4. 忏悔罪篇(比丘尼分别注释)
14. 巴吉帝亚篇（比丘尼分别解说）
4. Pācittiyakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)
21. 蒜品解释
1. Lasuṇavaggavaṇṇanā
793-797793-797节。在巴吉帝亚中，蒜品的第一条：能忆念过去生者，称为‘宿命通者’。‘仅由自性’即不添加酸粥等。所谓‘巴达拉沙拉佛’，是将巴达拉果晒干后捣成粉末而制成的嚼食制品。此处其余内容浅显易懂。而‘生蒜’与‘吞咽’则是此处的两个要素。
793-797. Pācittiyesu lasuṇavaggassa paṭhame jātiṃ saratīti jātissaro. Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vināva. Badarasāḷavaṃ nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati. Sesamettha uttānameva. Āmakalasuṇañceva ajjhoharaṇañcāti imāni panettha dve aṅgāni.
798-802798-802节。第二、第三、第四条意义浅显易懂。
798-802. Dutiyatatiyacatutthāni uttānatthāneva.
812812节。第五条中‘两指节之上’，在此是指两根手指一起进入时，每一根手指各算一个指节，于两指节之上。若单指进入，则不应在两指节之上，应知此义。《大护持》中也开示了同样的方法。然而，若以水净为缘，即使有触受乐，在所述界限内亦不犯。
812. Pañcame dvinnaṃ pabbānaṃ uparīti ettha dvinnaṃ aṅgulīnaṃ saha pavesane ekekāya aṅguliyā ekekaṃ pabbaṃ katvā dvinnaṃ pabbānaṃ upari. Ekaṅgulipavesane dvinnaṃ pabbānaṃ upari na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Mahāpaccariyampi ayameva nayo dassito. Udakasuddhipaccayena pana satipi phassasādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti.
815-817815-817节。第六条中‘倾倒’即倒掉。‘乳清’指酸乳中澄清的水。比丘进食时，处于伸手可及之处，以及取饮料或扇子，这些是此处的两个要素。
815-817. Chaṭṭhe āsumbhitvāti pātetvā. Dadhimatthūti dadhimaṇḍaṃ dadhimhi pasannodakaṃ. Bhuñjantassa bhikkhuno hatthapāse ṭhānaṃ, pānīyassa vā vidhūpanassa vā gahaṇanti imāni panettha dve aṅgāni.
822822节。第七条中‘接受，犯恶作’这句话，仅是显示前行恶作的例子，所以说‘并非只在接受时才犯’等。‘量’指犯巴吉帝亚罪的量度。意思是仅由这两种情况构成巴吉帝亚，而非由其他如炒制等构成。为了详细说明已述之义，而说‘因此’等。‘那前后相违’是指再次述说的言论，针对已述之说而言。因为通过其他方式乞求所得，也归属于此无命令乞求的所得范畴，所以下面在不区分无乞求所得的制作与令作的情况下，此处说区别之言是前后相违的。如果在此制作犯巴吉帝亚，令作也应是巴吉帝亚。如果令作是恶作，制作也应是恶作。因为制作与令作并无区别，所以通过其他方式乞求所得，无论自己炒制等或令他人炒制后食用，都只是恶作，这是此处的结论。‘无区别而说’是指对制作与令作共通而说。此处其余内容浅显易懂。七种谷物中任何一种的乞求或令人乞求，获得，炒制等自作或令作后吞咽，这些是此处的三个要素。
822. Sattame ‘‘paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti idaṃ pubbapayogadukkaṭassa nidassanamattanti āha ‘‘na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva hotī’’tiādi. Pamāṇanti pācittiyāpattiyā pamāṇaṃ. Imehiyeva dvīhi pācittiyaṃ hoti, nāññehi bhajjanādīhīti attho. Vuttamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘tasmā’’tiādimāha. Taṃ pubbāparaviruddhanti punapi vuttanti vuttavādaṃ sandhāyāha. Aññāya viññattiyā laddhampi hi anāṇattiyā viññattiyā imissā aviññattiyā laddhapakkhaṃ bhajati, tasmā heṭṭhā aviññattiyā laddhe karaṇakārāpanesu visesaṃ avatvā idha visesavacanaṃ pubbāparaviruddhaṃ. Yadi cettha karaṇe pācittiyaṃ, kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ. Atha kārāpane dukkaṭaṃ, karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ. Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi, tasmā aññāya viññattiyā laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvāpi kārāpetvāpi bhuñjantiyā dukkaṭamevāti idamettha sanniṭṭhānaṃ. Avisesena vuttanti karaṇakārāpanānaṃ sāmaññato vuttaṃ. Sesamettha uttānameva. Sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa viññāpanaṃ vā viññāpāpanaṃ vā, paṭilābho, bhajjanādīni katvā vā kāretvā vā ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
824824节。第八条中‘已安置’即已确立。‘Keṇī’是应交给国王的收入的称呼。‘处所之间’指村庄、国土等不同处所之间。此处其余内容浅显易懂。成为粪便等物，不观察，使用之处，有墙或围墙遮挡，丢弃或令人丢弃，这些是此处的五个要素。
824. Aṭṭhame nibbiṭṭhoti patiṭṭhāpito. Keṇīti rañño dātabbassa āyassetaṃ adhivacanaṃ. Ṭhānantaranti gāmajanapadādiṭhānantaraṃ. Sesamettha uttānameva. Uccārādibhāvo, anavalokanaṃ, vaḷañjanaṭṭhānaṃ, tirokuṭṭapākāratā, chaḍḍanaṃ vā chaḍḍāpanaṃ vāti imāni panettha pañca aṅgāni.
830830节。第九条中‘所有’指比丘和比丘尼的。此处，田地守护者、园丁等守护者即是主人。
830. Navame sabbesanti bhikkhussa bhikkhuniyā ca. Idha khettapālakā ārāmādigopakā ca sāmikā eva.
836836节。第十条中‘以一次动作’即以朝一个方向看的动作。‘那些’指所观看的舞蹈等。虽然律藏正文中未说自己在舞蹈等中犯巴吉帝亚，但为了显示应依注释书的量而持守，所以说‘在所有注释书中都说’。‘站在寺院内’并非仅仅站立，而是从各处前往，以一切威仪皆可得，‘站在寺院内’是为了显示属于寺院范围内的状态而说。否则，坐着也不可得。三本《结文》中都这样说。此处其余内容浅显易懂。舞蹈等中的任何一种，除了允许的原因外前往，观看或听闻，这些是此处的三个要素。
836. Dasame ekapayogenāti ekadisāvalokanapayogena. Tesaṃyevāti yesaṃ naccaṃ passati. Kiñcāpi sayaṃ naccanādīsu pācittiyaṃ pāḷiyaṃ na vuttaṃ, tathāpi aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dassetuṃ ‘‘sabbaaṭṭhakathāsu vutta’’nti āha. ‘‘Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā, tato tato gantvāpi sabbiriyāpathehi labhati, ‘ārāme ṭhitā’ti pana ārāmapariyāpannabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Itarathā nisinnāpi na labheyyā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Sesamettha uttānameva. Naccādīnaṃ aññataratā, aññatra anuññātakāraṇā gamanaṃ, dassanaṃ vā savanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
11蒜品解释完毕。
Lasuṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
122. 黑暗品解释
2. Andhakāravaggavaṇṇanā
841841节。黑暗品的第一条中‘在布施或供养时’即为了布施或为了供养。‘商议’即说话。夜晚黑暗，与男子处于伸手可及之处或交谈，无同伴，期待隐秘处，这些是此处的四个要素。
841. Andhakāravaggassa paṭhame dāne vā pūjāya vāti dānanimittaṃ vā pūjānimittaṃ vā. Mantetīti katheti. Rattandhakāratā, purisassa hatthapāse ṭhānaṃ vā sallapanaṃ vā, sahāyābhāvo, rahopekkhatāti imāni panettha cattāri aṅgāni.
842-846842-846节。第二、第三、第四条意义浅显易懂。
842-846. Dutiyatatiyacatutthāni uttānatthāneva.
856-857856-857节。第五条中‘越过无遮盖处’是针对坐在遮蔽处内然后离开者而说。他们说：‘界内为十二肘’。‘无盘坐空间’指结跏趺坐的空间不足。食前，在村落内坐下，座位有盘坐空间，除了允许的原因外未请假，超过所述界限，这些是此处的五个要素。
856-857. Pañcame anovassakaṃ atikkāmentiyāti channassa anto nisīditvā pakkamantiṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Upacāro dvādasahattho’’ti vadanti. Pallaṅkassa anokāseti ūrubaddhāsanassa anokāse appahonte. Purebhattatā, antaraghare nisajjā, āsanassa pallaṅkokāsatā, aññatra anuññātakāraṇā anāpucchanaṃ, vuttaparicchedātikkamoti imāni panettha pañca aṅgāni.
859-864859-864节。第六、第七等条意义浅显易懂。
859-864. Chaṭṭhasattamādīni uttānatthāneva.
17黑暗品解释完毕。
Andhakāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
183. 裸形品解释
3. Naggavaggavaṇṇanā
883-887883-887节。裸形品的第一、第二条意义浅显易懂。
883-887. Naggavaggassa paṭhamadutiyāni uttānatthāneva.
893893节。第三条中‘拆开’即把已缝制的为重新缝制而拆开、解开。‘除了四五天’即从拆开之日起超过五天。成为下衣、上衣、披覆衣，属于已受具足戒者所有，为缝制而拆开或令人拆开，除了允许的原因外超过五天，放弃责任，这些是此处的五个要素。
893. Tatiye visibbetvāti dussibbitaṃ puna sibbanatthāya visibbetvā vijaṭetvā. Aññatra catūhapañcāhāti visibbitadivasato pañca divase atikkamitvā. Nivāsanapāvuraṇūpagacīvaratā, upasampannāya santakatā, sibbanatthāya visibbanaṃ vā visibbāpanaṃ vā, aññatra anuññātakāraṇā pañcāhātikkamo, dhuranikkhepoti imāni panettha pañca aṅgāni.
898898节。第四条中‘五种衣’指三衣、浴衣、覆肩衣这五种衣。五种衣中的任何一种，超过五天，无允许的原因，未交换，这些是此处的四个要素。
898. Catutthe pañcannaṃ cīvarānanti ticīvaraṃ udakasāṭikā saṅkaccikāti imesaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ. Pañcannaṃ cīvarānaṃ aññataratā, pañcāhātikkamo, anuññātakāraṇābhāvo, aparivattananti imāni panettha cattāri aṅgāni.
902902节。第五条意义浅显易懂。
902. Pañcamaṃ uttānatthameva.
907第六项，关于‘衣服的获得’，即应被获取的衣服。此处有三支：可被分配的最终状态、已归属僧团的性质、以及不因见利益而作障碍。
907. Chaṭṭhe cīvaralābhanti labhitabbacīvaraṃ. Vikappanupagapacchimatā, saṅghassa pariṇatabhāvo, vinā ānisaṃsadassanena antarāyakaraṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
911第七项，其义自明。
911. Sattamaṃ uttānatthameva.
916第八项中，‘kumbhathūṇa’即‘壶’一词，他们以此行走、嬉戏，或以此为技艺，故称‘kumbhathūṇikā’。因此说‘以陶罐嬉戏者’。然而在《长部注疏》中则说：‘kumbhathūṇa’是指四方形的竹板响器。所谓四方竹板响器，即用树心、象牙等物制成四方形板，四面蒙上皮革而制成的乐器。‘bimbisaka’也是它的同义词，他们演奏它，或以此为技艺，故称‘kumbhathūṇikā’。因此说‘也称为bimbisaka演奏者’。此处有三支：沙门衣的状态、除同法者及父母外对他人的布施、以及非暂时性。
916. Aṭṭhame kumbhathūṇaṃ nāma kumbhasaddo, tena caranti kīḷanti, taṃ vā sippaṃ etesanti kumbhathūṇikā. Tenāha ‘‘ghaṭakena kīḷanakā’’ti. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.13) pana ‘‘kumbhathūṇaṃ nāma caturassaambaṇakatāḷa’’nti vuttaṃ. Caturassaambaṇakatāḷaṃ nāma rukkhasāradantādīsu yena kenaci caturassaambaṇaṃ katvā catūsu passesu cammena onandhitvā katavāditabhaṇḍaṃ. Bimbisakantipi tasseva vevacanaṃ, taṃ vādenti, taṃ vā sippaṃ etesanti kumbhathūṇikā. Tenāha ‘‘bimbisakavādakātipi vadantī’’ti. Samaṇacīvaratā, ṭhapetvā sahadhammike mātāpitaro ca aññesaṃ dānaṃ, atāvakālikatāti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
920第九项，其义自明。
920. Navamaṃ uttānatthameva.
927第十项中，‘如法的迦提那出离’：一位优婆塞欲施予所有比丘尼非时衣，给予等于或超过以敷展为根本之利益的物资后，由全体比丘尼僧团一致请求，以白二羯磨在期间出离迦提那，此出离称为如法的，如此迦提那出离之意。其余其义自明。
927. Dasame dhammikaṃ kathinuddhāranti sabbāsaṃ bhikkhunīnaṃ akālacīvaraṃ dātukāmena upāsakena yattako atthāramūlako ānisaṃso, tato adhikaṃ vā samakaṃ vā datvā yācitakena samaggena bhikkhunisaṅghena yaṃ kathinaṃ ñattidutiyena kammena antarā uddharīyati, tassa so uddhāro dhammikoti vuccati, evarūpaṃ kathinuddhāranti attho. Sesaṃ uttānatthameva.
28裸体品注释已结束。
Naggavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
932在Tuvaṭṭa品中，一切其义自明。
932. Tuvaṭṭavagge sabbaṃ uttānameva.
30五、彩绘堂品注释
5. Cittāgāravaggavaṇṇanā
978彩绘堂品第一项中，‘嬉戏林苑’是就位于城内者而言，‘嬉戏园林’是就位于城外者而言。‘各别的罪’是指依转动颈部的动作次数而计的罪，而非依睁眼次数而计。由于有言：‘若在寺院内建造王宫等，观看那些并无罪’，故可成立：‘在寺院内各处前往观看舞蹈等是允许的’。
978. Cittāgāravaggassa paṭhame kīḷanaupavananti antonagare ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ, kīḷanuyyānanti bahinagare ṭhitaṃ sandhāya. Pāṭekkā āpattiyoti gīvāya parivaṭṭanappayogagaṇanāya āpattiyo, na ummīlanagaṇanāya. ‘‘Ajjhārāme rājāgārādīni karonti, tāni passantiyā anāpattī’’ti vacanato ‘‘antoārāme tattha tattha gantvā naccādīni passituṃ labhatī’’tipi siddhaṃ.
982第二项等，其义自明。
982. Dutiyādīni uttānatthāneva.
1015第九项中，‘象’等应与‘技艺’一词分别结合，同样，‘阿闼婆’等应与‘咒语’一词结合。其中，‘阿闼婆咒语’是指依阿闼婆吠陀所制定的、能伤害他人的咒语；‘钉咒语’是指对木心柱念咒后插入大地以杀人的咒语；‘药方应用’即毒药的配制。‘龙圈’是指为阻止蛇类进入而结成的圈状咒语。
1015. Navame hatthiādīsu sippa-saddo paccekaṃ yojetabbo, tathā āthabbaṇādīsu manta-saddo. Tattha āthabbaṇamanto nāma āthabbaṇavedavihito parūpaghātakaro manto, khīlanamanto nāma dārusārakhīlaṃ mantetvā pathaviyaṃ pavesetvā māraṇamanto, agadappayogo visayojanaṃ. Nāgamaṇḍalanti sappānaṃ pavesanivāraṇatthaṃ maṇḍalabaddhamanto.
1018第十项，其义自明。
1018. Dasamaṃ uttānatthameva.
35彩绘堂品注释已结束。
Cittāgāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
1021在园林品中，一切其义自明。
1021. Ārāmavagge sabbaṃ uttānatthameva.
1067在孕妇品中，一切也皆易明了。
1067. Gabbhinivaggepi sabbaṃ suviññeyyameva.
38八、童女品注释
8. Kumāribhūtavaggavaṇṇanā
1119童女品第一项中，‘最初两位大学戒尼’是指在孕妇品中最先提到的两位学戒尼。‘应称为学戒尼’是指在授戒仪式等中应如此称呼。若说‘已嫁者’或‘童女’，则不可说，若如此说，则羯磨失效，这是其意旨。从此以后至第九项结束，其义自明。
1119. Kumāribhūtavaggassa paṭhame sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānāti gabbhinivagge sabbapaṭhamaṃ vuttā dve sikkhamānā. Sikkhamānā icceva vattabbāti sammutikammādīsu evaṃ vattabbā. Gihigatāti vā kumāribhūtāti vā na vattabbāti sace vadanti, kammaṃ kuppatīti adhippāyo. Ito paraṃ navamapariyosānaṃ uttānatthameva.
1163第十项中，‘前所未有之生起始端’是就十三种生起中（如第一波罗夷生起等）未被允许的生起而言。因为在此之前未曾有过此类生起始端，故称为‘前所未有之生起始端’。
1163. Dasame apubbasamuṭṭhānasīsanti paṭhamapārājikasamuṭṭhānādīsu terasasu samuṭṭhānesu ananuññātasamuṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi ito pubbe tādisassa samuṭṭhānasīsassa anāgatattā ‘‘apubbasamuṭṭhānasīsa’’nti vuttaṃ.
1166第十一项等，其义自明。
1166. Ekādasamādīni uttānatthāneva.
42童女品注释已结束。
Kumāribhūtavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
43九、伞与鞋履品注释
9. Chattupāhanavaggavaṇṇanā
1214伞与鞋履品第十一项中，‘就界内区域而言’是指周围十二肘的界内区域。其余各处其义自明。
1214. Chattupāhanavaggassa ekādasame upacāraṃ sandhāyāti samantā dvādasahatthupacāraṃ sandhāya. Sesaṃ sabbattha uttānameva.
45伞履品释义已毕。
Chattupāhanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
33由于已说‘山顶聚会等是无心之罪、世间罪’，故应知：因不知‘这是舞蹈’或‘这是色彩’而观看或沐浴时，由于不知事之心而生罪，故为无心之罪；因知‘这是舞蹈’或‘这是色彩’而观看或沐浴时，唯以不善心生罪，故为世间罪。盗贼出罪等，因知‘这是盗贼’等事而作时方生罪，故为有心之罪；因授具足戒等唯以一向不善之心而不可作，故为制戒罪。在三部《结文》中说：‘此处有心与无心，不应依知制戒与不知制戒而取，应依知事与不知事而取。’其余此处其义自明。
Giraggasamajjādīni acittakāni lokavajjānīti vuttattā naccanti vā vaṇṇakanti vā ajānitvāva passantiyā vā nahāyantiyā vā āpattisambhavato vatthuajānanacittena acittakāni, naccanti vā vaṇṇakanti vā jānitvā passantiyā vā nahāyantiyā vā akusaleneva āpajjanato lokavajjānīti veditabbāni. Corīvuṭṭhāpanādīni corītiādinā vatthuṃ jānitvā karaṇe eva āpattisambhavato sacittakāni, upasampadādīnaṃ ekantaakusalacitteneva akattabbattā paṇṇattivajjāni. ‘‘Idha sacittakācittakatā paṇṇattijānanājānanatāya aggahetvā vatthujānanājānanatāya gahetabbā’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Sesamettha uttānatthameva.
47比丘尼分别中小品释义已毕。
Bhikkhunīvibhaṅge khuddakavaṇṇanā niṭṭhitā.
48巴吉帝亚篇已毕。
Pācittiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.