalito sikhī;
718如同火焰遇到水就退避十六尺一样,他避开了。
Vajjesi soḷasakarīsāni, udakaṃ patvā yathā sikhī;
719凭真实语,没有与我等同者,这就是我的真实波罗蜜。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
720瓦德波德咖行第九
Vaṭṭapotakacariyaṃ navamaṃ.
72110. 马差王行
10. Maccharājacariyā
722再往后,当我成为大湖中的鱼王时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, maccharājā mahāsare;
541以下是它的结集偈:
Tassuddānaṃ –
724烈日炎炎,暑气逼人,池塘的水都干涸了。
Uṇhe sūriyasantāpe, sare udaka khīyatha.
725那时,乌鸦与秃鹫,还有苍鹭与鹰隼之群,
‘‘Tato kākā ca gijjhā ca, kaṅkā kulalasenakā;
726它们守在近处,日夜捕食水里的鱼。
Bhakkhayanti divārattiṃ, macche upanisīdiya.
727就是在那里,我与亲属们一同被困扰着,我这样想:
‘‘Evaṃ cintesahaṃ tattha, saha ñātīhi pīḷito;
728'到底有什么方法,能让我的亲人们脱离这苦海呢?'
‘Kena nu kho upāyena, ñātī dukkhā pamocaye’.
729我反复思惟着法的真义,就在那观察之中,我如实地看见了真理。
‘‘Vicintayitvā dhammatthaṃ, saccaṃ addasa passayaṃ;
730我依靠真实,解除亲人们的危难。
Sacce ṭhatvā pamocesiṃ, ñātīnaṃ taṃ atikkhayaṃ.
731忆念起圣者们所行之法,深思那最胜的义理;
‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, paramatthaṃ vicintayaṃ;
732他立下了真实语,那是世间常恒不变的法则。
Akāsi saccakiriyaṃ, yaṃ loke dhuvasassataṃ.
733‘自从我能记起自己,自从我有了认知以来;
‘‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ;
734我从未记得自己,曾经故意伤害过任一生命。
Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ.
735‘以这真实的话语,请雨云尽情降雨吧!
‘‘‘Etena saccavajjena, pajjunno abhivassatu;
736轰隆隆地打雷吧,云雨神,毁掉那乌鸦的藏食;
Abhitthanaya pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya;
737让乌鸦落入忧伤的圈套,把鱼群从忧伤中释放出来。
Kākaṃ sokāya randhehi, macche sokā pamocaya’.
738当那个真实誓愿一完成,云雨神就轰隆隆地发出雷鸣;
‘‘Sahakate saccavare, pajjunno abhigajjiya;
739瞬间降下倾盆大雨,把高地和低洼都灌满了水。
Thalaṃ ninnañca pūrento, khaṇena abhivassatha.
740就这样,我立下了这样的真实誓愿,付出了最高的精进;
‘‘Evarūpaṃ saccavaraṃ, katvā vīriyamuttamaṃ;
741我凭着真实之力的威光与力量,让那巨大的雨云降下了大雨;
Vassāpesiṃ mahāmeghaṃ, saccatejabalassito;
742在真实上,没有人与我等同,这就是我的真实波罗蜜。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
743马差王行第十
Maccharājacariyaṃ dasamaṃ.
74411. 咖纳地巴亚那行
11. Kaṇhadīpāyanacariyā
745又有一次,当我还是黑岛苦行者的时候,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, kaṇhadīpāyano isi;
746超过五十年,我都不带欢喜地修行。
Paropaññāsavassāni, anabhiratocariṃ ahaṃ.
747没有人知道我这不欢喜的心,
‘‘Na koci etaṃ jānāti, anabhiratimanaṃ mama;
748因为我从不向任何人透露,不乐一直在我心里。
Ahañhi kassaci nācikkhiṃ, arati me carati mānase.
749曼达比亚是我的梵行同伴,也是我的朋友,一位大苦行者。
‘‘Sabrahmacārī maṇḍabyo, sahāyo me mahāisi;
750他因为过去所作的行为,被刺穿在木桩上受报。
Pubbakammasamāyutto, sūlamāropanaṃ labhi.
751那时,我照料服侍他,使他恢复了健康;
‘‘Tamahaṃ upaṭṭhahitvāna, ārogyamanupāpayiṃ;
752之后我告辞,回到了自己的精舍。
Āpucchitvāna āgañchiṃ, yaṃ mayhaṃ sakamassamaṃ.
753我的婆罗门朋友带着他的妻子和小儿子,
‘‘Sahāyo brāhmaṇo mayhaṃ, bhariyaṃ ādāya puttakaṃ;
754这三个人一起来到我这里,作为客人前来拜访。
Tayo janā samāgantvā, āgañchuṃ pāhunāgataṃ.
755我高兴地和他们在一起,坐在自己的精舍里。
‘‘Sammodamāno tehi saha, nisinno sakamassame;
756那孩子正举着灯盏,惹恼了毒蛇。
Dārako vaṭṭamanukkhipaṃ, āsīvisamakopayi.
757然后,那男孩在灯盏周围摸索,
‘‘Tato so vaṭṭagataṃ maggaṃ, anvesanto kumārako;
758用手碰到了毒蛇的头顶。
Āsīvisassa hatthena, uttamaṅgaṃ parāmasi.
759那蛇被这一碰就发了怒,毒液汹涌,
‘‘Tassa āmasane kuddho, sappo visabalassito;
760它盛怒至极,立刻咬了那孩子。
Kupito paramakopena, aḍaṃsi dārakaṃ khaṇe.
761被毒蛇这么一咬,孩子便倒在了地上。
‘‘Sahadaṭṭho āsīvisena , dārako papati bhūmiyaṃ;
762因此我陷入痛苦,是你为我承受了那痛苦。
Tenāhaṃ dukkhito āsiṃ, mama vāhasi taṃ dukkhaṃ.
763我安慰了那些痛苦、被忧伤之箭刺穿的人;
‘‘Tyāhaṃ assāsayitvāna, dukkhite sokasallite;
764我最先做了那行为,那是最高的真实,最殊胜的。
Paṭhamaṃ akāsiṃ kiriyaṃ, aggaṃ saccaṃ varuttamaṃ.
765我仅仅七天,怀着净信之心,为求功德而修习梵行。
‘‘‘Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko acariṃ brahmacariyaṃ;
766此后,我的这种修行,持续了五十多年。
Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ, vassāni paññāsasamādhikāni.
767我并非心甘情愿地修行,以此真实语,愿得吉祥!
‘‘‘Akāmako vāhi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu;
768毒被消除了,让亚尼亚达多活下来吧。
Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto’.
769当我作出真实语后,那被毒力所侵袭的人,
‘‘Saha sacce kate mayhaṃ, visavegena vedhito;
770竟醒了过来,站起身,这个年轻人恢复了健康;
Abujjhitvāna vuṭṭhāsi, arogo cāsi māṇavo;
771凭借真实语,没有谁能与我相比,这就是我的谛波罗蜜。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
772咖纳地巴亚那行第十一
Kaṇhadīpāyanacariyaṃ ekādasamaṃ.
77312. 苏德索马行
12. Sutasomacariyā
774另一次,当我成为大地之主须陀素摩时,
‘‘Punāparaṃ yadā homi, sutasomo mahīpati;
775我被吃人的波罗刹抓住了,那时我想起了对一位婆罗门许下的承诺。
Gahito porisādena, brāhmaṇe saṅgaraṃ sariṃ.
776他把一百个刹帝利抓在手心里,
‘‘Khattiyānaṃ ekasataṃ, āvuṇitvā karattale;
777折磨得他们虚弱不堪,准备作为牺牲献给自己。
Etesaṃ pamilāpetvā, yaññatthe upanayī mamaṃ.
778波梨萨陀问我:‘你想放弃什么?’
‘‘Apucchi maṃ porisādo, ‘kiṃ tvaṃ icchasi nissajaṃ;
779‘我会照你的心意做,只要你肯再回到我这里。’
Yathāmati te kāhāmi, yadi me tvaṃ punehisi’.
780我答应了他,以自己归来为条件,
‘‘Tassa paṭissuṇitvāna, paṇhe āgamanaṃ mama;
781然后回到那可爱的都城,那时,我舍下了王国。
Upagantvā puraṃ rammaṃ, rajjaṃ niyyādayiṃ tadā.
782回忆起过去诸佛所行的善法,
‘‘Anussaritvā sataṃ dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ;
783布施给婆罗门财富后,我去接近了那个食人者。
Brāhmaṇassa dhanaṃ datvā, porisādaṃ upāgamiṃ.
784在那里我没有疑惑,他会杀我或者不杀我。
‘‘Natthi me saṃsayo tattha, ghātayissati vā na vā;
785为了守护真实的话语,我来此舍弃生命。
Saccavācānurakkhanto, jīvitaṃ cajitumupāgamiṃ;
786在真实上,没有与我等同者,这就是我的真实波罗蜜。
Saccena me samo natthi, esā me saccapāramī’’ti.
787苏德索马行第十二
Sutasomacariyaṃ dvādasamaṃ.
78813. 苏瓦纳沙马行
13. Suvaṇṇasāmacariyā
789当我是森林中的沙摩时,由帝释天幻化而成;
‘‘Sāmo yadā vane āsiṃ, sakkena abhinimmito;
790在森林中,对狮子和老虎,我修习慈心。
Pavane sīhabyagghe ca, mettāyamupanāmayiṃ.
791“与狮子、老虎、豹、熊和水牛一起,
‘‘Sīhabyagghehi dīpīhi, acchehi mahisehi ca;
792被鹿、野兽、野猪围绕,我住在森林里。”
Pasadamigavarāhehi, parivāretvā vane vasiṃ.
793“没有任何东西来恐吓我,我也不害怕任何人;
‘‘Na maṃ koci uttasati, napi bhāyāmi kassaci;
794凭借慈爱的力量得到支持,那时我在森林中安然自在。”
Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti.
795苏瓦纳沙马行第十三
Suvaṇṇasāmacariyaṃ terasamaṃ.
79614. 埃咖王行
14. Ekarājacariyā
797“后来,当我是一位以‘独一王’闻名的国王时,”
‘‘Punāparaṃ yadā homi, ekarājāti vissuto;
798以无上的戒律为基石,我来教导这广大的世间。
Paramaṃ sīlaṃ adhiṭṭhāya, pasāsāmi mahāmahiṃ.
799我毫无遗漏地奉行十善业道;
‘‘Dasa kusalakammapathe, vattāmi anavasesato;
800又用四种摄事来凝聚大众。
Catūhi saṅgahavatthūhi, saṅgaṇhāmi mahājanaṃ.
801就在我如此精勤不懈,为了今生与来世之时;
‘‘Evaṃ me appamattassa, idha loke parattha ca;
802一个叫达跋塞纳的强盗,闯进来洗劫了我的都城。
Dabbaseno upagantvā, acchindanto puraṃ mama.
803无论是都城里的官员、乡镇中的民众,还是山林间的猎人;
‘‘Rājūpajīve nigame, sabalaṭṭhe saraṭṭhake;
804把所有东西都弄到手后,就把我埋进了坑里。
Sabbaṃ hatthagataṃ katvā, kāsuyā nikhaṇī mamaṃ.
805我的大臣、王国、兴旺的后宫,
‘‘Amaccamaṇḍalaṃ rajjaṃ, phītaṃ antepuraṃ mama;
806看着那被夺走的东西,就像看着心爱的儿子被夺走一样。
Acchinditvāna gahitaṃ, piyaṃ puttaṃva passahaṃ;
807我的慈心无人能比,这就是我的慈波罗蜜。
Mettāya me samo natthi, esā me mettāpāramī’’ti.
808埃咖王行第十四
Ekarājacariyaṃ cuddasamaṃ.
80915. 大罗马汉萨行
15. Mahālomahaṃsacariyā
810我在坟场铺床睡觉,拿尸体的骸骨垫在身边,
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ;
811村民们跑过来,现出各种各样的姿态。
Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassentinappakaṃ.
812还有一些人,带着香、花,以及各种各样丰盛的食物,
‘‘Apare gandhamālañca, bhojanaṃ vividhaṃ bahuṃ;
813他们满心欢喜又激动,把这些礼物送上来。
Upāyanānūpanenti, haṭṭhā saṃviggamānasā.
814那些给我带来痛苦的人,和那些给我带来快乐的人,
‘‘Ye me dukkhaṃ upaharanti, ye ca denti sukhaṃ mama;
815我对他们全都平等对待,没有偏爱,也没有愤怒。
Sabbesaṃ samako homi, dayā kopo na vijjati.
816在快乐与痛苦中,在荣誉与耻辱中,我都保持平衡,
‘‘Sukhadukkhe tulābhūto, yasesu ayasesu ca;
817在任何情况下我都保持平等,这就是我的舍波罗蜜。
Sabbattha samako homi, esā me upekkhāpāramī’’ti.
818大罗马汉萨行第十五
Mahālomahaṃsacariyaṃ pannarasamaṃ.
819尤德汉嘉亚品第三
Yudhañjayavaggo tatiyo.
820其摄颂——
Tassuddānaṃ –
821战争胜利者、喜悦者,以及铁屋与军队的故事;
Yudhañjayo somanasso, ayogharabhisena ca;
822索纳难达、沉默的跛子、猴王和名为真言者的事迹。
Soṇanando mūgapakkho, kapirājā saccasavhayo.
823鹌鹑与鱼王,还有黑岛仙人;
Vaṭṭako maccharājā ca, kaṇhadīpāyano isi;
824后来我转生为善月,以及沙摩和独一王;
Sutasomo puna āsiṃ , sāmo ca ekarājahu;
825这些是舍波罗蜜的修行,圣雄如此讲述。
Upekkhāpāramī āsi, iti vutthaṃ mahesinā.
826就这样,经历了各种各样的痛苦,也经历了各种各样的圆满;
Evaṃ bahubbidhaṃ dukkhaṃ, sampattī ca bahubbidhā ;
827在一次次的生命中反复经历这些后,我证得了无上的正觉。
Bhavābhave anubhavitvā, patto sambodhimuttamaṃ.
828我布施了一切应施之物,圆满地持守了全部的戒律;
Datvā dātabbakaṃ dānaṃ, sīlaṃ pūretvā asesato;
829圆满成就了出离波罗蜜,证得了无上正觉。
Nekkhamme pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
830我向智者请教,并付出了最精进的努力;
Paṇḍite paripucchitvā, vīriyaṃ katvāna muttamaṃ;
831圆满成就了忍辱波罗蜜,证得了无上正觉。
Khantiyā pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
832立下坚定的誓愿,守护真实的话语;
Katvā daḷhamadhiṭṭhānaṃ, saccavācānurakkhiya;
833修持慈心波罗蜜,证得无上菩提。
Mettāya pāramiṃ gantvā, patto sambodhimuttamaṃ.
834面对得失、荣辱、尊卑;
Lābhālābhe yasāyase, sammānanāvamānane;
835在一切境遇中保持平等,证得无上菩提。
Sabbattha samako hutvā, patto sambodhimuttamaṃ.
836看清懈怠的危险,精进努力的安稳;
Kosajjaṃ bhayato disvā, vīriyārambhañca khemato;
837你们应当奋起精进,这就是佛陀的教诫。
Āraddhavīriyā hotha, esā buddhānusāsanī.
838看到争执是危险的,看到和睦是安稳的;
Vivādaṃ bhayato disvā, avivādañca khemato;
839你们要和谐、友善相处,这是诸佛的教诫。
Samaggā sakhilā hotha, esā buddhānusāsanī.
840看到放逸是危险的,看到不放逸是安稳的;
Pamādaṃ bhayato disvā, appamādañca khemato;
841你们要修习那八支圣道,这是诸佛的教诫。
Bhāvethaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, esā buddhānusāsanī.
842就这样,世尊在称扬自己过去世的修行事迹时,开示了这部名为《佛所行德》的法门。
Itthaṃ sudaṃ bhagavā attano pubbacariyaṃ sambhāvayamāno buddhāpadāniyaṃ nāma dhammapariyāyaṃ abhāsitthāti.
843行藏完
Cariyāpiṭakaṃ niṭṭhitaṃ.