举罪篇义注
1举罪篇
Codanākaṇḍaṃ
2审问者职责之解释
Anuvijjakakiccavaṇṇanā
360-361360-361. 现在，为了说明当这样生起举罪时持律者应做之事，开始讲述“审问者”等。其中，“以所见对所见”这一偈颂的意思是：一个又一个与女人一同从同一处出来或进入时被看见，他以此波罗夷罪举罪那人，另一人承认他的看见。然而，由于那个看见，波罗夷罪并不成立，他不承认。如此，在此，他所见的，通过“被我看见”这一所见之言而相符。然而，由于另一人不因那个看见而承认过失，因此他被怀疑为不清净；意思是无根据地被怀疑。对于那个人，由于他承认“我是清净的”，应与他一起举行布萨。其余两首偈颂也是同样的方法。其余一切处都是显而易见的。
360-361. Idāni evaṃ uppannāya codanāya vinayadharena kattabbakiccaṃ dassetuṃ anuvijjakenātiādi āraddhaṃ. Tattha diṭṭhaṃ diṭṭhenāti gāthāya ayamattho – ekeneko mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhānato nikkhamanto vā pavisanto vā diṭṭho, so taṃ pārājikena codeti, itaro tassa dassanaṃ anujānāti. Taṃ pana dassanaṃ paṭicca pārājikaṃ na upeti, na paṭijānāti. Evamettha yaṃ tena diṭṭhaṃ, taṃ tassa ‘‘diṭṭho mayā’’ti iminā diṭṭhavacanena sameti. Yasmā pana itaro taṃ dassanaṃ paṭicca dosaṃ na paṭijānāti, tasmā asuddhaparisaṅkito hoti; amūlakaparisaṅkitoti attho. Tassa puggalassa ‘‘suddho aha’’nti paṭiññāya tena saddhiṃ uposatho kātabbo. Sesagāthādvayepi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
4审问者职责之解释完毕。
Anuvijjakakiccavaṇṇanā niṭṭhitā.
5举罪者问答之解释
Codakapucchāvissajjanāvaṇṇanā
362-363362-363. 对于“举罪者等”等问题的解答：在真实与不动摇中——应立足于真实与不动摇。已做或未做，都应如实说，不应在举罪者、审问者或僧团中生起嗔怒。应知已涉及与未涉及之语——应知已涉及与未涉及的话语。此处的了知方法是：应知举罪者的前话有多少，后话有多少；被举罪者的前话有多少，后话有多少。应采纳举罪者的标准，应采纳被举罪者的标准，应采纳审问者的标准。审问者不应遗漏任何微细之处，应说：“贤友，注意后正直地说出来。”僧团应如此遵行。“通过何种法、何种律、何种师教，该诤事得以平息”中，法指真实的事由。律指举罪与提醒。师教指动议的成就与宣布的成就。因为正是通过此法、此律、此师教，诤事得以平息，所以审问者应以真实的事由举罪，提醒其罪过，并通过动议的成就与宣布的成就平息该诤事。审问者应如此遵行。此处其余都是显而易见的。
362-363.Codanāyako ādītiādipucchānaṃ vissajjane sacce ca akuppe cāti sacce patiṭṭhātabbaṃ akuppe ca. Yaṃ kataṃ vā na kataṃ vā, tadeva vattabbaṃ, na ca codake vā anuvijjake vā saṅghe vā kopo uppādetabbo. Otiṇṇānotiṇṇaṃ jānitabbanti otiṇṇañca anotiṇṇañca vacanaṃ jānitabbaṃ. Tatrāyaṃ jānanavidhi – ettakā codakassa pubbakathā, ettakā pacchimakathā, ettakā cuditakassa pubbakathā, ettakā pacchimakathāti jānitabbā . Codakassa pamāṇaṃ gaṇhitabbaṃ, cuditakassa pamāṇaṃ gaṇhitabbaṃ, anuvijjakassa pamāṇaṃ gaṇhitabbaṃ, anuvijjako appamattakampi ahāpento ‘‘āvuso samannāharitvā ujuṃ katvā āharā’’ti vattabbo, saṅghena evaṃ paṭipajjitabbaṃ. Yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasammatīti ettha dhammoti bhūtaṃ vatthu. Vinayoti codanā ceva sāraṇā ca. Satthusāsananti ñattisampadā ceva anussāvanasampadā ca. Etena hi dhammena ca vinayena ca satthusāsanena ca adhikaraṇaṃ vūpasamati, tasmā anuvijjakena bhūtena vatthunā codetvā āpattiṃ sāretvā ñattisampadāya ceva anussāvanasampadāya ca taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ, anuvijjakena evaṃ paṭipajjitabbaṃ. Sesamettha uttānameva.
364364. “布萨有何目的”等问题的解答也是显而易见的。在结尾的偈颂中，“他轻视长老”指以轻慢心说“这些人知道什么”而轻视。“被毁坏、诸根受损”指由于那种随欲而行以及那种轻视，自己毁坏了自己，故为“被毁坏”；由于信等诸根受损，故为“诸根受损”。“愚痴者堕地狱，于学处无尊重”指那个被毁坏、诸根受损者，因无有智慧而是愚痴者，因不学三学而是于学处无尊重者，身坏命终后直堕地狱。因此，“不应依利养……应如法而行”。其意思是：不应依利养而行。若在举罪者与被举罪者中，接受某一方所给的衣等利养，即是依利养而行，不应如此做。“不应依人”指不应以“这是我的戒师或老师”等方式随欲而行，依人而行，不应如此做。而应舍弃这两者，如法安住而行。
364.Uposatho kimatthāyātiādipucchāvissajjanampi uttānameva. Avasānagāthāsu there ca paribhāsatīti avamaññaṃ karonto ‘‘kiṃ ime jānantī’’ti paribhāsati. Khato upahatindriyoti tāya chandādigāmitāya tena ca paribhāsanena attanā attano khatattā khato. Saddhādīnañca indriyānaṃ upahatattā upahatindriyo. Nirayaṃ gacchati dummedho, na ca sikkhāya gāravoti so khato upahatindriyo paññāya abhāvato dummedho tīsu sikkhāsu asikkhanato na ca sikkhāya gāravo kāyassa bhedā nirayameva upagacchati, tasmā na ca āmisaṃ nissāya…pe… yathā dhammo tathā kareti. Tassattho na ca āmisaṃ nissāya kare, cuditakacodakesu hi aññatarena dinnaṃ cīvarādiāmisaṃ gaṇhanto āmisaṃ nissāya karoti, evaṃ na kareyya. Na ca nissāya puggalanti ‘‘ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vā’’tiādinā nayena chandādīhi gacchanto puggalaṃ nissāya karoti, evaṃ na kareyya. Atha kho ubhopete vivajjetvā yathā dhammo ṭhito, tatheva kareyyāti.
4“在耳边低语”指在耳根处密语：“应这样说，不应那样说。”“斜视”指只寻找过失。“越轨”指破坏裁决。“行邪道”指揭示罪过。
Upakaṇṇakaṃ jappatīti ‘‘evaṃ kathehi, mā evaṃ kathayitthā’’ti kaṇṇamūle manteti. Jimhaṃ pekkhatīti dosameva gavesati. Vītiharatīti vinicchayaṃ hāpeti. Kummaggaṃ paṭisevatīti āpattiṃ dīpeti.
5“非时而举罪”指在不适当的场合、未被请求时举罪。“不知前后”指不知前话与后话。
Akālena ca codetīti anokāse anajjhiṭṭhova codeti. Pubbāparaṃ na jānātīti purimakathañca pacchimakathañca na jānāti.
6“不知连贯语路”指不知以谈话的连贯与裁决的连贯为根据的话语。其余一切处都是显而易见的。
Anusandhivacanapathaṃna jānātīti kathānusandhivinicchayānusandhivasena vacanaṃ na jānāti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
11举罪篇解释完毕。
Codanākaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā.