十六大结合义注
1礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
2律藏中
Vinayapiṭake
3附随注疏
Parivāra-aṭṭhakathā
4十六大品
Soḷasamahāvāro
5制定品释
Paññattivāravaṇṇanā
1清净持守者之持守，谓之教法中的持守。
Visuddhaparivārassa , parivāroti sāsane;
2法蕴法体属于持戒律制诸规范相续。
Dhammakkhandhasarīrassa, khandhakānaṃ anantarā.
3若聚合而起的综摄，彼即是前导的纲领；
Saṅgahaṃ yo samāruḷho, tassa pubbāgataṃ nayaṃ;
4舍弃后，现将作无上卓异义理之述说。
Hitvā dāni karissāmi, anuttānatthavaṇṇanaṃ.
1一、就彼世尊以……等文所称，即于教法之起始释疑问，此谓综摄之义：彼为教法之久远安立者，法军之统率，信法敬法，崇敬满怀，虔诚合掌，头顶安置，恳请十种意趣以便呈说戒律规定。于是世尊知晓各戒期间之制定，视各戒期间，亦观先居之所住，凭神通眼能知晓，凭三明、六通或七觉通皆知晓，处所无碍，周遍观察，具足法智以知法性，能超越一切世间众生既见诸色亦知天眼清净能观肉体，利益己利他，具足定基见通，施予悲基之教导，阿拉汉正觉语中言及：“何处有第一法被制定？由谁以何由被制定？现场何事被制定？是否有制定……等？”
1. Tattha yaṃ tena bhagavatā…pe… paññattanti ādinayappavattāya tāva pucchāya ayaṃ saṅkhepattho – yo so bhagavā sāsanassa ciraṭṭhitikatthaṃ dhammasenāpatinā saddhammagāravabahumānavegasamussitaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā yācito dasa atthavase paṭicca vinayapaññattiṃ paññapesi, tena bhagavatā tassa tassa sikkhāpadassa paññattikālaṃ jānatā, tassā tassā sikkhāpadapaññattiyā dasa atthavase passatā; apica pubbenivāsādīhi jānatā, dibbena cakkhunā passatā, tīhi vijjāhi chahi vā pana abhiññāhi jānatā, sabbattha appaṭihatena samantacakkhunā passatā, sabbadhammajānanasamatthāya paññāya jānatā, sabbasattānaṃ cakkhuvisayātītāni tirokuṭṭādigatāni cāpi rūpāni ativisuddhena maṃsacakkhunā ca passatā, attahitasādhikāya samādhipadaṭṭhānāya paṭivedhapaññāya jānatā, parahitasādhikāya karuṇāpadaṭṭhānāya desanāpaññāya passatā, arahatā sammāsambuddhena ‘‘yaṃ paṭhamaṃ pārājikaṃ paññattaṃ, taṃ kattha paññattaṃ, kaṃ ārabbha paññattaṃ, kismiṃ vatthusmiṃ paññattaṃ, atthi tattha paññatti…pe… kenābhata’’nti.
2二、于问答放弃处曰：“彼世尊知晓并察见，阿拉汉正觉即第一巴拉基被制定”，此纯为于初问之起端而略引作回答，曰“何处制定？于维沙利处制定；谁起始？苏定跋子所起”等，以此初章再行逐句提问而放弃。其一法规谓“若比丘行淫则为犯巴拉基”；二未法规谓“牝身入地狱”以及“失去传戒”等，作为论谤罪者之说，此为两未法规。至此“有制定与非制定、不具制定者”于此问答中两章被弃。第三章亦欲弃之曰“无未制定”；所谓未制定即未具诸罪法规，仅存妇比丘持守之禁律之外，别无他故，故云“无未制定”。普遍制定即于中印度与边远部族皆称普遍制定。律五经以“阿阇黎袭法、善恶品退、除解脱、修道护戒”为四戒，唯于中印度一带通行，而边远部族无此等四戒。余者皆为举凡皆谓普遍制定。
2. Pucchāvissajjane pana ‘‘yaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājika’’nti idaṃ kevalaṃ pucchāya āgatassa ādipadassa paccuddharaṇamattameva, ‘‘kattha paññattanti vesāliyā paññattaṃ; kaṃ ārabbhāti sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā’’ti evamādinā pana nayena punapi ettha ekekaṃ padaṃ pucchitvāva vissajjitaṃ. Ekā paññattīti ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya pārājiko hoti asaṃvāso’’ti ayaṃ ekā paññatti. Dve anupaññattiyoti ‘‘antamaso tiracchānagatāyapī’’ti ca, ‘‘sikkhaṃ apaccakkhāyā’’ti ca makkaṭivajjiputtakavatthūnaṃ vasena vuttā – imā dve anupaññattiyo. Ettāvatā ‘‘atthi tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññattī’’ti imissā pucchāya dve koṭṭhāsā vissajjitā honti. Tatiyaṃ vissajjetuṃ pana ‘‘anuppannapaññatti tasmiṃ natthī’’ti vuttaṃ. Ayañhi anuppannapaññatti nāma anuppanne dose paññattā; sā aṭṭhagarudhammavasena bhikkhunīnaṃyeva āgatā, aññatra natthi. Tasmā vuttaṃ ‘‘anuppannapaññatti tasmiṃ natthī’’ti. Sabbatthapaññattīti majjhimadese ceva paccantimajanapadesu ca sabbatthapaññatti. Vinayadharapañcamena gaṇena ‘‘upasampadā, guṇaṅguṇūpāhanā, dhuvanahānaṃ, cammattharaṇa’’nti imāni hi cattāri sikkhāpadāni majjhimadeseyeva paññatti. Ettheva etehi āpatti hoti, na paccantimajanapadesu. Sesāni sabbāneva sabbatthapaññatti nāma.
7所谓『普通规定』者，谓之比丘及比丘尼所共有之规定；唯有纯净比丘，或纯净比丘尼，所持之戒律规约，方称非常普通规定。此义乃由始作比丘后生起之事中说起：『若有比丘女欲行淫邪事，则即使于三恶道中堕落者，亦犯戒制中的巴拉基犯戒，绝无同营之义。』此戒条乃专指比丘女所持，因其涵义有限，程度亦浅，所以叫之『普通规定』。两者所称规则相同。然此处差别仅在称谓文字上而无实质异；比丘与比丘尼皆属普通条款者，乃因两方均有依法共守，故许运用同一称谓；专属一方的特定以另一方称谓则不称普通。故从意义上无分别。
Sādhāraṇapaññattīti bhikkhūnañceva bhikkhunīnañca sādhāraṇapaññatti; suddhabhikkhūnameva hi suddhabhikkhunīnaṃ vā paññattaṃ sikkhāpadaṃ asādhāraṇapaññatti nāma hoti. Idaṃ pana bhikkhuṃ ārabbha uppanne vatthusmiṃ ‘‘yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā’’ti bhikkhunīnampi paññattaṃ, vinītakathāmattameva hi tāsaṃ natthi, sikkhāpadaṃ pana atthi, tena vuttaṃ ‘‘sādhāraṇapaññattī’’ti. Ubhatopaññattiyampi eseva nayo. Byañjanamattameva hi ettha nānaṃ, bhikkhūnaṃ bhikkhunīnampi sādhāraṇattā sādhāraṇapaññatti, ubhinnampi paññattattā ubhatopaññattīti. Atthe pana bhedo natthi.
8所谓『事由归藏』，即谓『有过者，必有所转变』。此处意指诸般戒律过失尚未揭露，而称之为『事由归藏』；意即『未被揭露的原因』。其次所指涵义，是因事由归藏涵盖更广，包容之前述之『三恶罪戒』等。所谓四类过失，即指道德上的戒失。首两类为『戒失过失』，其余五类均称为『行为过失』。错误见解当作内在入邪见，乃为见解过失；因业所生者谓之生计过失，即为六条戒。此四种过失合称为巴拉基盗戒中涉及的戒失。
Nidānogadhanti ‘‘yassa siyā āpatti so āvikareyyā’’ti ettha sabbāpattīnaṃ anupaviṭṭhattā nidānogadhaṃ; nidāne anupaviṭṭhanti attho. Dutiyena uddesenāti nidānogadhaṃ nidānapariyāpannampi samānaṃ ‘‘tatrime cattāro pārājikā dhammā’’tiādinā dutiyeneva uddesena uddesaṃ āgacchati. Catunnaṃ vipattīnanti sīlavipattiādīnaṃ. Paṭhamā hi dve āpattikkhandhā sīlavipatti nāma, avasesā pañca ācāravipatti nāma. Micchādiṭṭhi ca antaggāhikadiṭṭhi ca diṭṭhivipatti nāma, ājīvahetu paññattāni cha sikkhāpadāni ājīvavipatti nāma. Iti imāsaṃ catunnaṃ vipattīnaṃ idaṃ pārājikaṃ sīlavipatti nāma hoti.
9所谓『因一而起』，意指因制约而共起。此处指心为业之一部分，身则行为发生过失。故有言『行为与心并生』。以双重平静调伏标准合格时，即答询『是否犯戒』，答曰『是，犯戒』，随后于此心识聚合之状态入静，则可安住无动；其人可由导师及僧团认可，得行守戒及团体悔戒仪式。此乃兼顾监督与承诺的双重合格标准，且无任何附带条件之障碍。对于上述章节所言『不以某一平静标准合格』者，则意指放弃此平静标准而无法进行处罚乃为本义。
Ekena samuṭṭhānenāti dvaṅgikena ekena samuṭṭhānena. Ettha hi cittaṃ aṅgaṃ hoti, kāyena pana āpattiṃ āpajjati. Tena vuttaṃ ‘‘kāyato ca cittato ca samuṭṭhātī’’ti. Dvīhi samathehi sammatīti ‘‘āpannosī’’ti sammukhā pucchiyamāno ‘‘āma āpannomhī’’ti paṭijānāti, tāvadeva bhaṇḍanakalahaviggahā vūpasantā honti, sakkā ca hoti taṃ puggalaṃ apanetvā uposatho vā pavāraṇā vā kātuṃ. Iti sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi samathehi sammati, na ca tappaccayā koci upaddavo hoti. Yaṃ pana upari paññattivagge ‘‘na katamena samathena sammatī’’ti vuttaṃ, taṃ samathaṃ otāretvā anāpatti kātuṃ na sakkāti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ.
10所谓‘制戒’（paññatti vinayo），即指以‘若比丘……’等方式所说的论母，其含义为制戒。‘分别’（vibhatti）是指词句分别（padabhājana）；因为‘分别’正是对‘毗崩伽’（vibhaṅga）的称呼。‘不防护’（asaṃvaro）指违犯。‘防护’（saṃvaro）指不违犯。‘于彼等有效’（yesaṃ vattati）的意思是：凡对律藏及其注释全部通达者。‘彼等持守’（te dhārenti）指他们从文句和义理上持守这第一波罗夷；因为若不了知全部律藏，便不可能了知其义理。‘由谁传来’（kenābhataṃ）意为：这第一波罗夷，从文句和义理上，直至今日，是由谁传来的？‘辗转传来’（paramparābhataṃ）意为：由代代传承而来。
Paññatti vinayoti ‘‘yo pana bhikkhū’’tiādinā nayena vuttamātikā paññatti vinayoti attho. Vibhattīti padabhājanaṃ vuccati; vibhattīti hi vibhaṅgassevetaṃ nāmaṃ. Asaṃvaroti vītikkamo. Saṃvaroti avītikkamo. Yesaṃ vattatīti yesaṃ vinayapiṭakañca aṭṭhakathā ca sabbā paguṇāti attho. Te dhārentīti te etaṃ paṭhamapārājikaṃ pāḷito ca atthato ca dhārenti; na hi sakkā sabbaṃ vinayapiṭakaṃ ajānantena etassa attho jānitunti. Kenābhatanti idaṃ paṭhamapārājikaṃ pāḷivasena ca atthavasena ca yāva ajjatanakālaṃ kena ānītanti. Paramparābhatanti paramparāya ānītaṃ.
33. 现在，为了显示此（波罗夷）是由怎样的传承传来，古代大长老们以‘优波离、陀娑迦……’等方式安立了偈颂。其中应说之事，在因缘解说中已说。应知依此方式，对第二波罗夷等的问答抉择也是如此。
3. Idāni yāya paramparāya ānītaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘upāli dāsako cevā’’tiādinā nayena porāṇakehi mahātherehi gāthāyo ṭhapitā . Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ nidānavaṇṇanāyameva vuttaṃ. Iminā nayena dutiyapārājikādipucchāvissajjanesupi vinicchayo veditabboti.
17大分别中制定品释已毕。
Mahāvibhaṅge paññattivāravaṇṇanā niṭṭhitā.
18已犯戒条等之注释
Katāpattivārādivaṇṇanā
157157. 从此以下，有七个条目，其义浅显：以‘行淫法者犯多少罪？’等为分类的‘已犯条目’（katāpattivāro）；以‘行淫法者所犯之罪，属于四种坏失中的几种坏失？’等为分类的‘坏失条目’（vipattivāro）；以‘行淫法者所犯之罪，由七种罪聚中的几种罪聚所摄？’等为分类的‘摄条目’（saṅgahavāro）；以‘行淫法者所犯之罪，由六种犯缘中的几种犯缘而生起？’等为分类的‘犯缘条目’（samuṭṭhānavāro）；以‘行淫法者所犯之罪，是四种诤事中的哪一种诤事？’等为分类的‘诤事条目’（adhikaraṇavāro）；以‘行淫法者所犯之罪，由七种灭诤法中的几种灭诤法而得止息？’等为分类的‘灭诤条目’（samathavāro）；以及紧随其后的‘合说条目’（samuccayavāro）。
157. Ito paraṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto kati āpattiyo āpajjatī’’ti ādippabhedo katāpattivāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ vipattīnaṃ kati vipattiyo bhajantī’’ti ādippabhedo vipattivāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā’’ti ādippabhedo saṅgahavāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo channaṃ āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhahantī’’ti ādippabhedo samuṭṭhānavāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇa’’nti ādippabhedo adhikaraṇavāro, ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ samathānaṃ katihi samathehi sammantī’’ti ādippabhedo samathavāro, tadanantaro samuccayavāro cāti ime satta vārā uttānatthā eva.
188188. 从此以后，又以‘因行淫法而犯波罗夷，于何处制定？’等方式，依缘再立一个‘制戒条目’（paññattivāro）；依此，又有与前相似的‘已犯条目’等七个条目。如是，又说了另外八个条目，其义亦皆浅显。如此，这八个条目加上前八个条目，在大分别中显示了十六个条目。从此以后，以同样的方式，在比丘尼分别中也有十六个条目。如是，应知在这两部分别中，仅依经文的理路便有这三十二个条目。在此，确实没有任何先前未决断之事。
188. Tato paraṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanapaccayā pārājikaṃ kattha paññatta’’ntiādinā nayena puna paccayavasena eko paññattivāro, tassa vasena purimasadisā eva katāpattivārādayo satta vārāti evaṃ aparepi aṭṭha vārā vuttā, tepi uttānatthā eva. Iti ime aṭṭha, purimā aṭṭhāti mahāvibhaṅge soḷasa vārā dassitā. Tato paraṃ teneva nayena bhikkhunivibhaṅgepi soḷasa vārā āgatāti evamime ubhatovibhaṅge dvattiṃsa vārā pāḷinayeneva veditabbā. Na hettha kiñci pubbe avinicchitaṃ nāma atthi.
21在大分别与比丘尼分别中
Mahāvibhaṅge ca bhikkhunivibhaṅge ca
22十六大条目注释终。
Soḷasamahāvāravaṇṇanā niṭṭhitā.