僧残篇
1僧伽底舍萨篇
Saṅghādisesakaṇḍaṃ
2一、诤讼者学处注释
1. Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā
1“以人类方式、以愤怒方式”者，是以多数方式而说。以此故将说“三心三受”。“为了判决之故”者，此中“判决”者，谓世俗判决。出家者亦称之为“诤事”，为了彼之作成之故，为了世俗判决之故，如是说。“正在违犯之刹那”者，正在违犯事之刹那，非在第三次劝谏时，此为意趣。“从僧团驱摈比丘尼”者，从比丘尼僧团驱摈已犯之比丘尼。此中于因上有作者之用法，作“被称为驱摈之因之法为‘应驱摈’”而说。
Mānussayavasenakodhūssayavasenāti bāhullanayena vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘ticittaṃ tivedana’’nti. Aḍḍakaraṇatthāyāti ettha aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccati. Yaṃ pabbajitā ‘‘adhikaraṇa’’ntipi vadanti, tassa karaṇatthāya vohārikavinicchayatthāyāti vuttaṃ hoti. Vītikkamakkhaṇeyevāti vatthujjhācārakkhaṇeyeva, na tatiyāya samanubhāsanāyāti adhippāyo. Bhikkhuniṃ saṅghato nissāretīti āpannaṃ bhikkhuniṃ bhikkhunisaṅghamhā nissāreti. Hetumhi cāyaṃ kattuvohāro ‘‘nissāraṇahetubhūtadhammo ‘nissāraṇīyo’ti vutto’’ti katvā.
2“在彼处站立之”者，在住所、乞食行道等任何处所站立之。“从彼处开始前往之”者，从彼处开始向判决者们近前前往之。“第二次”者，在第二次告知时。“以彼”者，以近事男。“如是被说之”者，被说“我与汝之事，汝应告知”之。“令他人说”者，令净人说。“无论如何被告知”者，净人或先告知比丘尼之事，或他人告知自己之事。净人或告知双方之事，或他人告知双方之事，如是无论如何被告知。“然而听闻双方之事”者，无论如何被告知，然而听闻双方之事后。
Yattha ṭhitāyāti upassayabhikkhācāramaggādīsu yasmiṃ ṭhāne ṭhitāya. Tato paṭṭhāya gacchantiyāti tato paṭṭhāya vohārikānaṃ santikaṃ gacchantiyā. Dutiyeti dutiyārocane. Tenāti upāsakena. Evaṃ vuttāyāti ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī’’ti vuttāya. Aññena kathāpetīti kappiyakārakena kathāpeti. Yathā vā tathā vā hi ārociyamāneti kappiyakārako vā bhikkhuniyā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu, itaro vā attano kathaṃ (pāci. aṭṭha. 679). Kappiyakārako vā ubhinnampi kathaṃ, itaro vā ubhinnampi kathaṃ ārocetūti evaṃ yathā tathā ārociyamāne. Ubhinnampi pana kathaṃ sutvāti yathā tathā vā ārocitaṃ pana ubhinnampi kathaṃ sutvā.
3“被牵引而前往”者，被说而向判决者们近前前往，此与“彼女无罪”相连结。如是在其余处亦然。“请求保护”者，请求如法之保护。今为显示如何请求之保护为如法，故说“在住所不指名告知他人所作之非行”。其中关于过去，有指名告知，有不指名告知；关于未来亦有指名告知，有不指名告知。
Ākaḍḍhiyamānā gacchatīti vuccamānā vohārikānaṃ santikaṃ gacchati, imassa ‘‘tassā anāpattī’’ti iminā sambandho. Evaṃ sesesupi. Rakkhaṃ yācatīti dhammikaṃ rakkhaṃ yācati. Idāni yathā yācitā rakkhā dhammikā hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘upassaye aññehi kataṃ anācāraṃ anodissa ācikkhantī’’ti vuttaṃ. Tattha atītaṃ ārabbha atthi odissa ācikkhanā (pāci. aṭṭha. 679), atthi anodissa ācikkhanā, anāgataṃ ārabbhāpi atthi odissa ācikkhanā, atthi anodissa ācikkhanā.
4如何关于过去指名告知？在比丘尼住所，村童、恶人等任何人行非行，或砍伐树木，或取果实非果实，或损坏资具。比丘尼前往判决者们处说“在我们住所作此事”。被问“由谁”时，告知“由某某与某某”。如是关于过去指名告知，彼不许可。若听闻彼而彼等判决者们对彼等施罚，一切归比丘尼之颈。即使有“将施罚”之意趣，亦归颈。然而若对彼说“施罚”，在取五马萨咖量时，成巴拉基咖。
Kathaṃ atītaṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti? Bhikkhunupassaye gāmadārakā, dhuttādayo vā ye keci anācāraṃ vā ācaranti, rukkhaṃ vā chindanti, phalāphalaṃ vā haranti, parikkhāre vā acchindanti. Bhikkhunī vohārike upasaṅkamitvā ‘‘amhākaṃ upassaye idaṃ nāma kata’’nti vadati. ‘‘Kenā’’ti vutte ‘‘asukena ca asukena cā’’ti ācikkhati. Evaṃ atītaṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti, sā na vaṭṭati. Tañce sutvā te vohārikā tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā hoti. ‘‘Daṇḍaṃ gaṇhissantī’’ti adhippāyepi sati gīvāyeva hoti. Sace pana tassa ‘‘daṇḍaṃ gaṇhathā’’ti vadati, pañcamāsakamatte gahite pārājikaṃ hoti.
5然而被彼等问“由谁”时，“由某某”，我们不许可说，汝们自当知。我们仅请求保护，请给予我们彼，亦令取回被盗之物，应如是说。如是不指名告知，彼许可。如是说时，即使彼等判决者们寻找彼等作者而对彼等施罚，一切连同继承物被取，比丘尼既非归颈，亦无罪。
Tehi ‘‘kenā’’ti vutte pana ‘‘asukenā’ti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati, tumheyeva jānissatha. Kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma, taṃ no detha, avahaṭabhaṇḍampi āharāpethā’’ti vattabbaṃ. Evaṃ anodissa ācikkhanā hoti, sā vaṭṭati. Evaṃ vutte sacepi te vohārikā te kārake gavesitvā tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ sāpateyyampi gahitaṃ, bhikkhuniyā neva gīvā, na āpatti.
6见取资具者，为了彼等之不利益，说“贼贼”亦不许可。如是说时，对彼等所施之罚，一切归比丘尼之颈。然而说自己言语之因“以此我之资具被取，令取回彼，勿对彼施罚”，许可。为奴婢等之利益作判决，此名为不净判决，不许可。
Parikkhāraṃ harante disvā tesaṃ anatthakāmatāya ‘‘coro coro’’ti vattumpi na vaṭṭati. Evaṃ vuttepi hi yaṃ tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā hoti. Attano vacanakaraṃ pana ‘‘iminā me parikkhāro gahito, taṃ āharāpehi, mā cassa daṇḍaṃ karothā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Dāsadāsivāpiādīnaṃ atthāya aḍḍaṃ karonti, ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma, na vaṭṭati.
7如何是关于未来而指名告发？如前所说方式，当他人做了不如法行等时，比丘尼对俗人如此说：『在我们的住处，他们做了这样那样的事，请你们保护我们，为了将来不再发生。』当被问『是谁这样做的？』时，她指名说：『是某某和某某。』如此即是关于未来而指名告发，这也是不允许的。因为当他们被处罚时，依前述方式，一切都是比丘尼的责任。其余如前相同。
Kathaṃ anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti? Vuttanayeneva parehi anācārādīsu katesu bhikkhunī vohārike evaṃ vadati ‘‘amhākaṃ upassaye idañcidañca karonti, rakkhaṃ no detha āyatiṃ akaraṇatthāyā’’ti. ‘‘Kena evaṃ kata’’nti vutte ‘‘asukena ca asukena cā’’ti ācikkhati. Evaṃ anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanā hoti, sāpi na vaṭṭati. Tesañhi daṇḍe kate purimanayeneva sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā. Sesaṃ purimasadisameva.
8但是，如果俗人在比丘尼住处，对那些做如此不如法行为者，击鼓宣告『我们将施以这样的处罚』，依命令而不停止者，经寻找后施以处罚，则比丘尼既无责任，也无罪。
Sace pana vohārikā bhikkhunupassaye evarūpaṃ anācāraṃ karontānaṃ ‘‘imaṃ nāma daṇḍaṃ karomā’’ti bheriṃ carāpetvā āṇāya atiṭṭhamāne pariyesitvā daṇḍaṃ karonti, bhikkhuniyā neva gīvā, na āpatti.
9这里所说关于比丘尼的，对比丘也是同样的规则。比丘也不允许指名告发，当因如此告发而他们被处罚时，一切都成为责任。依前述方式，使人被处罚者犯巴拉基咖。但是，虽然知道『他们将施以处罚』而不指名地说，而他们经寻找后确实施以处罚，则无过失。对于在寺院界内砍伐树木等者，取其斧头等工具在石头上敲打，这是不允许的。如果刀刃损坏，应使人修理后归还。追赶而夺取他们的用具，这也不应做。因为心是轻易转变的，当盗心生起时，可能会导致断根本。
Yo cāyaṃ bhikkhunīnaṃ vutto, bhikkhūnampi eseva nayo. Bhikkhunopi hi odissa ācikkhanā na vaṭṭati, yaṃ tathā ācikkhite tesaṃ daṇḍaṃ karonti, taṃ sabbaṃ gīvā hoti. Vuttanayeneva daṇḍaṃ gaṇhāpentassa pārājikaṃ. Yo pana ‘‘daṇḍaṃ karissantī’’ti jānantopi anodissa katheti, te ca pariyesitvā daṇḍaṃ karontiyeva, na doso. Vihārasīmāya rukkhādīni chindantānaṃ vāsipharasuādīni gahetvā pāsāṇe koṭṭenti, na vaṭṭati. Sace dhārā bhijjati, kārāpetvā dātabbā. Upadhāvitvā tesaṃ parikkhāre gaṇhanti, tampi na kātabbaṃ. Lahuparivattañhi cittaṃ, theyyacetanāya uppannāya mūlacchejjampi gaccheyya.
12诤讼者学处注释已毕。
Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
13二、令女贼出家学处注释
2. Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā
10在『马喇团、兵子团等』等处：『马喇团』者，名为供养那拉亚纳的团体，是在各处做设置饮水处、挖掘池塘等福业的团体。『兵子团』者，名为供养童子的团体。『法团』者，是供养教法、做种种福业的团体。『香商队』者，是制作种种香料的团体。『布商队』者，是布匹商人的集合，意思是织工团体。
Mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikantiādīsu (sārattha. ṭī. pācittiya 3.683) mallagaṇo nāma nārāyanabhattiko tattha tattha pānīyaṭṭhapanapokkharaṇikhaṇanādipuññakammakārako gaṇo. Bhaṭiputtagaṇo nāma kumārabhattikagaṇo. Dhammagaṇoti sāsanabhattiko anekappakārapuññakammakārako gaṇo. Gandhikaseṇīti anekappakārasugandhivikatikārako gaṇo. Dussikaseṇīti dussavāṇijasamūho, pesakāragaṇoti attho.
11『使出罪』者，即使受具足戒。当比丘尼们因某事离去时，不前往而在破界内，就在原坐处与自己的依止众一起使出罪者，从语与心生起；或者前往另一界或河流而使出罪者，从身、语、心生起，故说『盗出罪的生起』。未经询问而使出罪，是行为与非行为（作与非作）。不知规定者，即使是圣者也使出罪；或者在甘马语结束时、在犯罪时刻，依果报无记具足而有三心。
Vuṭṭhāpentiyāti upasampādentiyā. Kenaci karaṇīyena pakkantāsu bhikkhunīsu agantvā khaṇḍasīmaṃ yathānisinnaṭṭhāneyeva attano nissitakaparisāya saddhiṃ vuṭṭhāpentiyā vācācittato samuṭṭhāti (pāci. aṭṭha. 683), aññaṃ sīmaṃ vā nadiṃ vā gantvā vuṭṭhāpentiyā kāyavācācittato samuṭṭhātīti āha ‘‘corivuṭṭhāpanasamuṭṭhāna’’nti. Anāpucchā vuṭṭhāpanavasena kiriyākiriyaṃ. Paññattiṃ ajānantā ariyāpi vuṭṭhāpentīti vā kammavācāpariyosāne āpattikkhaṇe vipākābyākatasamaṅgitāvasena vā ticittaṃ.
16盗出罪学处注释已毕。
Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
17三、独往他村学处注释
3. Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā
12『另一村』即村与村之间。『河对岸』者，即河的彼岸。因为说了『应前往村与村之间』，所以只在另一村才有罪，不在自己村，故说『从自己村开始』等。『在围墙或近处越过』者，即越过有围墙之村的围墙，或越过无围墙之村的应有围墙之处。『以第二步越过』者，即以第二只脚在另一村的围墙或近处刚越过之时。但是，在某些典籍中见到这样的读法：『以一只脚在另一村的围墙越过，或踏入近处，犯土喇咤亚；以第二步刚越过，或刚踏入之时，犯桑喀地谢萨』，在那里『踏入，或刚踏入之时』这两个词与巴利经文相违。因为巴利经文是『使无围墙的村的近处越过』。同样也与《善见律》相违。因为在那里——
Añño gāmo gāmantaraṃ. Nadipāranti nadiyā pārimatīraṃ. ‘‘Gāmantaraṃ gaccheyyā’’ti (pāci. 687, 691) vuttattā aññasmiṃ gāmeyeva āpatti, na sakagāmeti āha ‘‘sakagāmato tāvā’’tiādi. Parikkhepe vā upacāre vā atikkanteti parikkhittassa gāmassa parikkhepe vā aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhāne vā atikkante. Dutiyena atikkantamatteti dutiyena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacāre vā atikkantamatte. Yesu pana potthakesu ‘‘ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā atikkante, upacāre vā okkante thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte, okkantamatte vā saṅghādiseso’’ti pāṭho dissati, tattha ‘‘okkante, okkantamatte vā’’ti etāni dve padāni pāḷiyā virujjhanti. ‘‘Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā’’ti (pāci. 692) hi pāḷi. Tathā samantapāsādikāyapi virujjhanti. Tattha hi –
13『围界可到达之处，以一足跨越，土喇咤亚。以第二足刚跨越之时，桑喀地谢萨。』又于此，从自村……乃至……以一足刚跨越另一村之围界或近处之时，土喇咤亚；以第二足刚跨越之时，桑喀地谢萨。
‘‘Parikkhepārahaṭṭhānaṃ ekena pādena atikkamati, thullaccayaṃ. Dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Apicettha sakagāmato…pe… ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacārevā atikkantamatte thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso’’ti –
14如是已说。因『跨越第一足时』等语句，此处所意图者乃以足步行进入，故说『以足步进入时有罪』。以此显示：即使以手背等或以神通进入，亦成立。此为此处之略说，详说则于《善见律》中已说，此为所意图。
Vuttaṃ. ‘‘Paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā’’tiādivacanato (pāci. 692) padasā gamanameva idhādhippetanti āha ‘‘padasā pavisantiyā āpattī’’ti. Iminā sacepi hatthipiṭṭhiādīhi vā iddhiyā vā pavisati, vaṭṭatiyevāti dasseti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana samantapāsādikāya (pāci. aṭṭha. 692) vuttoti adhippāyo.
15于渡河中，依渡河分别中所说相之河者，即『河者，名为覆盖三圆圈，于任何处渡越时下衣被湿』，此乃依渡河分别中所说相之河。因为渡河分别于此是以渡河之语而说。又『仅再渡回此岸者』，因欲往彼岸而下水故说。然于另一者，此女住于出发处，故往彼岸者无罪。若作诵经或精勤或其他某种业务，作意『日出前即往第二女近处』，于彼不知之时日出升起，无罪，故说『日出前即』等。然若『直至日出将住于此处』或无作意而住于精舍之一处，未达第二女之手臂距离，日出时犯桑喀地谢萨。手臂距离于此即是量度。超越手臂距离，即使同胎亦不守护。故说『同胎……乃至……有罪』。
Nadipāragamane vuttalakkhaṇāya nadiyāti ‘‘nadī nāma timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā antaravāsako temiyatī’’ti (pāci. 692) nadipāragamanavibhaṅge vuttalakkhaṇāya nadiyā. Nadipāragamanavibhaṅgo hi idha nadipāragamanasaddena vutto. Puna orimatīrameva paccuttarantiyā vāti paratīraṃ gantukāmatāya otiṇṇattā vuttaṃ. Itarissā pana ayaṃ pakkantaṭṭhāne ṭhitā hoti, tasmā paratīraṃ gacchantiyā anāpatti. Sace sajjhāyaṃ vā padhānaṃ vā aññaṃ vā kiñci kammaṃ kurumānā ‘‘pure aruṇeyeva dutiyikāya santikaṃ gamissāmī’’ti (pāci. aṭṭha. 692) ābhogaṃ karoti, ajānantiyā eva tassā aruṇo uggacchati , anāpattīti āha ‘‘pure aruṇeyevā’’tiādi. Atha pana ‘‘yāva aruṇuggamanā idheva bhavissāmī’’ti vā anābhogena vā vihārassa ekadese acchati, dutiyikāya hatthapāsaṃ na otarati, aruṇuggamane saṅghādiseso. Hatthapāsoyeva hi idha pamāṇaṃ. Hatthapāsātikkame ekagabbhopi na rakkhati. Tenāha ‘‘ekagabbhe…pe… āpattī’’ti.
16『见近处或闻近处』，于此，见近处者，名为第二女所站立处能见之处。闻近处者，名为所站立处，如迷路之声，如宣说听法之声，呼『尊姊』而发声时能闻其声之处。『因此』者，因舍弃名为舍弃见近处与闻近处之任一，因此。然于村内舍弃成立，故说『从跨越门柱起』等。其中『跨越门柱』者，即跨越门槛。『村外』者，即村之外处。『迷路而作高声』，故说『如迷路之声』。亦有说『如呼唤迷路者之声』。『发声者』即作声者。『于超越闻声有罪』，以此显示：见近处于如是闻近处被舍弃时不守护，仅舍弃即有桑喀地谢萨之罪。
Dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vāti ettha dassanūpacāro nāma yattha ṭhitaṃ dutiyikā passati. Savanūpacāro nāma yattha ṭhitā maggamūḷhasaddena viya, dhammassavanārocanasaddena viya ca ‘‘ayye’’ti saddāyantiyā saddaṃ suṇāti. Tasmāti yasmā ohīyanaṃ nāma dassanūpacārasavanūpacārānamaññatarassa vijahanaṃ, tasmā. Antogāme pana ohīyanaṃ vaṭṭatīti āha ‘‘indakhīlātikkamato paṭṭhāyā’’ti ādi. Tattha indakhīlātikkamatoti ummārātikkamato. Bahigāmeti gāmassa bahipadese. Maggamūḷhā uccāsaddaṃ karontīti āha ‘‘maggamūḷhasaddena viyā’’ti. Maggamūḷhaṃ avhāyantassa saddena viyātipi vadanti. Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā. ‘‘Saddassavanātikkame āpattiyevā’’ti iminā dassanūpacāro evarūpe savanūpacāre vijahite na rakkhati, jahitamatteva āpatti saṅghādisesassāti dasseti.
17『行于道』者，即行于同一道。若前者们以另一道而行，名为已出发，仅无罪。二人行时，一者不能随行，『令此女去』而舍弃，另一者亦『令此女被舍弃』而去，二人皆有罪。然若于行者中，前者亦取另一道，后者亦取另一道，一者住于另一者之出发处，二人皆无罪。
Maggaṃ gacchantīti ekamaggaṃ gacchanti. Sace purimāyo aññena maggena gacchanti, pakkantā nāma honti, anāpattiyeva. Dvinnaṃ gacchantīnaṃ ekā anubandhituṃ asakkontī ‘‘gacchatu aya’’nti ohīyati, itarāpi ‘‘ohīyatu aya’’nti gacchati, dvinnampi āpatti. Sace pana gacchantīsu purimāpi aññaṃ maggaṃ gaṇhāti, pacchimāpi aññaṃ, ekā ekissā pakkantaṭṭhāne tiṭṭhati, dvinnampi anāpatti.
18“桑喀地谢萨有四”，此问是就日出时，进入属于村间区域的河彼岸的比丘尼而说。她于凌晨时分从自己村庄出发，在日出时刚进入前述种类的河彼岸，便以一击同时犯下具有夜别离、村间、渡河、众中舍弃之相的四个桑喀地谢萨。
‘‘Saṅghādisesā caturo’’ti (pari. aṭṭha. 479) ayaṃ pañho aruṇuggamane gāmantarapariyāpannaṃ nadipāraṃ okkantabhikkhuniṃ sandhāya vutto. Sā hi sakagāmato paccūsasamaye nikkhamitvā aruṇuggamanakāle vuttappakāraṃ nadipāraṃ okkantamattāva rattivippavāsagāmantaranadipāragamanagaṇamhāohīyanalakkhaṇe ekappahāreneva caturo saṅghādisese āpajjati.
19“向派别转移者”，谓转移至外道处。“无障碍者”，谓无释放大象等障碍。
Pakkhasaṅkantāya vāti titthāyatanaṃ saṅkantāya. Anantarāyenāti hatthimocanādiantarāyaṃ vinā.
26关于前往另一村的学处之解释已完毕。
Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
27四、关于对被举罪者举罪羯磨的学处之解释
4. Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadavaṇṇanā
20“彼作业僧团者”，谓那个执行举罪羯磨的团体，即彼作业僧团。“或在转或转者”，谓在四十三种分类的出罪仪轨中行持。
Tassevakārakasaṅghassāti yo ukkhepanīyakammakārako gaṇo, tasseva kārakasaṅghassa. Vatte vā vattantinti tecattālīsappabhede netthāravatte vattamānaṃ.
29关于对被举罪者举罪羯磨的学处之解释已完毕。
Ukkhittakaosāraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
30五、关于接受食物第一学处之解释
5. Bhojanappaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
21“一方有染心者”，谓男子或比丘尼有染心。然而《大注疏》于此说“应视为比丘尼有染心”。这与“知为无染心而受取”此经文不相应。因为如果男子的有染心状态不是标准，那么何必说“知为无染心”这句话？只需说“双方无染心时无犯，无染心而受取”这样就可以了。“双方皆无染心时”，谓男子与比丘尼，在双方皆无染心时受取者，一切无犯。“或知为无染心而受取者”，谓自身虽是无染心，即使对方有染心，也以“此是无染心”之想，从彼手中受取者。或者自身虽是无染心，但知道他人有染心或无染心，却以“有染心”之想而受取者，唯犯恶作。此于紧接着的学处中已说：“‘大姊，你为何不受取？’‘大德，我有染心。’‘大姊，那么你是有染心吗？’‘大德，我非有染心。’”
Ekatoavassuteti puggalassa vā bhikkhuniyā vā avassute. Mahāpaccariyaṃ panettha ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāveti daṭṭhabba’’nti (pāci. aṭṭha. 701) vuttaṃ. Taṃ ‘‘anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 703) imāya pāḷiyā na sameti. Yadi hi puggalassa avassutabhāvo nappamāṇaṃ, kiṃ ‘‘anavassutoti jānantī’’ti iminā vacanena, ‘‘anāpatti ubhatoanavassutā honti, anavassutā paṭiggaṇhātī’’ti ettakameva vattabbaṃ siyā. Ubhosu anavassutesūti puggalo ceva bhikkhunī cāti ubhosu anavassutesu gaṇhantiyā sabbathāpi anāpatti. ‘‘Anavassuto’’ti vā ñatvā gaṇhantiyāti sayaṃ anavassutā samānā avassutepi ‘‘anavassuto aya’’nti saññāya tassa hatthato paṭiggaṇhantiyā. Atha sayaṃ anavassutāpi aññaṃ avassutaṃ vā anavassutaṃ vā ‘‘avassuto’’ti ñatvā paṭiggaṇhāti, dukkaṭameva. Vuttañhetaṃ anantarasikkhāpade ‘‘kissa tvaṃ, ayye, na paṭiggaṇhāsīti, avassutā, ayyeti, tvaṃ pana, ayye, avassutāti, nāhaṃ, ayye, avassutā’’ti.
32关于接受食物第一学处之解释已完毕。
Bhojanappaṭiggahaṇapaṭhamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
33六、关于接受食物第二学处之解释
6. Bhojanappaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadavaṇṇanā
22恶作等乃至桑喀地谢萨为终的诸罪，依此学处仅是教唆，而其余罪的分类则依第一学处，故说“她如是以教唆”等。
Dukkaṭādikā saṅghādisesapariyosānā āpattiyo iminā sikkhāpadena uyyojikāyeva, itarissā pana āpattibhedo paṭhamasikkhāpadenāti āha ‘‘sā evaṃ uyyojanenā’’tiādi.
23“出于怜愍诸家”，谓出于对诸家的同情。
Kulānuddayatāyāti kulānukampakatāya.
36受食第二学处之解释已毕。
Bhojanappaṭiggahaṇadutiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
37第七至第十三 往来等学处之解释
7-13. Sañcarittādisikkhāpadavaṇṇanā
24第七等诸学处，其义明显。
Sattamādīni uttānatthāneva.
39往来等学处之解释已毕。
Sañcarittādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
40第十四至第十七 破僧等学处之解释
14-17. Saṅghabhedakādisikkhāpadavaṇṇanā
25“比丘尼不破僧团”，羯磨与诵戒，以此二者为破，彼（比丘尼）与此二者不俱，故比丘尼不破僧团。并非仅因无别住，故说“因覆藏之缘故亦”等。此中应见“因覆藏之缘故亦不犯恶作”之读法，意为：因覆藏之缘故亦不犯恶作。如是作已——
Bhikkhunī saṅghaṃ na bhindatīti kammaṃ, uddeso cāti dvīhi bhedo, so tāya saddhiṃ natthīti bhikkhunī saṅghaṃ na bhindati. Na kevalaṃ parivāsābhāvoyevāti āha ‘‘chādanapaccayāpī’’tiādi. Ettha ca ‘‘chādanapaccayāpi na dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti pāṭho daṭṭhabbo, chādanapaccayāpi dukkaṭaṃ na āpajjatīti attho. Evañca katvā –
26“犯重罪，有余；
‘‘Āpajjati garukaṃ sāvasesaṃ;
27因不恭敬而覆藏；
Chādeti anādariyaṃ paṭicca;
28非比丘尼，亦不触犯过；
Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ;
29此问由诸善巧者所思择。”
Pañhāmesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481) –
30此中，比丘尼的禁止是成立的。然而，在那些写本中，若见“因覆藏之缘故则犯恶作”的读法，无“不”字，应视为放逸书写。“因此”，因为名为别住者不存在，故因此。“净化自己之界后，或于住处界”，是唯就住处所结之界而说。“不能净化者”，谓不能净化住处界者。
Ettha bhikkhuninisedho upapanno hoti. Yesu pana potthakesu ‘‘chādanapaccayā pana dukkaṭaṃ āpajjatī’’ti vinā na-kāraṃ pāṭho dissati, so pamādalekhoti daṭṭhabbaṃ. Tasmāti yasmā parivāso nāma natthi, tasmā. Attano sīmaṃ sodhetvā vihārasīmāya vāti vihāre baddhasīmameva sandhāya vuttaṃ. Sodhetuṃ asakkontīhīti vihārasīmaṃ sodhetuṃ asakkontīhi.
31“仅示入口”，谓仅示进入之方便。于此有问：那么，为何不如同比丘别住论中所说“有围墙的住处，从围墙起；无围墙的住处，从应围墙之处起，越过两石掷之距离”，而于此说“从村之近处及比丘尼住处之近处，越过两石掷之距离”呢？对此，有些人说：“比丘越过所说之处，于村中亦可作彼羯磨，然比丘尼于村中则不可，故如是说。”另有人则说：“比丘于村中亦不可。比丘住处者，本已越过村之近处而立，故不说村，仅于下文说住处之近处。然比丘尼之住处即在村中，非在外，故于此示村之近处及住处之近处二者。所以二处之义实无差别。”应审察而取此中相应者。
Mukhamattanidassananti pavesopāyamattanidassanaṃ. Etthāha – atha kasmā yathā bhikkhumānattakathāya ‘‘parikkhittassa vihārassa parikkhepato, aparikkhittassa vihārassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkammā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. nigamanavaṇṇanā) vuttaṃ, evamavatvā ‘‘gāmūpacārato ca bhikkhūnaṃ vihārūpacārato ca dve leḍḍupāte atikkamitvā’’ti idha vuttanti? Tatra ceke vadanti ‘‘bhikkhūnaṃ vuttappakāraṃ padesaṃ atikkamitvā gāmepi taṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭati, bhikkhunīnaṃ pana gāme na vaṭṭati, tasmā evaṃ vutta’’nti. Apare pana bhaṇanti ‘‘bhikkhūnampi gāme na vaṭṭati, bhikkhuvihāro nāma pubbeyeva gāmūpacāraṃ atikkamitvā tiṭṭhati , tasmā gāmaṃ avatvā vihārūpacārameva heṭṭhā vuttaṃ. Bhikkhunīnaṃ pana vihāro gāmeyeva, na bahi, tasmā gāmūpacārañca vihārūpacārañca ubhayamevettha dassitaṃ. Tasmā ubhayatthāpi atthato nānātthaṃ natthī’’ti. Vīmaṃsitvā yañcettha yujjati, taṃ gahetabbaṃ.
32“从彼时起”，谓从告知之时起。
Tato paṭṭhāyāti ārocitakālato paṭṭhāya.
49破僧等学处之解释已毕。
Saṅghabhedakādisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
50如是，于《度疑》中巴帝摩卡之解释
Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
51在《律义宝匣》的《隐义阐明》中。
Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ
52比丘尼巴帝摩卡中桑喀地谢萨的注释结束。
Bhikkhunipātimokkhe saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā.