9. 离衣抉择论
1九、离衣决断论
9. Cīvaravippavāsavinicchayakathā
51如是显示了决意与分别的决断论说之后，现在为了显示与衣离宿的决断，而说「与衣离宿」等。其中，cīyatīti（被覆护）故为cīvaraṃ（衣），意思是作成覆护、积聚，是圣者之幢、殊胜之衣。但在此处，仅指以三衣决意而决意后受持的三衣而已。「vinā（离）」是表舍弃义的不变词。「vasanaṃ（住）」为宿，「vinā vāso（离宿）」即离衣而宿，「cīvarena vināvāso（以衣离宿）」即与衣离宿。应当这样看：在应说「衣离宿（cīvaravippavāso）」之处，依说者之意欲，或为了补足偈颂之句，作不省略复合词而如是说。如是将说「以三衣决意……乃至……离宿」，意思是：以「我决意此僧伽帝，我决意此郁多罗僧，我决意此安陀会」这样以名称决意的三衣，与其中任何一件离宿，即使与一件离而住也不允许，与衣离宿的比丘随着黎明升起，衣成为尼萨耆亚，并犯巴吉帝亚，这是其关联。「应住」，此处住的行为是四威仪所共通的，因此无论是贴身或不贴身，在一寻半量的范围内，站立者、行走者、坐者、卧者，保持在伸手及的范围内而住，名为住。
51. Evaṃ adhiṭṭhānavikappanavinicchayakathaṃ dassetvā idāni cīvarena vināvāsavinicchayakaraṇaṃ dassetuṃ ‘‘cīvarenavināvāso’’tyādimāha. Tattha cīyatīti cīvaraṃ, cayaṃ sañcayaṃ karīyatīti attho, ariyaddhajo vatthaviseso. Idha pana ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhahitvā dhāritaṃ cīvarattayameva. Vināti vajjanatthe nipāto. Vasanaṃ vāso, vinā vāso vināvāso, cīvarena vināvāso cīvaravināvāso, ‘‘cīvaravippavāso’’ti vattabbe vatticchāvasena, gāthāpādapūraṇatthāya vā aluttasamāsaṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tathā ca vakkhati ‘‘ticīvarādhiṭṭhānena…pe… vippavāso’’ti, ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmi, imaṃ antaravāsakaṃ adhiṭṭhāmī’’ti evaṃ nāmena adhiṭṭhitānaṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ ekekena vippavāsoti attho, ekenapi vinā vasituṃ na vaṭṭati, vasantassa bhikkhuno saha aruṇuggamanā cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti, pācittiyañca āpajjatīti sambandho. Vasitabbanti ettha vasanakiriyā catuiriyāpathasādhāraṇā, tasmā kāyalaggaṃ vā hotu alaggaṃ vā, aḍḍhateyyaratanassa padesassa anto katvā tiṭṭhantopi carantopi nisinnopi nipannopi hatthapāse katvā vasanto nāma hoti.
2如是显示了一般的不离宿特相之后，现在为了依村等十五种处所而特别显示，说「村」等。其中，村与住区是明显的。「伍多西德」名为车乘等物品的棚屋。「阿德」名为以砖块建造的厚壁、四五层楼的殊胜楼阁，为了抵御敌王等。「马喇」名为包含单一尖顶的四方楼阁。「巴萨德」名为长形楼阁。「汉米亚」名为平顶楼阁，所谓平顶楼阁，即附有月台庭院的楼阁。「萨托」名为步行商队或车队。「盖德」名为早稻晚稻的生长之处。「达娘咖拉纳」名为打谷场。「阿拉摩」名为花园或果园。寺院等是明显的。其中应知住区等是指在村外建立的才被摄取。因为在村内建立的，以村的摄取而被摄取，故仅是村的范围。以村的摄取，镇与城也被摄取了。
Evaṃ sāmaññato avippavāsalakkhaṇaṃ dassetvā idāni gāmādipannarasokāsavasena visesato dassetumāha ‘‘gāmi’’ccādi. Tattha gāmanivesanāni pākaṭāneva. Udosito nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. Aṭṭo nāma paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. Māḷo nāma ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. Pāsādo nāma dīghapāsādo. Hammiyaṃ nāma muṇḍacchadanapāsādo, muṇḍacchadanapāsādoti ca candikaṅgaṇayutto pāsādoti vuccati. Sattho nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Khettaṃ nāma pubbaṇṇāparaṇṇānaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Dhaññakaraṇaṃ nāma khalamaṇḍalaṃ. Ārāmo nāma pupphārāmo phalārāmo. Vihārādayo pākaṭā eva. Tattha nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhāni gahitānīti veditabbaṃ. Antogāme ṭhitānañhi gāmaggahaṇena gahitattā gāmaparihāroyevāti. Gāmaggahaṇena ca nigamanagarānipi gahitāneva honti.
3「或以壕沟围绕」，以此显示：即使四周以河、池等水围绕，也是被围绕的。「超越那量」，即超越屋上空中一寻半量。「或在集会堂应住」，以此显示：sabhā（集会堂）一词的同义词sabhāya是中性。因为sabhā一词是阴性，sabhāya一词是中性。「或在门口」，即在城的门口。「那些」，即集会堂与城门口的。那街道，以集会堂与门的摄取，那里的一切房屋也被摄取，而中间街道也被摄取了。而且在此，住在门、街道、房屋中的人，应避免入村、同宿等过失，必须具足善覆藏等。但集会堂若是为一切人住宿而建造如客舍，如在中间寺院一样，允许随意住宿，应当知道。「拿过来放在屋中」，即离开街道而放在另一屋中。因此说「街道的伸手及范围不守护」。「前或后的伸手及范围」，是就房屋的伸手及范围而说。
Parikhāya vā parikkhittoti iminā samantā nadītaḷākādiudakena parikkhittopi parikkhittoyevāti dasseti. Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāti gharassa upari ākāse aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ atikkamitvā. Sabhāye vā vatthabbanti iminā sabhāsaddassa pariyāyo sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgo atthīti dasseti. Sabhāsaddo hi itthiliṅgo, sabhāyasaddo napuṃsakaliṅgoti. Dvāramūle vāti nagarassa dvāramūle vā. Tesanti sabhāyanagaradvāramūlānaṃ. Tassā vīthiyā sabhāyadvārānaṃ gahaṇeneva tattha sabbānipi gehāni, sā ca antaravīthi gahitāyeva hoti. Ettha ca dvāravīthigharesu vasantena gāmappavesanasahaseyyādidosaṃ pariharitvā suppaṭicchannatādiyutteneva bhavitabbaṃ. Sabhā pana yadi sabbesaṃ vasanatthāya papāsadisā katā, antarārāme viya yathāsukhaṃ vasituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Atiharitvā ghare nikkhipatīti vīthiṃ muñcitvā ṭhite aññasmiṃ ghare nikkhipati. Tenāha ‘‘vīthihatthapāso na rakkhatī’’ti. Purato vā pacchato vā hatthapāseti gharassa hatthapāsaṃ sandhāya vadati.
4如是显示了依村的离宿与不离宿之后，现在为了依住区而显示，说「若是一家所有的住区」等。其中，「伍瓦拉咖」名为内室里面的另一内室，他们说，或这是内室的同义词。现在为了依伍多西德等而显示，说「伍多西德」等。其中，「以前述方式」，即以「一家所有的伍多西德，被围绕」等在住区中所说的方式。「如是（eva）」词是殊义退转之义。以此显示：没有特殊。
Evaṃ gāmavasena vippavāsāvippavāsaṃ dassetvā idāni nivesanavasena dassento ‘‘sace ekakulassa santakaṃ nivesanaṃ hotī’’tiādimāha. Tattha ovarako nāma gabbhassa abbhantare añño gabbhoti vadanti, gabbhassa vā pariyāyavacanametaṃ. Idāni udositādivasena dassento ‘‘udositi’’ccādimāha. Tattha vuttanayenevāti ‘‘ekakulassa santako udosito hoti parikkhitto cā’’tiādinā nivesane vuttanayena. Eva-saddo visesanivatti attho. Tena viseso natthīti dasseti.
5现在，为了显示那些有差别之处，说「若是一家的船」等。其中，「遍取后」是指穿透后，或覆盖后。以「由进入内部者」等来阐明已说的意义。其中，「由进入内部者」是指进入村内部，或河内部。「以商队」是文句的省略。「得河的范围」，在此，三部《甘提帕达》中都说：「因为河的范围未单独说，如在村等之外一样，仅衣手及范围是河的范围。」但其他人说：「以此注疏之语，河的范围也单独成立，故河手及范围不应舍弃。」然而，正如在露地以七间隔而得森林范围，同样在河中，以水的投掷而得河的范围，作此理解，注疏中河的范围可能未单独说，因为七间隔与水投掷的界限在森林与河中是以无结界而得到的。若如此，在海洋、自然湖、池塘中，范围也未说而成立，因为与河有相同特相；但在「河手及范围不应舍弃」的意义上，因为河极广阔且多人共用，置衣于河内而站在河手及范围，可能不能知道衣的状况。这道理在海洋、自然湖、池塘中也一样。但站在水投掷内部或其手及范围则可能，这是我们自己的见解，应审察后取用。「寺院界」，是关联不离衣界而说。而且在此，即使寺院是多家所有，在不离衣界限定的内部一切处都有衣不离衣的可能性，因为这是主要的，在那里不得商队范围，故说「应去寺院而住」。「商队附近」，这是依前述内部限定而说。
Idāni yesu viseso atthi, te dassento ‘‘sace ekakulassa nāvā’’tiādimāha. Tattha pariyādiyitvāti vinivijjhitvā, ajjhottharitvā vā. Vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘antopaviṭṭhenā’’tiādinā. Tattha antopaviṭṭhenāti gāmassa, nadiyā vā antopaviṭṭhena. ‘‘Satthenā’’ti pāṭhaseso. Nadīparihāro labbhatīti ettha ‘‘visuṃ nadīparihārassa avuttattā gāmādīhi aññattha viya cīvarahatthapāsoyeva nadīparihāro’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Aññe pana ‘‘iminā aṭṭhakathāvacanena nadīparihāropi visuṃ siddhoti nadīhatthapāso na vijahitabbo’’ti vadanti. Yathā pana ajjhokāse sattabbhantaravasena araññaparihāro labbhati, evaṃ nadiyaṃ udakukkhepavasena nadīparihāro labbhatīti katvā aṭṭhakathāyaṃ nadīparihāro visuṃ avutto siyā sattabbhantaraudakukkhepasīmānaṃ araññanadīsu abaddhasīmāvasena labbhamānattā. Evañca sati samuddajātassaresupi parihāro avuttasiddho hoti nadiyā samānalakkhaṇattā, nadīhatthapāso na vijahitabboti pana atthe sati nadiyā ativitthārattā bahusādhāraṇattā ca antonadiyaṃ cīvaraṃ ṭhapetvā nadīhatthapāse ṭhitena cīvarassa pavattiṃ jānituṃ na sakkā bhaveyya. Esa nayo samuddajātassaresupi. Antoudakukkhepe vā tassa hatthapāse vā ṭhitena pana sakkāti ayaṃ amhākaṃ attanomati, vicāretvā gahetabbaṃ. Vihārasīmanti avippavāsasīmaṃ sandhāyāha. Ettha ca vihārassa nānākulasantakabhāvepi avippavāsasīmāparicchedabbhantare sabbattha cīvaraavippavāsasambhavato padhānattā tattha satthaparihāro na labbhatīti ‘‘vihāraṃ gantvā vasitabba’’nti vuttaṃ. Satthasamīpeti idaṃ yathāvuttaabbhantaraparicchedavasena vuttaṃ.
6因为说「在多家所有的、有围墙的田中，置衣后，应在田门口或其手及范围住」，因此在田门口之外的田中住者，置衣后，必须作在手及范围内而住。
Yasmā ‘‘nānākulassa parikkhitte khette cīvaraṃ nikkhipitvā khettadvāramūle vā tassa hatthapāse vā vatthabba’’nti vuttaṃ, tasmā dvāramūlato aññattha khettepi vasantena cīvaraṃ nikkhipitvā hatthapāse katvāyeva vasitabbaṃ.
7他们说：「住所」是指有围墙或无围墙的整个住处。但在「在哪个住所」这句中，仅指单一房屋。然而在《疑惑消除》中则说：「『住所』是指近行界。『在哪个住所』是指其内部庭院等而说。」此处「一家等所有」的限定，应依建造者而知。
Vihāro nāma saparikkhitto vā aparikkhitto vā sakalo āvāsoti vadanti. Yasmiṃ vihāreti ettha pana ekagehameva vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.491-494) pana ‘‘vihāro nāma upacārasīmā. Yasmiṃ vihāreti tassa antopariveṇādiṃ sandhāya vutta’’nti vuttaṃ. Ekakulādisantakatā cettha kārāpakānaṃ vasena veditabbā.
8「正午时分周围荫影所及之处」：这是指当日轮于大道上直行而到达正午时，荫影所及的那个地方，依此而说。然而在《疑惑消除》中则说：「『荫影所触之处』是指直线不偏的土块投掷所及范围内而说。」「在不能往返的途中」：这是指那些当日前往而不能返回的海中诸岛，如此连结。「从其余者」：是指从东方的衣。
Yaṃ majjhanhike kāle samantā chāyā pharatīti yadā mahāvīthiyaṃ ujukameva gacchantaṃ sūriyamaṇḍalaṃ majjhanhikaṃ pāpuṇāti, tadā yaṃ okāsaṃ chāyā pharati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘chāyāya phuṭṭhokāsassāti ujukaṃ avikkhittaleḍḍupātabbhantaraṃ sandhāya vadatī’’ti vuttaṃ. Agamanapatheti tadaheva gantvā nivattetuṃ asakkuṇeyyake samuddamajjhe ye dīpakā, tesūti yojanā. Itarasminti puratthimadisāya cīvare.
52「入河」：是指放开手及范围而入。「不犯」：是指不犯因受用而缘的恶作。故说「因为他」等。「因不应受用」：以此证明未舍弃尼萨耆亚衣而受用者的恶作是无心的。「应着一件，将一件置于肩上而行」：这是因在众人往来之处若不如此而行则不适当，故如是说，并非因为是犯戒的构成要素。因在村外也应置而不应着，故说「应作律仪行事」。或者，在住所中不见同类的比丘，若如此，应往集会堂作律仪行事，如此连结。「往集会堂者应以三衣中的何衣而行」，故说「以下衣与上衣」，因为失衣者可着下衣与上衣。然而「桑喀帝应如何处理」，故说「将桑喀帝置于村外」。于上衣及置于村外的桑喀帝，应先作律仪行事，然后着上衣，再于下衣作之。此中应知，即使置于村外者，因律仪行事之语故，即使背向而立，也可舍弃，并可将已舍弃者给予。
52.Nadiṃ otaratīti hatthapāsaṃ muñcitvā otarati. Nāpajjatīti paribhogapaccayā dukkaṭaṃ nāpajjati. Tenāha ‘‘so hī’’tiādi. Aparibhogārahattāti iminā nissaggiyacīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjantassa dukkaṭaṃ acittakanti siddhaṃ. Ekaṃpārupitvā ekaṃ aṃsakūṭe ṭhapetvā gantabbanti idaṃ bahūnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne evaṃ akatvā gamanaṃ na sāruppanti katvā vuttaṃ, na āpattiaṅgattā. Bahigāme ṭhapetvāpi apārupitabbatāya vuttaṃ ‘‘vinayakammaṃ kātabba’’nti. Atha vā vihāre sabhāgaṃ bhikkhuṃ na passati, evaṃ sati āsanasālaṃ gantvā vinayakammaṃ kātabbanti yojanā. Āsanasālaṃ gacchantena kiṃ tīhi cīvarehi gantabbanti āha ‘‘santaruttarenā’’ti naṭṭhacīvarassa santaruttarasādiyanato. Saṅghāṭi pana kiṃ kātabbāti āha ‘‘saṅghāṭiṃbahigāme ṭhapetvā’’ti. Uttarāsaṅge ca bahigāme ṭhapitasaṅghāṭiyañca paṭhamaṃ vinayakammaṃ katvā pacchā uttarāsaṅgaṃ nivāsetvā antaravāsake kātabbaṃ. Ettha ca bahigāme ṭhapitassapi vinayakammavacanato parammukhāpi ṭhitaṃ nissajjituṃ, nissaṭṭhaṃ dātuñca vaṭṭatīti veditabbaṃ.
10因年少者行走时具有热诚，故说「然依止不中断」。「片刻……中断」：这是因热诚行走的中断而说。然而，那些在黎明前起身、具有热诚而行者，即使黎明在中途升起，依止也不中断，因为说「乃至黎明升起而卧者」故。因此说「入村……不中断」。「未取彼此之言」等中，因具有热诚，在行走的刹那未说中断。「因母牛之怖畏」：是指因带着小牛的母牛奔来以角攻击的怖畏。「依止中断」：在此，因母牛怖畏等而站立者，由于应站到怖畏止息，因不能决定「我将在黎明之内而行」，故说。然而，在能如此决定之处，即使中途黎明升起，依止也不中断，如同为药而入村的年少者。
Daharānaṃ gamane saussāhattā ‘‘nissayo pana na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Muhuttaṃ…pe… paṭippassambhatīti saussāhatte gamanassa upacchinnattā vuttaṃ, tesaṃ pana purāruṇā uṭṭhahitvā saussāhena gacchantānaṃ aruṇe antarā uṭṭhitepi na paṭippassambhati ‘‘yāva aruṇuggamanā sayantī’’ti vuttattā. Teneva ‘‘gāmaṃ pavisitvā…pe… na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Aññamaññassa vacanaṃ aggahetvātiādimhi saussāhattā gamanakkhaṇe paṭippassaddhi na vuttā. Dhenubhayenāti taruṇavacchagāvīnaṃ ādhāvitvā siṅgena paharaṇabhayena. Nissayo ca paṭippassambhatīti ettha dhenubhayādīhi ṭhitānaṃ yāva bhayavūpasamā ṭhātabbato ‘‘antoaruṇeyeva gamissāmī’’ti niyametuṃ asakkuṇeyyattā vuttaṃ. Yattha pana evaṃ niyametuṃ sakkā, tattha antarā aruṇe uggatepi nissayo na paṭippassambhati bhesajjatthāya gāmaṃ paviṭṭhadaharānaṃ viya.
11“界内之村”者，是就于不离衣界羯磨之后所建立的村而言，因为除村与村近行之外而作羯磨故。“已入者”：由于是不离衣界，师与弟子各自分别前往时，诸衣既不成应舍，依止也不因有勤策而舍。“中途”：闻法而来者之中途。
Antosīmāyaṃgāmanti avippavāsasīmāsammutito pacchā patiṭṭhāpitagāmaṃ sandhāya vadati gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā sammannitabbato. Paviṭṭhānanti ācariyantevāsikānaṃ visuṃ visuṃ gatānaṃ avippavāsasīmattā neva cīvarāni nissaggiyāni honti, saussāhatāya na nissayo paṭippassambhati. Antarāmaggeti dhammaṃ sutvā āgacchantānaṃ antarāmagge.
13如此，在作为《律摄》注释的《律庄严》中，
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
14名为“离衣裁定论庄严”
Cīvaravippavāsavinicchayakathālaṅkāro nāma
15第九品。
Navamo paricchedo.