生起头略说
1生起头略说
Samuṭṭhānasīsasaṅkhepo
2生起颂
Samuṭṭhānassuddānaṃ
1一切诸行都是无常的,是苦、无我,而且是有为的。
Aniccā sabbe saṅkhārā, dukkhānattā ca saṅkhatā;
2涅槃与世间施设也都是无我,这是确定的结论。
Nibbānañceva paññatti, anattā iti nicchayā.
3当佛月还未升起,佛日还未出现的时候,
Buddhacande anuppanne, buddhādicce anuggate;
4那些共同法的真实面目,连名字都无从知晓。
Tesaṃ sabhāgadhammānaṃ, nāmamattaṃ na nāyati.
5修习了种种难行,圆满一切波罗蜜之后,
Dukkaraṃ vividhaṃ katvā, pūrayitvāna pāramī;
6大雄就出现在这包括梵天在内的世间,成为众生的眼睛。
Uppajjanti mahāvīrā, cakkhubhūtā sabrahmake.
7他们教导正法,这法能灭苦、带来安乐;
Te desayanti saddhammaṃ, dukkhahāniṃ sukhāvahaṃ;
8释迦族的圣者释迦牟尼,悲悯一切众生。
Aṅgīraso sakyamuni, sabbabhūtānukampako.
9一切众生中最胜的狮子¹,在三藏²中开示了;
Sabbasattuttamo sīho, piṭake tīṇi desayi;
10开示了经藏³、论藏⁴,以及有大功德的律藏⁵。
Suttantamabhidhammañca, vinayañca mahāguṇaṃ.
11正法就是这样流传的:如果律藏能住持,
Evaṃ nīyati saddhammo, vinayo yadi tiṭṭhati;
12两部分别⁶、诸篇章⁷,以及那总标⁸,
Ubhato ca vibhaṅgāni, khandhakā yā ca mātikā.
13就如用线贯串的花鬘⁹一般,由附随¹⁰而编缀在一起;
Mālā suttaguṇeneva, parivārena ganthitā;
14就是这附随,将生起¹¹纲要予以确定,
Tasseva parivārassa, samuṭṭhānaṃ niyato kataṃ.
15而生起的交错¹²、因缘¹³及其余者,在上面诸经中可以看到;
Sambhedaṃ nidānaṃ caññaṃ, sutte dissanti upari;
16因此,喜爱法的人、善良的人,应当研习附随¹⁴。
Tasmā sikkhe parivāraṃ, dhammakāmo supesaloti.
19十三生起
Terasasamuṭṭhānaṃ
17在《分别》的两处制定,在布萨日诵出;
Vibhaṅge dvīsu paññattaṃ, uddisanti uposathe;
18我将如理讲述生起,你们听我说。
Pavakkhāmi samuṭṭhānaṃ, yathāñāyaṃ suṇātha me.
19第一波罗夷,和第二波罗夷;
Pārājikaṃ yaṃ paṭhamaṃ, dutiyañca tato paraṃ;
20传信、同语,以及多余的衣;
Sañcarittānubhāsanañca, atirekañca cīvaraṃ.
21羊毛、忆持法句(诵习正法),实情与共谋;
Lomāni padasodhammo, bhūtaṃ saṃvidhānena ca;
22盗贼商队、盗贼,以及未经允许——有十三种。
Theyyadesanacorī ca, ananuññātāya terasa.
23这些是被智者思量的十三种生起方式。
Terasete samuṭṭhāna nayā, viññūhi cintitā.
24在每一种生起中,相似的情况于此可见。
Ekekasmiṃ samuṭṭhāne, sadisā idha dissare.
281. 第一波罗夷生起
1. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ
25行淫、触精,以及第一不定法;
Methunaṃ sukkasaṃsaggo, aniyatā paṭhamikā;
26被前餐所请、被后餐所请,与比丘尼单独共处。
Pubbūpaparipācitā, raho bhikkhuniyā saha.
27有食、单独二条,指插、水中、嬉笑;
Sabhojane raho dve ca, aṅguli udake hasaṃ;
28打、举起,以及五十三条应当学。
Pahāre uggire ceva, tepaññāsā ca sekhiyā.
29半由旬、村落、有染心,手掌、平坦与清净;
Adhakkhagāmāvassutā, talamaṭṭhañca suddhikā;
30雨安居已过、教诫,不随行、引领者。
Vassaṃvuṭṭhā ca ovādaṃ, nānubandhe pavattiniṃ.
31这七十六条学处,身作、意作而成;
Chasattati ime sikkhā, kāyamānasikā katā;
32全部同一生起,如同第一波罗夷。
Sabbe ekasamuṭṭhānā, paṭhamaṃ pārājikaṃ yathā.
37第一波罗夷生起完
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
382. 第二波罗夷生起
2. Dutiyapārājikasamuṭṭhānaṃ
33偷盗、争吵强辩,粗恶语、为自己求欲乐;
Adinnaṃ viggahuttari, duṭṭhullā attakāminaṃ;
34无根据地指责同修属于其他类罪的过失,以及两条不定戒;
Amūlā aññabhāgiyā, aniyatā dutiyikā.
35强行夺取、擅自转用,妄语、辱骂与离间语;
Acchinde pariṇāmane, musā omasapesuṇā;
36粗恶行为、掘地,明知事情属实却还去煽动让他人不悦;
Duṭṭhullā pathavīkhaṇe, bhūtaṃ aññāya ujjhāpe.
37驱出比丘、洒水浇地,以及因利养而在已食之后;
Nikkaḍḍhanaṃ siñcanañca, āmisahetu bhuttāvī;
38以‘过来’邀约、不恭敬、恐吓,还有藏匿他人物品以及关于生命的戒;
Ehi anādari bhiṃsā, apanidhe ca jīvitaṃ.
39明知水中有虫还进行作业,因对方戒腊不足而驱逐共住;
Jānaṃ sappāṇakaṃ kammaṃ, ūnasaṃvāsanāsanā;
40对依法而行的同修讥毁攻击,以及出于愚痴、毫无根据地指责。
Sahadhammikavilekhā, moho amūlakena ca.
41对于如法得来的衣,把它给了某人后,又转给另一个人,这会引发恶作。
Kukkuccaṃ dhammikaṃ cīvaraṃ, datvā pariṇāmeyya puggale;
42你为何在不恰当的时候夺取?执取不当,就会下地狱。
Kiṃ te akālaṃ acchinde, duggahī nirayena ca.
43涉及僧团、分别、软弱者,以及迦絺那衣、安乐住处的事。
Gaṇaṃ vibhaṅgaṃ dubbalaṃ, kathināphāsupassayaṃ;
44骂詈、粗暴、悭吝,以及涉及孕妇的事,都会犯波逸提。
Akkosacaṇḍī maccharī, gabbhinī ca pāyantiyā.
45两个雨季的学处由僧团处理,有三种情况与在家人有关。
Dvevassaṃ sikkhā saṅghena, tayo ceva gihīgatā;
46对于少女受具足戒有三项规定,未满十二年夏腊的,被认为不合格。
Kumāribhūtā tisso ca, ūnadvādasasammatā.
47关于‘愁苦住处’已经够了,接着是意欲和两种随雨季的事。
Alaṃ tāva sokāvāsaṃ, chandā anuvassā ca dve;
48这七十种学处,其生起因缘被归纳为三类。
Sikkhāpadā sattatime, samuṭṭhānā tikā katā.
49以身心而非以语,以语心而非以身;
Kāyacittena na vācā, vācācittaṃ na kāyikaṃ;
50如同第二波罗夷,它们从三门生起。
Tīhi dvārehi jāyanti, pārājikaṃ dutiyaṃ yathā.
57第二波罗夷生起完
Dutiyapārājikasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
583. 传信生起
3. Sañcarittasamuṭṭhānaṃ
51传信、小屋、精舍,以及洗涤和接受;
Sañcarī kuṭi vihāro, dhovanañca paṭiggaho;
52向上请求、额外、亲手交付,两者经由使者。
Viññattuttari abhihaṭṭhuṃ, ubhinnaṃ dūtakena ca.
53蚕丝、纯两分,六年坐毡;
Kosiyā suddhadvebhāgā, chabbassāni nisīdanaṃ;
54遗弃及钱币,两者各各不同类。
Riñcanti rūpikā ceva, ubho nānappakārakā.
55不足绑束的雨季衣,线与分配;
Ūnabandhanavassikā, suttaṃ vikappanena ca;
56门施、缝针以及,前食为缘与火。
Dvāradānasibbāni ca, pūvapaccayajoti ca.
57宝石、针、床,以及棉花、坐具衬垫;
Ratanaṃ sūci mañco ca, tūlaṃ nisīdanakaṇḍu ca;
58雨衣、依善逝的尺寸,请求与另外的交换。
Vassikā ca sugatena, viññatti aññaṃ cetāpanā.
59两个僧团物、大众物,两个个人物的轻与重;
Dve saṅghikā mahājanikā, dve puggalalahukā garu;
60两种残食、布块,以及沙门衣。
Dve vighāsā sāṭikā ca, samaṇacīvarena ca.
61这整整五十条法,由六种情形生起;
Samapaññāsime dhammā, chahi ṭhānehi jāyare;
62从身生非从语意,从语生非从身心。
Kāyato na vācācittā, vācato na kāyamanā.
63从身语生非从意,从身意生非从语;
Kāyavācā na ca cittā , kāyacittā na vācikā ;
64从语意生非从身,由这三门而生起。
Vācācittā na kāyena, tīhi dvārehi jāyare.
65这六种生起,与传信戒的情况相似。
Chasamuṭṭhānikā ete, sañcarittena sādisā.
74传信生起完
Sañcarittasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
754. 同语生起
4. Samanubhāsanāsamuṭṭhānaṃ
66分裂随顺、恶口,还有污染、粗恶见;
Bhedānuvattadubbaca , dūsaduṭṭhulladiṭṭhi ca;
67同意、高声笑两种,以及两种不出声。
Chandaṃ ujjagghikā dve ca, dve ca saddā na byāhare.
68地上、低座、站立,还有从后面、非道;
Chamā nīcāsane ṭhānaṃ, pacchato uppathena ca;
69回避随顺、执取,领入、拒绝。
Vajjānuvattigahaṇā, osāre paccācikkhanā.
70在什么情况下混合?两种杀害,散开以及因痛苦之女;
Kismiṃ saṃsaṭṭhā dve vadhi, visibbe dukkhitāya ca;
71又混合、不平息,还有寺院、自恣。
Puna saṃsaṭṭhā na vūpasame, ārāmañca pavāraṇā.
72半身、共同生活之女,两种衣的随系;
Anvaddhaṃ saha jīviniṃ, dve cīvaraṃ anubandhanā;
73三十七法,由身、语、意而生起。
Sattatiṃsa ime dhammā, kāyavācāya cittato.
74所有这些戒,根据情况,都有同一个生起源头,即通过劝说的方式。
Sabbe ekasamuṭṭhānā, samanubhāsanā yathā.
85同语生起完
Samanubhāsanāsamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
865. 迦絺那衣生起
5. Kathinasamuṭṭhānaṃ
75迦絺那衣已出、三种情况、第一次、病者之药;
Ubbhataṃ kathinaṃ tīṇi, paṭhamaṃ pattabhesajjaṃ;
76急事、有怖畏、以及两种离去的开许;
Accekaṃ cāpi sāsaṅkaṃ, pakkamantena vā duve.
77有依止的住处、辗转相托、未食足、请食;
Upassayaṃ paramparā, anatirittaṃ nimantanā;
78对国王的指授、非时、林野中放置;
Vikappaṃ rañño vikāle, vosāsāraññakena ca.
79高床座、积藏、在前在后、以及非时;
Ussayāsannicayañca, pure pacchā vikāle ca;
80五日时限、僧伽曼尼、两种住处和住处事。
Pañcāhikā saṅkamanī, dvepi āvasathena ca.
81相关肢节与坐卧等处,这里共二十九条;
Pasākhe āsane ceva, tiṃsa ekūnakā ime;
82它们从身、语二门生起,不从意门生。
Kāyavācā na ca cittā , tīhi dvārehi jāyare.
83所有这些戒条都是二门生起,与迦絺那衣等戒条类同。
Dvisamuṭṭhānikā sabbe, kathinena sahāsamā.
96迦絺那衣生起完
Kathinasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
976. 羊毛生起
6. Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ
84羊毛、两条卧坐具、指使作食;
Eḷakalomā dve seyyā, āhacca piṇḍabhojanaṃ;
85别众食、非时食、蓄藏食物、以杨枝净水、粗俗行为。
Gaṇavikālasannidhi, dantaponena celakā.
86从军出征、军中过夜、饮酒、未满半月洗浴;
Uyyuttaṃ senaṃ uyyodhi, surā orena nhāyanā;
87坏色、两条自说罪、蒜、筑立、跳舞。
Dubbaṇṇe dve desanikā, lasuṇupatiṭṭhe naccanā.
88洗浴、敷具、卧坐具,于境内,以及于境外;
Nhānamattharaṇaṃ seyyā, antoraṭṭhe tathā bahi;
89雨季住期间、彩绘房舍、高床座、纺线。
Antovassaṃ cittāgāraṃ, āsandi suttakantanā.
90作服务与亲手,以及无有比丘的住处;
Veyyāvaccaṃ sahatthā ca, abhikkhukāvāsena ca;
91伞盖、车乘、僧团共用的、装饰品、涂香之物。
Chattaṃ yānañca saṅghāṇiṃ, alaṅkāraṃ gandhavāsitaṃ.
92比丘尼、学法女、沙马内莉、在家女众;
Bhikkhunī sikkhamānā ca, sāmaṇerī gihiniyā;
93未穿覆肩衣,那罪,是四十四类。
Asaṃkaccikā āpatti, cattārīsā catuttari.
94由身而非由语意、由身与意而非由语;
Kāyena na vācācittena, kāyacittena na vācato;
95这些全都有二种生起之因,与羊毛毡戒相同。
Dvisamuṭṭhānikā sabbe, samā eḷakalomikāti.
110羊毛生起完
Eḷakalomasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
1117. 足擦拭物生起
7. Padasodhammasamuṭṭhānaṃ
96足擦拭物未经授权,以及在日落之后。
Padaññatra asammatā, tathā atthaṅgatena ca;
97世间杂学提到了两项,还有因由及询问。
Tiracchānavijjā dve vuttā, anokāso ca pucchanā.
98这七条学处由语表生起,不是由身表或意表而生;
Satta sikkhāpadā ete, vācā na kāyacittato ;
99它们从语表和意表生起来,不由身表而生起。
Vācācittena jāyanti, na tu kāyena jāyare.
100这些全都具有双重生起源,与那些以特定方式净化罪恶的戒条相似。
Dvisamuṭṭhānikā sabbe, padasodhammasadisā.
117足擦拭物生起完
Padasodhammasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
1188. 道路生起
8. Addhānasamuṭṭhānaṃ
101乘船、索乞美食,由女子亲手收拢;
Addhānanāvaṃ paṇītaṃ, mātugāmena saṃhare;
102粮食、受邀请进食,还有这八条悔过法。
Dhaññaṃ nimantitā ceva, aṭṭha ca pāṭidesanī.
103这十五学处,不由身表、不由语表、不由意表生起;
Sikkhā pannarasa ete, kāyā na vācā na manā;
104它们由身表和语表生起来,不由意表而生起。
Kāyavācāhi jāyanti, na te cittena jāyare.
105有些戒,因身与心而生起,不是因语而生起;
Kāyacittena jāyanti, na te jāyanti vācato;
106有些戒,由身、语与心,生起方式有四种。
Kāyavācāhi cittena, samuṭṭhānā catubbidhā.
107由佛智所制定的,是伴随长时间而共同成立的。
Paññattā buddhañāṇena, addhānena sahā samā .
126道路生起完
Addhānasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
1279. 盗贼商队生起
9. Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ
108盗贼商队、偷听、以及由汤汁示意——
Theyyasatthaṃ upassuti, sūpaviññāpanena ca;
109还有夜间覆障、场所,这第七组是通过列阵而生起。
Rattichannañca okāsaṃ, ete byūhena sattamā.
110有些戒,因身与心而生起,不是因语而生起;
Kāyacittena jāyanti, na te jāyanti vācato;
111这类戒,从三道门生起,具有二种生起源。
Tīhi dvārehi jāyanti, dvisamuṭṭhānikā ime.
112盗贼商队所生起的诸学处,是由太阳族亲所教导的。
Theyyasatthasamuṭṭhānā, desitādiccabandhunā.
133盗贼商队生起完
Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
13410. 说法生起
10. Dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ
113手里拿着伞的人,诸佛如来不为他们说正法;
Chattapāṇissa saddhammaṃ, na desenti tathāgatā;
114同样地,手里拿着棍棒、手持刀械武器的人也是如此。
Evameva daṇḍapāṇissa, satthaāvudhapāṇinaṃ.
115穿着鞋履、凉鞋,乘坐交通工具,以及躺着或宽坐的人;
Pādukupāhanā yānaṃ, seyyapallatthikāya ca;
116蒙着头、覆着脸的人,以及不少于十一种的人。
Veṭhitoguṇṭhito ceva, ekādasamanūnakā.
117这些戒由语与意生起,不由身生起;
Vācācittena jāyanti, na te jāyanti kāyato;
118在说法之时,它们全都同一种生起,方式等同。
Sabbe ekasamuṭṭhānā, samakā dhammadesane.
141说法生起完
Dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
14211. 告知实情生起
11. Bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ
119如实告知由身生起,不由语,也不由意生起;
Bhūtaṃ kāyena jāyati, na vācā na ca cittato;
120有的则由语生起,不由身,也不由意生起。
Vācato ca samuṭṭhāti, na kāyā na ca cittato.
121由身和语而生,不是由心生。
Kāyavācāya jāyati, na tu jāyati cittato;
122名叫‘告知实情’的,从三个方面生起。
Bhūtārocanakā nāma, tīhi ṭhānehi jāyati.
147告知实情生起完
Bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
14812. 驱逐盗贼生起
12. Corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ
123盗贼是由语和心,它不是由身而生;
Corī vācāya cittena, na taṃ jāyati kāyato;
124这‘驱逐盗贼’,由三处而生;
Jāyati tīhi dvārehi, corivuṭṭhāpanaṃ idaṃ;
125‘未做’有两处生起,是法王所说。
Akataṃ dvisamuṭṭhānaṃ, dhammarājena bhāsitaṃ .
152驱逐盗贼生起完
Corivuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
15313. 未经允许生起
13. Ananuññātasamuṭṭhānaṃ
126‘未经允许’由语而生,不由身,也不由心;
Ananuññātaṃ vācāya, na kāyā na ca cittato;
127由身和语而生,它不是由心生。
Jāyati kāyavācāya, na taṃ jāyati cittato.
128由语和心而生,它不是由身而生;
Jāyati vācācittena, na taṃ jāyati kāyato;
129由三门而生起,未作的有四支。
Jāyati tīhi dvārehi, akataṃ catuṭhānikaṃ.
158未经允许生起完
Ananuññātasamuṭṭhānaṃ niṭṭhitaṃ.
130这里对生起的简明归纳,善巧地宣说了十种与三种;
Samuṭṭhānañhi saṅkhepaṃ, dasa tīṇi sudesitaṃ;
131这是不令人迷惑的立足处,随顺于引导法义的法理;
Asammohakaraṃ ṭhānaṃ, nettidhammānulomikaṃ;
132智者忆持着它,在生起因缘上便不会迷乱。
Dhārayanto imaṃ viññū, samuṭṭhāne na muyhatīti.
162生起头摄略完
Samuṭṭhānasīsasaṅkhepo niṭṭhito.