波罗夷篇
1巴拉基咖篇
Pārājikakaṇḍo
1为了比丘尼们的利益，世尊宣说了巴帝摩卡；
Bhikkhunīnaṃ hitatthāya, pātimokkhaṃ pakāsayi;
2对此（巴帝摩卡），如今已到了注释的次第。
Yaṃ nātho, tassa dāneso, sampatto vaṇṇanākkamo.
3共通巴拉基咖
Sādhāraṇapārājikaṃ
51……4. 行淫法学处释
1…Pe…4. methunadhammasikkhāpadavaṇṇanā
4其中，“请听我说”等的含义，应按照比丘巴帝摩卡注释中所说的方法来理解。只是“尊者！圣尼！”等称呼，在此处与彼处仅有言辞和性别词形的差别。又因为比丘尼没有舍戒这回事，所以对于比丘尼，不说“已具足学处与共住，不舍学处、不示弱”，而说“若任何比丘尼以欲心从事淫欲法”。其中，“以欲心”是指与淫欲贪染相应的欲求和喜好。若无欲心，被强力侵犯者无罪。因此，凡是圆满受具足戒的比丘尼，对于人、非人、畜生中的男性、双性人、黄门，无论是有生命的还是无生命的，有覆盖的还是无覆盖的，已说（为可行处）的还是大部分已说的，其生支，在自己的大便道、小便道、口这三处中的任何一处，无论有覆盖或无覆盖，未被自然风吹触的空旷处，乃至仅如芝麻果大小的区域，以欲心自行插入，或由他人插入时，在插入、已插入、住立、拔出中，若于任何一项生起接受之意，她便成为巴拉基卡。其余在此处及以下诸共通学处中，应依循已说的方法来理解。
Tattha suṇātu metiādīnaṃ bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva attho veditabbo. Kevalañhi, bhante, ayyetiādivasena tasmiñca idha ca abhilāpamattameva liṅgabhedamattañca viseso . Yasmā ca bhikkhuniyā sikkhāpaccakkhānaṃ nāma natthi, tasmā bhikkhunīnaṃ ‘‘sikkhāsājīvasamāpannā sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti avatvā yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyāti vuttaṃ. Tattha chandasoti methunarāgappaṭisaṃyuttena chandena ceva ruciyā ca. Chande pana asati balakkārena padhaṃsitāya anāpatti, tasmā yā paripuṇṇūpasampadā bhikkhunī manussāmanussatiracchānajātīsu purisaubhatobyañjanakapaṇḍakānaṃ yassa kassaci sajīvassa vā nijjīvassa vā santhatassa vā asanthatassa vā akkhāyitassa vā yebhuyyena akkhāyitassa vā aṅgajātassa attano vaccamaggapassāvamaggamukhesu tīsu yatthakatthaci santhate vā asanthate vā pakativātena asaṃphuṭṭhe allokāse antamaso tilaphalamattampi padesaṃ chandaso paveseti, parena vā pavesiyamānā pavesanapaviṭṭhaṭṭhitauddharaṇesu yaṃkiñci sādiyati, ayaṃ pārājikā hoti. Sesamettha ito paresu ca sādhāraṇasikkhāpadesu vuttanayānusāreneva veditabbaṃ.
5不共通巴拉基咖
Asādhāraṇapārājikaṃ
85. 膝上圆轮学处解释
5. Ubbhajāṇumaṇḍalikāsikkhāpadavaṇṇanā
6在不共（巴拉基）中，先说四重巴拉基的第一条。“有染心”是指被身触的贪欲所浸染、湿润的意思。第二句也是同样的道理。“对男子补特伽罗”是指为了进行身触，对具有觉知、属于人类、称为男子的补特伽罗。“腋下”是指自己腋窝以下。“膝上圆轮”是指膝盖骨以上，此处上臂也被包含在“膝上圆轮”中。“触摩”是指摩擦，在不移开所触之处的情况下，就在那里碰触。“遍摩”是指来回移动。“握持”是指仅仅抓住。“碰触”是指不摩擦而仅仅接触。“按压”是指抓住肢体后用力压。“若接受”是指：若有比丘尼在自己依规定划分的身体上，接受男子对她进行上述触摩等行为，或者自己以该身体，怀着接受之心去碰触男子的任何身体部位，她便成为所谓“膝上圆轮巴拉基卡”——这是此处的简要说明。
Asādhāraṇesu pana catunnaṃ tāva pārājikānaṃ paṭhame avassutāti kāyasaṃsaggarāgena tintā, kilinnāti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Purisapuggalassāti kāyasaṃsaggaṃ samāpajjituṃ viññussa manussajātikassa purisasaṅkhātassa puggalassa. Adhakkhakanti attano akkhakānaṃ adho. Ubbhajāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalānaṃ upari, ettha ca ubbhakapparampi ubbhajāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ. Āmasananti āmajjanaṃ phuṭṭhokāsaṃ anatikkamitvā tattheva saṅghaṭṭanaṃ. Parāmasananti ito cito ca sañcaraṇaṃ. Gahaṇanti gahitamattaṃ. Chupananti asaṅghaṭṭetvā phuṭṭhamattaṃ. Paṭipīḷananti aṅge gahetvā nippīḷanaṃ. Sādiyeyyāti yā bhikkhunī attano yathāparicchinne kāye purisassa etaṃ āmasanādiṃ sādiyati, sayaṃ vā pana tena kāyena purisassa yaṃkiñci kāyappadesaṃ sādayamānā chupati, ayaṃ ubbhajāṇumaṇḍalikā nāma pārājikāti ayamettha saṅkhepo.
7“缘起、人、事”等（《疑惑度疑》第一巴拉基注释）的详细决断中，由于所有这些都是不共制立，因此从这里开始，我们将不说“有随制”之后再说“共通制立”或“不共制立”；在教诫中，若无教诫之处则不说任何话，若有则只说那里；关于违犯的考察，已如前说。
‘‘Nidānaṃ puggalaṃ vatthu’’ntiādike (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) tena vitthāravinicchaye yasmā sabbāneva asādhāraṇapaññattiyo honti, tasmā ito paṭṭhāya santiṃ anupaññattiṃ vatvā sādhāraṇapaññattīti vā asādhāraṇapaññattīti vā na vakkhāma, āṇattiyaṃ yattha āṇatti natthi, tattha kiñci avatvā yattha atthi, tattheva vakkhāma, vipattivicāraṇā vuttāyeva.
8其余部分则应在各处说明，今即说此：首先，此学处是在舍卫城，因孙达莉难陀比丘尼而制立，以进行身触为事。若一方有染心，以依规定划分的身体触男子之身；若双方有染心，以身触身所系物，或以依规定划分的身所系物或其余身体触彼男子之身而行触摩者，犯偷兰遮。若双方有染心，以依规定划分的身体触夜叉、饿鬼、黄门、畜生、人形（非人）之身而行触摩者，亦犯偷兰遮。然而，若男子无身触之贪欲，即使在巴拉基卡范围内，也仅犯偷兰遮。在其余以身所系物触身所系物等差别中，以及在淫欲贪、家居情爱等一切情况下，犯恶作。若非故意、无念、不知、不接受，以及疯癫者等，无罪。其分支、等起等，应依比丘巴帝摩卡中身触学处所说的方法来理解。
Avasesaṃ pana sabbattha vattabbaṃ, tayidaṃ vuccati, idaṃ tāva sikkhāpadaṃ sāvatthiyaṃ sundarīnandaṃ ārabbha kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanavatthusmiṃ paññattaṃ, ekatoavassute yathāparicchinnena kāyena purisassa kāyaṃ, ubhatoavassutepi kāyena kāyappaṭibaddhaṃ, yathāparicchinnakāyappaṭibaddhena vā avasesakāyena vā tassa kāyaṃ āmasantiyā thullaccayaṃ, yakkhapetapaṇḍakatiracchānagatamanussaviggahānaṃ ubhatoavassute yathāparicchinnena kāyena kāyaṃ āmasantiyāpi thullaccayaṃ, sace pana purisassa kāyasaṃsaggarāgo natthi, pārājikakkhettepi thullaccayameva. Avasese pana kāyappaṭibaddhena kāyappaṭibaddhādibhede, methunarāgagehasitapemesu ca sabbattha dukkaṭaṃ. Asañcicca, assatiyā, ajānantiyā, asādiyantiyā , ummattikādīnañca anāpatti. Aṅgāni samuṭṭhānādīni ca bhikkhupātimokkhe kāyasaṃsagge vuttanayeneva veditabbānīti.
12双膝圆轮学处释毕
Ubbhajāṇumaṇḍalikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
136. 覆藏罪学处释
6. Vajjappaṭicchādikāsikkhāpadavaṇṇanā
9第二（条）中，“对众”是指对其他比丘尼。“住立”是指住于（比丘尼）性别中。“命终”是指死亡。“灭失”是指因性别灭失而自己消失，或被他人灭除。“离去”是指转入外道。“先前我曾对圣尼们说”这句话是显示她说话的时间；然而，当住于性别中的比丘尼知道（她）犯了巴拉基卡后，心想“我现在不将此事告诉任何人”，仅在放下责任的那一刻，她便成为所谓“覆藏罪巴拉基卡”。
Dutiye gaṇassāti aññāsaṃ bhikkhunīnaṃ. Ṭhitāti saliṅge ṭhitā. Cutāti kālaṅkatā. Nāsitāti liṅganāsanāya sayaṃ vā naṭṭhā, aññehi vā nāsitā. Avassaṭāti titthāyatanaṃ saṅkantā. Pubbevāhaṃ ayye aññāsinti idaṃ tassā vacanakāladassanaṃ, saliṅge ṭhitāya pana pārājikabhāvaṃ ñatvā ‘‘na dāni naṃ kassaci ārocessāmī’’ti dhure nikkhittamatteyeva ayaṃ vajjappaṭicchādikā nāma pārājikā hotīti.
10此学处是在舍卫城，因偷兰难陀比丘尼而制立，以“既不自举罪，亦不告众”为事。其余内容，应依《有虫品》中“覆藏粗罪学处”所说的方法来理解。在那里是波逸提，在此处是巴拉基卡，仅此差别，其余皆同。
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha nevaattanāpaṭicodanā nagaṇassa ārocanavatthusmiṃ paññattaṃ, sesamettha sappāṇakavaggamhi duṭṭhullāpattippaṭicchādanasikkhāpade vuttanayeneva veditabbaṃ. Tatra hi pācittiyaṃ, idha pārājikanti ayameva viseso, sesaṃ tādisamevāti.
16覆藏罪学处释毕
Vajjappaṭicchādikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
177. 随顺被举者学处释
7. Ukkhittānuvattikāsikkhāpadavaṇṇanā
11第三条中，“被举”是指因不见罪等而不予举罪。“依法”是指依真实的事由。“依律”是指呵责与驱遣。“依师教”是指此处亦是呵责与驱遣，此行即名为“师教”。“不敬”是指对作举罪之僧团，或对该僧团，或对其所属的众团或个人，或对该举罪之事无敬，即不随顺正行之意。“不欲出罪”是指无出罪，即不随顺之意。“未作同伴”是指于同一羯磨等共住中，以同伴之态共住之比丘名为同伴，若彼无与彼等之共住，则彼等未成其同伴，故名为“未作同伴”，即未入共住同伴之义。“随顺”是指该被举比丘住于被举之状态，若有比丘尼与彼见同，即随顺执取彼见。该比丘尼由诸比丘于僧团中如僧团分裂学处等所说之方式别白劝谏，若不舍彼事，于如法谏劝羯磨终了时，名为“随顺被举者”，犯巴拉基咖。
Tatiye ukkhittanti āpattiyā adassanādīsu ukkhittaṃ. Dhammenāti bhūtena vatthunā. Vinayenāti codetvā sāretvā. Satthusāsanenāti idhāpi codetvā sāretvā karaṇameva satthusāsanaṃ nāma. Anādaranti yena saṅghena ukkhepaniyakammaṃ kataṃ, tasmiṃ vā, tattha pariyāpannagaṇe vā ekapuggale vā tasmiṃ vā kamme ādaravirahitaṃ, sammāvattanāya avattamānanti attho. Appaṭikāranti paṭikārarahitaṃ, anosāritanti attho. Akatasahāyanti ekakammādike saṃvāse saha ayanabhāvena samānasaṃvāsakā bhikkhū sahāyā nāma, yassa pana so saṃvāso tehi saddhiṃ natthi na tena te sahāyā katā honti , iti so akatasahāyo nāma, taṃ akatasahāyaṃ, samānasaṃvāsakabhāvaṃ anupagatanti attho. Tamanuvatteyyāti taṃ ukkhittakaṃ ukkhittakabhāveyeva ṭhitaṃ bhikkhuṃ yā bhikkhunī yaṃdiṭṭhiko so hoti, tāya diṭṭhiyā gahaṇabhāvena anuvatteyya. Sā bhikkhunī bhikkhunīhi saṅghabhedasikkhāpadādīsu vuttanayena visuṃ saṅghamajjhe ca vuccamānā taṃ vatthuṃ appaṭinissajjantī samanubhāsanakammapariyosāne ukkhittānuvattikā nāma pārājikā hotīti.
12于舍卫城因偷兰难陀比丘尼而制“随顺被举者”事，动议时犯恶作，二白羯磨时犯二粗罪，至“若不愿者当说”如是语词满足之第三白羯磨时犯巴拉基咖。非法羯磨则犯三恶作，余者当依僧团分裂学处等所说之理趣了知。
Sāvatthiyaṃ thullanandaṃ ārabbha ukkhittānuvattanavatthusmiṃ paññattaṃ, ñattiyā dukkaṭaṃ, dvīhi kammavācāhi dve thullaccayā, ‘‘yassā nakkhamati, sā bhāseyyā’’ti evaṃ yya-kārappattāya tatiyakammavācāya pārājikaṃ, adhammakamme tikadukkaṭaṃ, sesaṃ saṅghabhedasikkhāpadādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.
20随顺被举者学处注释完毕。
Ukkhittānuvattikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
218. 八事学处释
8. Aṭṭhavatthukāsikkhāpadavaṇṇanā
13第四条中，“染心”是指因世间贪着交结之身体接触的欲贪而染污。此义实于《锡兰母典注》中已说，而于《善见律》中则对其作了审查，于第二词亦同此理。然于“男人捉手”等中，凡由男人所作之捉手，即名为“男人捉手”，捉僧伽帝衣角亦同此理。此处“捉手”是指任何处于非巴拉基咖领域之肢体的捉持，“捉衣角”是指任何穿著或披覆之物的捉持。“或站立”等中，为从事名为身触之非正法故，立于男人手可及处，或立于彼而交谈，或男人说“来某处”时赴其约定，或允许该男人靠近，或入任何隐蔽处，立于男人手可及处而收摄身体，义应如是见。“此亦巴拉基咖”是指如前诸条，此比丘尼为从事名为身触之非正法故，顺次或逆次圆满此八事，即名为“八事巴拉基咖”。
Catutthe avassutāti lokassādamittasanthavavasena kāyasaṃsaggarāgena tintā. Ayameva hi attho sīhaḷamātikāṭṭhakathāyaṃ vutto, samantapāsādikāyaṃ (pāci. aṭṭha. 675) panassa vicāraṇā katā, dutiyapadepi eseva nayo. Purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ vātiādīsu pana yaṃ purisapuggalena hatthe gahaṇaṃ kataṃ, taṃ ‘‘purisapuggalassa hatthaggahaṇa’’nti vuttaṃ, eseva nayo saṅghāṭikaṇṇaggahaṇepi. Hatthaggahaṇanti ettha ca yassa kassaci apārājikakkhettabhūtassa aṅgassa gahaṇaṃ hatthaggahaṇaṃ, yassa kassaci nivatthassa vā pārutassa vā gahaṇaṃ saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ. Santiṭṭheyya vātiādīsu kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya purisassa hatthapāse santiṭṭheyya vā, tattha ṭhitā sallapeyya vā, purisena vā ‘‘itthannāmaṃ ṭhānaṃ āgacchā’’ti vuttā taṃ saṅketaṃ gaccheyya, tassa vā purisassa abbhāgamanaṃ sādiyeyya, yena kenaci vā paṭicchannaṃ okāsaṃ paviseyya, purisassa hatthapāse ṭhatvā kāyaṃ upasaṃhareyyāti evamattho daṭṭhabbo. Ayampi pārājikāti yathā purimāyo, evaṃ ayampi bhikkhunī etassa kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya etāni aṭṭha vatthūni paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā pūretvā aṭṭhavatthukā nāma pārājikā hotīti.
14于舍卫城因六群比丘尼而制第八事圆满事，赴约定时每一步犯恶作，刚入男人手可及处犯粗罪，允许男人靠近时亦犯恶作。入手可及处犯粗罪，其余各事皆唯犯粗罪，至第八事圆满时犯巴拉基咖。然于每一事中虽违犯百次，出罪其诸罪已得解，且此处当知为“可计次罪”，谓作“我今不再犯”之决意而出罪者，为可计次罪，摄于已出罪数，不成巴拉基咖支分。是故若犯一罪已作决意出罪，复依烦恼而犯，复出罪，如是乃至圆满第八事亦不犯巴拉基咖。若犯后决意“我当更犯余事”而强出罪，其罪为不可计次罪，虽出罪亦同未出罪，成巴拉基咖支分。无故意、无念、不知、不喜、疯狂等无犯。身触欲贪、强出罪、圆满第八事——此为此处三支分。谏劝生起、作作、舍想、故心、世间诃、身业、语业、不善心、二受。
Sāvatthiyaṃ chabbaggiyā bhikkhuniyo ārabbha aṭṭhamaṃ vatthuṃ paripūraṇavatthusmiṃ paññattaṃ, saṅketagamane pade pade dukkaṭaṃ, purisassa hatthapāsaṃ okkantamatte thullaccayaṃ, purisassa abbhāgamanasādayamānepi dukkaṭaṃ. Hatthapāsokkamane thullaccayaṃ, sesesu ekekasmiṃ thullaccayameva, aṭṭhame paripuṇṇe pārājikaṃ. Ekekasmiṃ pana vatthusmiṃ satakkhattumpi vītikkante tā āpattiyo desetvā muccati, apicettha gaṇanūpikā āpatti veditabbā, ‘‘idāni nāpajjissāmī’’ti hi dhuranikkhepaṃ katvā desitā gaṇanūpikā, desitagaṇanaṃ upeti, pārājikassa aṅgaṃ na hoti. Tasmā yā ekaṃ āpannā dhuranikkhepaṃ katvā desetvā puna kilesavasena āpajjati, punapi deseti, evaṃ aṭṭhamaṃ paripūrentīpi pārājikā na hoti. Yā pana āpajjitvā ‘‘punapi aññaṃ vatthuṃ āpajjissāmī’’ti saussāhāva deseti, tassā sā āpatti agaṇanūpikā, desitāpi adesitā hoti, pārājikassa aṅgaṃ hoti. Asañcicca, assatiyā, ajānantiyā asādiyantiyā, ummattikādīnañca anāpatti. Kāyasaṃsaggarāgo, saussāhatā, aṭṭhamassa vatthussa pūraṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.
24八事学处释毕
Aṭṭhavatthukāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
15“诸师，已诵八巴拉基咖法”者，是指因比丘而制、共通之四法，“即此四法”如是依诵巴帝摩卡之途径已诵八巴拉基咖法，义当如是了知，余者当依比丘巴帝摩卡注释所说之理趣。
Uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammāti bhikkhū ārabbha paññattā sādhāraṇā cattāro, ime cattāroti evaṃ pātimokkhuddesamaggena aṭṭha pārājikā dhammā uddiṭṭhāti evamettha attho veditabbo, sesaṃ bhikkhupātimokkhavaṇṇanāyaṃ vuttanayamevāti.
26《度疑》巴帝摩卡注释中
Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
27在比丘尼巴帝摩卡中
Bhikkhunipātimokkhe
28巴拉基咖释毕
Pārājikavaṇṇanā niṭṭhitā.