3. 药事等办理抉择论
13. 药等事决择论
3. Bhesajjādikaraṇavinicchayakathā
15如是讲说资具决择后，今为讲说药作、护卫、交往之决择，故说「药」等。其中，医师之此业为药。何者？治疗也。所作即作，药之作即药作，即所谓医师业之作。周遍守护故为护卫，义为守护。交往即交往，义为与自己及他人建立关系。其中，于母论中我所说「药作及护卫、交往」之决择，即于彼药作决择中完全确立。与此等共法者为共法者，彼等之，义为于一师教法中共学法者。或者，致力于共法者为共法者，彼等之，义为以学者身致力于名为共法之学处者。以离转依戒等相应之状态而相等者，为同戒、同信、同慧者。以此显示对破戒者及异见者，亦可不作。
15. Evaṃ parikkhāravinicchayaṃ kathetvā idāni bhesajjakaraṇaparittapaṭisanthārānaṃ vinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘bhesajjā’’tiādimāha. Tattha bhisakkassa idaṃ kammaṃ bhesajjaṃ. Kiṃ taṃ? Tikicchanaṃ . Kariyate karaṇaṃ, bhesajjassa karaṇaṃ bhesajjakaraṇaṃ, vejjakammakaraṇanti vuttaṃ hoti. Parisamantato tāyati rakkhatīti parittaṃ, ārakkhāti attho. Paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro, attanā saddhiṃ aññesaṃ sambandhakaraṇanti attho. Tattha yo vinicchayo mātikāyaṃ ‘‘bhesajjakaraṇampi ca parittaṃ, paṭisanthāro’’ti (vi. saṅga. aṭṭha. ganthārambhakathā) mayā vutto , tasmiṃ samabhiniviṭṭhe bhesajjakaraṇavinicchaye. Sahadhammo etesanti sahadhammikā, tesaṃ, ekassa satthuno sāsane sahasikkhamānadhammānanti attho. Atha vā sahadhamme niyuttā sahadhammikā, tesaṃ, sahadhammasaṅkhāte sikkhāpade sikkhamānabhāvena niyuttānanti attho. Vivaṭṭanissitasīlādiyuttabhāvena samattā samasīlasaddhāpaññānaṃ. Etena dussīlānaṃ bhinnaladdhikānañca akātumpi labbhatīti dasseti.
2从亲属许可处或者，从自己或彼等之亲属许可处。未作求听，未作，以不适当故未曾作之求听为未作求听。然于金刚智疏中说：「未作求听者，非以求听。彼因未许可故，虽作亦如未作，故为未作求听，『诸尊请说，为何事』，如是于未作处之求听为未作求听」。于义明疏中：「为病者利益，从未许可处，因求听已许可故，虽作亦如未作，故为未作求听，『尊者请说，为资具』，如是于未作许可处之求听为未作求听」。
Ñātakapavāritaṭṭhānato vāti attano vā tesaṃ vā ñātakapavāritaṭṭhānato. Na kariyitthāti akatā, ayuttavasena akatapubbā viññatti akataviññatti. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘akataviññattiyāti na viññattiyā. Sā hi ananuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti, ‘vadeyyātha bhante yenattho’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti akataviññattīti likhita’’nti vuttaṃ. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) ‘‘gilānassa atthāya appavāritaṭṭhānato viññattiyā anuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti, ‘vada bhante paccayenā’ti evaṃ akatapavāraṇaṭṭhāne ca viññatti akataviññattī’’ti.
16准备者，成办。不作不适当，于此说恶作，然于此以不适当故，所说为不作之禁止，非以罪过，应如是取。一切工作不触者，因不触女人身等而说。乃至亲属不见，乃至彼之亲属不见。「对已成外道之父母，不适当亲手给与」，于金刚智疏中如是说。
16.Paṭiyādiyatīti sampādeti. Akātuṃ na vaṭṭatīti ettha dukkaṭanti vadanti, ayuttatāvasena panettha akaraṇappaṭikkhepo vutto, na āpattivasenāti gahetabbaṃ. Sabbaṃparikammaṃ anāmasantenāti mātugāmasarīrādīnaṃ anāmāsattā vuttaṃ. Yāva ñātakā na passantīti yāva tassa ñātakā na passanti. ‘‘Titthiyabhūtānaṃ mātāpitūnaṃ sahatthā dātuṃ na vaṭṭatī’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) vuttaṃ.
17父之姊妹为姑母。母之兄弟为舅父。不能者，不能作，于诸疏中如是说。说「取彼等自有之药，仅调配后应给与」后，然因说「若不能，且请求，『诸尊请给我等，我等将回报汝等』」，故因彼等不能药故，仅请求药，注疏之意趣如是显现，应审察。不请求者，因羞耻不请求，或因恭敬。因说「作意后」，否则给与者唯有罪过。然于义明疏中说：「作意后者，此依应作之作显示而说，然不作意亦适当给与，于三结节处如是书写」。于古疏中亦取彼而书写。然于疑惑除灭疏中，彼语被驳斥。于彼处说：某些人说「不作意亦适当给与，彼对药作不适当，于圣典中『比丘无巴拉基咖罪，有恶作罪』，如是以中间罪显示故，以一般性被禁止，于注疏中以未说方式作者，应见以经本身罪成立。正因此，于注疏中亦说『彼等自有』等」。
17. Pitu bhaginī pitucchā. Mātu bhātā mātulo. Nappahontīti kātuṃ na sakkontīti ṭīkāsu vuttaṃ. ‘‘Tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabba’’nti vatvā ‘‘sace pana nappahonti yācanti ca, detha no bhante, tumhākaṃ paṭidassāmā’’ti vuttattā pana tesaṃ bhesajjassa appahonakattā bhesajjameva yācantīti aṭṭhakathādhippāyo dissati, vīmaṃsitabbo. Na yācantīti lajjāya na yācanti, gāravena vā. ‘‘Ābhogaṃ katvā’’ti vuttattā aññathā dentassa āpattiyeva. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.18) pana ‘‘ābhogaṃ katvāti idaṃ kattabbakaraṇadassanavasena vuttaṃ, ābhogaṃ pana akatvāpi dātuṃ vaṭṭatīti tīsu gaṇṭhipadesu likhita’’nti vuttaṃ. Porāṇaṭīkāyampi tadeva gahetvā likhitaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) pana taṃ vacanaṃ paṭikkhittaṃ. Vuttañhi tattha keci pana ‘‘ābhogaṃ akatvāpi dātuṃ vaṭṭatīti vadanti, taṃ na yuttaṃ bhesajjakaraṇassa, pāḷiyaṃ ‘anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti dukkaṭassā’ti evaṃ antarāpattidassanavasena sāmaññato paṭikkhittattā, aṭṭhakathāyaṃ avuttappakārena karontassa sutteneva āpattisiddhāti daṭṭhabbā. Teneva aṭṭhakathāyampi ‘tesaññeva santaka’ntiādi vutta’’nti.
5除此十亲属，彼等之子孙等亦因与彼相连故，正是亲属，故彼等亦于此摄入。以此「对其他」，以此应知取非亲属。正因此说「此等子之次第」等。家族转者，家族之次第，即所谓家族次第。作药者，以如所说方式作者，然对「将给与暂时」不作意而给与者，除中间恶作罪外，邪命或坏家族，确实不成。故说「医师业或坏家族罪不成」。对亲属，虽请求亦适当取自有，故于彼处坏家族等不应有。于义明疏中亦说：「对『将给我』『将作』以期待而作者，亦因应请求而取处故，对亲属医师业或坏家族罪不成，如是说」。然于金刚智疏中仅说：「从『医师业或坏家族罪不成』之语，乃至第七家族转，至此适当作药，如是说」，仅说此许。于一切句中应知决择，于「小母」等一切句中，以小母之夫等连结，应知以下所说方式之决择。
Ete dasa ñātake ṭhapetvāti tesaṃ puttanattādayopi tappaṭibaddhattā ñātakā evāti tepi ettheva saṅgahitā. Tena aññesanti iminā aññātakānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ . Tenevāha ‘‘etesaṃ puttaparamparāyā’’tiādi. Kulaparivaṭṭāti kulānaṃ paṭipāṭi, kulaparamparāti vuttaṃ hoti. Bhesajjaṃ karontassāti yathāvuttavidhinā karontassa, ‘‘tāvakālikaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ akatvā dentassapi pana antarāpattidukkaṭaṃ vinā micchājīvanaṃ vā kuladūsanaṃ vā na hotiyeva. Tenāha ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotī’’ti. Ñātakānañhi santakaṃ yācitvāpi gahetuṃ vaṭṭati, tasmā tattha kuladūsanādi na siyā. Sāratthadīpaniyampi (sārattha. ṭī. 2.185) ‘‘mayhaṃ dassanti karissantīti paccāsāya karontassapi yācitvā gahetabbaṭṭhānatāya ñātakesu vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotīti vadantī’’ti vuttaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotīti vacanato yāva sattamo kulaparivaṭṭo, tāva bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Sabbapadesu vinicchayo veditabboti ‘‘cūḷamātuyā’’tiādīsu sabbapadesu cūḷamātuyā sāmikotiādinā yojetvā heṭṭhā vuttanayeneva vinicchayo veditabbo.
6“为戒师取来”这句，是为了说明被戒师命令“为我亲属取药来”的人应如何行事而说的。并且以此显示，即使不期待回报，沙弥等为外人制药也是不许可的。“以所说方式寻求后”这句，是借由“或以托钵行仪”等以及“或由亲属沙弥”等，来指示前面已说的含义。“不期待者”的意思是，即使为外来者、盗贼等制药，心想“这些人毕竟是有恩之人”，而不希求从他们那里得到自己的利益；但若怀着期待而做，则会有因行医而败坏家族等过失，这是其意趣。因为如此行持利益之后，人们了知教法的功德而生起净信，或成为僧团的护持者，所以这样做并无过失。然而有些人说：“不期待者，即使对被禁止的人，也可以给与。”那是不合理的，因为这样会导致应做与不应做之处的区分变得毫无意义；若按此说，则只需说“不期待者，对一切人都可以给与和制作”这么一点就够了。而且，“不期待”一词，只是为了遮止邪命、败坏家族等过失而说，并非为了让人从名为“制药”的这一中间罪中解脱；应当理解为：仅凭对已开许的外来者、盗贼等给与，就能从该罪中解脱。
Upajjhāyassa āharāmāti idaṃ upajjhāyena mama ñātakānaṃ bhesajjaṃ āharathāti āṇattehi kattabbavidhidassanatthaṃ vuttaṃ. Iminā ca sāmaṇerādīnaṃ apaccāsāyapi parajanassa bhesajjakaraṇaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Vuttanayeneva pariyesitvāti iminā ‘‘bhikkhācāravattena vā’’tiādinā, ‘‘ñātisāmaṇerehi vā’’tiādinā ca vuttamatthaṃ atidisati. Apaccāsīsantenāti (vi. vi. ṭī. 1.185) āgantukacorādīnaṃ karontenapi manussā nāma upakārakā hontīti attano tehi lābhaṃ apatthayantena, paccāsāya karontassa pana vejjakammakuladūsanādinā doso hotīti adhippāyo. Evañhi upakāre kate sāsanassa guṇaṃ ñatvā pasīdanti, saṅghassa vā upakārakā hontīti karaṇe pana doso natthi. Keci pana ‘‘apaccāsīsantena āgantukādīnaṃ paṭikkhittapuggalānampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ kattabbākattabbaṭṭhānavibhāgassa niratthakattappasaṅgato apaccāsīsantena ‘‘sabbesampi dātuṃ kātuñca vaṭṭatī’’ti ettakamattasseva vattabbato. Apaccāsīsanañca micchājīvakuladūsanādidosanisedhanatthameva vuttaṃ na bhesajjakaraṇasaṅkhātāya imissā antarāpattiyā muccanatthaṃ āgantukacorādīnaṃ anuññātānaṃ dāneneva tāya āpattiyā muccanatoti gahetabbaṃ.
1818. 正是为了显示即使不期待回报也不应做的情况，才说“有信之家”等。即使被说“请指示药”，但“互相之间可以交谈”，这在间接方式上是允许的。如此，依前文所述之法，取此取彼而行，以此间接方式而说者，也无过失，诸师如是说。“询问”一词，显示即使以间接方式对所见到的病人说后而游方，也是不适当的。然而，对于被询问者，若怀着期待，即使间接之说也不许可，他们如是说。“他发起了交谈”是指，不期待回报而互相发起了谈话。“老师之分”的意思是，不违犯律行，通过指示药而获得医师老师之分，这是其含义，在《疑惑消除》中如是说。
18. Teneva apaccāsīsantenapi akātabbaṭṭhānaṃ dassetuṃ ‘‘saddhaṃ kula’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Bhesajjaṃ ācikkhathā’’ti vuttepi ‘‘aññamaññaṃ pana kathā kātabbā’’ti idaṃ pariyāyattā vaṭṭati. Evaṃ heṭṭhā vuttanayena idañcidañca gahetvā karontīti iminā pariyāyena kathentassapi nevatthi dosoti ācariyā. Pucchantīti iminā diṭṭhadiṭṭharogīnaṃ pariyāyenapi vatvā vicaraṇaṃ ayuttanti dasseti. Pucchitassapi pana paccāsīsantassa pariyāyakathāpi na vaṭṭatīti vadanti. Samullapesīti apaccāsīsanto eva aññamaññaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesi. Ācariyabhāgoti vinayācāraṃ akopetvā bhesajjācikkhaṇena vejjācariyabhāgo ayanti atthoti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) vuttaṃ.
8然而在《义理明灯》中说：“对于不知律之相者、非老师，由于没有相应之言说，如此之利得生起实不存在，故说‘此非老师之分’。意为：在律中，应由本来知者、老师所得之分。”在《义理明灯》中说：“即使为供养花而给与时，因以不净说之规定不适当，故说‘以净法’，意为：以‘请取花’等净说之方式。”然而在《疑惑消除》中说：“即使为供养花而接受之金钱，因以自己现有之器皿，正是应舍，故说‘以净法使取’。意为：以‘我们不允许金钱，为供养花，花是允许的’等拒绝后，以净业使取。”但在《金刚智注》中仅说：“‘以净法’者，以‘请为我们带花’等。因说‘作供养’，自己取不允许，如是说。”此为此处药作决择说之庄严。
Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) pana ‘‘vinayalakkhaṇaṃ ajānantassa anācariyassa tadanurūpavohārāsambhavato īdisassa lābhassa uppatti nāma natthīti ‘ācariyabhāgo nāma aya’nti vuttaṃ. Vinaye pakataññunā ācariyena labhitabbabhāgo ayanti vuttaṃ hotī’’ti vuttaṃ. ‘‘Pupphapūjanatthāya dinnepi akappiyavohārena vidhānassa ayuttattā ‘kappiyavasenā’ti vuttaṃ, ‘pupphaṃ āharathā’tiādinā kappiyavohāravasenāti attho’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) pana ‘‘pupphapūjanatthāyapi sampaṭicchiyamānaṃ rūpiyaṃ attano santakattabhajanena nissaggiyamevāti āha ‘kappiyavasena gāhāpetvā’ti. ‘Amhākaṃ rūpiyaṃ na vaṭṭati, pupphapūjanatthaṃ pupphaṃ vaṭṭatī’tiādinā paṭikkhipitvā kappiyena kammena gāhāpetvāti attho’’ti vuttaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘kappiyavasenāti amhākaṃ pupphaṃ ānethātiādinā. ‘Pūjaṃ akāsī’ti vuttattā sayaṃ gahetuṃ na vaṭṭatīti vadantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Ayamettha bhesajjakaraṇavinicchayakathālaṅkāro.
1919. 如是说药作决择后，今为说护咒作决择，故说“但护咒”等。其中，若被说“作护咒”而作，则如药作，如在家业，故说“不应作”。但若被说“诵护咒”，因为这是法的请求，即使未被请求也应诵法，何况已被请求，故说“应作”。“摇动线，擦拭”，是显示作护咒者应行之法。“摇动线，擦拭”，或以此“我在此引入护咒”之心如是作时，护咒在此被引入，如是说。“从精舍……乃至……恶作”，这是针对不相识的在家人而说，他们如是说。“在足上洒水”，这是依彼地之习俗而说。其中，依经文，在坐着之比丘们足上，为病之止息等义，洒水而作护咒，置线后，说“请诵护咒”而去。如是作时，若移开足，人们认为那是“不吉祥”，“病不会止息”。故说“不应移开足”。
19. Evaṃ bhesajjakaraṇavinicchayaṃ kathetvā idāni parittakaraṇavinicchayaṃ kathetumāha ‘‘paritte panā’’tiādi. Tattha yadi ‘‘parittaṃ karothā’’ti vutte karonti, bhesajjakaraṇaṃ viya gihikammaṃ viya ca hotīti ‘‘na kātabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte pana dhammajjhesanattā anajjhiṭṭhenapi bhaṇitabbo dhammo, pageva ajjhiṭṭhenāti ‘‘kātabba’’nti vuttaṃ, cāletvā suttaṃ parimajjitvāti parittaṃ karontena kātabbavidhiṃ dasseti. Cāletvā suttaṃ parimajjitvāti idaṃ vā ‘‘parittāṇaṃ ettha pavesemī’’ti cittena evaṃ kate parittāṇā ettha pavesitā nāma hotīti vuttaṃ. Vihārato…pe… dukkaṭanti idaṃ aññātake gahaṭṭhe sandhāya vuttanti vadanti. Pādesu udakaṃ ākiritvāti idaṃ tasmiṃ dese cārittavasena vuttaṃ. Tattha hi pāḷiyā nisinnānaṃ bhikkhūnaṃ pādesu rogavūpasamanādiatthāya udakaṃ siñcitvā parittaṃ kātuṃ suttañca ṭhapetvā ‘‘parittaṃ bhaṇathā’’ti vatvā gacchanti. Evañhi kariyamāne yadi pāde apanenti, manussā taṃ ‘‘avamaṅgala’’nti maññanti ‘‘rogo na vūpasamessatī’’ti. Tenāha ‘‘na pādā apanetabbā’’ti.
10此中，犹如见死尸时，仅见坟场亦对已生之有情生起“此是老死之所”的死想，故说“见冢墓……乃至……我将获得死随念”而前往是适宜的。不作粉饰，以生起之清净心，虽说“为随从而来”而前往亦是适宜的，此于《除疑论》（vi. vi. ṭī. 1.185）中说。以此显示：若仅凭“见不净”之言而作粉饰，如此行事则死者亲属将生净信、将施与布施、我们将获得利养、我们将获得侍者，以如此不清净之心前往是不适宜的。然而以业处之首“我将获得死随念”等，以清净心，无论被邀请或未被邀请，前往皆是适宜的，此为其阐明。由于贝叶是书写微小文字之处，护卫经是作护卫之想处，非人见此等即以护卫想而离去，故说：“然则，应将贝叶或护卫经系于手或足。”
Matasarīradassane viya kevale susānadassanepi idaṃ jātānaṃ sattānaṃ vayagamanaṭṭhānanti maraṇasaññā uppajjatīti āha ‘‘sīvathikadassane…pe… maraṇassatiṃ paṭilabhissāmāti gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Lesakappaṃ akatvā samuppannasuddhacittena ‘‘parivāratthāya āgacchantū’’ti vuttepi gantuṃ vaṭṭatīti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) vuttaṃ. Etena asubhadassananti vacanamattena lesakappaṃ katvā evaṃ gate matassa ñātakā pasīdissanti, dānaṃ dassanti, mayaṃ lābhaṃ labhissāma, upaṭṭhākaṃ labhissāmāti asuddhacittena gantuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Kammaṭṭhānasīsena pana ‘‘maraṇassatiṃ labhissāmā’’tiādinā suddhacittena pakkositepi apakkositepi gantuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Tālapaṇṇassa parittalekhanaṭṭhānattā parittasuttassa parittakaraṇasaññāṇattā tāni disvā amanussā parittasaññāya apakkamantīti āha ‘‘tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabba’’nti.
11此中，从开始直到“或应诵《阿咤那咤护咒》”，仅此为从律注所取之离经文护咒作决择，但从彼之后未说，因此“但此处”等说法之道在《善见律毗婆沙》中不存在，在三注中也无彼之解说法，虽然如此，彼在经注中已来，为显示彼，故说“但此处应知《阿咤那咤经》之预备”等。其中，“此处”者，在“或应诵《阿咤那咤护咒》”之言说中。“但”者，特殊义之不变词。《长部》《波梨品》中所来之《阿咤那咤护咒》之预备应如是知，此为连接。若最初不应说，那么应作什么，故说“《慈经》”等。如是，得修习后，成为极有力。
Ettha ca ādito paṭṭhāya yāva ‘‘āṭānāṭiyaparittaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) vā bhaṇitabba’’nti ettakoyeva vinayaṭṭhakathābhato pāḷimuttaparittakaraṇavinicchayo, na pana tato paraṃ vutto, tasmā ‘‘idha panā’’tiādiko kathāmaggo samantapāsādikāyaṃ natthi, tīsu ṭīkāsupi taṃsaṃvaṇṇanānayo natthi, tathāpi so suttaṭṭhakathāyaṃ āgatovāti taṃ dassetuṃ ‘‘idha pana āṭānāṭiyasuttassa parikammaṃ veditabba’’ntiādimāha. Tattha idhāti ‘‘āṭānāṭiyaparittaṃ vā bhaṇitabba’’nti vacane. Panāti visesatthe nipāto. Dīghanikāye pāthikavagge āgatassa āṭānāṭiyaparittassa parikammaṃ evaṃ veditabbanti yojanā. Yadi paṭhamameva na vattabbaṃ, atha kiṃ kātabbanti āha ‘‘mettasutta’’ntiādi. Evañhi laddhāsevanaṃ hutvā atiojavantaṃ hoti.
12“背部或肉”者，“或”字为不定义，以此摄入鱼块、糕饼、油炸食等。“得下降”者，以自己所喜之硬食、软食、衣、住处之得，得下降。“涂以青草”者，涂以湿牛粪。此实为古代习俗之地清净作法。“清净……乃至……应坐”，以此显示作护咒之比丘，以慈悲之力，心清净也应希求。如是时，与下文将说之两方守护之规定相合。但在复注中说：“显示身清净也应希求。”彼应审察。实未说“仅以身清净而为非人所喜”，但仅以慈之力而说。此为世尊所说：“诸比丘，修习慈心解脱……乃至……应期待十一种利益。何为十一？安乐而眠，安乐而醒，不见恶梦，为人所喜，为非人所喜”等。
Piṭṭhaṃ vā maṃsaṃ vāti vā-saddo aniyamattho, tena macchakhaṇḍapūvakhajjakādayo saṅgaṇhāti. Otāraṃ labhantīti attanā piyāyitakhādanīyanibaddhavasanaṭṭhānalābhatāya avatāraṇaṃ labhanti. Haritūpalittanti allagomayalittaṃ. Idañhi porāṇakacārittaṃ bhūmivisuddhakaraṇaṃ. Parisuddhaṃ…pe… nisīditabbanti iminā parittakārakassa bhikkhuno mettākaruṇāvasena cittavisuddhipi icchitabbāti dasseti. Evañhi sati upari vakkhamānaubhayato rakkhāsaṃvidhānena sameti. Ṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 3.282) pana ‘‘sarīrasuddhipi icchitabbāti dassetī’’ti vuttaṃ. Tadetaṃ vicāretabbaṃ. Na hi ‘‘kāyasuddhimattena amanussānaṃ piyo hotī’’ti vuttaṃ, mettāvaseneva pana vuttaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘mettāya, bhikkhave, cetovimuttiyā…pe… ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame ekādasa? Sukhaṃ supati, sukhaṃ paṭibujjhati, na pāpakaṃ supinaṃ passati, manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hotī’’tiādi (a. ni. 11.15; pari. 331; mi. pa. 4.4.6).
13“作护咒者……乃至……围绕”者，此为作护咒者外部护卫之安排，“应说慈……乃至……”是内部护卫之安排，如是为两方面护卫之安排。如是非人不能对作护咒者造作障碍。“应说吉祥论”者，为令非人欢喜之故，应作供养而说大吉祥论。如是与下文所说“为汝供养之故而说大吉祥论”之语相符。然于复注中说“应依前行仪式而说”。“一切集会”者，于彼寺院、彼村落境界，应宣告一切比丘之集会“一切人应于塔庭集会”。“非人不得不来”者，非人因畏惧诸佛、畏惧诸王而不得不来，因受四大王之命令所支配故。“以被执取者之指示，非人被询问”者，即说“应询问被非人执取者‘汝名为何’”。“于花香等”者，于花香等供养。“于座供养”者，于塔之佛座供养。“于钵食”者，于对比丘僧团施与钵食。如是以事物之指示而说思，故回向成就。
Parittakārako…pe… samparivāritenāti idaṃ parittakaraṇo bāhirato ārakkhāsaṃvidhānaṃ, ‘‘metta…pe… vattabba’’nti abbhantarato ārakkhāsaṃvidhānaṃ, evaṃ ubhayato rakkhāsaṃvidhānaṃ hoti. Evañhi amanussā parittakārakassa antarāyaṃ kātuṃ na visahanti. Maṅgalakathā vattabbāti amanussānaṃ tosanatthāya paṇṇākāraṃ katvā mahāmaṅgalakathā kathetabbā. Evaṃ upari vakkhamānena ‘‘tuyhaṃ paṇṇākāratthāya mahāmaṅgalakathā vuttā’’ti vacanena sameti. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘pubbupacāravasena vattabbā’’ti vuttaṃ. Sabbasannipātoti tasmiṃ vihāre tasmiṃ gāmakkhette sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sannipāto ghosetabbo ‘‘cetiyaṅgaṇe sabbehi sannipatitabba’’nti. Anāgantuṃnāmana labhatīti amanusso buddhāṇābhayena rājāṇābhayena anāgantuṃ na labhati catunnaṃ mahārājūnaṃ āṇāṭṭhāniyattā. Gahitakāpadesena amanussova pucchito hotīti ‘‘amanussagahitako ‘tvaṃ ko nāmo’ti pucchitabbo’’ti vuttaṃ. Mālāgandhādīsūti mālāgandhādipūjāsu. Āsanapūjāyāti cetiye buddhāsanapūjāya. Piṇḍapāteti bhikkhusaṅghassa piṇḍapātadāne. Evaṃ vatthuppadesena cetanā vuttā, tasmā pattidānaṃ sambhavati.
14“诸天”者，夜叉统帅们。于《阿咤那咤经》中说“应令此等夜叉、大夜叉、统帅、大统帅不满”等。“阿咤”者，嘴尖之鸟。彼等“阿咤”于此鸣叫，故为“阿咤那达”，天城，于阿咤那达所作者为“阿咤那地亚”，经。于复注中说“‘应诵护咒’，于此亦‘应以慈心为前导’及‘应说吉祥论’及‘于寺院之园林’等，如是一切在居士作护咒时所说之预备工作应作”，如是之时，于注疏中说“此为居士之预备工作”后，以“然若比丘们”等以表示差别义之“然”字一起所说之“此为比丘们之预备工作”之语似乎成为无义。若无差别，则不应作区分。对比丘们而言，如所说之外部护卫难以作到，故即使在居士作护咒时所说之预备工作未成就，依注疏所说之方式而作亦是适宜的，此为我意。
Devatānanti yakkhasenāpatīnaṃ. Vuttañhi āṭānāṭiyasutte (dī. ni. 3.283, 293) ‘‘imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabba’’ntiādi. Āṭāti dabbimukhasakuṇā. Te āṭā nadanti etthāti āṭānādaṃ, devanagaraṃ, āṭānāde kataṃ āṭānādiyaṃ, suttaṃ. Ṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 3.282) ‘‘parittaṃ bhaṇitabbanti etthāpi ‘mettacittaṃ purecārikaṃ katvā’ti ca ‘maṅgalakathā vattabbā’ti ca ‘vihārassa upavane’ti ca evamādi sabbaṃ gihīnaṃ parittakaraṇe vuttaṃ parikammaṃ kātabbamevā’’ti vuttaṃ, evaṃ sati aṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.282) ‘‘etaṃ tāva gihīnaṃ parikamma’’nti vatvā ‘‘sace pana bhikkhū’’tiādinā visesatthajotakena pana-saddena saha vuccamānaṃ ‘‘idaṃ bhikkhūnaṃ parikamma’’nti vacanaṃ niratthakaṃ viya hoti. Avisese hi sati bhedo kātabbo na siyā. Bhikkhūnañca yathāvuttāva bāhirārakkhā dukkarā hoti, tasmā gihīnaṃ parittakaraṇe vuttaparikamme asampajjamānepi aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva kātuṃ vaṭṭatīti no mati.
15然而，此处所提及的《阿吒那吒经》预备行仪，听闻之后，古人认为“此经令非人不喜，若有人诵习、作护卫，非人可能会制造障碍”，于是舍弃了由四大天王禀告、由一切知佛所说、作为根本、载于《长部》的《阿吒那吒经》（Dī. Ni. 3.275 等），仅从根本经中取出六首偈颂，搁置其余全部经文，插入其他偈颂，安立为“阿吒那吒护卫”。而那个护卫也因并非根本，不能以一种方式受持，有些人以简略受持，有些人以详细受持，有些人插入某些偈颂，有些人去除，有些比丘在作吉祥等场合不敢诵说那种混杂的护卫，搁置它而只诵其他经，这一切似乎都不妥当。为什么？因为四大天王在安排此阿吒那吒守护时，是为了让非人对佛教生起净信，为了四众不受侵害而安排，并非出于其他原因。那里确实说过：“那里有住于大夜叉者，他们对此世尊的教法不净信，为了令他们净信，大德世尊！请受持阿吒那吒守护，为了比丘、比丘尼、近事男、近事女的守护、保护、不侵害、安乐住。”（Dī. Ni. 3.276）
Idaṃ pana idha āgataṃ āṭānāṭiyasuttaparikammaṃ sutvā ‘‘idaṃ suttaṃ amanussānaṃ amanāpaṃ, sajjhāyantassa parittaṃ karontassa amanussā antarāyaṃ kareyyu’’nti maññamānā porāṇā catūhi mahārājehi ārocitaṃ sabbaññubuddhena desitaṃ mūlabhūtaṃ dīghanikāye āgataṃ āṭānāṭiyasuttaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) pahāya mūlasuttato gāthāchakkameva gahetvā avasesaṃ sabbaṃ suttaṃ ṭhapetvā aññagāthāyo pakkhipitvā ‘‘āṭānāṭiyaparitta’’nti ṭhapesuṃ, tampi parittaṃ amūlabhūtattā ekenākārena dhāretuṃ asakkontā keci saṃkhittena dhārenti, keci vitthārena, keci ekaccā gāthāyo pakkhipanti, keci nikkhipanti, keci bhikkhū taṃmissakaparittampi maṅgalakaraṇakālādīsu vattumavisahantā taṃ ṭhapetvā aññasuttāniyeva bhaṇanti, sabbametaṃ ayuttaṃ viya dissati. Kasmā? Cattāropi mahārājāno imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ saṃvidahamānā buddhasāsane amanussānaṃ pasādāya, catassannaṃ parisānaṃ aviheṭhanāya eva saṃvidahiṃsu , na aññena kāraṇena. Vuttañhi tattha ‘‘tattha santi uḷārā yakkhānivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṃ pasādāya uggaṇhātu bhante bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti (dī. ni. 3.276).
16正自觉者也在该经的结语中劝勉比丘们受持并显示了利益：“比丘们！受持阿吒那吒守护；比丘们！通晓阿吒那吒守护；比丘们！忆持阿吒那吒守护；比丘们！阿吒那吒守护是义利相应的，为了比丘、比丘尼、近事男、近事女的守护、保护、不侵害、安乐住。”（Dī. Ni. 3.295）而注疏师们也说：“在佛所说中，没有一字一句可被去除。”因此，由四大天王安排、由正自觉者亲口宣说、登载于三次结集的原本《阿吒那吒经》，才适宜受持和诵习，而非佛未宣说、未登载于三次结集的混杂经。然而，在《长部注疏》（Dī. Ni. Aṭṭha. 3.282）中所提及的此《阿吒那吒护卫》预备行仪，注疏师们并非针对通常的诵习、读诵等而说，而是针对在居士或出家者被非人附体时，为了令其解脱，如同世间咒语般诵念而说。那里确实说过：“应询问被非人附体者：‘你叫什么名字？’”等（Dī. Ni. Aṭṭha. 3.282）。
Sammāsambuddhenapi imassa suttassa nigamane ‘‘uggaṇhātha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, pariyāpuṇātha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, dhāretha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, atthasaṃhitā bhikkhave āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti (dī. ni. 3.295) bhikkhūnaṃ dhāraṇaṃ uyyojitaṃ ānisaṃsañca pakāsitaṃ. Aṭṭhakathācariyehi ca ‘‘buddhabhāsite ekakkharampi ekapadampi apanetabbaṃ nāma natthī’’ti vuttaṃ , tasmā catūhi mahārājehi saṃvidahitaṃ sammāsambuddhena āhaccabhāsitaṃ tisso saṅgītiyo āruḷhaṃ pakatiāṭānāṭiyasuttameva dhāretuṃ sajjhāyituñca yuttaṃ, na bhagavatā abhāsitaṃ tisso saṅgītiyo anāruḷhaṃ missakasuttanti. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.282) āgataṃ idaṃ āṭānāṭiyaparittaparikammaṃ pana pakatisajjhāyanavācanādiṃ sandhāya aṭṭhakathācariyehi na vuttaṃ, atha kho gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā amanussehi gahitakāle mocāpanatthāya lokiyehi mantaṃ viya bhaṇanaṃ sandhāya vuttaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘amanussagahitako tvaṃ ko nāmosīti pucchitabbo’’tiādi (dī. ni. aṭṭha. 3.282).
17而所谓“阿吒那吒守护”，并非整部经，而只是以“礼敬毗婆尸”之句为始，依四大天王而四次出现，以“我等礼敬胜者乔达摩”之句为终的所说经之一部分。如何得知呢？因为以“那时，多闻天王大王了知世尊默许后，诵说了此阿吒那吒守护”为始，在如前所述经之一部分的结尾，以“诸贤！这就是阿吒那吒守护”作为结束。因此，正如虎等对于抢夺自己食物者生起强力恶心，同样地，对于令自己附体之人解脱者，非人生起恶心。如是，在开始进行那样的解脱时，为了去除比丘们的危难，注疏师们才说了此《阿吒那吒护卫》预备行仪，应如此看待。这是护卫作法决择论之庄严。
Āṭānāṭiyā rakkhā ca nāma na sakalasuttaṃ, atha kho ‘‘vipassissa ca namatthū’’ti padaṃ ādiṃ katvā catunnaṃ mahārājūnaṃ vasena catukkhattuṃ āgataṃ ‘‘jinaṃ vandāma gotama’’nti padaṃ pariyosānaṃ katvā vuttasuttekadesoyeva. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsī’’ti ārabhitvā yathāvuttasuttekadesassa avasāne ‘‘ayaṃ kho mārisā āṭānāṭiyā rakkhā’’ti niyyātitattā. Tasmā yathā nāma byagghādayo attano bhakkhaṃ vilumpantānaṃ balavaduṭṭhacittā bhavanti, evaṃ attanā gahitamanussaṃ mocāpentānaṃ amanussā paduṭṭhacittā honti. Iti tathā mocāpetuṃ āraddhakāle bhikkhūnaṃ parissayavinodanatthaṃ imaṃ āṭānāṭiyaparittaparikammaṃ aṭṭhakathācariyehi vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ parittakaraṇavinicchayakathālaṅkāro.
20“未触钵食”（anāmaṭṭhapiṇḍapāta）者，在此，“已被触摸”为āmaṭṭho，未触摸为anāmaṭṭho。一团一团地落下，故为piṇḍapāto（钵食）。那既是未触摸，又是钵食，故如此称，意为未被取用、未被食用的钵食。“即使值一迦哈巴那”者，以此显示施者们以多种副食准备后恭敬施与的状态。因此说“无信施之浪费”，如此，即使是将以信恭敬所施的贵重食物施与父母，也不名为信施之浪费，更何况廉价食物，这是意趣。因为只说了母亲等五种人，如同在作药时也未说可以施与其余十种人，故确定也不可以送与其他亲属而施与；然而，由于下文将说“然而对于到达寺院的任何来客”等，故对于到达寺院的亲属，也以来客的共通性而可以施与。“于盘”者，于僧团的铜等所制之盘。钵也包含在此中。“不适宜”者，以此显示恶作。“对叛逆盗贼”者，对希求王位的公开盗贼。连结为“即使不施与，也愤怒地说‘不给’”。
20.Anāmaṭṭhapiṇḍapātoti (vi. vi. ṭī. 1.185) ettha amasiyitthāti āmaṭṭho, na āmaṭṭho anāmaṭṭho. Piṇḍaṃ piṇḍaṃ hutvā patatīti piṇḍapāto. Anāmaṭṭho ca so piṇḍapāto cāti tathā, aggahitaaggo, aparibhutto piṇḍapātoti attho. Sacepi kahāpaṇagghanako hotīti iminā dāyakehi bahubyañjanena sampādetvā sakkaccaṃ dinnabhāvaṃ dīpeti. Tena vuttaṃ ‘‘saddhādeyyavinipātanaṃ natthī’’ti, evaṃ sakkaccaṃ saddhāya dinnaṃ mahagghabhojanampi mātāpitūnaṃ datvā saddhādeyyavinipātanaṃ nāma na hoti, pageva appagghabhojaneti adhippāyo. Mātādipañcakaṃyeva vatvā bhesajjakaraṇe viya aparesampi dasannaṃ dātuṃ vaṭṭatīti avuttattā aññesaṃ ñātakānampi pesetvā dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ, ‘‘vihāraṃ sampattassa pana yassa kassaci āgantukassa vā’’iccādivakkhamānattā vihāraṃ sampattānaṃ ñātakānampi āgantukasāmaññena dātuṃ vaṭṭatīti ca. Thālaketi saṅghike kaṃsādimaye thālake. Pattopi ettha saṅgayhati. Na vaṭṭatīti iminā dukkaṭanti dasseti. Dāmarikacorassāti rajjaṃ patthentassa pākaṭacorassa. Adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti kujjhantīti sambandho.
19“补偿”者，即对因未得物质与法，而在自己与他人之间生起的裂缝、缺口的填补与遮盖，是为补偿。然而，此依物质与法而有二种。其中，关于物质补偿，说“应对谁作，不应对谁作”。为了显明所说“对来客……应作”等义，故说“首先对来客”等。“资具已尽”者，以此显示无依状态与悲悯之处。由此，即使是来客，对那些富裕者亦不应给予，此成为确定。说“不期望者”后，为了显示期望之方式，故说“人们”等。然而，对未许可者，即使不期望，亦不应给予，因损毁信施之故；若有期望，则亦成为破坏家族。“驱逐后”者，即驱赶掠夺周围三由旬之人们后。“上等布料与彩绘床单”者，即种种女人、男人等上等形像彩绘之床单。此为补偿决断说之庄严。
Āmisassa dhammassa ca alābhena attano parassa ca antare sambhavantassa chiddassa vivarassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ paṭisanthāro. So pana dhammāmisavasena duvidho. Tattha āmisapaṭisanthāraṃ sandhāya ‘‘kassa kātabbo, kassa na kātabbo’’ti vuttaṃ. Āgantukassa vā…pe… kātabboyevāti vuttamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘āgantukaṃ tāvā’’tiādimāha. Khīṇaparibbayanti iminā agatibhāvaṃ karuṇāṭṭhānatañca dasseti. Tena ca tabbidhurānaṃ samiddhānaṃ āgantukattepi dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ hoti. ‘‘Apaccāsīsantenā’’ti vatvā paccāsīsanappakāraṃ dassetuṃ ‘‘manussā nāmā’’tiādi vuttaṃ. Ananuññātānaṃ pana apaccāsīsantenapi dātuṃ na vaṭṭati saddhādeyyavinipātattā, paccāsāya pana sati kuladūsanampi hoti. Ubbāsetvāti samantato tiyojanaṃ vilumpante manusse palāpetvā. Varapotthakacittattharaṇanti anekappakāraṃ itthipurisādiuttamarūpavicittaṃ attharaṇaṃ. Ayaṃ paṭisanthāravinicchayakathālaṅkāro.
21如是，在名为律摄之注释、即律庄严中，
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
22名为药等决断说之庄严
Bhesajjādivinicchayakathālaṅkāro nāma
23第三品。
Tatiyo paricchedo.