出家论解释
1出家论释
Pabbajjākathāvaṇṇanā
24442444. 如是以不过略不过广之方式，于二种分别及其注疏中已示决择，今为示篇集中所来之决择而开始说「戒蕴等」等。其中「具足戒蕴等」者，具足、具备以戒、定、慧、解脱、解脱智见所称之五蕴、功德聚。「妙蕴者」，因其圆满身躯如黄金肢体般故，妙者美好，蕴者身躯，有此者为妙蕴者，即世尊，以彼。应知以此显示圆满身躯相之一分、属于三十二相之语句，以相之引导方式，显示了三十二相等一切色身之吉祥。
2444. Iccevaṃ nātisaṅkhepavitthāravasena vibhaṅgadvaye, tadaṭṭhakathāya ca āgataṃ vinicchayaṃ dassetvā idāni khandhakāgataṃ vinicchayaṃ dassetumārabhanto āha ‘‘sīlakkhandhādī’’tiādi. Tattha sīlakkhandhādiyuttenāti sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanasaṅkhātehi pañcahi khandhehi guṇarāsīhi yuttena samannāgatena. Subhakkhandhenāti suvaṇṇāliṅgasadisavaṭṭakkhandhatāya subho sundaro khandho etassāti subhakkhandho, bhagavā, tena. Iminā bāttiṃsalakkhaṇānamekadesabhūtassa samavaṭṭakkhandhatālakkhaṇassa paridīpakena vacanena lakkhaṇāhāranayena bāttiṃsalakkhaṇādikā sabbāpi rūpakāyasirī sandassitāti veditabbā.
2「篇集」者，诸蕴之集合为篇集，或因诸蕴之摄持、阐明故为篇集。此中「诸蕴」者，意指出家、达上等律甘马所称之制定，及行护、止护、学处所称之制定。因出家等由世尊所制定故称为「诸制定」。制定一词见于「蕴」字，如「木蕴」「火蕴」「水蕴」等中。再者，此中诸制定之部分聚集义确实相应，因其按部分、按聚集而分别故。于彼篇集中。「亦」字因期待所说，除五百篇集、七百篇集二者外，于出家篇集等至比丘尼篇集终了之二十种篇集中所说之决择将于此说故。正指此而说「于篇集中亦将说，略说决择」。
Khandhaketi khandhānaṃ samūho khandhako, khandhānaṃ vā kāyanato dīpanato khandhako. ‘‘Khandhā’’ti cettha pabbajjūpasampadādivinayakammasaṅkhātā, cārittavārittasikkhāpadasaṅkhātā ca paññattiyo adhippetā. Pabbajjādīni hi bhagavatā paññattattā ‘‘paññattiyo’’ti vuccanti. Paññattiyañca khandha-saddo dissati ‘‘dārukkhandho (saṃ. ni. 4.241) aggikkhandho (paṭi. ma. 1.116) udakakkhandho’’tiādīsu (a. ni. 6.37) viya. Apica bhāgarāsatthatā cettha yujjatiyeva tāsaṃ paññattīnaṃ bhāgaso, rāsito ca vibhattattā. Tasmiṃ khandhake. Pi-saddo vuttāpekkhāya pañcasatikasattasatikakkhandhake dve vajjetvā pabbajjakkhandhakādike bhikkhunikhandhakapariyosāne vīsatividhe khandhake vuttavinicchayassa idha vakkhamānattā. Tadeva sandhāyāha ‘‘khandhakepi pavakkhāmi, samāsena vinicchaya’’nti.
24452445. 以「母与父」此语，唯意指生者。「『盘杜甘马』『沙门咖拉那』『巴巴迦那』乃同义词」者，于「诸比丘，我允许求听僧团以盘杜甘马」此圣典之注疏中所说。「问过」者，此中「僧团」为省略。
2445.‘‘Mātarā pitarā’’ti iminā janakāyeva adhippetā. ‘‘Bhaṇḍukammaṃ, samaṇakaraṇaṃ, pabbājananti ca pariyāya-saddā’’ti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā’’ti (mahāva. 98) imissā pāḷiyā aṭṭhakathāya (mahāva. aṭṭha. 98) vuttaṃ. Āpucchitvāti ettha ‘‘saṅgha’’nti seso.
24462446. 「瓦瓦德」者，已从事，已投入、已应用之义。「令出家后带来，及」者，词之分解。此中应知出家有三种：剃发、披袈裟衣、授三皈依，行此三者称为「令出家」。其中行一种或二种者亦如是称呼。因此应见「令出家后带来」以此语显示之义为：剃发后披袈裟衣后带来。
2446.Vāvaṭoti pasuto, yuttapayuttoti attho. ‘‘Pabbājetvā ānaya iti cā’’ti padacchedo. Ettha ca tidhā pabbājanaṃ veditabbaṃ kesacchedanaṃ, kāsāyaacchādanaṃ, saraṇadānanti, imāni tīṇi karonto ‘‘pabbājetī’’ti vuccati. Tesu ekaṃ, dve vāpi karonto tathā voharīyatiyeva. Tasmā ‘‘pabbājetvānayā’’ti iminā kese chinditvā kāsāyāni acchādetvā ānehīti ayamattho dīpitoti daṭṭhabbo.
24472447. 「未说」者，未被依止师询问。若彼年幼，若彼自己以剃发、披袈裟衣令出家，是允许的，此为连接。
2447.Avuttoti upajjhāyena anuyyojito. So daharo sace taṃ sayameva kesacchedanakāsāyacchādanehi pabbājeti, vaṭṭatīti yojanā.
24482448. 「于彼处」者，于自己近处。「带至界内」者，为告知剃发、回避而说。因此于有比丘之寺院中，对其他比丘亦不允许说「为此人剃发」。「令出家」者，指剃发而说。
2448.Tatthāti attano samīpe. Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanaparihāratthaṃ vuttaṃ. Tena sabhikkhuke vihāre aññampi bhikkhuṃ ‘‘etassa kese chindā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. Pabbājetvāti kesacchedanaṃ sandhāya vadati.
2450「除比丘外，其他人不得令出家」者，此是就授予三归依而说。因此他说「沙玛内拉」等。
2450.‘‘Purisaṃbhikkhuto añño, pabbājeti na vaṭṭatī’’ti idaṃ saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevāha ‘‘sāmaṇero’’tiādi.
2451对于长老与长老尼二者，「以此等衣覆此」之命令，无论是沙玛内拉或是沙玛内莉，彼二者沙玛内拉与沙玛内莉皆得授予袈裟衣，此为连结之义。
2451.Ubhinnampi theratherīnaṃ ‘‘imehi cīvarehi imaṃ acchādehī’’ti āṇattiyā sāmaṇeropi vā hotu, tathā sāmaṇerī vā hotu, te ubho sāmaṇerasāmaṇerī kāsāyāni dātuṃ labhantīti yojanā.
2452-4「令出家之比丘」者，于此应说「授予皮五业处」。因如是作已，于剃发之注疏中有说。于彼处说：「具寿，善加作意，建立念」，如是说已，应教示皮五业处。教示者，应依色、形、香、住处、界限而显示不净、可厌、厌恶之性，或显示无生命、无有情之性而教示等。为何如是作耶？若具足近依者，为令彼于剃刀锋上证得阿拉汉果。于注疏中说此：
2452-4.Pabbājentena bhikkhunāti ettha ‘‘tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā’’ti vattabbaṃ evañhi katvā kesāpanayanassa aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. Vuttañhi tattha ‘‘āvuso, suṭṭhu upadhārehi, satiṃ upaṭṭhāpehīti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitabbaṃ. Ācikkhantena ca vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikkūlabhāvaṃ, nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontena ācikkhitabba’’ntiādi. Kimatthamevaṃ karīyatīti ce? Sace upanissayasampanno hoti, tassa khuraggeyeva arahattapāpuṇanatthaṃ. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –
10「凡于剃刀锋上证得阿拉汉果者，一切彼等皆得如是听闻，依善友老师所授之方法，非不依而依，故从最初即应为彼说如是之语。」
‘‘Ye hi keci khuragge arahattaṃ pattā, sabbe te evarūpaṃ savanaṃ labhitvā kalyāṇamittena ācariyena dinnanayaṃ nissāya, no anissāya, tasmāssa āditova evarūpī kathā kathetabbā’’ti (mahāva. aṭṭha. 34).
11以此即显示除此之外，其他非出离之语不应说。「以牛粪等」者，以牛粪粉等。以「等」字摄取黏土等。「或疮」者，或粗大之疮。「或疥癣」者，或细微之疥癣。「自己之子」者，自己的儿子。因「比丘」此词距离远，故说「行者」。
Eteneva byatirekato ito aññā aniyyānikakathā na kathetabbāti dīpitaṃ hoti. Gomayādināti gomayacuṇṇādinā. Ādi-saddena mattikādīnaṃ gahaṇaṃ. Pīḷakā vāti thullapīḷakā vā. Kacchu vāti sukhumakacchu vā. Niyaṃputtanti attano puttaṃ. ‘‘Bhikkhunā’’ti imassa padassa dūrattā ‘‘yatinā’’ti āha.
2455-6然而为何应如是令沐浴？说「以此等亦」等。彼者，求出家者。「于依止师等」者，于此以「等」字摄取老师、同依止师等。「得」者，于此「实」字用于「因为」之义。因为以此等亦对依止师等有恭敬，又因为诸善男子得如是利益已，遣除已生之不乐，圆满诸学而将证得涅槃，故应作如是利益，此为义。
2455-6. Kasmā pana evaṃ nahāpetabboti āha ‘‘ettakenāpī’’tiādi. Soti pabbajjāpekkho. Upajjhāyakādisūti ettha ādi-saddena ācariyasamānupajjhāyakādīnaṃ gahaṇaṃ. Pāpuṇanti hīti ettha hi-saddo yasmā-padatthe vattati. Yasmā ettakenāpi upajjhāyādīsu sagāravo hoti, yasmā ca evarūpaṃ upakāraṃ labhitvā kulaputtā uppannaṃ anabhiratiṃ paṭivinodetvā sikkhāyo paripūretvā nibbānaṃ pāpuṇissanti, tasmā evarūpo upakāro kātabboti attho.
2458「一处」者，将一切衣置于一处。
2458.Ekatoti sabbāni cīvarāni ekato katvā.
2459「然后」者，是表示章节另起的不变词。即使不交到他手中，亲教师或老师也可自己为那位希求出家者披上，这是允许的——应如是连接。
2459.Athāti adhikārantarārambhe nipāto. Tassa hatthe adatvāpi upajjhāyo vā ācariyo vāpi sayameva taṃ pabbajjāpekkhaṃ acchādeti, vaṭṭatīti yojanā.
2460因未给予之衣不应取，故说「从那里脱下一切，应再给予那」。「从那里」者，从他的身体。「那」者，衣也。
2460. Adinnacīvarassa aggahetabbattā āha ‘‘apanetvā tato sabbaṃ, puna dātabbameva ta’’nti. Tatoti tassa sarīrato. Tanti cīvaraṃ.
2461-2以“比丘”等句说此义。“未给予者不允许”，于此有人说：“出家不成就。”即使是对他自己所有的衣，未给予也不允许；对于老师与亲教师所有的衣，还有什么可说的？根本不必说——这是义理。“诸比丘”指在那里集会的比丘们。“令作蹲踞”，在此处，“作”字依一切词根义而取，故应取义为“令蹲踞而坐”。注疏文本作“蹲踞者”，此处为便于偈颂结构，以省略ka音而标示。
2461-2. Etadeva āha ‘‘bhikkhunā’’tiādinā. Adinnaṃ na vaṭṭatīti ettha pabbajjā na ruhatīti vadanti. Tasseva santakaṃ vāpi cīvaraṃ adinnaṃ na vaṭṭati attasantake ācariyupajjhāyānaṃ attano santake cīvare kā kathā vattabbameva natthīti attho. Bhikkhūti ye tattha sannipatitā. Kārāpetvāna ukkuṭinti ettha sabbadhātvatthānugato karoti-saddo gahitoti ukkuṭikaṃ nisīdāpetvāti attho gahetabbo, ‘‘ukkuṭika’’nti (mahāva. aṭṭha. 34) aṭṭhakathāpāṭho gāthābandhasukhatthaṃ idha ka-kāralopena niddiṭṭho.
2464“或一句”者，如“佛陀”等，或一句。“或一音节”者，于bu、ka等音节中，或一音节。“次第”者，如“佛陀”等之句列。
2464.Ekapadaṃvāpīti buddhamiccādikaṃ ekampi vā padaṃ. Ekakkharampi vāti bukārādiakkharesu ekampi vā akkharaṃ. Paṭipāṭinti ‘‘buddha’’miccādikaṃ padapantiṃ.
2465为显示不应作之其他方式，说“三次或”等。“于其余亦如是”者，或三次给予“法为归依”，或三次给予“僧为归依”，如是三归依亦成为未给予。
2465. Akattabbappakārantaraṃ dassetumāha ‘‘tikkhattuṃ yadi vā’’tiādi. Tathā sesesūti yadi vā ‘‘dhammaṃ saraṇa’’nti tikkhattuṃ deti, ‘‘saṅghaṃ saraṇa’’nti yadi vā tikkhattuṃ deti, evampi tīṇi saraṇāni adinnāneva honti.
2466“应作鼻音终而施与”，此为连结。为显示“应作鼻音终，于施与时不断绝而施与”，故说“或者一连贯”。断绝而逐句作ma音终，于施与时作断绝。“诸mantā”者，以“佛陀为归依”等作ma音终者。以“我归依佛陀”等方式，仅作鼻音终而不应施与，故说“或者”。
2466. Anunāsikantāni katvā dātabbānīti sambandho. Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedaṃ akatvā dātabbānīti dassetuṃ ‘‘ekābaddhāni vā panā’’ti vuttaṃ. Vicchinditvā padapaṭipāṭito ma-kārantaṃ katvā dānasamaye vicchedaṃ katvā. Mantānīti ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ iccādinā ma-kārantāni. ‘‘Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’tiādinā nayena niggahitantameva katvā na dātabbanti ‘‘athā’’ti āha.
2467清净者，名为老师之表白与羯磨语之发音清净。出家者，沙弥与沙弥尼之出家。“无双方清净则不成”者，无双方清净，即老师与弟子双方于三归依之施与受中无发音清净，即使有一字之失坏存在亦不成，此为义。
2467.Suddhi nāma ācariyassa ñattiyā, kammavācāya ca uccāraṇavisuddhi. Pabbajjāti sāmaṇerasāmaṇeripabbajjā. Ubhatosuddhiyā vināti ubhatosuddhiṃ vinā ācariyantevāsīnaṃ ubhinnaṃ tīsu saraṇattayadānaggahaṇesu uccāraṇasuddhiṃ vinā, ekassāpi akkharassa vipattisabbhāve na hotīti attho.
2468-9“欲求出家功德”，此应视为“由老师”“由弟子”二词之定语。由欲求弟子之出家功德之老师，及由欲求自己之出家功德之弟子，bu-ddha等之字母，bu字、dha字等之字母、音节，具足处所与成音部位，即具足喉、颚、顶、齿、唇、鼻之别之处所具足，及具足字母生起之成音部位如舌中等的具足，应不减损、不忽略而说，此为连结。为何如此坚固地说？故说“以一字母之坏灭”等。hi词为yasmā词之义，因为即使一字母之坏灭，以不发音或以恶发音，出家不成立，故如是说，此为意趣。
2468-9.‘‘Pabbajjāguṇamicchatā’’ti idaṃ ‘‘ācariyena, antevāsikenā’’ti padadvayassa visesanaṃ daṭṭhabbaṃ, antevāsikassa pabbajjāguṇaṃ icchantena ācariyena, attano pabbajjāguṇaṃ icchantena antevāsikena ca bu-ddha-kārādayo vaṇṇā bu-kāra dha-kārādayo vaṇṇā akkharā ṭhānakaraṇasampadaṃ kaṇṭhatālumuddhadantaoṭṭhanāsikābhedaṃ ṭhānasampadañca akkharuppattisādhakatamajivhāmajjhādikaraṇasampadañca ahāpentena aparihāpentena vattabbāti yojanā. Kasmā idameva daḷhaṃ katvā vuttanti āha ‘‘ekavaṇṇavināsenā’’tiādi. Hi-saddo yasmā-padatthe, yasmā ekassāpi vaṇṇassa vināsena anuccāraṇena vā duruccāraṇena vā pabbajjā na ruhati, tasmā evaṃ vuttanti adhippāyo.
2470“若成就”，以有疑之语显示双方发音清净之难行后，“应不放逸”，对双方老师与弟子给与教诫。“仅由归依而已”，以决定显示沙弥出家不如具足戒以白四羯磨而成，今亦仅由归依而成就。hi词为显著义。如所说：
2470.Yadi siddhāti sāsaṅkavacanena ubhatouccāraṇasuddhiyā dukkarattaṃ dīpetvā ‘‘appamattehi bhavitabba’’nti ubhinnaṃ ācariyantevāsikānaṃ anusiṭṭhi dinnā hoti. Saraṇagamanatovāti avadhāraṇena sāmaṇerapabbajjā upasampadā viya ñatticatutthena kammena na hoti, idānipi saraṇagamaneneva sijjhatīti dīpeti. Hi-saddo pasiddhiyaṃ. Yathāha –
23“因为由归依之具足戒后来被遮止，故彼今不仅以归依而成立。然而沙弥之出家，因为后来亦以‘诸比丘，我允许以此三归依而沙弥出家’而被允许，故彼今亦仅以归依而成立。”
‘‘Yasmā saraṇagamanena upasampadā parato paṭikkhittā, tasmā sā etarahi saraṇagamanamatteneva na ruhati. Sāmaṇerassa pabbajjā pana yasmā paratopi ‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajja’nti (mahāva. 105) anuññātā eva, tasmā sā etarahipi saraṇagamanamatteneva ruhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 34).
24虽然仅由归依出家即已成就、完成，然而为此沙弥知“此与此戒应由我圆满”，为圆满故，比丘应施与十戒，此为连结。如所说“诸比丘，我允许对诸沙弥十学处，诸沙弥应于彼等学习。离杀生”等。
Saraṇagamanato eva pabbajjā yadipi kiñcāpi siddhā nipphannā, tathāpi assa sāmaṇerassa ‘‘idañcidañca mayā pūretabbaṃ sīla’’nti ñatvā paripūraṇatthāya bhikkhunā dasa sīlāni dātabbānīti yojanā. Yathāha ‘‘anujānāmi, bhikkhave, sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni, tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ. Pāṇātipātā veramaṇī’’tiādi (mahāva. 106).
26出家论释。
Pabbajjākathāvaṇṇanā.
2471“亲教师”者，对可责与不可责进行观察，故名亲教师。此人具足世尊所说之诸支，且为具足十夏之比丘。着下衣、披上衣后，于头上合掌，面向彼人蹲踞而坐，三次说“尊者，请作我的亲教师”，如是作请求后，彼人以“善哉”“易行”“适宜”“适当”“以令人欢喜之方式成就”此五语中之任一语，或以身、或以语、或以身语二者表示同意，于彼同意时，立于父之位，如同取亲子一般取之，观察可责与不可责，以过失责备之，教导共住弟子，名为亲教师。
2471.Upajjhāyanti vajjāvajje upanijjhāyatīti upajjhāyo, taṃ, bhagavatā vuttehi aṅgehi samannāgato paripuṇṇadasavasso puggalo. Nivāsetvā ca pārupitvā ca sirasi añjaliṃ paggahetvā attano abhimukhe ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti tikkhattuṃ vatvā āyācanāya katāya ‘‘sāhu, lahu, opāyikaṃ, paṭirūpaṃ, pāsādikena sampādehī’’ti imesu pañcasu padesu aññataraṃ kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetvā tasmiṃ sampaṭicchite pituṭṭhāne ṭhatvā atrajamiva taṃ gahetvā vajjāvajjaṃ upaparikkhitvā dosena niggaṇhitvā saddhivihārike sikkhāpento upajjhāyo nāma.
26“老师”者，欲学明处技艺或行为举止者应恭敬奉行、应侍奉，故名老师。此人亦具足于亲教师所说之相。以前述方式蹲踞而坐后，三次说“尊者，请作我的老师，我将依止具寿而住”，如是作请求后，说“善哉”等五语中之任一语，于彼同意时，立于父之位，教导处于子之位的弟子，名为老师。
Vijjāsippaṃ, ācārasamācāraṃ vā sikkhitukāmehi ādarena caritabbo upaṭṭhātabboti ācariyo, taṃ, upajjhāye vuttalakkhaṇasamannāgatoyeva puggalo. Vuttanayeneva nisīditvā ‘‘ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti tikkhattuṃ vatvā āyācanāya katāya ‘‘sāhū’’tiādīsu pañcasu aññataraṃ vatvā tasmiṃ sampaṭicchite pituṭṭhāne ṭhatvā puttaṭṭhāniyaṃ antevāsiṃ sikkhāpento ācariyo nāma.
27此中，「萨胡」者，即善哉。「拉胡」者，即不重，意为「于我对汝之亲教师身份，无有沉重之事」。「欧巴夷咖」者，与方便相应，意为「以此方便，汝从今以后成为我之负担」，此乃所说。「巴提儒巴」者，意为「汝之取亲教师是适宜的」。「巴萨帝盖那」者，以引生净信之身语行为。「桑巴迭希」者，意为「成就三学」。「咖耶那瓦」者，或以身，即示以手印等以身。因应圆满之诸义务无名称差别而平等，故二者合说。
Ettha ca sāhūti sādhu. Lahūti agaru, mama tuyhaṃ upajjhāyabhāve bhāriyaṃ natthīti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, taṃ upajjhāyaggahaṇaṃ iminā upāyena tvaṃ me ito paṭṭhāya bhāro jātosīti vuttaṃ hoti. Paṭirūpanti anurūpaṃ te upajjhāyaggahaṇanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena. Sampādehīti tividhaṃ sikkhaṃ nipphādehīti attho. Kāyena vāti hatthamuddādiṃ dassento kāyena vā. Nāmavisesaṃ vinā pūretabbavattānaṃ samatāya ubhopi ekato vuttā.
28「此等义务应由共住弟子对亲教师履行，对阿阇梨亦应由近住弟子如是履行」。「瓦萨达」者，即居住者。「毕亚西勒那」者，彼有令人喜爱之戒，故为毕亚西勒，以此，意为「欲圆满戒者」。
Etāni vattāni upajjhāyassa saddhivihārikena, ācariyassa antevāsikenāpi evameva kātabbānevāti. Vasatāti vasantena. Piyasīlenāti piyaṃ sīlametassāti piyasīlo, tena, sīlaṃ paripūritukāmenāti vuttaṃ hoti.
2472-3「应设座」者，此中应说「清晨即起，脱鞋，偏袒上衣」等前行。「应设座」者，应扫除嚼齿木之处，为坐而设座。以此亦显示于饮粥之处等亦应设座。
2472-3.Āsanaṃ paññapetabbanti ettha ‘‘kālasseva vuṭṭhāya upāhanā omuñcitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā’’ti (mahāva. 66) vuttā pubbakiriyā vattabbā. Āsanaṃ paññapetabbanti dantakaṭṭhakhādanaṭṭhānaṃ sammajjitvā nisīdanatthāya āsanaṃ paññapetabbaṃ. Iminā ca yāgupānaṭṭhānādīsupi āsanāni paññapetabbānevāti dassitaṃ hoti.
30「应给齿木」者，应携来大、中、小三种齿木，从中彼连续三日取用何者，从第四日起应给与同样者。若不作决定而取任何一种，则得何种即应给何种。
Dantakaṭṭhaṃ dātabbanti mahantaṃ, majjhimaṃ, khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati, tādisaṃ dātabbaṃ.
31「应给洗口水」者，『洗口水』是中间词省略的复合词，即洗口用水。给予者应备好冷水与热水，从中彼连续三日使用何者，从第四日起应给与同样之洗口水。若不作决定而取任何一种，则得何种即应给何种。若两种皆使用，则两种皆应备置。「洗口水应置于洗口处，其余诸处应扫除。扫除时应从厕所开始扫除。当长老去厕所时，应扫除住处，如此住处不空」，应如注疏中所说方式扫除。
Mukhodakaṃ dātabbanti mukhadhovanodakaṃ mukhodakanti majjhepadalopīsamāso, taṃ dentena sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati, tādisaṃ dātabbaṃ. Sace duvidhampi vaḷañjeti, duvidhampi upanetabbaṃ. ‘‘Mukhodakaṃ mukhadhovanaṭṭhāne ṭhapetvā avasesaṭṭhānāni sammajjitabbāni. Sammajjantena ca vaccakuṭito paṭṭhāya sammajjitabbaṃ. There vaccakuṭiṃ gate pariveṇaṃ sammajjitabbaṃ, evaṃ pariveṇaṃ asuññaṃ hotī’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 64 atthato samānaṃ) vuttanayeneva sammajjitabbaṃ.
32为显示其后应作之事而说「彼于时」等。「彼」者，指亲教师或阿阇梨。「于时」者，指饮粥时。此处亦省略「应设座」。如云「长老尚未从厕所出来时即应设座。作身体事务后回来坐于其上者，『若有粥』等方式所说之义务应作」。
Tato uttariṃ kattabbaṃ dassetumāha ‘‘tassa kālenā’’tiādi. Tassāti upajjhāyassa vā ācariyassa vā. Kālenāti yāgupānakāle. Idhāpi ‘‘āsanaṃ paññapetabba’’nti seso. Yathāha ‘‘there vaccakuṭito anikkhanteyeva āsanaṃ paññapetabbaṃ. Sarīrakiccaṃ katvā āgantvā tasmiṃ nisinnassa ‘sace yāgu hotī’tiādinā nayena vuttaṃ vattaṃ kātabba’’nti (mahāva. aṭṭha. 64).
33「应备粥与彼」，此处省略「洗净钵器」。如云「洗净钵器后应备粥」。「或从僧团」者，或从僧团以筹等方式所得。「或从俗家」者，或从近事男等俗家。
Yāgu tassupanetabbāti ettha ‘‘bhājanaṃ dhovitvā’’ti seso. Yathāha – ‘‘bhājanaṃ dhovitvā yāgu upanāmetabbā’’ti (mahāva. 66). Saṅghato vāti salākādivasena saṅghato labbhamānā vā. Kulatopi vāti upāsakādikulato vā.
34「应作钵之义务」，此乃针对「饮粥者给水后接取钵器，放低后善加不摩擦地洗净后收藏，亲教师起座时应收起座具。若彼处污秽，应扫除彼处」等所来之义务而说。日间食后之钵亦应作，以此即已显示。
‘‘Patte vattañca kātabba’’nti idaṃ ‘‘yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmetabbaṃ, upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃ . Sace so deso uklāpo hoti, so deso sammajjitabbo’’ti (mahāva. 66) āgatavattaṃ sandhāyāha. Divā bhuttapattepi kātabbaṃ eteneva dassitaṃ hoti.
35「入村之义务」，此乃针对「若亲教师欲入村，应给下衣，应接取所脱下衣」等方式进行之义务而说。「应作」此语应与一切词连结。
Vattaṃ ‘‘gāmappavesane’’ti idaṃ ‘‘sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti, nivāsanaṃ dātabbaṃ, paṭinivāsanaṃ paṭiggahetabba’’ntiādinayappavattaṃ (mahāva. 66) vattaṃ sandhāyāha. ‘‘Kātabba’’nti idaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ.
2474「衣之诸义务」者，欲入村者给衣、返回者取衣、折叠、收藏等，大仙所说诸义务，彼等应作。「住处亦然」者，以「亲教师所住之寺院」等所说方式，显示「应作住处义务」，即住处之义务。
2474.Cīvare yāni vattānīti gāmaṃ pavisitukāmassa cīvaradāne, paṭinivattassa cīvaraggahaṇasaṅgharaṇapaṭisāmanesu mahesinā yāni vattāni vuttāni, tāni ca kātabbāni. Senāsane tathāti ‘‘yasmiṃ vihāre upajjhāyo viharatī’’tiādinā (mahāva. 66) vuttanayena ‘‘senāsane kattabba’’nti dassitaṃ senāsanavattañca.
37「脚凳、脚垫等亦然」者，乃连结之词。于亲教师从村落返回时及在温室中，「应备置洗脚水、脚凳、脚垫」等如是所来之义务亦应作。『等』字则摄「应询问亲教师是否需要饮水」等义务。
Pādapīṭhakathalikādīsu tathāti yojanā. Upajjhāye gāmato paṭinivatte ca jantāghare ca ‘‘pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabba’’nti (mahāva. 66) evamāgataṃ vattañca kātabbaṃ. Ādi-saddena ‘‘upajjhāyo pānīyena pucchitabbo’’tiādivattaṃ (mahāva. 66) saṅgaṇhāti.
2475如此，于一切义务逐一分别列示时，将导致繁冗，故注疏者欲藉观览犍度，为便于掌握而显示计数，乃说「如是等」以下之文。「从疾病康复归来之终结」者，谓对阿阇梨与亲教师，从疾病康复归来诸事宜之终结。「或为一百三十七」者，意谓一百三十七条义务也。
2475. Evaṃ sabbattha vattesu pāṭiyekkaṃ dassiyamānesu papañcoti khandhakaṃ oloketvā sukhaggahaṇatthāya gaṇanaṃ dassetukāmo āha ‘‘evamādīnī’’tiādi. Rogato vuṭṭhānāgamanantānīti ācariyupajjhāyānaṃ rogato vuṭṭhānāgamanapariyosānāni. Sattatiṃsasataṃ siyunti sattatiṃsādhikasatavattānīti attho.
39然此等义务，应依《犍度品》巴利文（《大品》第66节）所载之顺序，按上述计数方式加以汇整，依次如下：布施齿木、布施漱口水、铺设座位；若有粥，则洗涤器皿后呈上粥；待饮粥毕，给水，接取器皿，置于低处，小心不刮擦地洗净后归置原处；亲教师起身后，撤除座位；若该处有污秽，则清扫之；若亲教师欲入村，则布施其下衣，接受换下之下衣，布施腰带，折叠好后布施桑喀帝，洗净后布施盛水之钵；若亲教师希望有随行沙门，则（弟子）遮覆三轮处，端正地穿好下衣，系好腰带，折叠好后披上桑喀帝，系好纽结，洗净后持钵，作为亲教师的随行沙门而行，行于不太远亦不太近之处，接取钵中所盛之物，不于亲教师讲话途中插话，当亲教师言及将近犯戒时予以制止；返回时先到，铺设座位；备置洗脚水、脚凳、脚垫；迎前接取钵与袈裟；布施换穿之下衣，接受（换下之）下衣；若袈裟已被汗湿，则于阳光下晾晒片刻，但不得于烈日下存放袈裟，折叠时提起四指宽之边，使折痕不在中央，予以折叠；腰带折好收置；若有托钵食，且亲教师欲食，则给水后呈上托钵食；询问亲教师是否需要饮水；食毕后给水，接取钵，置于低处，小心不刮擦地洗净后沥干，于阳光下晾晒片刻，但不得于烈日下存放钵；钵与袈裟应予收置——
Tāni pana vattāni khandhakapāḷiyā (mahāva. 66) āgatakkamena evaṃ yathāvuttagaṇanāya samānetabbāni – dantakaṭṭhadānaṃ, mukhodakadānaṃ, āsanapaññāpanaṃ, sace yāgu hoti, bhājanaṃ dhovitvā yāguyā upanāmanaṃ, yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmanaṃ, upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanassa uddharaṇaṃ, sace so deso uklāpo hoti, tassa sammajjanaṃ, sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti, tassa nivāsanadānaṃ, paṭinivāsanapaṭiggahaṇaṃ, kāyabandhanadānaṃ, saguṇaṃ katvā saṅghāṭidānaṃ, dhovitvā sodakapattassa dānaṃ, sace upajjhāyo pacchāsamaṇaṃ ākaṅkhati, timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvā gaṇṭhikaṃ parimuñcitvā dhovitvā pattaṃ gahetvā upajjhāyassa pacchāsamaṇena gamanaṃ, nātidūranaccāsanne gamanaṃ, pattapariyāpannassa paṭiggahaṇaṃ, na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathāopātanaṃ, upajjhāyassa āpattisāmantā bhaṇamānassa ca nivāraṇaṃ, nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanaṃ, pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ upanikkhipanaṃ, paccuggantvā pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ, paṭinivāsanadānaṃ, nivāsanapaṭiggahaṇaṃ, sace cīvaraṃ sinnaṃ hoti, muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ, neva uṇhe cīvarassa nidahanaṃ, majjhe yathā bhaṅgo na hoti, evaṃ caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā cīvarassa saṅgharaṇaṃ, obhoge kāyabandhanassa karaṇaṃ, sace piṇḍapāto hoti, upajjhāyo ca bhuñjitukāmo hoti, udakaṃ datvā piṇḍapātassa upanāmanaṃ, upajjhāyassa pānīyena pucchanaṃ, bhuttāvissa udakaṃ datvā pattaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā vodakaṃ katvā muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ, na ca uṇhe pattassa nidahanaṃ, pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ –
40收置钵时，以一手持钵，以另一手触摸床底或凳底后，将钵置放，不得将钵置放于无垫隔之地面；收置袈裟时，以一手持袈裟，以另一手拂拭衣竿或衣绳，将袈裟外侧朝外、内折朝己地折叠收置；亲教师起身后，撤除座位；将洗脚水、脚凳、脚垫归置原处；若该处有污秽，则清扫之；若亲教师欲沐浴，则为之准备沐浴；若需冷水，则备冷水，若需热水，则备热水；若亲教师欲进入温室，则调和浴粉，润湿浴土，持温室坐具跟随于亲教师身后而行，交付温室坐具，接取袈裟，置于一旁；布施浴粉；布施浴土；若有能力，则应入温室——
Pattaṃ nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā pattassa nikkhipanaṃ, na ca anantarahitāya bhūmiyā pattassa nikkhipanaṃ, cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvarassa nikkhipanaṃ, upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanassa uddharaṇaṃ, pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ paṭisāmanaṃ, sace so deso uklāpo hoti, tassa sammajjanaṃ, sace upajjhāyo nhāyitukāmo hoti, nhānassa paṭiyādanaṃ, sace sītena attho hoti, sītassa sace uṇhena attho hoti, uṇhassa paṭiyādanaṃ, sace upajjhāyo jantāgharaṃ pavisitukāmo hoti, cuṇṇassa sannayanaṃ, mattikātemanaṃ, jantāgharapīṭhaṃ ādāya upajjhāyassa piṭṭhito piṭṭhito gantvā jantāgharapīṭhaṃ datvā cīvaraṃ paṭiggahetvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, cuṇṇadānaṃ, mattikādānaṃ, sace ussahati, jantāgharaṃ pavisitabbaṃ –
41进入温室时，以浴土涂抹面部，遮覆前后（下体）后进入温室；不得挤入长老比丘之间就座；不得以座位阻挡新学比丘；于温室内为亲教师做服侍工作；从温室出来时，拿起温室坐凳，遮覆前后（下体）后出来；在水中也要为亲教师做服侍工作；沐浴后，先出水面，擦干自己的身体，穿好下衣，然后擦拭亲教师身上的水；递上下衣；递上桑喀帝（大衣）；拿起温室坐凳先返回，铺设座位；放置洗脚水、脚凳、擦脚布；以饮水询问亲教师（是否需要）；若（亲教师）欲令人背诵，则为之背诵；若欲提问，则为之提问；若亲教师所住之寺院有污秽，若自己有能力，则予以清洁。清洁寺院时，先取出钵与袈裟，置于一旁；取出坐具与铺垫，置于一旁；取出枕垫，置于一旁；将床放低，小心不刮擦、不碰撞地取出，置于一旁；将凳放低，小心不刮擦、不碰撞地取出，置于一旁；取出床脚，置于一旁；取出痰盂，置于一旁；取出靠背板，置于一旁；认清地铺的铺设位置，取出置于一旁；若寺院内有蜘蛛网，则先自上方扫除；拂拭窗棂角落；若涂有赭色涂料的墙壁角落有污垢，则以湿布拧干后拂拭；若涂有黑色的地面角落有污垢，则以湿布拧干后拂拭；若地面未经涂刷，则洒水后清扫，以免『寺院因尘土飞扬而受损』；拣除垃圾，弃置于一旁；将地铺晾晒、清洁、拍打后搬入，依原位铺设；将床脚晾晒、拂拭后搬入，置于原处；将床晾晒、清洁、拍打，放低后小心不刮擦、不碰撞地搬入，依原位安置；将凳晾晒、清洁、拍打，放低后小心不刮擦、不碰撞地搬入，依原位安置；将枕垫晾晒、清洁、拍打后搬入，依原位安置；将坐具与铺垫晾晒、清洁、拍打后搬入，依原位安置；将痰盂晾晒、拂拭后搬入，置于原处；将靠背板晾晒、拂拭后搬入，置于原处；钵与袈裟应予收置——
Jantāgharaṃ pavisantena mattikāya mukhaṃ makkhetvā purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharappaveso, na therānaṃ bhikkhūnaṃ anupakhajja nisīdanaṃ, na navānaṃ bhikkhūnaṃ āsanena paṭibāhanaṃ, jantāghare upajjhāyassa parikammassa karaṇaṃ, jantāgharā nikkhamantena jantāgharapīṭhaṃ ādāya purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharā nikkhamanaṃ, udakepi upajjhāyassa parikammakaraṇaṃ, nhātena paṭhamataraṃ uttaritvā attano gattaṃ vodakaṃ katvā nivāsetvā upajjhāyassa gattato udakassa pamajjanaṃ, nivāsanadānaṃ, saṅghāṭidānaṃ, jantāgharapīṭhaṃ ādāya paṭhamataraṃ āgantvā āsanassa paññāpanaṃ, pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ upanikkhipanaṃ, upajjhāyassa pānīyena pucchanaṃ, sace uddisāpetukāmo hoti, uddisāpanaṃ, sace paripucchitukāmo hoti, paripucchanaṃ, yasmiṃ vihāre upajjhāyo viharati, sace so vihāro uklāpo hoti, sace ussahati, tassa sodhanaṃ, vihāraṃ sodhentena paṭhamaṃ pattacīvarassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, nisīdanapaccattharaṇassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, bhisibibbohanassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, mañcassa nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, pīṭhassa nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, mañcapaṭipādakānaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, kheḷamallakassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, apassenaphalakassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ, bhūmattharaṇassa yathāpaññattassa sallakkhetvā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , sace vihāre santānakaṃ hoti, ullokā paṭhamaṃ ohāraṇaṃ, ālokasandhikaṇṇabhāgānaṃ pamajjanaṃ, sace gerukaparikammakatā bhitti kaṇṇakitā hoti, coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjanaṃ, sace kāḷavaṇṇakatā bhūmi kaṇṇakitā hoti, coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjanaṃ, sace akatā hoti bhūmi, udakena paripphositvā pamajjanaṃ ‘‘mā vihāro rajena uhaññī’’ti, saṅkāraṃ vicinitvā ekamantaṃ chaḍḍanaṃ, bhūmattharaṇassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, mañcapaṭipādakānaṃ otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ, mañcassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, pīṭhassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, bhisibibbohanassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, nisīdanapaccattharaṇassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ, kheḷamallakassa otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ, apassenaphalakassa otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ, pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ –
42放置钵时，以一手持钵，以另一手触摸床下或凳下后放置钵，且不得将钵放置于无间隔的地面上；放置衣时，以一手持衣，以另一手拂拭衣竿或衣绳，将衣的外侧朝外、内侧朝内折叠后放置；若东方吹来含尘之风，则关闭东方的窗，同样关闭西方、北方、南方的窗；若为寒季，则白天开窗，夜间关窗；若为热季，则白天关窗，夜间开窗；若庭院不净，则清扫庭院；若门楼不净，则清扫门楼；若集会堂不净，则清扫集会堂；若火堂不净，则清扫火堂；若厕所不净，则清扫厕所；若无饮用水，则备置饮用水；若无用水，则备置用水；若漱口壶中无水，则向漱口壶中注水；若戒师生起不乐，共住弟子应亲自劝解，或令他人劝解，或为其说法；若戒师生起追悔，共住弟子应亲自消除，或令他人消除，或为其说法；若戒师生起邪见，共住弟子应亲自辨析，或令他人辨析，或为其说法；若戒师犯重法应受别住，共住弟子应努力设法：‘如何令僧团给予戒师别住？’；若戒师应受退回原本，共住弟子应努力设法：‘如何令僧团将戒师退回原本？’；若戒师应受行意喜，共住弟子应努力设法：‘如何令僧团给予戒师行意喜？’；若戒师应受出罪，共住弟子应努力设法：‘如何令僧团为戒师出罪？’；若僧团欲对戒师作呵责、依止、驱出、下意或举罪之羯磨，共住弟子应努力设法：‘如何令僧团不对戒师作羯磨，或转为轻处？’；若僧团已对戒师作呵责、依止、驱出、下意或举罪之羯磨，共住弟子应努力设法：‘如何令戒师正当行持、顺从、履行出罪程序，使僧团撤销该羯磨？’；若戒师之衣应洗，共住弟子应亲自洗，或努力设法：‘如何令戒师之衣得以洗？’；若戒师之衣应做，共住弟子应亲自做，或努力设法：‘如何令戒师之衣得以做？’；若戒师之染料应煮，共住弟子应亲自煮，或努力设法：‘如何令戒师之染料得以煮？’；若戒师之衣应染，共住弟子应亲自染，或努力设法：‘如何令戒师之衣得以染？’；染衣时，应妥善地反复翻转染之，且不得在染液未干时离去；未禀告戒师，不得将钵给与某人，不得从某人接受钵，不得将衣给与某人，不得从某人接受衣，不得将资具给与某人，不得从某人接受资具，不得为某人剃发，不得令某人为自己剃发，不得为某人作护理服务，不得令某人为自己作护理服务，不得为某人作劳务承事，不得令某人为自己作劳务承事，不得作某人的随行沙门，不得带某人作随行沙门，不得为某人带出钵食，不得令某人为自己带出钵食，不得未禀告戒师而入村，不得去墓地，不得离去他方；若戒师生病，则应终身侍奉，直至其康复，等待其归来。在这些义务中，有些有详细分项，有些无详细分项。若对无详细分项者进行分项解说，其数量会超过上述所说之数。然而应知，此处不涉及分项，而是以总括方式摄持，如此显示此数目而已。
Pattaṃ nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā pattassa nikkhipanaṃ, na ca anantarahitāya bhūmiyā pattassa nikkhipanaṃ, cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvarassa nikkhipanaṃ, sace puratthimāya sarajā vātā vāyanti, puratthimānaṃ vātapānānaṃ thakanaṃ, tathā pacchimānaṃ, tathā uttarānaṃ, tathā dakkhiṇānaṃ vātapānānaṃ thakanaṃ, sace sītakālo hoti, divā vātapānānaṃ vivaraṇaṃ, rattiṃ thakanaṃ, sace uṇhakālo hoti, divā vātapānānaṃ thakanaṃ, rattiṃ vivaraṇaṃ, sace pariveṇaṃ uklāpaṃ hoti, pariveṇassa sammajjanaṃ, sace koṭṭhako uklāpo hoti, koṭṭhakassa sammajjanaṃ, sace upaṭṭhānasālā uklāpā hoti, tassā sammajjanaṃ, sace aggisālā uklāpā hoti, tassā sammajjanaṃ, sace vaccakuṭi uklāpā hoti, tassā sammajjanaṃ, sace pānīyaṃ na hoti, pānīyassa upaṭṭhāpanaṃ, sace paribhojanīyaṃ na hoti, paribhojanīyassa upaṭṭhāpanaṃ, sace ācamanakumbhiyā udakaṃ na hoti, ācamanakumbhiyā udakassa āsiñcanaṃ, sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hoti, saddhivihārikena vūpakāsanaṃ vūpakāsāpanaṃ vā, dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ, sace upajjhāyassa kukkuccaṃ uppannaṃ hoti, saddhivihārikena vinodanaṃ vinodāpanaṃ vā, dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ, sace upajjhāyassa diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti, saddhivihārikena vivecanaṃ vivecāpanaṃ vā, dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ, sace upajjhāyo garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa parivāsaṃ dadeyyā’’ti, sace upajjhāyo mūlāyapaṭikassanāraho hoti, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyaṃ mūlāya paṭikasseyyā’’ti, sace upajjhāyo mānattāraho hoti, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa mānattaṃ dadeyyā’’ti, sace upajjhāyo abbhānāraho hoti, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyaṃ abbheyyā’’ti, sace saṅgho upajjhāyassa kammaṃ kattukāmo hoti tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa kammaṃ na kareyya, lahukāya vā pariṇāmeyyā’’ti, kataṃ vā panassa hoti saṅghena kammaṃ tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā, saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘kinti nu kho upajjhāyo sammā vatteyya, lomaṃ pāteyya, netthāraṃ vatteyya, saṅgho taṃ kammaṃ paṭippassambheyyā’’ti, sace upajjhāyassa cīvaraṃ dhovitabbaṃ hoti , saddhivihārikena dhovanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ dhoviyethā’’ti, sace upajjhāyassa cīvaraṃ kātabbaṃ hoti, saddhivihārikena karaṇaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ kariyethā’’ti, sace upajjhāyassa rajanaṃ pacitabbaṃ hoti, saddhivihārikena pacanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa rajanaṃ paciyethā’’ti, sace upajjhāyassa cīvaraṃ rajetabbaṃ hoti, saddhivihārikena rajanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ rajiyethā’’ti, cīvaraṃ rajantena sādhukaṃ samparivattakaṃ samparivattakaṃ rajanaṃ, na ca acchinne theve pakkamanaṃ, upajjhāyaṃ anāpucchā na ekaccassa pattadānaṃ, na ekaccassa pattapaṭiggahaṇaṃ, na ekaccassa cīvaradānaṃ, na ekaccassa cīvarapaṭiggahaṇaṃ, na ekaccassa parikkhāradānaṃ, na ekaccassa parikkhārapaṭiggahaṇaṃ, na ekaccassa kesacchedanaṃ, na ekaccena kesānaṃ chedāpanaṃ, na ekaccassa parikammakaraṇaṃ, na ekaccena parikammassa kārāpanaṃ, na ekaccassa veyyāvaccakaraṇaṃ, na ekaccena veyyāvaccassa kārāpanaṃ, na ekaccassa pacchāsamaṇena gamanaṃ, na ekaccassa pacchāsamaṇassa ādānaṃ, na ekaccassa piṇḍapātassa nīharaṇaṃ, na ekaccena piṇḍapātanīharāpanaṃ, na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmappavesanaṃ, na susānagamanaṃ, na disāpakkamanaṃ, sace upajjhāyo gilāno hoti, yāvajīvaṃ upaṭṭhānaṃ, vuṭṭhānamassa āgamananti tesu kānici vattāni savibhattikāni, kānici avibhattikāni, tesu avibhattikānaṃ vibhāge vuccamāne yathāvuttagaṇanāya atirekatarāni honti, taṃ pana vibhāgaṃ anāmasitvā piṇḍavasena gahetvā yathā ayaṃ gaṇanā dassitāti veditabbā.
2476「不作者」：此处省略「义务」一词。以不恭敬之方式不作义务的比丘，因彼义务之违犯、义务之不作，于一切一百三十七种义务之处，各各招致恶作罪，此为连结之义。
2476.Akarontassāti ettha ‘‘vatta’’nti seso. Anādaravaseneva vattaṃ akarontassa bhikkhuno tena vattabhedena vattākaraṇena sabbattha sattatiṃsādhikasatappabhedaṭṭhāne tattakaṃyeva dukkaṭaṃ pakāsitanti yojanā.
46戒师与老师义务论释。
Upajjhāyācariyavattakathāvaṇṇanā.
2477如是略示戒师与老师之义务后，为显示戒师与老师对共住弟子与门徒应作之义务，故说「戒师之义务」等。「戒师之义务」者，因于适当之时应由戒师对共住弟子作，故为依戒师之义务，此为其义。同样，「共住弟子」者，如共住弟子对戒师应作者，如是戒师对共住弟子应作。
2477. Evaṃ upajjhāyācariyavattāni saṅkhepena dassetvā upajjhāyācariyehi saddhivihārikantevāsīnaṃ kātabbavattāni dassetumāha ‘‘upajjhāyassa vattānī’’tiādi. Upajjhāyassa vattānīti upajjhāyena saddhivihārikassa yuttapattakāle kattabbattā upajjhāyāyattavattānīti attho. Tathā saddhivihāriketi yathā saddhivihārikena upajjhāyassa kātabbāni, tathā upajjhāyena saddhivihārike kātabbāni.
45于戒师与老师的义务中，作为后行沙门入村时，不太远不太近地行走，不插话，阻止说近罪者，接受钵中所容之物，此为四种义务；以及不给予某人物品、不告请等、以不适当离去等为终的二十种拒绝。除这二十四种义务外，其余的一百一十三种义务，即指此而说‘有一百一十三’，意为有一百一十三种义务。老师对弟子应作的义务，同样也是这么多，此为其义。
Upajjhāyācariyavattesu gāmappavese pacchāsamaṇena hutvā nātidūranaccāsannagamanaṃ, na antarantarā kathāopātanaṃ, āpattisāmantā bhaṇamānassa nivāraṇaṃ, pattapariyāpannapaṭiggahaṇanti cattāri vattāni, na ekaccassa pattadānādianāpucchādisāpakkamanāvasānāni vīsati paṭikkhepā ceti etāni catuvīsati vattāni ṭhapetvā avasesāni terasādhikasatavattāni sandhāyāha ‘‘sataṃ terasa hontevā’’ti, terasādhikasatavattāni hontīti attho. Ācariyena antevāsikepi ca kātabbavattāni tathā tattakānevāti attho.
49同住弟子与受教弟子义务论释。
Saddhivihārikantevāsikavattakathāvaṇṇanā.
2478为显示戒师与老师对共住弟子与学生的依止止息方式，故说‘离去或’等。离去或、还俗或、转派或、死亡或、或以命令，如是以五种方式，共住弟子所取的戒师之依止止息，此为连结之义。‘离去’者，即彼日以不欲返回之心前往他方。‘还俗’者，达到在家状态。‘转派’者，前往外道之处。‘死亡’者，命终。‘以命令’者，以依止的驱摈。
2478. Upajjhāyācariyehi saddhivihārikantevāsikānaṃ nissayapaṭippassaddhippakāraṃ dassetumāha ‘‘pakkante vāpī’’tiādi. Pakkante vāpi vibbhante vāpi pakkhasaṅkante vāpi mate vāpi āṇattiyā vāpi evaṃ pañcadhā upajjhāyā saddhivihārikena gahito nissayo paṭippassambhatīti yojanā. Pakkanteti tadahu apaccāgantukāmatāya disaṃ gate. Vibbhanteti gihibhāvaṃ patte. Pakkhasaṅkantaketi titthiyāyatanaṃ gate. Mateti kālakate. Āṇattiyāti nissayapaṇāmanena.
2479-80从老师处，学生所取的依止的破坏，以六种方式而有六种，此为连结之义。如何？说‘离去及’等。彼从戒师的依止破坏，正是所说之方式。然而差别，自己将以‘以命令’等说。‘以命令’：此处显示差别义的‘而’字，虽省略而被指示。‘于二者之舍弃责任时亦’者，于老师的依止驱摈时，然而唯于老师与学生二者之相互无依着状态存在时，依止破坏发生，非于一者，此为其义。以排除之方式强化彼义，以‘于各各一者’等。于各各一者或于二者，依着存在时不破坏，此为连结之义。如所说：
2479-80. Ācariyamhāpi antevāsikena gahitanissayassa bhedanaṃ chadhā chappakārena hotīti yojanā. Kathanti āha ‘‘pakkante cā’’tiādi. Taṃ upajjhāyato nissayabhede vuttanayameva. Visesaṃ pana sayameva vakkhati ‘‘āṇattiya’’ntiādinā. Āṇattiyanti ettha visesatthajotako pana-saddo luttaniddiṭṭho. Ubhinnampi dhuranikkhepanepi cāti ācariyassa nissayapaṇāmane pana ubhinnaṃ ācariyantevāsikānaṃyeva aññamaññanirālayabhāve sati nissayabhedo hoti, na ekassāti attho. Tamevatthaṃ byatirekato daḷhīkaroti ‘‘ekekassā’’tiādinā. Ekekassa vā ubhinnaṃ vā ālaye sati na bhijjatīti yojanā. Yathāha –
48‘然而于命令时，即使老师正欲解脱而以依止驱摈而驱摈，学生亦“虽然老师驱摈我，然而心柔软”而有依着，依止确实不止息。即使老师有依着，学生无依着“我今不依此而住”而舍弃责任，如是亦不止息。于二者有依着状态时，确实不止息。以二者之舍弃责任而止息。’
‘‘Āṇattiyaṃ pana sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmeti, antevāsiko ca ‘kiñcāpi maṃ ācariyo paṇāmeti, atha kho hadayena muduko’ti sālayova hoti, nissayo na paṭippassambhatiyeva. Sacepi ācariyo sālayo, antevāsiko nirālayo ‘na dāni imaṃ nissāya vasissāmī’ti dhuraṃ nikkhipati, evampi na paṭippassambhati. Ubhinnaṃ sālayabhāve pana na paṭippassambhatiyeva. Ubhinnaṃ dhuranikkhepena paṭippassambhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 83).
49然而，此差别仅在老师的命令中显示依止的破坏，而非在戒师的命令中。但在《义灯》中说：‘即使老师只是想要释放而以依止的驱摈来驱摈等，一切也应知为戒师的命令。’
Ayaṃ pana viseso ācariyāṇattiyā nissayabhedeyeva dassito, na upajjhāyāṇattiyā. Sāratthadīpaniyaṃ pana ‘‘sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmetītiādi sabbaṃ upajjhāyassa āṇattiyampi veditabba’’nti vuttaṃ.
2481如是显示五种共通支后，为显示不共通支而说‘对于前往戒师处合并者，也破坏’。其中，为如实地及分别地显示合并的前往，而说‘见与闻，合并被认为是二种’。此处这是略说，详说则应从《善见》中取得。然而，为了摄受畏惧文句详说者，此处未作详说。
2481. Evaṃ pañca sādhāraṇaṅgāni dassetvā asādhāraṇaṅgaṃ dassetumāha ‘‘upajjhāyasamodhāna-gatassāpi ca bhijjatī’’ti. Tattha samodhānagamanaṃ sarūpato, pabhedato ca dassetumāha ‘‘dassanaṃ savanañcāti, samodhānaṃ dvidhā mata’’nti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 83) gahetabbo. Ganthavitthārabhīrūnaṃ anuggahāya pana idha na vitthārito.
2482-3当没有同类的施与者时，对于在路上者、病者，以及被病者以‘请你看护我’而请求的病者看护者，没有依止而住，无过失，这是连接。‘病者看护者’应说为‘病者看护者的’，因偈颂的束缚而成短音。以此显示：当有同类的依止施与者存在时，连一日的豁免也不得。知道自己在林中的安乐住，即知道自己在林中获得止观的安乐住。‘当没有同类的施与者时’是句子的切分。这一切规定应知为在瓦萨内以外的其他时候。此处这是略说，详说则应从《善见》中取得。
2482-3. Sabhāge dāyake asante addhikassa ca gilānassa ca ‘‘gilānena maṃ upaṭṭhahā’’ti yācitassa gilānupaṭṭhākassa ca nissayaṃ vinā vasituṃ doso natthīti yojanā . ‘‘Gilānupaṭṭhākassā’’ti vattabbe gāthābandhavasena rassattaṃ. Iminā sabhāge nissayadāyake sante ekadivasampi parihāro na labbhatīti dīpeti. Attano vane phāsuvihārataṃ jānatāti attano samathavipassanāpaṭilābhassa vane phāsuvihāraṃ jānantenapi. ‘‘Sabhāge dāyake asante’’ti padacchedo. Sabbametaṃ vidhānaṃ antovassato aññasmiṃ kāle veditabbaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāya gahetabbo.
56依止止息论释。
Nissayapaṭippassambhanakathāvaṇṇanā.
2484有麻风病者为麻风病者，那个。在‘疮者’等中也是同样的方法。意思是：以红白等的差别，由任何麻风病而身体变色。如所说——
2484. Kuṭṭhamassa atthīti kuṭṭhī, taṃ. ‘‘Gaṇḍi’’ntiādīsupi eseva nayo. Rattasetādibhedena yena kenaci kuṭṭhena vevaṇṇiyaṃ pattasarīranti attho. Yathāha –
53‘或是红麻风，或是黑麻风，任何疥癣、疮癣、疥疮等的差别，一切都只是麻风病而已，如是所说。若那个即使是指甲背的大小，也处于增长的阶段，不应授与达上。但是，若在被下衣上衣自然遮盖的地方，有指甲背大小，处于不增长的阶段，则可以。然而，在脸上，或在手足背上，即使处于不增长的阶段，比指甲背小的大小也不可以，在《古伦地》中如是说。即使以治疗后而授与达上者，也应在恢复原来的肤色后才授与达上。’
‘‘Rattakuṭṭhaṃ vā hotu kāḷakuṭṭhaṃ vā, yaṃ kiñci kiṭibhadaddukacchuādippabhedampi sabbaṃ kuṭṭhamevāti vuttaṃ. Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, na pabbājetabbo. Sace pana nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭati. Mukhe, pana hatthapādapiṭṭhesu vā sacepi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ nakhapiṭṭhito khuddakapamāṇampi na vaṭṭatiyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Taṃ tikicchāpetvā pabbājentenāpi pakativaṇṇe jāteyeva pabbājetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 88).
54指甲背的大小，此处‘所指的是小指的指甲背’，在三部论典中都如是说。
Nakhapiṭṭhippamāṇanti ettha ‘‘kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
55「肿瘤」者，指具有脂肪瘤等各类肿瘤者。如所说：「无论是脂肪瘤或其他，任何即使如枣核大小的肿瘤，若处于增长阶段，即为肿瘤，不应令出家。」「枣核」者，枣之核。「白癜风」者，指患有白癜风者。如所说：「『白癜风』者，指不破裂、不流脓、如莲花或白莲花瓣之色的麻风病，由此身体如牛一般斑驳。」「及」字应与所有具适用条件者逐一连接。「痨病」者，指患有消耗性疾病者。如所说：「『痨病』者，即痨病之疾。有此病者，不应令出家。」「癫痫」者，指患有癫痫者。如所说：「『癫痫』者，即胆汁性癫痫或被鬼附身之癫痫。其中，被前世怨敌非人所执持者，难以治疗，然而即使在轻微的癫痫存在时，也不应令出家。」
Gaṇḍinti medagaṇḍādigaṇḍabhedavantaṃ. Yathāha ‘‘medagaṇḍo vā hotu añño vā, yo koci kolaṭṭhimattakopi ce vaḍḍhanakapakkhe ṭhito gaṇḍo hoti, na pabbājetabbo’’tiādi (mahāva. aṭṭha. 88). Kolaṭṭhīti badaraṭṭhi. Kilāsinti kilāsavantaṃ. Yathāha – ‘‘kilāsoti nabhijjanakaṃ napaggharaṇakaṃ padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ kuṭṭhaṃ, yena gunnaṃ viya sabalaṃ sarīraṃ hotī’’ti (mahāva. aṭṭha. 88). Ca-saddo sabbehi upayogavantehi paccekaṃ yojetabbo. Sosinti khayarogavantaṃ. Yathāha – ‘‘sosoti sosabyādhi. Tasmiṃ sati na pabbājetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 88). Apamārikanti apamāravantaṃ. Yathāha – ‘‘apamāroti pittummāro vā yakkhummāro vā. Tattha pubbaverikena amanussena gahito duttikiccho hoti, appamattakepi pana apamāre sati na pabbājetabbo’’ti.
56「王臣」者，指王的食俸臣仆，或已得职位或未得职位的王之人。如所说：「无论是大臣或高官或侍从，或已得任何职位或未得，任何王的食俸臣仆，一切归入『王臣』之数。」「贼」者，指以村劫、路劫等行为而显露的、人们对其不放逸的贼。「通缉犯」者，指作了任何盗窃或其他严重王罪后逃亡，而王在贝叶或册子上令书写『某某名者，无论在何处见到，应捉拿处死』或『应斩其手足等』或『应令缴纳如此数额的罚金』，如此之通缉犯。
Rājabhaṭanti rañño bhattavetanabhaṭaṃ vā ṭhānantaraṃ pattaṃ vā appattaṃ vā rājapurisaṃ. Yathāha – ‘‘amacco vā hotu mahāmatto vā sevako vā kiñci ṭhānantaraṃ patto vā appatto vā, yo koci rañño bhattavetanabhaṭo. Sabbo ‘rājabhaṭo’ti saṅkhyaṃ gacchatī’’ti. Coranti manussehi appamādanaṃ gāmaghātapanthaghātādikammena pākaṭaṃ corañca. Likhitakanti yaṃ kañci corikaṃ vā aññaṃ vā garuṃ rājāparādhaṃ katvā palātaṃ, rājā ca naṃ paṇṇe vā potthake vā ‘‘itthannāmo yattha dissati, tattha gahetvā māretabbo’’ti vā ‘‘hatthapādādīnissa chinditabbānī’’ti vā ‘‘ettakaṃ nāma daṇḍaṃ harāpetabbo’’ti vā likhāpeti, evarūpaṃ likhitakaṃ.
57「破狱者」，为配合偈颂韵律而缩短。「破狱者」者，指因应给予的劳役或所作盗贼行为之缘故，被投入狱屋或以镣铐等束缚，从彼处逃脱而逃亡，如此之破狱者。如所说：「『狱』者，称为监禁之屋，然此处无论是木枷束缚或铁链束缚或绳索束缚或村落束缚或城镇束缚或城市束缚或人守护或国土束缚或岛屿束缚，在这些中，任何人斩断、破坏、解开、打开任何束缚后，在人们见或不见时逃亡，彼归入『破狱者』之数。」
‘‘Kārabhedaka’’nti gāthābandhavasena rasso kato. Kārabhedakanti dātabbakarassa vā katacorakammassa vā kāraṇā kārāghare pakkhitto vā nigaḷabandhanādīhi baddho vā, tato so muccitvā palāyati, evarūpaṃ kārābhedakañca. Yathāha – ‘‘kārā vuccati bandhanāgāraṃ, idha pana andubandhanaṃ vā hotu saṅkhalikabandhanaṃ vā rajjubandhanaṃ vā gāmabandhanaṃ vā nigamabandhanaṃ vā nagarabandhanaṃ vā purisagutti vā janapadabandhanaṃ vā dīpabandhanaṃ vā, yo etesu yaṃ kiñci bandhanaṃ chinditvā bhinditvā muñcitvā vivaritvā vā passamānānaṃ vā apassamānānaṃ vā palāyati, so ‘kārābhedako’ti saṅkhyaṃ gacchatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 92).
2485「受鞭打」者，指借债后因无力偿还而被『这就是你的惩罚』以鞭等所施打击，伤痕未平复者。如所说：
2485.Kasāhatanti iṇaṃ gahetvā dātuṃ asamatthattā ‘‘ayameva te daṇḍo hotū’’ti kasādinā dinnappahāraṃ avūpasantavaṇaṃ. Yathāha –
59「不作言语差遣等而被打者，非彼已受刑罚者。然而，以借贷或其他方式取某物食用后，再次无力偿还而被『这就是你的惩罚』以鞭打，此为受鞭打的已受刑罚者。无论被鞭打或被半杖等任一所打，只要仍有湿伤，就不应令出家。」
‘‘Yo vacanapesanādīni akaronto haññati, na so katadaṇḍakammo. Yo pana keṇiyā vā aññathā vā kiñci gahetvā khāditvā puna dātuṃ asakkonto ‘ayameva te daṇḍo hotū’ti kasāhi haññati, ayaṃ kasāhato katadaṇḍakammo. Yo ca kasāhi vā hato hotu addhadaṇḍakādīnaṃ vā aññatarena, yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 94).
60「受烙印」者，指以单肩披覆上衣，在不应遮覆处以热铁所烙，具有皮肤破损烙印者。如所说：
Lakkhaṇāhatanti ekaṃsaṃ katvā pārutena uttarāsaṅgena appaṭicchādanīyaṭṭhāne tattena lohena āhataṃ asacchavibhūtalakkhaṇena samannāgataṃ. Yathāha –
61「若有人在额头或胸部等处被烧热的铁烙印，若是自由人，只要伤口尚未愈合，就不应令其出家。若其伤口已愈合，与皮肤齐平，但烙印仍可见，若在穿着上衣时三圆相处于被遮盖之处，则可令其出家。若在未被遮盖之处，则不可。」
‘‘Yassa pana nalāṭe vā urādīsu vā tattena lohena lakkhaṇaṃ āhataṃ hoti, so sace bhujisso, yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo. Sacepissa vaṇā ruḷhā honti chaviyā samaparicchedā, lakkhaṇaṃ pana paññāyati, timaṇḍalaṃ nivatthassa uttarāsaṅge kate paṭicchannokāse ce hoti, pabbājetuṃ vaṭṭati. Appaṭicchannokāse ce, na vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 95).
62「负债者等」者，即由父母、祖父母等或自己所借之债。如所说——
Iṇāyikañcāti mātāpitupitāmahādīhi vā attanā vā gahitaiṇaṃ. Yathāha –
63「『负债者』，即其父母祖父母借债，或自己借债，或除母父外因他而借任何债，他对他人负有该债，此为负债者。但若其他亲属除他之外借任何债，他非负债者。因为他们无权因他而借债。因此可令其出家。」
‘‘Iṇāyiko nāma yassa pitipitāmahehi vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, sayaṃ vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, yaṃ vā āṭhapetvā mātāpitūhi kiñci gahitaṃ hoti, so taṃ iṇaṃ paresaṃ dhāretīti iṇāyiko. Yaṃ pana aññe ñātakā āṭhapetvā kiñci gaṇhanti, so na iṇāyiko. Na hi te taṃ āṭhapetuṃ issarā. Tasmā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 96).
64「奴隶」，即家生奴、买得奴、战俘奴、自愿为奴者，此四种奴隶之任一。奴隶之判定在此应从《善见律毗婆沙》详细理解。「令其出家者恶作」，应与「癞病者」等具适用条件之词逐一连接。
Dāsanti antojāto, dhanakkīto, karamarānīto, sayaṃ vā dāsabyaṃ upagatoti catunnaṃ dāsānaṃ aññataraṃ. Dāsavinicchayo panettha samantapāsādikāya (mahāva. aṭṭha. 97) vitthārato gahetabbo. Pabbājentassa dukkaṭanti ‘‘kuṭṭhi’’ntiādīhi upayogavantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ.
2486「断手者」，即在手掌或腕或肘或任何处断手者。「断指者」，即如指甲不可见，在四拇指中任一或全部被断者，如此之人。「断足者」，即在足尖或踝或小腿或任何处一足或二足被断者。因断手足者亦在经文中出现，故此处亦应说，应知以已说之方式其恶作之事显现故未说。
2486.Hatthacchinnanti hatthatale vā maṇibandhe vā kappare vā yattha katthaci chinnahatthaṃ. Aṭṭhacchinnanti yathā nakhaṃ na paññāyati, evaṃ catūsu aṅguṭṭhakesu aññataraṃ vā sabbe vā yassa chinnā honti, evarūpaṃ. Pādacchinnanti yassa aggapādesu vā gopphakesu vā jaṅghāya vā yattha katthaci eko vā dve vā pādā chinnā honti. Hatthapādachinnassāpi pāḷiyaṃ (mahāva. 119) āgatattā sopi idha vattabbo, yathāvuttanayeneva tassa dukkaṭavatthutā paññāyatīti na vuttoti daṭṭhabbaṃ.
66「断耳鼻指者」：此处应连接为「断耳者、断鼻者、断耳鼻者、断指者」。「断耳者」：即在耳根处或耳垂处，一耳或两耳被割断者。然而，若在耳廓处被割断，且能够缝合，则应缝合其耳后令其出家。「断鼻者」：即在鼻梁处、或鼻尖处、或一个鼻孔处、或任何地方鼻被割断者。然而，若其鼻能够接合，应使其舒适后令其出家。「断耳鼻者」：即两者皆被割断者。「断指者」：即不显现指甲残余，一指或多指被割断者。然而，若尚显现如线缕之量的指甲残余，则可令其出家。「及仅断筋腱者」：即名为筋腱的大筋在前方或后方被割断者，其中任一被割断，便以足尖行走，或以足根行走，或不能将足安立。
Kaṇṇanāsaṅgulicchinnanti ettha ‘‘kaṇṇacchinnaṃ nāsacchinnaṃ kaṇṇanāsacchinnaṃ aṅgulicchinna’’nti yojanā. Kaṇṇacchinnanti yassa kaṇṇamūle vā kaṇṇasakkhalikāya vā eko vā dve vā kaṇṇā chinnā honti. Yassa pana kaṇṇāvaṭṭe chinnā honti, sakkā ca honti saṅghāṭetuṃ, so kaṇṇaṃ saṅghāṭetvā pabbājetabbo. Nāsacchinnanti yassa ajapadake vā agge vā ekapuṭe vā yattha katthaci nāsā chinnā hoti. Yassa pana nāsikā sakkā hoti sandhetuṃ, so taṃ phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Kaṇṇanāsacchinnanti tadubhayacchinnaṃ. Aṅgulicchinnanti yassa nakhasesaṃ adassetvā ekā vā bahū vā aṅguliyo chinnā honti. Yassa pana suttatantumattampi nakhasesaṃ paññāyati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Kaṇḍaracchinnameva cāti yassa kaṇḍaranāmakā mahānhārū purato vā pacchato vā chinnā honti, yesu ekassāpi chinnattā aggapādena vā caṅkamati, mūlena vā caṅkamati, na vā pādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkoti.
2487「盲者」：无论是先天盲，还是因花等损坏眼根者，凡以两眼或一眼不能见者，彼为盲者。「曲肢者」：即手曲者、或足曲者、或指曲者，凡于这些手等之中显现任何弯曲者，彼为曲肢者。「及驼背者」：即因胸部、或背部、或胁部突出而成为驼背身者，彼为驼背者。然而，若任何肢体只是稍微弯曲者，则可令其出家。唯有大丈夫才是梵直身，其余众生无有不驼背者。
2487.Kāṇanti pasannandho vā hotu pupphādīhi vā upahatapasādo, yo dvīhi vā ekena vā akkhinā na passati, taṃ kāṇaṃ. Kuṇinti hatthakuṇī vā pādakuṇī vā aṅgulikuṇī vā, yassa etesu hatthādīsu yaṃ kiñci vaṅkaṃ paññāyati, so kuṇī. Khujjañcāti yo urassa vā piṭṭhiyā vā passassa vā nikkhantattā khujjasarīro, taṃ khujjaṃ. Yassa pana kiñci kiñci aṅgapaccaṅgaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mahāpuriso eva hi brahmujugatto, avaseso satto akhujjo nāma natthi.
68「侏儒者」：即小腿侏儒者、或腰部侏儒者、或两者皆侏儒者。其中，小腿侏儒者，从腰部以下的下身短小，上身完整。腰部侏儒者，从腰部以上的上身短小，下身完整。两者皆侏儒者，两身皆短小。那些因身体短小，如鬼魅般，自体如大腹瓮般圆滚者。此三种皆不可令其出家。
Vāmananti yo jaṅghavāmano vā kaṭivāmano vā ubhayavāmano vā, taṃ. Tattha jaṅghavāmanassa kaṭito paṭṭhāya heṭṭhimakāyo rasso hoti, uparimakāyo paripuṇṇo. Kaṭivāmanassa kaṭito paṭṭhāya uparimakāyo rasso hoti, heṭṭhimakāyo paripuṇṇo hoti. Ubhayavāmanassa ubhopi kāyā rassā honti. Yesaṃ kāyarassattā bhūtānaṃ viya parivaṭumo mahākucchighaṭasadiso attabhāvo hoti. Taṃ tividhampi pabbājetuṃ na vaṭṭati.
69「蹼手者」：即其手指如蝙蝠翼般连结者。欲令此人出家者，应剖开指间，除去一切中间之皮，令其舒适后，方可令其出家。若有人有六指者，欲令其出家者，应切除多余之指，令其舒适后，方可令其出家。
Phaṇahatthakanti yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambaddhā honti, taṃ. Etaṃ pabbājetukāmena aṅgulantarikāyo phāletvā sabbaṃ antaracammaṃ apanetvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Yassāpi cha aṅguliyo honti, taṃ pabbājetukāmena adhikaṃ aṅguliṃ chinditvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo.
70「跛者」：即膝弯曲者、或小腿断裂者、或因足中部蜷缩而以后足中部行走的蜷足者、或因足前端蜷缩而以后足前端行走的蜷足者、或仅以前足行走的跛者、或以脚跟行走的跛者、或以足外侧行走的跛者、或以足内侧行走的跛者、或因踝骨以上断裂而以整个后足行走的跛者，彼不可令其出家。此中，「膝弯曲者」：即内陷弯曲之足。「偏瘫者」：即其一手、或一足、或半身不能安乐运作者。
Khañjanti yo natajāṇuko vā bhinnajaṅgho vā majjhe saṃkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādamajjhena caṅkamanto agge saṃkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādaggena caṅkamanto aggapādeneva caṅkamanakhañjo vā paṇhikāya caṅkamanakhañjo vā pādassa bāhirantena caṅkamanakhañjo vā pādassa abbhantarantena caṅkamanakhañjo vā gopphakānaṃ upari bhaggattā sakalena piṭṭhipādena caṅkamanakhañjo vā, taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭati. Ettha natajāṇukoti antopaviṭṭhaānatapādo. Pakkhahatanti yassa eko hattho vā pādo vā aḍḍhasarīraṃ vā sukhaṃ na vahati.
71「象皮病足者」：即重足。其足粗大、生疮、粗硬者，不应令其出家。然而，若尚未达到粗硬状态，能够以敷药绑缚、浸入水槽、以水沙充满，使血管显现，小腿如油管般，能够如是消退者，令其足成如是状态后，允许令其出家。若再增长，令其达上者亦应如是处理后，方可令其达上。「恶病者」：即于痔疮、瘰疬、胆汁病、痰病、咳嗽、痨病等任何疾病中，常患病、不可治愈、令人厌恶、不可意者。
Sīpadinti bhārapādaṃ. Yassa pādo thūlo hoti sañjātapīḷako kharo, so na pabbājetabbo. Yassa pana na tāva kharabhāvaṃ gaṇhāti, sakkā hoti upanāhaṃ bandhitvā udakaāvāṭe pavesetvā udakavālikāya pūretvā yathā sirā paññāyanti, jaṅghā ca telanāḷikā viya honti, evaṃ milāpetuṃ sakkā, tassa pādaṃ īdisaṃ katvā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace puna vaḍḍhati, upasampādentenāpi tathā katvāva upasampādetabbo. Pāparoginanti yo arisabhagandarapittasemhakāsasosādīsu yena kenaci rogena niccāturo atekiccharogo jeguccho amanāpo, taṃ.
2488「因老而衰弱者」：即因衰老而虚弱，连自己染衣等事亦不能作者。然而，虽年老但强壮，能够照顾自己者，应令其出家。「盲者」：即生盲者。「及聋者」：即完全不能听闻者。然而，能听闻大声者，允许令其出家。「哑者」：即其语言有缺陷，不能完整说出归依，如是哑者亦不允许令其出家。然而，仅能完整说出归依者，允许令其出家。或者，「哑者」：即言语结巴者，一个字母说四五次者，此为其名称。「爬行者」：即断绝威仪路者。「哑者」：即其语言不能发出者。
2488.Jarāya dubbalanti yo jiṇṇabhāvena dubbalo attano cīvararajanādikammampi kātuṃ asamattho, taṃ. Yo pana mahallakopi balavā hoti attānaṃ paṭijaggituṃ sakkoti, so pabbājetabbo. Andhanti jaccandhaṃ. Padhirañcevāti yo sabbena sabbaṃ na suṇāti, taṃ. Yo pana mahāsaddaṃ suṇāti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mammananti yassa vacībhedo vattati, saraṇagamanaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ na sakkoti, tādisaṃ mammanampi pabbājetuṃ na vaṭṭati. Yo pana saraṇagamanamattaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ sakkoti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Atha vā mammananti khalitavacanaṃ, yo ekameva akkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati, tassetamadhivacanaṃ. Pīṭhasappinti chinniriyāpathaṃ. Mūganti yassa vacībhedo nappavattati.
2489为显示以自身丑陋之相污染大众者之「众污」（《大品注疏》119），故说「过长」等。「过长」者：他人头顶至脐之量。「过矮」者：如前所说之两肘量般过矮。「过黑或」者：如烧田中之树桩般过黑之肤色。与「过白或」相连，义为：如以酪、酸浆等所涂抹之光滑铜色，身体极白之义。
2489. Attano virūpabhāvena parisaṃ dūsentena parisadūsake (mahāva. aṭṭha. 119) dassetumāha ‘‘atidīgho’’tiādi. Atidīghoti aññesaṃ sīsappamāṇanābhippadeso. Atirassoti vuttappakāro ubhayavāmano viya atirasso. Atikāḷo vāti jhāpitakhette khāṇuko viya atikāḷavaṇṇo. Maṭṭhatambalohanidassano accodātopi vāti sambandho, dadhitakkādīhi majjitamaṭṭhatambalohavaṇṇo atīva odātasarīroti attho.
2490「过肥或」者：肉重、腹大，如大鬼魅。「过瘦」者：肉血微少，如骨筋皮之身。「过大头或」者：为连接。「过大头或」者：如置头于后而立。「以过小头不相称」者：为词之分解。「不相称」者：与身体不相应。「以过小头」者：此为修饰语。连接为：具有与身体不相应之过小头。如所说：「过小头或，具有与身体不相应之过小头」。
2490.Atithūlovāti bhāriyamaṃso mahodaro mahābhūtasadiso. Atikisoti mandamaṃsalohito aṭṭhisirācammasarīro viya. Atimahāsīso vāti yojanā. Atimahāsīso vāti pacchiṃ sīse katvā ṭhito viya. ‘‘Atikhuddakasīsena asahitenā’’ti padacchedo. Asahitenāti sarīrassa ananurūpena. ‘‘Atikhuddakasīsenā’’ti etassa visesanaṃ. Asahitena atikhuddakasīsena samannāgatoti yojanā. Yathāha – ‘‘atikhuddakasīso vā sarīrassa ananurūpena atikhuddakena sīsena samannāgato’’ti.
2491「瘤头」者，具有如棕榈果团之头。「峰头」者，具有向上渐细之头，义为：从顶部收缩、从根部宽阔而立，如山峰之头。「如竹筒」者，如大竹节。「以头」者，以长头。如所说：「筒头或，具有如大竹节之头」(《大品注疏》119)。
2491.Kuṭakuṭakasīsoti tālaphalapiṇḍisadisena sīsena samannāgato. Sikharasīsakoti uddhaṃ anupubbatanukena sīsena samannāgato, matthakato saṃkuṭiko mūlato vitthato hutvā ṭhitapabbatasikharasadisasīsoti attho. Veḷunāḷisamānenāti mahāveḷupabbasadisena. Sīsenāti dīghasīsena. Yathāha – ‘‘nāḷisīso vā mahāveḷupabbasadisena sīsena samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119).
2492「咖巴头或」者，具有中间可见凹陷、如象额、分为二部之头。「斜头或」者，具有四方中任一方倾斜之头。「疮头」者，具疮之头。「虫食发或」者，具有如被虫所食之田中之禾般、此处彼处竖立之发。「粗发或」者，具有如棕榈纤维之发。
2492.Kappasīsopīti majjhe dissamānaāvāṭena hatthikumbhasadisena dvidhābhūtasīsena samannāgato. Pabbhārasīso vāti catūsu passesu yena kenaci passena oṇatena sīsena samannāgato. Vaṇasīsakoti vaṇehi samannāgatasīso. Kaṇṇikakeso vāti pāṇakehi khāyitakedāre sassasadisehi tahiṃ tahiṃ uṭṭhitehi kesehi samannāgato. Thūlakesopi vāti tālahīrasadisehi kesehi samannāgato.
2493「臭头」者，恶臭之头。「无毛头或」者，无毛之头。「生白发」者，以天生而白之白发。「生赤发或」者，具有如燃烧般赤色之发。「旋头」者，具有如牛身上之旋般、向上竖立之发旋。
2493.Pūtisīsoti duggandhasīso. Nillomasīso vāti lomarahitasīso. Jātipaṇḍarakesakoti jātiphalitehi paṇḍarakeso vā. Jātiyā tambakeso vāti ādittehi viya tambavaṇṇehi kesehi samannāgato. Āvaṭṭasīsakoti gunnaṃ sarīre āvaṭṭasadisehi uddhaggehi kesāvaṭṭehi samannāgato.
2494「以头毛连结之眉毛具足或」者，具有与头毛连为一片之眉毛。「连眉或」者，两眉连为一片，义为：具有中间生毛之眉。「无毛眉或」者，无眉毛。「无毛眉或」者，以『或』字未说之总集义，摄取猕猴眉。
2494.Sīsalomekabaddhehi bhamukehi yutopīti sīsalomehi saddhiṃ ekābaddhalomehi bhamukehi samannāgato. Sambaddhabhamuko vāti ekābaddhaubhayabhamuko, majjhe sañjātalomehi bhamukehi samannāgatoti attho. Nillomabhamukopi vāti bhamulomarahito. Nillomabhamukopi vāti pi-saddena avuttasamuccayatthena makkaṭabhamuko saṅgahito.
2495「大眼或小眼者」：此中「眼」一词应与「大」「小」二词各别结合，义为「大眼或小眼」。「大眼或」者，具有极大之眼者。「小眼或」者，具有如以锥刺水牛皮所成之孔般极微小之眼者。「不等眼者」，具有一大一小之眼者。「斜视或」者，横向观看者。此中以「或」字摄取突眼者，其眼珠如螃蟹般突出者。「深眼者」，其眼珠如深井中之水珠般显现者。此中「水珠」者，名为水泡。「眼珠」者，眼球也。「不等眼轮者」，具有一上一下如是不等生之眼轮者。
2495.Mahantakhuddanettovāti ettha netta-saddo mahantakhudda-saddehi paccekaṃ yojetabbo, mahantanetto vā khuddakanetto vāti attho. Mahantanetto vāti atimahantehi nettehi samannāgato. Khuddakanetto vāti mahiṃsacamme vāsikoṇena paharitvā katachiddasadisehi atikhuddakakkhīhi samannāgato. Visamalocanoti ekena mahantena, ekena khuddakena akkhinā samannāgato. Kekaro vāpīti tiriyaṃ passanto. Ettha api-saddena nikkhantakkhiṃ sampiṇḍeti, yassa kakkaṭakasseva akkhitārakā nikkhantā honti. Gambhīranettoti yassa gambhīre udapāne udakatārakā viya akkhitārakā paññāyanti. Ettha ca udakatārakā nāma udakapubbuḷaṃ. Akkhitārakāti akkhigeṇḍakā. Visamacakkaloti ekena uddhaṃ, ekena adhoti evaṃ visamajātehi akkhicakkehi samannāgato.
2496「胶耳或」者，具有极微小之耳廓者。「鼠耳或」者，具有如鼠耳般之耳者。「象耳或」者，具有不相称之巨大如象耳般之耳廓者。「仅孔耳或」者，无耳廓而仅有耳孔者。「未穿耳者」，具有为系耳饰而未穿之耳者。
2496.Jatukaṇṇovāti atikhuddikāhi kaṇṇasakkhalīhi samannāgato. Mūsikakaṇṇo vāti mūsikānaṃ kaṇṇasadisehi kaṇṇehi samannāgato. Hatthikaṇṇopi vāti ananurūpāhi mahantāhi hatthikaṇṇasadisāhi kaṇṇasakkhalīhi samannāgato. Chiddamattakakaṇṇo vāti yassa vinā kaṇṇasakkhalīhi kaṇṇacchiddameva hoti. Aviddhakaṇṇakoti kaṇṇabandhatthāya aviddhena kaṇṇena samannāgato.
2497「钉耳或」者，具有如牛饲料管之端般之耳者，义为具有如牛颚尖形状之耳者。「脓耳或」者，具有常流脓之耳者。「脓耳或」，以「或」字摄取耳瘘管者。「耳瘘管者」，具有常脓之耳者。未穿耳者说为污僧团者，如何允许耶瓦那族出家？故说「耶瓦那等之别，此非污僧团者」，穿耳为耶瓦那人之习俗，此耶瓦那等之别非污僧团者，如是所说。
2497.Ṭaṅkitakaṇṇo vāti gobhattanāḷikāya aggasadisehi kaṇṇehi samannāgato, gohanukoṭisaṇṭhānehi kaṇṇehi samannāgatoti attho. Pūtikaṇṇopi vāti sadā paggharitapubbena kaṇṇena samannāgato. Pūtikaṇṇopīti api-saddena kaṇṇabhagandariko gahito. Kaṇṇabhagandarikoti niccapūtinā kaṇṇena samannāgato. Aviddhakaṇṇo parisadūsako vutto, kathaṃ yonakajātīnaṃ pabbajjāti āha ‘‘yonakādippabhedopi, nāyaṃ parisadūsako’’ti, kaṇṇāvedhanaṃ yonakānaṃ sabhāvo, ayaṃ yonakādippabhedo parisadūsako na hotīti vuttaṃ hoti.
2498「极黄眼者」，具有极度黄色之眼者。然而蜜黄色者允许出家。「无睫毛或」者，缺乏眼睑毛之眼者。「睫毛」一词于世间确立为眼睑毛。「泪流眼或」者，具有流泪之眼者。「熟花眼者」，应结合为「熟眼、花眼」。义为完全成熟之眼、生花之眼。
2498.Atipiṅgalanettoti atisayena piṅgalehi nettehi samannāgato. Madhupiṅgalaṃ pana pabbājetuṃ vaṭṭati. Nippakhumakkhi vāti akkhidalaromehi virahitaakkhiko. Pakhuma-saddo hi loke akkhidalaromesu niruḷho. Assupaggharanetto vāti paggharaṇassūhi nettehi samannāgato. Pakkapupphitalocanoti pakkalocano pupphitalocanoti yojanā. Paripakkanetto sañjātapupphanettoti attho.
2499「大鼻者」，具有与身体不相称之巨大鼻者。「极小鼻者」，如是具有极微小之鼻者。「扁鼻或」者，具有扁平、如陷入内部般之塌鼻者。「扁鼻或」，以未说之异门之「或」字摄取长鼻者。彼具有如鹦鹉喙般、能以舌舔之鼻者。「歪鼻者」，鼻不立于面中而立于一侧者。
2499.Mahānāsoti sarīrassa ananurūpāya mahatiyā nāsāya samannāgato. Atikhuddakanāsikoti tathā atikhuddikāya nāsāya samannāgato. Cipiṭanāso vāti cipiṭāya anto paviṭṭhāya viya allināsāya samannāgato. Cipiṭanāso vāti avuttavikappatthena vā-saddena dīghanāsiko saṅgayhati. So ca sukatuṇḍasadisāya jivhāya lehituṃ sakkuṇeyyāya nāsikāya samannāgato. Kuṭilanāsikoti mukhamajjhe appatiṭṭhahitvā ekapasse ṭhitanāsiko.
2500「常流鼻或」者，常流鼻涕之鼻或。「大口者」，其如蛙蟆般仅口相大，然口如葫芦般极微小者。「蛙蟆」者，名为大口蛙。「弯裂口或」，此中应结合为「弯口或裂口或」。「弯口者」，因眉或额偏于一侧而弯口者。「裂口或」者，如猴般裂口者。「大唇或」者，具有如臼口边缘般之唇者。
2500.Niccavissavanāso vāti niccapaggharitasiṅghāṇikanāso vā. Mahāmukhoti yassa paṭaṅgamaṇḍukasseva mukhanimittaṃyeva mahantaṃ hoti, mukhaṃ pana lābusadisaṃ atikhuddakaṃ. Paṭaṅgamaṇḍuko nāma mahāmukhamaṇḍuko. Vaṅkabhinnamukho vāpīti ettha ‘‘vaṅkamukho vā bhinnamukho vāpī’’ti yojanā. Vaṅkamukhoti bhamukassa, nalātassa vā ekapasse ninnatāya vaṅkamukho. Bhinnamukho vāti makkaṭasseva bhinnamukho. Mahāoṭṭhopi vāti ukkhalimukhavaṭṭisadisehi oṭṭhehi samannāgato.
2501「薄唇者」，谓具有如鼓皮般、不能覆盖齿之唇者。「如鼓皮般」者，谓如鼓面皮般。「薄唇者」，此处以「或」字摄取三种分别：或大下唇者，或薄上唇者，或薄下唇者。「广大上唇者」，谓大上唇。「唇缺者」，谓其一唇或二唇被切断者。「兔口者」，谓裂口。「羊口者或」，谓常流涎口。
2501.Tanukaoṭṭho vāti bhericammasadisehi dante pidahituṃ asamatthehi oṭṭhehi samannāgato. Bhericammasadisehīti bherimukhacammasadisehi. Tanukaoṭṭho vāti ettha vā-saddena mahādharoṭṭho vā tanukauttaroṭṭho vā tanukaadharoṭṭho vāti tayo vikappā saṅgahitā. Vipuluttaraoṭṭhakoti mahāuttaroṭṭho. Oṭṭhachinnoti yassa eko vā dve vā oṭṭhā chinnā honti. Uppakkamukhoti pakkamukho. Eḷamukhopi vāti niccapaggharaṇamukho.
2502-3「螺口者」，谓具有外白内极红之唇者。「臭口者」，谓具有臭尸般之口者。「大齿者」，谓具有如骰子齿般者。「极端」，谓极度。「下或上，外出齿者」，此是「阿修罗齿者」之义句。「阿修罗」，谓提那瓦。「蚌齿或唇齿或」，于结集本中所书。然而，若其能以唇覆盖，说话时方显现，不说话时则不显现，许可令彼出家。「无齿者」，谓缺齿者。「腐齿者」，谓具有腐烂齿者。
2502-3.Saṅkhatuṇḍopīti bahi setehi anto atirattehi oṭṭhehi samannāgato. Duggandhamukhoti duggandhakuṇapamukho. Mahādantopīti aṭṭhakadantasadisehi samannāgato . Accantanti atisayena. ‘‘Heṭṭhā uparito vāpi, bahi nikkhantadantako’’ti idaṃ ‘‘asuradantako’’ti etassa atthapadaṃ. Asuroti dānavo. ‘‘Sippidanto vā oṭṭhadanto vā’’ti gaṇṭhipade likhito. Yassa pana sakkā honti oṭṭhehi pidahituṃ, kathentasseva paññāyati, no akathentassa, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Adantoti dantarahito. Pūtidantoti pūtibhūtehi dantehi samannāgato.
2504「极小齿者」，此是「凡」等之例外。若于齿间有似黑齿、如迦兰德迦齿般之齿极细而立者，许可令彼出家，此为连结。「许可令出家」，此处「或」字是「然」字之义。
2504. ‘‘Atikhuddakadantako’’ti imassa ‘‘yassā’’tiādi apavādo. Yassa dantantare kāḷakadantasannibho kalandakadantasadiso danto sukhumova ṭhito ce, taṃ tu pabbājetuṃ vaṭṭatīti yojanā. Pabbājetumpīti ettha pi-saddo tu-saddattho.
2505「凡人」，为关系。「大颚者」，谓具有如牛颚般之颚者。「具短颚」，此是「扁平颚或」之义句。如所说：「扁平颚或，谓具有如内陷般极短之颚者。」「扁平颚或」，此处以「或」字摄取「破颚或弯颚或」之二种分别。
2505. Yo posoti sambandho. Mahāhanukoti gohanusadisena hanunā samannāgato. ‘‘Rassena hanunā yuto’’ti idaṃ ‘‘cipiṭahanuko vā’’ti imassa atthapadaṃ. Yathāha – ‘‘cipiṭahanuko vā antopaviṭṭhena viya atirassena hanukena samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119). Cipiṭahanuko vāpīti ettha pi-saddena ‘‘bhinnahanuko vā vaṅkahanuko vā’’ti vikappadvayaṃ saṅgaṇhāti.
2506「无肉颈者」，谓如比丘尼般之口。「极长颈者」，谓具有如鹭颈般之颈者。「极短颈者」，谓具有如内陷般之颈者。「破颈或瘤颈者」，为连结；「破颈骨者或具瘤之颈者」，为义。
2506.Nimmassudāṭhiko vāpīti bhikkhunisadisamukho. Atidīghagalopi vāti bakagalasadisena galena samannāgato. Atirassagalopi vāti antopaviṭṭhena viya galena samannāgato. Bhinnagalo vā gaṇḍagalopi vāti yojanā, bhinnagalaṭṭhiko vā gaṇḍena samannāgatagalopi vāti attho.
2507「肉肩峰者」，谓具有如妇女般之肉肩峰者。「破背或破胸」，为连结；「极长手或极短手」，为连结；「极长手或极短手」，为义。以「或」字摄取无手者与独手者。「龟病相应或疥病相应」，为连结。以「或」字摄取「癞病身或蜥蜴身」此二者。其中「蜥蜴身」，谓如蜥蜴般从身落粉者。
2507.Bhaṭṭhaṃsakūṭovāti mātugāmassa viya bhaṭṭhena aṃsakūṭena samannāgato. Bhinnapiṭṭhi vā bhinnauropi vāti yojanā, sudīghahattho vā surassahattho vāti yojanā, atidīghahattho vā atirassahattho vāti attho. Vā-saddena ahatthaekahatthānaṃ gahaṇaṃ. Kacchusamāyuto vā kaṇḍusamāyuto vāti yojanā. Vā-saddena ‘‘daddugatto vā godhāgatto vā’’ti ime dve saṅgaṇhāti. Tattha godhāgatto vāti yassa godhāya viya gattato cuṇṇāni patanti.
2508「大臀肉」者，此义句为「如竖柱顶」。如所说：「大臀者，或具有如竖立尖顶般之臀肉而极超出者」。「大臀肉」或者，此处以「或」字摄取臀骨。「阴囊肿」者，具有阴囊中增长病者。「大腿」者，具有与身体不相称之巨大腿者。「膝相撞」者，具有互相碰撞之膝者。
2508.Mahānisadamaṃsoti imassa atthapadaṃ ‘‘uddhanaggupamāyuto’’ti. Yathāha – ‘‘mahāānisado vā uddhanakūṭasadisehi ānisadamaṃsehi accuggatehi samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119). Mahānisadamaṃso vāti ettha vā-saddena bhaṭṭhakaṭiko saṅgahito. Vātaṇḍikoti aṇḍakosesu vuddhirogena samannāgato. Mahāūrūti sarīrassa ananurūpehi mahantehi sattīhi samannāgato. Saṅghaṭṭanakajāṇukoti aññamaññaṃ saṅghaṭṭehi jāṇūhi samannāgato.
2509「破膝」者，其一膝或二膝破裂者。「大膝」者，具有巨大之膝者。「长胫」者，如杖般之小腿。「畸形」或者，具有横向行走之足者，其行走时膝盖向外突出。「扁平」或者，具有向后翻转之足者，其行走时膝盖向内进入。「扁」与「柔软」者，此之异名也。「凸腓」者，具有下垂或上升之巨大小腿腓肠者。
2509.Bhinnajāṇūti yassa eko vā dve vā jāṇū bhinnā honti. Mahājāṇūti mahantena jāṇunā samannāgato. Dīghajaṅghoti yaṭṭhisadisajaṅgho. Vikaṭo vāti tiriyaṃ gamanapādehi samannāgato, yassa caṅkamato jāṇukā bahi niggacchanti. Paṇho vāti pacchato parivattapādehi samannāgato, yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti. ‘‘Panto’’ti ca ‘‘saṇho’’ti ca etasseva vevacanāni. Ubbaddhapiṇḍikoti heṭṭhā oruḷhāhi vā upari āruḷhāhi vā mahatīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato.
2510「杖胫」者，具有如杖般之小腿者。「大胫」者，具有与身体不相称之巨大小腿者。「大足」或者，具有与身体不相称之巨大足者。以「或」字摄取粗腓肠者，意为具有如饭团般之粗大小腿腓肠者。「背足」或者，从足中央竖立之小腿。「大踵」或者，具有不相称之极巨大足跟者。
2510.Yaṭṭhijaṅghoti yaṭṭhisadisāya jaṅghāya samannāgato. Mahājaṅghoti sarīrassa ananurūpāya mahatiyā jaṅghāya samannāgato. Mahāpādopi vāti sarīrassa ananurūpehi mahantehi pādehi samannāgato. Api-saddena thūlajaṅghapiṇḍiko saṅgahito, bhattapuṭasadisāya thūlāya jaṅghapiṇḍiyā samannāgatoti attho. Piṭṭhikapādo vāti pādavemajjhato uṭṭhitajaṅgho. Mahāpaṇhipi vāti ananurūpehi atimahantehi paṇhīhi samannāgato.
2511「弯足」者，依向内或向外翻转足之方式，弯足有二种。「节指」者，具有如生姜块般之手指者。「盲爪」或者，此之义句为「黑腐爪」也。如所说：「盲爪者，或具有黑色腐烂之爪者」。
2511.Vaṅkapādoti anto vā bahi vā parivattapādavasena duvidho vaṅkapādo. Gaṇṭhikaṅgulikoti siṅgiveraphaṇasadisāhi aṅgulīhi samannāgato. ‘‘Andhanakho vāpī’’ti etassa atthapadaṃ ‘‘kāḷapūtinakhopi cā’’ti. Yathāha – ‘‘andhanakho vā kāḷavaṇṇehi pūtinakhehi samannāgato’’ti (mahāva. aṭṭha. 119).
2512「如是等」者，此助词集合是为了显示如所言之语。因肢体残缺之多种类故，为无余统摄残缺种类而说「如是等」等。
2512.Iccevanti yathāvuttavacanīyanidassanatthoyaṃ nipātasamudāyo. Aṅgavekallatāya bahuvidhattā anavasesaṃ vekallappakāraṃ saṅgaṇhitumāha ‘‘iccevamādika’’nti.
101坏众者论释。
Parisadūsakakathāvaṇṇanā.
2514「钵与衣」者，此处从「对沙玛内拉」之语境而得。「置于内」者，对置于房舍等内者。「于一切用途中」者，于钵与衣之触摸等一切用途中。
2514.Pattacīvaranti ettha ‘‘sāmaṇerassā’’ti adhikārato labbhati. Anto nikkhipatoti ovarakādīnaṃ anto nikkhipantassa. Sabbapayogesūti pattacīvarassa āmasanādisabbapayogesu.
2515-6「作惩罚甘马」者，施行惩罚甘马。「以此惩罚、调伏」，故名「惩罚」；因其应作，故名「甘马」，即「惩罚甘马」，遮止等。对于行为不端、难以教诫的沙玛内拉，比丘纯粹出于利益之心，作惩罚甘马，施行惩罚甘马，以「或」字包含，示以粥、饭、钵、衣，说「若惩罚甘马被接受，你将得此」，这是允许的，此为连结。「实」者，填充语词之助词。
2515-6.Daṇḍakammaṃ katvāti daṇḍakammaṃ yojetvā. Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo, soyeva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ, āvaraṇādi. Anācārassa dubbacasāmaṇerassa kevalaṃ hitakāmena bhikkhunā daṇḍakammaṃ katvā daṇḍakammaṃ yojetvā yāguṃ vā bhattaṃ vā vā-saddena pattaṃ vā cīvaraṃ vā dassetvā ‘‘daṇḍakamme āhaṭe tvaṃ idaṃ lacchasi’’ iti bhāsituṃ vaṭṭatīti yojanā. Kirāti padapūraṇatthe nipāto.
2517为示法集长老们所设立的惩罚甘马，说「与过失相应」等。应连结为：彼与过失相应的惩罚甘马，名为令取来沙、水等。以「等」字摄取令取来木柴等。而且那是出于「他将改正」的悲悯，非以「他将毁坏、将离去」等方式进行的恶意。
2517. Dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitadaṇḍakammaṃ dassetumāha ‘‘aparādhānurūpenā’’tiādi. Taṃ aparādhānurūpadaṇḍakammaṃ nāma vālikāsalilādīnaṃ āharāpanamevāti yojetabbaṃ. Ādi-saddena dāruādīnaṃ āharāpanaṃ gaṇhāti. Tañca kho ‘‘oramissatī’’ti anukampāya, na ‘‘nassissati vibbhamissatī’’tiādinayappavattena pāpajjhāsayena.
2518-9为显示不应作的惩罚甘马，而说「于头」等。「于头或」者，此处从「对沙玛内拉」之增益词而得。「石等」者，此处以「等」字含摄砖等。其理趣为：比丘不允许令沙玛内拉卧于热石上，或令卧于热地上，或令入水中。
2518-9. Akattabbaṃ daṇḍakammaṃ dassetumāha ‘‘sīse vā’’tiādi. Sīse vāti ettha ‘‘sāmaṇerassā’’ti adhikārato labbhati. Pāsāṇādīnīti ettha ādi-saddena iṭṭhakādīnaṃ gahaṇaṃ. Sāmaṇeraṃ uṇhe pāsāṇe nipajjāpetuṃ vā uṇhāya bhūmiyā nipajjāpetuṃ vā udakaṃ pavesetuṃ vā bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā.
100为显示世尊所允许的惩罚甘马，而说「在此」等。「在此」者，在此惩罚甘马之事中。「仅遮止」者，仅「勿入此处」之阻止。「已宣说」者，即所说「诸比丘，我允许在其所住处或其所往处作遮止」。
Bhagavatā anuññātadaṇḍakammaṃ dassetumāha ‘‘idhā’’tiādi. Idhāti imasmiṃ daṇḍakammādhikāre. Āvaraṇamattanti ‘‘mā idha pāvisī’’ti nivāraṇamattaṃ. Pakāsitanti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yattha vā vasati, yattha vā paṭikkamati, tattha āvaraṇaṃ kātu’’nti (mahāva. 107) bhāsitaṃ.
101「在其所住处或其所往处」者，即在其所住或所入之处，依两者皆指自己的住处及由瓦萨所得的钵与坐卧具，因注疏中如是说（大品注107），故只要仍在施行惩罚甘马，不给予进入自己的私人住处或由瓦萨所得的钵与坐卧具，此阻止即名为「遮止」。注疏中「自己的」一词，应知是指作遮止者，关联其老师与依止师而说。然而有些人于此处认为「自己的」一词是关联被作遮止者而说，据此作决断。有些人取两种意义，说两种情况下都应作遮止。应审察此中何者更合理，即取彼。
‘‘Yattha vā vasati, yattha vā paṭikkamatīti yattha vasati vā pavisati vā, ubhayenāpi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vutta’’nti (mahāva. aṭṭha. 107) aṭṭhakathāya vuttattā yāva yojitaṃ daṇḍakammaṃ karonti, tāva attano puggalikapariveṇaṃ vā vassaggena pattasenāsanaṃ vā pavisituṃ adatvā nivāraṇaṃ āvaraṇaṃ nāma. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘attano’’ti vacanaṃ ye āvaraṇaṃ karonti, te ācariyupajjhāye sandhāya vuttanti viññāyati. Keci panettha ‘‘attano’’ti idaṃ yassa āvaraṇaṃ karonti, taṃ sandhāya vuttanti gahetvā tattha vinicchayaṃ vadanti. Keci ubhayathāpi atthaṃ gahetvā ubhayatthāpi āvaraṇaṃ kātabbanti vadanti. Vīmaṃsitvā yamettha yuttataraṃ, taṃ gahetabbaṃ.
108遮止论之解释。
Nivāraṇakathāvaṇṇanā.
2520「半月般哒咖、机会般哒咖、浇灌般哒咖」，此为词析。此中，如「于非伍波萨他日作伍波萨他」等中，伍波萨他日应作之甘马称为「伍波萨他」，同样，于月之半月陷入般哒咖状态者称为「半月」。或者，半月般哒咖即「半月」，后词省略，如「毕玛谢那为毕玛」。此是以恶业之力，仅于黑半月陷入般哒咖状态者之称谓。如说：「以不善果报之力，于黑半月黑半月为般哒咖，于白半月其热恼止息，此为半月般哒咖」。
2520. Pakkho ca opakkamiko ca āsitto cāti viggaho. Ettha ca ‘‘anuposathe uposathaṃ karotī’’tiādīsu yathā uposathadine kattabbakammaṃ ‘‘uposatho’’ti vuccati, tathā māsassa pakkhe paṇḍakabhāvamāpajjanto ‘‘pakkho’’ti vutto. Atha vā pakkhapaṇḍako pakkho uttarapadalopena yathā ‘‘bhīmaseno bhīmo’’ti. Idañca pāpānubhāvena kaṇhapakkheyeva paṇḍakabhāvamāpajjantassa adhivacanaṃ. Yathāha ‘‘akusalavipākānubhāvena kāḷapakkhe kāḷapakkhe paṇḍako hoti, juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ pakkhapaṇḍako’’ti (mahāva. aṭṭha. 109).
103凡以手术方式除去种子（生殖器）者，此为机会般哒咖。凡以口含他人肢体，以不净物浇灌而热恼止息者，此为浇灌般哒咖。妒忌者，凡见他人行淫而生妒忌，由此妒忌热恼止息者，此为妒忌般哒咖。凡于结生时即无根而生者，此为非男般哒咖。
Yassa upakkamena bījāni apanītāni, ayaṃ opakkamikapaṇḍako. Yassa paresaṃ aṅgajātaṃ mukhena gahetvā asucinā āsittassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ āsittapaṇḍako. Usūyakoti yassa paresaṃ ajjhācāraṃ passato usūyāya uppannāya pariḷāho vūpasammati, ayaṃ usūyapaṇḍako. Yo paṭisandhiyaṃyeva abhāvako uppanno, ayaṃ napuṃsakapaṇḍako.
2521「于彼等」者，于彼等五种般哒咖中。因于《古伦地》中说「半月般哒咖，于其为般哒咖之半月，于彼半月出家被禁止」，故应理解此「三者被禁止」是就彼般哒咖之般哒咖半月而说。
2521.Tesūti tesu pañcasu paṇḍakesu. ‘‘Pakkhapaṇḍakassa yasmiṃpakkhe paṇḍako hoti, tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritā’’ti (mahāva. aṭṭha. 109) kurundiyaṃ vuttattā ‘‘tiṇṇaṃ nivāritā’’ti idaṃ tassa paṇḍakassa paṇḍakapakkhaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ.
2522「应驱摈」者，此是就根相驱摈而说。如所说：「彼亦唯以根相驱摈而驱摈」。此规则于以上及以下类似处亦同。
2522.‘‘Nāsetabbo’’ti idaṃ liṅganāsanaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha ‘‘sopi liṅganāsaneneva nāsetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 109). Esa nayo uparipi īdisesu ṭhānesu.
113般哒咖论之解释。
Paṇḍakakathāvaṇṇanā.
2523「盗者」者，即盗者；相之盗者，即盗取出家相者为相盗者。共住之盗者，即盗取比丘瓦萨计算等为共住盗者。「及彼二者」者，应连结为：彼相与共住二者之盗者。应理解为：此三种皆名为盗共住者。
2523. Thenetīti theno, liṅgassa pabbajitavesassa theno liṅgatheno. Saṃvāsassa bhikkhuvassagaṇanādikassa theno saṃvāsatheno. Tadubhayassa cāti tassa liṅgassa, saṃvāsassa ca ubhayassa thenoti sambandho. Esa tividhopi theyyasaṃvāsako nāma pavuccatīti yojanā.
2524-6于彼等三种盗共住者中，凡自行出家而不计比丘瓦萨，亦不依长幼礼敬，以「亦」字含摄亦不以座位回避，于伍波萨他、巴瓦喇那等中亦不出现，由含摄此二者皆不作故，此为仅盗取相、仅盗取出家相者，由盗取故为相盗者，应作此理解。
2524-6.Tattha tesu tīsu theyyasaṃvāsakesu yo sayameva pabbajitvā bhikkhuvassāni na gaṇhati, yathāvuḍḍhaṃ vandanampi neva gaṇhati, api-saddena āsanena neva paṭibāhati uposathapavāraṇādīsu neva sandissatīti saṅgaṇhanato tadubhayampi na karoti, ayaṃ liṅgamattassa pabbajitavesamattassa thenato corikāya gahaṇato liṅgattheno siyāti yojanā.
108凡已出家而计比丘瓦萨者，彼仅随喜依长幼礼敬等共住，故应理解为共住盗者。如所说：「比丘瓦萨计算等，一切作业差别，于此义中应知为『共住』」。
Yo ca pabbajito hutvā bhikkhuvassāni gaṇhati, so yathāvuḍḍhavandanādikaṃ saṃvāsaṃ sādiyantova saṃvāsatthenako matoti yojanā. Yathāha – ‘‘bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘saṃvāso’ti veditabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 110).
109「即所说之理」者，将两者各自所说之特相作为此之特相而说。此三种盗共住者，未达上者不应令达上，已达上者应驱摈，即使再乞出家亦不应令出家。为以遮遣门确定盗共住之特相，引用注疏（大品注110）中所说之二偈而说「如所说」。其意趣为：如注疏师所说王难、饥馑等二偈，此义应从遮遣面而知。
Vuttanayoyevāti ubhinnaṃ paccekaṃ vuttalakkhaṇameva etassa lakkhaṇanti katvā vuttaṃ. Ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo, puna pabbajjaṃ yācantopi na pabbājetabbo. Byatirekamukhena theyyasaṃvāsalakkhaṇaṃ niyametuṃ aṭṭhakathāya (mahāva. aṭṭha. 110) vuttagāthādvayaṃ udāharanto āha ‘‘yathāha cā’’ti. Yathā aṭṭhakathācariyo rājadubbhikkhādigāthādvayamāha, tathāyamattho byatirekato veditabboti adhippāyo.
2527-8「以王难、饥馑、旷野、疾病、怨敌之怖畏或」者，此中「怖畏」一词应各别连接为「以王难之怖畏、以饥馑之怖畏」等。「或为取衣故」者，为将自己所舍之衣再取回寺院。「在此」者，即在此教法中。「不受持共住」，「直至彼心清净」者，其义为：因被王难等所执取标相故，彼直至心清净时不受持共住。
2527-8.Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayehi vāti ettha bhaya-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘rājabhayena dubbhikkhabhayenā’’tiādinā. Cīvarāharaṇatthaṃ vāti attanā pariccattacīvaraṃ puna vihāraṃ āharaṇatthāya. Idha imasmiṃ sāsane. Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānasoti rājabhayādīhi gahitaliṅgatāya so suddhamānaso yāva saṃvāsaṃ nādhivāsetīti attho.
111因为，若有人并非由于王难等，而纯粹为了欺诳比丘、欲与他们共住而取标相，他由于心不清净，仅以取标相即名为贼住者。然而，此人由于没有以如此不清净之心欲欺诳比丘，所以只要他尚未接受共住，就不名为贼住者。正因如此，在三部《结使足》中说：‘由于王难等而取标相者，即使有“愿在家人知我是沙门”的欺诳心，但因没有欲欺诳比丘，故不产生过失。’
Yo hi rājabhayādīhi vinā kevalaṃ bhikkhū vañcetvā tehi saddhiṃ vasitukāmatāya liṅgaṃ gaṇhāti, so asuddhacittatāya liṅgaggahaṇeneva theyyasaṃvāsako nāma hoti. Ayaṃ pana tādisena asuddhacittena bhikkhū vañcetukāmatāya abhāvato yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva theyyasaṃvāsako nāma na hoti. Teneva ‘‘rājabhayādīhi gahitaliṅgānaṃ ‘gihī maṃ samaṇoti jānantū’ti vañcanācitte satipi bhikkhūnaṃ vañcetukāmatāya abhāvā doso na jāto’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
112然而，有些人说：‘在此，心清净即是怖畏已止息。’若如此，则此义应理解为：彼怖畏已止息者，只要尚未接受共住，就不名为贼住者。而在理解此义时，可能会得出‘怖畏未止息者即使接受共住也不成贼住’的结论，但注疏中并未显示怖畏未止息者接受共住时不成贼住。又以‘食用一切外道之食’此语，显示即使怖畏未止息者也应不接受共住而住。正因如此，在三部《结使足》中说：‘因为来到寺院而取僧物者难以避免共住，故说“食用一切外道之食”此语。’所以，在此应理解为：以王难等而取标相者，是心清净。
Keci pana ‘‘vūpasantabhayatā idha suddhacittatā’’ti vadanti, evañca sati so vūpasantabhayo yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva theyyasaṃvāsako nāma na hotīti ayamattho viññāyati. Imasmiñca atthe viññāyamāne avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi theyyasaṃvāsakatā na hotīti āpajjeyya, na ca aṭṭhakathāyaṃ avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyane atheyyasaṃvāsakatā dassitā. ‘‘Sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto’’ti ca iminā avūpasantabhayenāpi saṃvāsaṃ asādiyanteneva vasitabbanti dīpeti. Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘yasmā vihāraṃ āgantvā saṅghikaṃ gaṇhantassa saṃvāsaṃ pariharituṃ dukkaraṃ, tasmā ‘sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto’ti idaṃ vutta’’nti. Tasmā rājabhayādīhi gahitaliṅgatā cettha suddhacittatāti gahetabbaṃ.
113‘直至那时，他不被称为贼住者’，这是连接。这是此处的略说，而详说则应依注疏中‘此中详说之理’所示之理而了知。
Tāva esa theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti yojanā. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ‘‘tatrāyaṃ vitthāranayo’’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 110) āgatanayena veditabbo.
122贼住者论释。
Theyyasaṃvāsakakathāvaṇṇanā.
2529-30‘已受具足戒的比丘，以“我将成为外道”之心，即以自己的标相、自己的比丘相，前往外道的住处’，这是连接。‘往外道处者’，即进入者，为往外道处者。‘依止于彼等之标相’，即执持彼等外道之相。
2529-30. Yo upasampanno bhikkhu ‘‘ahaṃ titthiyo bhavissa’’nti saliṅgeneva attano bhikkhuveseneva titthiyānaṃ upassayaṃ yāti ceti sambandho. Titthiyesu pakkantako paviṭṭho titthiyapakkantako. Tesaṃ liṅge nissiteti tesaṃ titthiyānaṃ vese gahite.
2531‘我将成为外道’者，自己穿上吉祥草衣等，彼亦为离去者、外道离去者，应如此连接。
2531. ‘‘Ahaṃ titthiyo bhavissa’’nti kusacīrādikaṃ yo sayameva nivāseti, sopi pakkantako titthiyapakkantako siyāti yojanā.
2532-4裸形者前往彼等邪命外道等之住处，应如此连接。‘使剃发’，即使剃自己的头发。‘受持彼等之誓行’，应如此连接。‘受持誓行’，即受持蹲踞苦行等誓行。若取彼等外道之孔雀羽等标相、标识，或前往彼等之出家，或仅得已而视为精要，或前往，应如此连接。‘此出家为最胜，或前往最胜性’，于注疏中如此说。此人即是外道离去者，然而并不脱离外道离去者之状态。‘裸形者前往’，即‘我将成为邪命外道’，不取袈裟等，裸形前往邪命外道者。
2532-4. Naggo tesaṃ ājīvakādīnaṃ upassayaṃ gantvāti yojanā. Kese luñcāpetīti attano kese luñcāpeti. Tesaṃ vatāni ādiyati vāti yojanā. Vatāni ādiyatīti ukkuṭikappadhānādīni vā vatāni ādiyati. Tesaṃ titthiyānaṃ morapiñchādikaṃ liṅgaṃ saññāṇaṃ sace gaṇhāti vā tesaṃ pabbajjaṃ, laddhimeva vā sārato vā eti upagacchati vāti yojanā. ‘‘Ayaṃ pabbajjā seṭṭhāti seṭṭhabhāvaṃ vā upagacchatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 110 titthiyapakkantakakathā) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Esa titthiyapakkantako hoti eva, na pana vimuccati titthiyapakkantabhāvato. Naggassa gacchatoti ‘‘ājīvako bhavissa’’nti kāsāyādīni anādāya naggassa ājīvakānaṃ upasaṃgacchato.
2535贼住者是依未受具足戒者而说，非依已受具足戒者。以此显示注疏中所记载的决断：‘已受具足戒的比丘即使取虚伪的雨安居，亦非非沙门。于标相有努力者，犯了巴拉基咖后，即使计算比丘雨安居等，亦非贼住者。’如此所说，应如此连接。‘已受具足戒的比丘’，以此排除未受具足戒者。而以此显示《古伦地注疏》中所记载的决断：‘沙马内拉即使带着标相前往外道处，亦可再得出家及具足戒。’
2535.Theyyasaṃvāsakoanupasampannavasena vutto, no upasampannavasena. Iminā ‘‘upasampanno bhikkhu kūṭavassaṃ gaṇhantopi assamaṇo na hoti. Liṅge saussāho pārājikaṃ āpajjitvā bhikkhuvassādīni gaṇentopi theyyasaṃvāsako na hotī’’ti aṭṭhakathāgatavinicchayaṃ dīpeti. Tathā vuttoti yojanā. ‘‘Upasampannabhikkhunā’’ti iminā anupasampannaṃ nivatteti. Tena ca ‘‘sāmaṇero saliṅgena titthāyatanaṃ gatopi puna pabbajjañca upasampadañca labhatī’’ti kurundaṭṭhakathāgatavinicchayaṃ dasseti.
118对外道离去者应作何事？不应令出家，即使已出家也不应令受具足戒，若已受具足戒，则应除去袈裟，给予白衣，令归俗家状态。此义应从圣典：‘诸比丘，外道离去者若未受具足戒，不应令受具足戒；若已受具足戒，应灭摈’，以及注疏语：‘他不仅不应令受具足戒，而且也不应令出家’而了知。
Titthiyapakkantakassa kiṃ kātabbanti? Na pabbājetabbo, pabbājitopi na upasampādetabbo, upasampādito ca kāsāyāni apanetvā setakāni datvā gihibhāvaṃ upanetabbo. Ayamattho ca ‘‘titthiyapakkantako bhikkhave anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’ti (mahāva. 110) pāḷito ca ‘‘so na kevalaṃ na upasampādetabbo, atha kho na pabbājetabbopī’’ti (mahāva. aṭṭha. 110 titthiyapakkantakakathā) aṭṭhakathāvacanato ca veditabbo.
128外道离去者论释。
Titthiyapakkantakakathāvaṇṇanā.
2536‘在此’，即在此出家与具足戒的篇章中。为了显示从人类种性之外者即含摄于畜生趣中，故说‘夜叉、帝释或’。‘畜生趣已说’，在此‘如是’之词被省略而示。由‘诸比丘，畜生趣者若未受具足戒，不应令受具足戒；若已受具足戒，应灭摈’之语，出家亦依相状而被遮止，故作是说‘不应令出家’。以此，畜生趣者亦由了知世尊意趣的注疏诸师说为不应令出家。
2536.Idhāti imasmiṃ pabbajjūpasampadādhikāre. Manussajātikato aññassa tiracchānagateyeva antogadhattaṃ dassetumāha ‘‘yakkho sakkopi vā’’ti. Tiracchānagato vuttoti ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho. ‘‘Tiracchānagato, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’ti (mahāva. 111) vacanato pabbajjāpi upalakkhaṇato nivāritāyevāti katvā vuttaṃ ‘‘pabbājetuṃ na vaṭṭatī’’ti. Tena tiracchānagato ca bhagavato adhippāyaññūhi aṭṭhakathācariyehi na pabbājetabboti (mahāva. aṭṭha. 111) vuttaṃ.
130畜生论释。
Tiracchānakathāvaṇṇanā.
2537‘五无间者’，即具足无间业的五种人：杀母者、杀父者、杀阿拉汉者、出佛身血者、破僧者。
2537.Pañcānantarike poseti mātughātako, pitughātako, arahantaghātako, lohituppādako, saṅghabhedakoti ānantariyakammehi samannāgate pañca puggale.
121其中，杀母者（《大品注》112）是指：以人类身份存在的生母，自己也以人类生而存在，故意夺其生命者。此人以无间业之杀母业而为杀母者，其出家与具足戒皆被禁止。然而，若所杀者虽为人类身份存在但非生母，或为养育母、小母、大母，或虽为生母但非人类身份存在，则其出家不被禁止，亦不成无间业。若自己以畜生身杀害人类身份存在之母，亦不成无间业，但因其为畜生趣，其出家仍被禁止。杀父者亦同此理。即使是妓女之子，不知‘此是我父’，但若杀害令其出生之人，仍被计为‘杀父者’，且触犯无间业。
Tattha mātughātako (mahāva. aṭṭha. 112) nāma yena manussitthibhūtā janikā mātā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropitā, ayaṃ ānantariyena mātughātakakammena mātughātako, etassa pabbajjā ca upasampadā ca paṭikkhittā. Yena pana manussitthibhūtāpi ajanikā posāvanikamātā vā cūḷamātā vā mahāmātā vā janikāpi vā namanussitthibhūtā mātāghātitā, tassa pabbajjā na vāritā, na ca ānantariyo hoti. Yena sayaṃ tiracchānabhūtena manussitthibhūtā mātā ghātitā, sopi ānantariyo na hoti, tiracchānagatattā panassa pabbajjā paṭikkhittāva. Pitughātakepi eseva nayo. Sacepi hi vesiyā putto hoti, ‘‘ayaṃ me pitā’’ti na jānāti, yassa sambhavena nibbatto, so ce anena ghātito, ‘‘pitughātako’’tveva saṅkhyaṃ gacchati, ānantariyañca phusati.
122杀阿罗汉者亦应以人类阿罗汉为准而理解。于人类生中，乃至未出家之漏尽者，无论童男或童女，故意夺其生命者，即为杀阿罗汉者，且触犯无间业，其出家被禁止。但若杀害非人类生之阿罗汉，或人类生之其余圣者，则不成无间业，其出家亦不被禁止，然其业力强大。畜生即使杀害人类阿罗汉，亦不成无间业，但其业力沉重。
Arahantaghātakopi manussaarahantavaseneva veditabbo. Manussajātiyañhi antamaso apabbajitampi khīṇāsavaṃ dārakaṃ vā dārikaṃ vā sañcicca jīvitā voropento arahantaghātakova hoti, ānantariyañca phusati, pabbajjā cassa vāritā. Amanussajātikaṃ pana arahantaṃ, manussajātikaṃ vā avasesaṃ ariyapuggalaṃ ghātetvā ānantariyo na hoti, pabbajjāpissa na vāritā, kammaṃ pana balavaṃ hoti. Tiracchāno manussaarahantampi ghātetvā ānantariyo na hoti, kammaṃ pana bhāriyaṃ.
123如提婆达多般，以恶心、以杀害心，于如来活着之身体上，乃至令如蚊虫吸吮之量之血流出者，此名为出血者，其出家与具足戒皆被禁止。但若如耆婆为治病之故，以刀切开，取出腐肉与血而令其安乐者，则生大福德。
Yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanakamattampi lohitaṃ uppādeti, ayaṃ lohituppādako nāma, etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana rogavūpasamanatthaṃ jīvako viya satthena phāletvā pūtimaṃsañca lohitañca nīharitvā phāsuṃ karoti, bahuṃ so puññaṃ pasavati.
124如提婆达多般，将教法作为非法、非律，以四种羯磨之任一方式破僧团者，此名为破僧者，其出家与具足戒皆被禁止。‘诸比丘，杀母者，未具足戒者不应令具足戒，已具足戒者应灭摈’等经文中，具足戒之禁止即是出家禁止之标示，故说‘令其出家者恶作’。
Yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati, ayaṃ saṅghabhedako nāma, etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. ‘‘Mātughātako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’tiādikāya (mahāva. 112) pāḷiyā upasampadāpaṭikkhepo pabbajjāpaṭikkhepassa upalakkhaṇanti āha ‘‘pabbājentassa dukkaṭa’’nti.
125‘二根者及污比丘尼者，如是令其出家者恶作’，此为连结。‘二根者’，以省略k字母而说明。因生起女相之业与生起男相之业，两者之相于其身存在，故为二根者。此有二种：女二根者与男二根者。
Ubhatobyañjanañceva bhikkhunidūsakañca tathā pabbājentassa dukkaṭanti sambandho. Ubhatobyañjananti ka-kāralopena niddeso. Itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato byañjanamassa atthīti ubhatobyañjanako. So duvidho hoti itthiubhatobyañjanako, purisaubhatobyañjanakoti.
126其中，女二根者（《大品注》116）之女相显露，男相隐藏。男二根者之男相显露，女相隐藏。女二根者于女众中行男性时，女相隐藏，男相显露。男二根者于男众中现女性时，男相隐藏，女相显露。女二根者自己受胎，亦令他人受胎。男二根者自己不受胎，但令他人受胎，此为彼等之差别。然此二种二根者皆有出家，而无具足戒，此应知为此处之结论。
Tattha itthiubhatobyañjanakassa (mahāva. aṭṭha. 116) itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti, purisanimittaṃ paṭicchannaṃ. Purisaubhatobyañjanakassa purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti, itthinimittaṃ paṭicchannaṃ. Itthiubhatobyañjanakassa itthīsu purisattaṃ karontassa itthinimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Purisaubhatobyañjanakassa purisānaṃ itthibhāvaṃ upagacchantassa purisanimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Itthiubhatobyañjanako sayañca gabbhaṃ gaṇhāti, parañca gabbhaṃ gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako sayaṃ na gaṇhāti, paraṃ gaṇhāpetīti idametesaṃ nānākaraṇaṃ. Imassa pana duvidhassāpi ubhatobyañjanakassaneva pabbajjā atthi, na upasampadāti idamidha sanniṭṭhānaṃ veditabbaṃ.
127若人污染已具戒之比丘尼（《大品注》115），于三道中任一道行不净，此人名为比丘尼污染者，彼之出家与具足戒皆被禁止。然若仅以身触令戒毁坏者，彼之出家与具足戒并未被禁止。即使以强力令其着白衣而污染不愿者，亦是比丘尼污染者。然若以强力令其着白衣而污染愿意者，则非比丘尼污染者。何以故？因彼女于在家状态下一旦同意，即成非比丘尼。然若污染已一度破戒者，彼非比丘尼污染者，亦得出家与具足戒。
Yo pakatattaṃ bhikkhuniṃ (mahāva. aṭṭha. 115) tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ dūseti, ayaṃ bhikkhunidūsako nāma, etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā anicchamānaṃyeva dūsentopi bhikkhunidūsakoyeva. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā icchamānaṃ dūsento bhikkhunidūsako na hoti. Kasmā? Yasmā gihibhāve sampaṭicchitamatteyeva sā abhikkhunī hoti. Sakiṃ sīlavipannaṃ pana pacchā dūsento neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhati.
25382538. 为显示脱离圣典注疏、由师承传来之判定，故说‘一方面’等。以‘一方面’一词，恐亦摄取比丘僧团，为避免此，故说‘然于比丘尼众前’。以此显示彼污染者之适格性。彼既非比丘尼污染者，‘确实得具足戒与出家，且彼女亦非波罗夷’，此应从第二偈引来此处配合。仅以‘于比丘尼僧团中具足戒者名为不成’之意趣而说。以‘且彼女亦非波罗夷’一句，显示彼女亦适格于再出家具足戒。此义于注疏难处章亦已说：‘依比丘尼方面，污染仅于一方具足戒者，非比丘尼污染者，得出家等，彼女亦非波罗夷，此为判定’。
2538. Pāḷiaṭṭhakathāvimuttaṃ ācariyaparamparābhatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ekato’’tiādi. ‘‘Ekato’’ti iminā bhikkhusaṅghassāpi gahaṇaṃ bhaveyyāti taṃ parivajjetuṃ ‘‘bhikkhunīnaṃ tu santike’’ti vuttaṃ. Etena taṃdūsakassa bhabbataṃ dīpeti. So neva bhikkhunidūsako siyā, ‘‘upasampadaṃ labhateva ca pabbajjaṃ, sā ca neva parājitā’’ti idaṃ dutiyagāthāya idhānetvā yojetabbaṃ. Kevalaṃ bhikkhunisaṅghe upasampannā nāma na hotīti adhippāyeneva vuttaṃ. ‘‘Sā ca neva parājitā’’ti iminā tassā ca puna pabbajjūpasampadāya bhabbataṃ dīpeti. Ayamattho aṭṭhakathāgaṇṭhipadepi vuttoyeva ‘‘bhikkhunīnaṃ vasena ekatoupasampannaṃ dūsetvā bhikkhunidūsako na hoti, pabbajjādīni labhati, sā ca pārājikā na hotīti vinicchayo’’ti.
2539『若为未达上者之污染者』。『确实得达上与出家』，此亦应配合于适当处。然『且彼女亦非巴拉基咖』一句，因注疏中未出现，且未达上者无达上之分别，故不应配合。因若无达上之分别，则遮止巴拉基咖分别之摄属便无意义，故应视彼女确实适格于出家达上。然此等般哒咖等十一种人，依『诸比丘！般哒咖未达上者不应令达上，已达上者应驱摈』等语(大品109)，确实不适格，彼等之出家与达上皆不成就，故不应令出家。知而令出家、令达上者，犯恶作。即使不知而令出家、令达上，知后亦应以灭相驱摈。
2539. ‘‘Sikkhamānāsāmaṇerīsu ca vippaṭipajjanto neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 115) aṭṭhakathāgatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘sace anupasampannadūsako’’ti. ‘‘Upasampadaṃ labhateva ca pabbajja’’nti idaṃ yathāṭhānepi yojetabbaṃ. Sā ca neva parājitāti idaṃ pana aṭṭhakathāya anāgatattā ca anupasampannāya upasampannavikappābhāvā ca na yojetabbaṃ. Asati hi upasampannavikappe parājitavikappāsaṅgaho paṭisedho niratthakoti sā pabbajjūpasampadānaṃ bhabbāyevāti daṭṭhabbā. Ime pana paṇḍakādayo ekādasa puggalā ‘‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’tiādivacanato (mahāva. 109) abhabbāyeva, nesaṃ pabbajjā ca upasampadā ca na ruhati, tasmā na pabbājetabbā. Jānitvā pabbājento, upasampādento ca dukkaṭaṃ āpajjati. Ajānitvāpi pabbājitā, upasampāditā ca jānitvā liṅganāsanāya nāsetabbā.
141十一不能人论释。
Ekādasaabhabbapuggalakathāvaṇṇanā.
2540『不应令达上者』，即不应令达上。『无戒师者』，即戒师不在场，或未作戒师之取得。『作』者，令无戒师者达上。『成恶作』者，戒师与众皆得恶作罪。『若作不坏』者，若无戒师之达上甘马已作，彼不坏，因由和合僧团以不坏、如法而作故。
2540.Nūpasampādanīyovāti na upasampādetabbova. Anupajjhāyakoti asannihitaupajjhāyo vā aggahitaupajjhāyaggahaṇo vā. Karototi anupajjhāyakaṃ upasampādayato. Dukkaṭaṃ hotīti ācariyassa ca gaṇassa ca dukkaṭāpatti hoti. Na kuppati sace katanti sace anupajjhāyakassa upasampadākammaṃ kataṃ bhaveyya, taṃ na kuppati samaggena saṅghena akuppena ṭhānārahena katattā.
2541『一派』者，无畏山住者。『确实不应取』，因注疏中坚固说故而说。彼语句如是。于此，即使戒师不在场，即使未作戒师之取得，然于甘马语中戒师之称说确实已作，应如是见。否则，因所说『不触及人』之甘马失坏可能发生，甘马将坏。正因此故，注疏中未说『未称说戒师』，而说『未令取戒师』(大品注疏117)。如同钵衣未圆满者达上时，于甘马语中称说『圆满之钵衣』此不存在之事物，即使以甘马语作，达上亦成就，如是称说『此佛护是具寿法护之达上希求者』此不存在之人，仅以存在词句之引导，以甘马语作，达上确实成就，应如是见。正因此故说『若作不坏』。『诸比丘！不应令无戒师者达上，若令达上，得恶作罪』(大品117)，仅说此许，未说『且彼人未达上』，因甘马失坏之相不可能发生，故说『确实不应取彼』。
2541.Eketi abhayagirivāsino. ‘‘Na gahetabbamevā’’ti aṭṭhakathāya daḷhaṃ vuttattā vuttaṃ. Taṃ vacanaṃ. Ettha ca upajjhāye asannihitepi upajjhāyaggahaṇe akatepi kammavācāyaṃ pana upajjhāyakittanaṃ kataṃyevāti daṭṭhabbaṃ. Aññathā ‘‘puggalaṃ na parāmasatī’’ti vuttāya kammavipattiyā sambhavato kammaṃ kuppeyya. Teneva ‘‘upajjhāyaṃ akittetvā’’ti avatvā ‘‘upajjhaṃ aggāhāpetvā’’ti (mahāva. aṭṭha. 117) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yathā ca aparipuṇṇapattacīvarassa upasampadākāle kammavācāyaṃ ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti asantaṃ vatthuṃ kittetvā kammavācāya katāyapi upasampadā ruhati, evaṃ ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti asantaṃ puggalaṃ kittetvā kevalaṃ santapadanīhārena kammavācāya katāya upasampadā ruhatiyevāti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘na kuppati sace kata’’nti. ‘‘Na, bhikkhave, anupajjhāyako upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 117) ettakameva vatvā ‘‘so ca puggalo anupasampanno’’ti avuttattā, kammavipattilakkhaṇassa ca asambhavato ‘‘na gahetabbameva ta’’nti vuttaṃ.
132『于其余一切处』者，于由僧团、众、般哒咖、贼住、共住、外道、退转者、畜生、杀母者、杀父者、杀阿拉汉者、比丘尼污染者、僧团破坏者、出佛身血者、二根者等戒师令达上之一切十三种分别中。世尊已说：『诸比丘！不应以僧团为戒师令达上，若令达上，得恶作罪』等。不仅于此十三种，且于『无钵者、无衣者、无衣钵者、乞得钵者、乞得衣者、乞得钵衣者』此六种分别中，此法则应配合。以『其余』一词之摄取，亦摄取此等。世尊已说此：『诸比丘！不应令无钵者达上，若令达上，得恶作罪』等(大品118)。『此法则』者，所说『若作不坏』之法则。
Sesesu sabbatthapīti saṅghagaṇapaṇḍakatheyyasaṃvāsakatitthiyapakkantakatiracchānagatamātupituarahantaghātakabhikkhunidūsakasaṅghabhedakalohituppādakaubhatobyañjanakasaṅkhātehi upajjhāyehi upasampāditesu sabbesu terasasu vikappesu. Vuttañhi bhagavatā ‘‘na, bhikkhave, saṅghena upajjhāyena upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi. Na kevalaṃ etesuyeva terasasu, atha ‘‘apattakaacīvarakaacīvarapattakayācitakapattayācitakacīvarayācitakapattacīvarakā’’ti etesu chasu vikappesu ayaṃ nayo yojetabboti. Sesa-ggahaṇena etesampi saṅgaho. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘na, bhikkhave, apattako upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’tiādi (mahāva. 118). Ayaṃ nayoti ‘‘na kuppati sace kata’’nti vuttanayo.
2542『二十五』者，二十四巴拉基咖，加上未满二十岁者，即为二十五。因为已说：『诸比丘！不应令已知未满二十岁之人达上。若令其达上者，应依法处理。』『达上』者，名为达上的达上。因此，在占波亚篇集中，对于『若僧团令其达上，某人被达上』等文句，在注疏中说：『令达上者，即依达上甘马而令入。』以『应灭摈』一词，从『诸比丘！般哒咖未达上者不应令达上』等语，显示即使已达上者，也应给予白衣而令还俗。
2542.Pañcavīsatīti catuvīsati pārājikā, ūnavīsativasso cāti pañcavīsati. Vuttañhi ‘‘na, bhikkhave, jānaṃ ūnavīsativasso puggalo upasampādetabbo. Yo upasampādeyya, yathādhammo kāretabbo’’ti (mahāva. 99). Osāroti upasampadāsaṅkhāto osāro. Teneva campeyyakkhandhake ‘‘tañce saṅgho osāreti, ekacco sosārito’’tiādipāṭhassa (mahāva. 396) aṭṭhakathāyaṃ ‘‘osāretīti upasampadākammavasena pavesetī’’ti (mahāva. aṭṭha. 396) vuttaṃ. ‘‘Nāsanāraho’’ti iminā ‘‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo’’tiādivacanato (mahāva. 109) upasampāditassāpi setakāni datvā gihibhāvaṃ pāpetabbataṃ dīpeti.
2543「手被砍断等三十二种」者，在占波篇集中——
2543.Hatthacchinnādibāttiṃsāti campeyyakkhandhake –
135『诸比丘！手断者，未达到达上，若僧团令其达上，则被达上。足断者……乃至……手足断者……耳断者……鼻断者……耳鼻断者……指断者……拇指断者……筋断者……蹼手者……驼背者……侏儒者……瘿瘤者……受烙印者……受鞭打者……已被通缉者……癫痫者……恶疾者……污染众者……独眼者……斜眼者……跛足者……半身不遂者……断行道者……老弱者……盲者……哑者……聋者……盲哑者……盲聋者……哑聋者……盲哑聋者，诸比丘！未达到达上，若僧团令其达上，则被达上。』此为三十二。
‘‘Hatthacchinno, bhikkhave, appatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, sosārito. Pādacchinno…pe… hatthapādacchinno… kaṇṇacchinno… nāsacchinno… kaṇṇanāsacchinno… aṅgulicchinno… aḷacchinno… kaṇḍaracchinno… phaṇahatthako… khujjo… vāmano… galagaṇḍī… lakkhaṇāhato… kasāhato… likhitako… sīpadiko… pāparogī… parisadūsako… kāṇo… kuṇī… khañjo… pakkhahato… chinniriyāpatho… jarādubbalo… andho… mūgo… padhiro… andhamūgo… andhapadhiro… mūgapadhiro… andhamūgapadhiro, bhikkhave, appatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, sosārito’’ti (mahāva. 396) bāttiṃsa.
136「癞病等十三种」者，在大篇集中所说——
Kuṭṭhiādi ca terasāti mahākhandhake āgatā –
137『癞病者、疮病者、癣病者、痨病者、癫痫者；
‘‘Kuṭṭhiṃ gaṇḍiṃ kilāsiñca, sosiñca apamārikaṃ;
138以及王臣者、盗贼者、已被通缉者、破坏僧团者。
Tathā rājabhaṭaṃ coraṃ, likhitaṃ kārabhedakaṃ.
139「被鞭打者、被烙印者、负债者、奴隶，若令其出家，得恶作。」
‘‘Kasāhataṃ narañceva, purisaṃ lakkhaṇāhataṃ;
140如所说者十三种。
Iṇāyikañca dāsañca, pabbājentassa dukkaṭa’’nti. –
141如是，这些四十五种已说。其中，被鞭打者、被烙印者、被刺字者这三种，因在两处都出现，故以不重复计取，应见为四十二种。
Yathāvuttā terasa.
142如是，这些四十五种已说。其中，被鞭打者、被烙印者、被刺字者这三种，因在两处都出现，故以不重复计取，应见为正是四十二种。
Evamete pañcacattālīsa vuttā. Tesu kasāhatalakkhaṇāhatalikhitakānaṃ tiṇṇaṃ ubhayattha āgatattā aggahitaggahaṇena dvācattālīseva daṭṭhabbā.
143“手断等三十二种，麻风病等十三种”，所说之诸人，于彼等，“不应授与达上”者，意为不适合达上。“若已授与”者，若诸比丘不观察不应作之性质，而已作名为达上之授与。“成就”者，成立也，彼等诸人即为已达上者之意趣。然而老师等则犯罪。如在占波篇集注疏中所说：“然而手断等三十二种，虽善授与、已授达上，彼等即为已达上者，不得对彼等说任何事。但老师、依止师及作甘马之僧团皆有罪，无人从罪中解脱。”
‘‘Hatthacchinnādibāttiṃsa , kuṭṭhiādi ca terasā’’ti ye puggalā vuttā, tesaṃ. Osāro appattoti upasampadāananurūpāti attho. Kato ceti akattabbabhāvamasallakkhantehi bhikkhūhi yadi upasampadāsaṅkhāto osāro kato bhaveyya. Rūhatīti sijjhati, te puggalā upasampannāyevāti adhippāyo. Ācariyādayo pana āpattiṃ āpajjanti. Yathāha campeyyakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ – ‘‘hatthacchinnādayo pana dvattiṃsa suosāritā, upasampāditā upasampannāva honti, na te labbhā kiñci vattuṃ. Ācariyupajjhāyā, pana kārakasaṅgho ca sātisārā, na koci āpattito muccatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 396).
2544-5因“诸比丘，我允许在一次求听中作二人或三人，且以一位依止师”（大品123）之语，若三位老师坐于一界内，取一位依止师之名，对三位求达上者各别各别地在同一刹那说甘马语而令三人达上，为示此为允许，故说“有一位依止师”等。
2544-5. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, dve tayo ekānussāvane kātuṃ, tañca kho ekena upajjhāyenā’’ti (mahāva. 123) vacanato sace tayo ācariyā ekasīmāyaṃ nisinnā ekassa upajjhāyassa nāmaṃ gahetvā tiṇṇaṃ upasampadāpekkhānaṃ visuṃ visuṃyeva kammavācaṃ ekakkhaṇe vatvā tayo upasampādenti, vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘ekūpajjhāyako hotī’’tiādi.
145“三人”者，此于义生起中，因有“众多长老”（大品123）之来文，故如是说。“一时”者，一刹那也。“求听”者，甘马语也。“令达上已”者，说已也。“甘马”者，达上甘马也。“不坏”者，不败坏也。“适当”者，因不败坏故，如是作为适当也。
‘‘Tayo’’ti idaṃ aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘sambahulānaṃ therāna’’nti (mahāva. 123) āgatattā vuttaṃ. Ekatoti ekakkhaṇe. Anusāvananti kammavācaṃ. Osāretvāti vatvā. Kammanti upasampadākammaṃ. Na ca kuppatīti na vipajjati. Kappatīti avipajjanato evaṃ kātuṃ vaṭṭati.
2546-7因“诸比丘，我允许在一次求听中作二人或三人”（大品123）之语，若一位老师取“佛护与法护与僧护是具寿舍利弗之达上希求者”之达上希求者各各之名而说甘马语，令二人或三人达上，亦适当也，为示此故说“有一位依止师”等。
2546-7. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, dve tayo ekānussāvane kātu’’nti (mahāva. 123) vacanato sace eko ācariyo ‘‘buddharakkhito ca dhammarakkhito ca saṅgharakkhito ca āyasmato sāriputtassa upasampadāpekkho’’ti upasampadāpekkhānaṃ paccekaṃ nāmaṃ gahetvā kammavācaṃ vatvā dve tayopi upasampādeti, vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘ekūpajjhāyako hotī’’tiādi.
147“希求达上”者，“达上希求者”，谓将达上者也。“彼等之名”者，彼等将达上者及戒师之名也。“依次令闻已”者，连结为：于甘马语中，以“佛护”等如所说之方式，于自己之处说已、令闻已，如是说也。“以彼”者，以一位老师也。“合为一”者，令二人三人合为一也。“令求听已”者，说甘马语已也。已作达上甘马。
Upasampadaṃ apekkhantīti ‘‘upasampadāpekkhā’’ti upasampajjanakā vuccanti. Tesaṃ nāmanti tesaṃ upasampajjantānañceva upajjhāyānañca nāmaṃ. Anupubbena sāvetvāti yojanā, ‘‘buddharakkhito’’tiādinā yathāvuttanayena kammavācāyaṃ sakaṭṭhāne vatvā sāvetvāti vuttaṃ hoti. Tenāti ekena ācariyena. Ekatoti dve tayo jane ekato katvā. Anusāvetvāti kammavācaṃ vatvā. Kataṃ upasampadākammaṃ.
2548“互相令求听已”者，互相令求听名已，义为取已，谓取互相之名而说甘马语，如是说也。
2548.Aññamaññānusāvetvāti aññamaññassa nāmaṃ anusāvetvā, gahetvāti attho, aññamaññassa nāmaṃ gahetvā kammavācaṃ vatvāti vuttaṃ hoti.
2549为示彼方式故说“苏玛诺”等。“苏玛诺”者，老师也。帝萨长老之戒师。弟子者，共住弟子也。“令求听”者，令闻甘马语也。“帝萨”者，先取为戒师者也。“苏玛诺长老之”者，先说老师长老也。此二人于一界中坐已，于一刹那，说互相之共住弟子之甘马语者，依各自之共住弟子，亦为戒师，依弟子，亦为老师，且为互相之众数满足者，如是说也。如所说：
2549. Taṃ vidhiṃ dassetumāha ‘‘sumano’’tiādi. Sumanoti ācariyo. Tissatherassa upajjhāyassa. Sissakaṃ saddhivihārikaṃ. Anusāvetīti kammavācaṃ sāveti. Tissoti paṭhamaṃ upajjhāyabhūtassa gahaṇaṃ. Sumanatherassāti paṭhamaṃ ācariyattheramāha. Ime dve ekasīmāyaṃ nisīditvā ekakkhaṇe aññamaññassa saddhivihārikānaṃ kammavācaṃ vadantā attano attano saddhivihārikaṃ paṭicca upajjhāyāpi honti, antevāsike paṭicca ācariyāpi honti, aññamaññassa gaṇapūrakā ca hontīti vuttaṃ hoti. Yathāha –
150“然若为异老师异戒师者，帝萨长老令求听苏玛诺长老之共住弟子，苏玛诺长老令求听帝萨长老之共住弟子，且互相为众数满足者，适当也”（大品注疏123）。
‘‘Sace pana nānācariyā nānāupajjhāyā honti, tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti , aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 123).
2550“在此”者，在此达上事中。“被禁止”者，被“不得无戒师而”（大品123）所禁止。“世间”者，日种子名为曼努，彼被称为最初劫时人类的始王，因生于其族系故，日是此者之亲族，故名日亲，即世尊，以彼。
2550.Idhāti imasmiṃ upasampadādhikāre. Paṭikkhittāti ‘‘na tveva nānupajjhāyenā’’ti (mahāva. 123) paṭisiddhā. Lokiyehi ādiccaputto manūti yo paṭhamakappiko manussānaṃ ādirājā vuccati, tassa vaṃse jātattā ādicco bandhu etassāti ādiccabandhu, bhagavā, tena.
164大篇集解说之注释。
Mahākhandhakakathāvaṇṇanā.