7. 破僧篇集义注
1七、破僧犍度
7. Saṅghabhedakakkhandhakaṃ
2六位释迦族人的出家事
Chasakyapabbajjākathā
330三三○、破僧犍度中，‘abhiññātā abhiññātā’即‘著名的、著名的’，意为众所周知的。名为释迦童子的，以迦留陀夷为首十位使者，连同随从及许多其他人。‘Amhākaṃ’意为‘于我们之中’；或说‘属于我们家族’。‘我将教导在家之义’意为‘我将告知在家所应做之事’。‘水应导引’意为应使水在所有地方均匀，应如此做。‘应清除’意为应拔除杂草。‘应除去谷壳’意为应扬弃混有细秆的谷粒。‘应簸扬’意为应去除细秆。‘你独自了知在家之义’意为‘你独自了知在家之事’。‘我随你随意出家’——此处，他本因同伴情谊而想急切地说‘我将与你一同出家’，但随后心被王位荣华之贪所牵引，只说出‘我随你’这几个字，便无法说出其余的话，应如此理解其义。
330. Saṅghabhedakakkhandhake abhiññātā abhiññātāti pākaṭā pākaṭā. Sakyakumārā nāma kāḷudāyippabhutayo dasa dūtā saddhiṃ parivārehi aññe ca bahū janā. Amhākanti amhesu; amhākaṃ kulatoti vā vuttaṃ hoti. Gharāvāsatthaṃ anusāsissāmīti gharāvāse yaṃ kattabbaṃ, taṃ jānāpessāmi. Udakaṃ ninnetabbanti yathā udakaṃ sabbaṭṭhāne samaṃ hoti, evaṃ kātabbaṃ. Niddhāpetabbanti tiṇāni uddharitabbāni. Bhusikā uddharāpetabbāti sukhumapalālamissadhaññā palālikā palāpetabbā. Opunāpetabbanti sukhumapalālaṃ apanetabbaṃ. Tvaññeva gharāvāsatthena upajānāhīti tvaññeva gharāvāsatthaṃ jānāhi. Ahaṃ tayā yathāsukhaṃ pabbajāhīti ettha ahaṃ tayā saddhiṃ pabbajissāmīti sahāyasinehena sahasā vattukāmo hutvā puna rajjasirilobhena parikaḍḍhiyamānahadayo ‘‘ahaṃ tayā’’ti ettakameva vatvā sesaṃ vattuṃ nāsakkhīti evamattho veditabbo .
331三三一、‘Nippātitā’意为‘已出离’。‘Mānassino’意为‘有慢者’；即‘依止于慢者’之意。
331.Nippātitāti nikkhamitā. Mānassinoti mānassayino; mānanissitāti vuttaṃ hoti.
332三三二、‘内心无瞋恚者’——由于第三道已断除，其心中无瞋恚。然而，因为‘bhava’意为兴盛，‘vibhava’意为衰败；同样，‘bhava’意为增长，‘vibhava’意为减损；‘bhava’意为常见，‘vibhava’意为断见；‘bhava’意为福，‘vibhava’意为罪；且‘vibhava’与‘abhava’意义相同，因此，‘超越如是此有彼有之状态’——此处，依兴盛衰败、增长减损、常见断见、福罪等种种方式，被称为‘此有彼有之状态’；依四道，随其可能，以种种理趣，超越此‘此有彼有之状态’，应如此理解其义。‘不经历’意为‘不达到’；意指‘即使天人也难见其相’。
332.Yassantarato na santi kopāti tatiyamaggena samūhatattā yassa citte kopā na santi. Yasmā pana bhavoti sampatti, vibhavoti vipatti; tathā bhavoti vuḍḍhi, vibhavoti hāni; bhavoti sassataṃ, vibhavoti ucchedo; bhavoti puññaṃ, vibhavoti pāpaṃ; vibhavoti ca abhavoti ca atthato ekameva, tasmā itibhavābhavatañca vītivattoti ettha yā esā sampattivipattivuḍḍhihānisassatucchedapuññapāpavasena iti anekappakārā bhavābhavatā vuccati; catūhipi maggehi yathāsambhavaṃ tena tena nayena taṃ itibhavābhavatañca vītivattoti evamattho daṭṭhabbo. Nānubhavantīti na sampāpuṇanti; tassa dassanaṃ devānampi dullabhanti adhippāyo.
333三三三、‘Ahimekhalikā’意为‘以蛇为腰带’，即把蛇绑在腰间。‘Ucchaṅge’意为‘在膝上’。
333.Ahimekhalikāti ahiṃ kaṭiyaṃ bandhitvā. Ucchaṅgeti aṅke.
334三三四、‘Sammannatī’意为‘尊敬’。‘Yaṃ tumo karissatī’意为‘他将做之事’。
334.Sammannatīti sammāneti. Yaṃ tumo karissatīti yaṃ so karissati.
8六位释迦族人的出家事已竟。
Chasakyapabbajjākathā niṭṭhitā.
9宣告羯磨等事
Pakāsanīyakammādikathā
336三三六、‘Kheḷāsakassa’——此处，以邪命所得之资具，如圣者所应弃之唾沫，他受用如是资具，故世尊称之为‘食唾沫者’。
336.Kheḷāsakassāti ettha micchājīvena uppannapaccayā ariyehi vantabbā kheḷasadisā, tathārūpe paccaye ayaṃ ajjhoharatīti katvā kheḷāsakoti bhagavatā vutto.
340三四○、‘以僵硬之身’——即如木桩般不动之身。
340.Patthaddhena kāyenāti potthakarūpasadisena niccalena kāyena.
342三四二、‘喂！我等是王亲族’——他因‘王认识我们’而自称为王亲族，以此抬高自己。‘耳尾竖起’——即于束缚中使之不动。
342.Mayaṃ kho bhaṇe rājañātakā nāmāti rājā amhe jānātīti rājañātakassa bhāvena attānaṃ ukkaṃsanto āha. Pahaṭṭhakaṇṇavāloti bandhane niccale katvā.
9‘象王啊，伤害龙象确是苦事’——意为：象王啊，以害心接近、伤害佛陀龙象，名为苦事。‘杀龙象者’——即杀害佛陀龙象者。
Dukkhañhi kuñjara nāgamāsadoti bho kuñjara buddhanāgaṃ āsādanaṃ vadhakacittena upagamanaṃ nāma dukkhaṃ. Nāgahatassāti buddhanāgaṃ ghātakassa.
10‘他倒退着退去’——即面向如来，以脚后退而去。‘Alakkhiko’——此处，‘不标记’故为‘无标记者’；意为‘不知’；即‘我作恶’而不知。或‘不应被标记’故为‘无标记者’；意为‘不应被看见’。
Paṭikuṭiyova osakkīti tathāgatābhimukhoyeva piṭṭhimehi pādehi avasakki. Alakkhikoti ettha na lakkhetīti alakkhiko; na jānātīti attho , ahaṃ pāpakammaṃ karomīti na jānāti. Na lakkhitabboti vā alakkhiko; na passitabboti attho.
343三四三、‘三人食’——此处，指由三人共食之食。‘我将允许’——即我将准许。然而，于众食中，应依法而行。乞求五事之说，于僧伽婆尸沙注释中已说。‘劫’——即寿劫。‘梵福’——即最胜之福。‘劫于天中’——即寿劫本身。
343.Tikabhojananti ettha tīhi janehi bhuñjitabbabhojanaṃ. Taṃ paññāpessāmīti taṃ anujānissāmi . Gaṇabhojane pana yathādhammo kāretabboti. Pañcavatthuyācanakathā saṅghādisesavaṇṇanāyaṃ vuttā. Kappanti āyukappaṃ. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhīti āyukappameva.
16宣告羯磨等事已竟。
Pakāsanīyakammādikathā niṭṭhitā.
17破僧事
Saṅghabhedakakathā
344三四四、那时，提婆达多破僧后——据说，他如此取筹后，即于彼处别行布萨而去，故有此说。
344.Atha kho devadatto saṅghaṃ bhinditvāti so kira evaṃ salākaṃ gāhetvā tattheva āveṇikaṃ uposathaṃ katvā gato, tenetaṃ vuttaṃ.
345三四五、‘背部疲累’——因久坐而受痛逼迫。‘我将伸展它’——即我将舒展它。‘示导、神变、教诫’——即‘汝心如此，汝心如彼’，如是了知他人之心后，宣说相应之法。
345.Piṭṭhime āgilāyatīti ciranisajjāya vedanābhibhūtā bādhati. Tamahaṃ āyamissāmīti taṃ ahaṃ pasāressāmi. Ādesanāpāṭihāriyānusāsanī nāma ‘‘evampi te mano, tathāpi te mano’’ti evaṃ parassa cittaṃ jānitvā tadanurūpā dhammadesanā.
346三四六、‘模仿我’——即做模仿我的行为。‘Kapaṇo’意为‘痛苦者’。‘大野猪’——即大龙象。‘翻掘大地’——即掘裂大地者。‘食藕’——即吃藕者。‘于河中醒觉’——此处，据说那象王于傍晚时分，进入名为‘河’的莲池，疲倦地度过整夜，撒网，故说‘于河中醒觉’。
346.Mamānukubbanti mamānukiriyaṃ kurumāno. Kapaṇoti dukkhito. Mahāvarāhassāti mahānāgassa. Mahiṃ vikubbatoti pathaviṃ padālentassa. Bhisaṃ ghasamānassāti bhisaṃ khādantassa. Nadīsu jaggatoti ettha so kira hatthināgo sāyanhasamayaṃ taṃ nadināmakaṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā kilanto sabbarattiṃ vītināmesi, jālikaṃ karoti, tena vuttaṃ ‘‘nadīsu jaggato’’ti.
347三四七、‘Sutā’意为‘所闻’。‘无疑而说’——即无犹豫地说，依连贯之义反复解说。
347.Sutāti sotā. Asandiddho ca akkhātīti nissandeho hutvā akkhāti anusandhivasena yojetvā yojetvā.
350三五○、‘将生于恶趣’——即恶趣者。如是，‘地狱者’。‘将住一劫’——即劫住者。‘今虽千佛亦不能治’——即不可治者。
350. Apāye nibbattissatīti āpāyiko. Evaṃ nerayiko. Kappaṃ ṭhassatīti kappaṭṭho. Idāni buddhasahassenāpi tikicchituṃ na sakkāti atekiccho.
17‘愿世间永无任何人’——即愿世间任何众生永无。‘Udapajjathā’意为‘再生’。‘如火焰以荣光而住’——即如以荣光燃烧而住。‘我闻提婆达多如是’——世尊亦曾闻‘提婆达多如是’，即取彼而说此。‘彼行放逸’——此处，‘行放逸’即积聚放逸，意为未断放逸。‘伤害龙象’——即以恶心接近，或意为‘干涸’。‘堕无间地狱’——此是愿望中的过去语。‘Bhesmā’意为‘可怖’。
Mā jātu koci lokasminti mā kadācipi koci satto lokasmiṃ. Udapajjathāti upapajjatha . Jalaṃva yasasā aṭṭhāti yasasā jalanto viya ṭhito. Devadattoti me sutanti ‘‘īdiso devadatto’’ti bhagavatā sutampi atthi, tadeva gahetvā idaṃ vuttaṃ. So pamādamanuciṇṇoti ettha pamādaṃ anucinātīti anuciṇṇo, pamādo appahīnoti attho. Āsajja nanti pāpakena cittena patvā, visosetvāti vā attho. Avīcinirayaṃ pattoti idaṃ pana āsīsāyaṃ atītavacanaṃ. Bhesmāti bhayānako.
24破僧事已竟。
Saṅghabhedakakathā niṭṭhitā.
25优波离问论
Upālipañhākathā
351“一边一人”优波离，即法说者一方有一人。“一边两人”即非法说者一方有两人。“第四人宣布”指作为非法说者的第四人，心想“我要分裂僧团”而宣布；他以劝诱的方式告知：“并非只有你们有地狱之怖，我们也有；并非通往无间地狱之路对我们关闭；我们并非不善而不畏惧。如果这真的是非法、非律、非导师的教法，我们就不会接受了。”等等，以此方式阐明“非法为法”等十八种导致分裂之事。其含义是：如此宣布之后，说“你们拿这个，你们认可这个”而进行投票。
351.Ekato upāli ekoti dhammavādipakkhe eko. Ekato dveti adhammavādipakkhe dve. Catuttho anussāvetīti saṅghaṃ bhindissāmīti adhammavādicatuttho hutvā anussāveti; anunayanto sāveti ‘‘na tumhākaṃyeva narakabhayaṃ atthi, amhākampi atthi, na amhākaṃ avīcimaggo pihito, na mayaṃ akusalā na bhāyāma. Yadi hi ayaṃ adhammo avinayo asatthusāsanaṃ vā bhaveyya, na mayaṃ gaṇheyyāmā’’tiādinā nayena ‘‘adhammaṃ dhammo’’ti evaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni bodhetīti attho. Salākaṃ gāhetīti evaṃ anussāvetvā pana ‘‘idaṃ gaṇhatha, idaṃ rocethā’’ti vadanto salākaṃ gāheti.
19“一边一人，优波离，两人”等，也是同样的道理。优波离，如此便既有僧团裂痕，也有僧团分裂；但并非仅此程度，僧团就已被分裂。
Ekato upāli dve hontītiādīsupi eseva nayo. Evaṃ kho upāli saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cāti evaṃ hoti; na pana ettāvatā saṅgho bhinno hoti.
20“优波离，比丘是本性清净者、同住者、立于同一界内者，而分裂僧团。”在此，可能会有这样的疑问：“提婆达多如何是本性清净者？”为何说不是本性清净者？因为他令人杀害了国王，并造成了出血（出佛身血）？对此，我们回答：首先，由于命令被违背，并不存在令人杀害国王之事。因为他的命令是这样的：“那么，王子，你杀了父亲成为国王，我杀了世尊成为佛陀。”然而，王子成为国王之后，后来才杀了父亲；因此，首先由于命令被违背，并不存在令人杀害国王之事。然而，在造成出血的当下，世尊并未因出血的缘而说他是“不能者”，而且，若无世尊的言教，也不能将“不能者”之名加诸于他。
Bhikkhu kho upāli pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatīti ettha siyā evaṃ ‘‘devadatto kathaṃ pakatatto’’ti. Kathaṃ tāva na pakatatto, rañño ghātāpitattā ruhiruppādassa ca katattāti? Tattha vadāma – āṇattiyā tāva viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi. ‘‘Tena hi tvaṃ, kumāra, pitaraṃ hantvā rājā hohi, ahaṃ bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī’’ti evañhi tassa āṇatti. Kumāro pana rājā hutvā pacchā pitaraṃ māresi; evaṃ tāva āṇattiyā viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi. Ruhiruppāde pana katamatteyeva ruhiruppādapaccayā bhagavatā abhabbatā na vuttā, na ca sakkā bhagavato vacanaṃ vināyeva tassa abhabbatā āropetuṃ.
21“诸比丘，造成出血者，若未受具足戒，不应予以受具足戒；若已受具足戒，应予以灭摈。”
‘‘Ruhiruppādako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’ti –
22然而，这是世尊在僧团分裂之后所说的，因此，正是以本性清净者的身份，他分裂了僧团。
Idaṃ pana bhagavatā saṅghabhedato pacchā vuttaṃ, tasmā pakatatteneva tena saṅgho bhinnoti.
23在“将非法宣说为法”等十八种导致分裂之事中，依经教的分类，首先，十善业道是法，十不善业道是非法。同样，四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道，这三十七菩提分法称为法；而三念处、三正勤、三神足、六根、六力、八觉支、九支道，以及四取、五盖、七随眠、八邪行，这是非法。
Adhammaṃ dhammoti dīpentītiādīsu aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu suttantapariyāyena tāva dasa kusalakammapathā dhammo, dasa akusalakammapathā adhammo. Tathā cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā dhammo nāma; tayo satipaṭṭhānā , tayo sammappadhānā, tayo iddhipādā, cha indriyāni, cha balāni, aṭṭha bojjhaṅgā, navaṅgiko maggoti ca cattāro upādānā, pañca nīvaraṇā, satta anusayā, aṭṭha micchattāti ca ayaṃ adhammo.
24其中，取任何一类非法部分，心想：“我们要将此非法作为法；这样，依止我们的师承宗派，将成为导向出离的，而我们也会在世间出名。”如此宣说“这是法”，即称为“将非法宣说为法”。同样，在法部分中取一类，宣说“这是非法”，即称为“将法宣说为非法”。而依律教的分类，以真实的事由举罪、令忆念后，依所承认而应作之羯磨，称为法；以不真实的事由，不举罪、不令忆念，在不承认的情况下应作之羯磨，称为非法。
Tattha yaṃkiñci ekaṃ adhammakoṭṭhāsaṃ gahetvā ‘‘imaṃ adhammaṃ dhammoti karissāma; evaṃ amhākaṃ ācariyakulaṃ nissāya niyyānikaṃ bhavissati, mayañca loke pākaṭā bhavissāmā’’ti taṃ adhammaṃ ‘‘dhammo aya’’nti kathayantā adhammaṃ dhammoti dīpenti nāma. Tatheva dhammakoṭṭhāsesu ca ekaṃ gahetvā ayaṃ adhammoti kathentā dhammaṃ adhammoti dīpenti nāma. Vinayapariyāyena pana bhūtena vatthunā codetvā sāretvā yathāpaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ dhammo nāma, abhūtena vatthunā acodetvā asāretvā apaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ adhammo nāma.
25依经教的分类，调伏贪、调伏瞋、调伏痴，防护、断除、省思，这称为律；不调伏贪等，不防护、不断除、不省思，这称为非律。依律教的分类，事成就、白成就、羯磨语成就、界成就、众成就，这称为律；事不成就……乃至……众不成就，这称为非律。
Suttantapariyāyena rāgavinayo dosavinayo mohavinayo saṃvaro pahānaṃ paṭisaṅkhāti ayaṃ vinayo nāma, rāgādīnaṃ avinayo asaṃvaro appahānaṃ appaṭisaṅkhāti ayaṃ avinayo nāma. Vinayapariyāyena vatthusampatti ñattisampatti anussāvanasampatti sīmāsampatti parisāsampattīti ayaṃ vinayo nāma, vatthuvipatti…pe… parisāvipattīti ayaṃ avinayo nāma.
26依经教的分类，四念处……八支道，这是如来所说、所语；三念处、三正勤、三神足、六根、六力、八觉支、九支道，这是如来未说、未语。依律教的分类，四波罗夷、十三僧伽婆尸沙、二不定、三十尼萨耆波逸提，这是如来所说、所语；三波罗夷、十四僧伽婆尸沙、三不定、三十一尼萨耆波逸提，这是如来未说、未语。
Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā… aṭṭhaṅgiko maggoti idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena ; tayo satipaṭṭhānā, tayo sammappadhānā, tayo iddhipādā, cha indriyāni, cha balāni, aṭṭha bojjhaṅgā, navaṅgiko maggoti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena. Vinayapariyāyena cattāro pārājikā, terasa saṅghādisesā, dve aniyatā, tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena; tayo pārājikā, cuddasa saṅghādisesā, tayo aniyatā, ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena.
27依经教的分类，每日入果等至、入大悲等至、以佛眼观察世间、依因缘而说法、本生谈，这是常行；非每日入果等至……乃至……非本生谈，这是非常行。依律教的分类，受请而住雨安居后，告别而去游行；自恣后而去游行；与客比丘先作款待，这是常行；不作此等常行，即称为非常行。
Suttantapariyāyena devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ, mahākaruṇāsamāpattisamāpajjanaṃ, buddhacakkhunā lokavolokanaṃ, aṭṭhuppattivasena suttantadesanā, jātakakathāti idaṃ āciṇṇaṃ; na devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ…pe… na jātakakathāti idaṃ anāciṇṇaṃ. Vinayapariyāyena nimantitassa vassāvāsaṃ vasitvā apaloketvā cāriyapakkamanaṃ, pavāretvā cāriyapakkamanaṃ, āgantukehi saddhiṃ paṭhamaṃ paṭisanthārakaraṇanti idaṃ āciṇṇaṃ; tasseva āciṇṇassa akaraṇaṃ anāciṇṇaṃ nāma.
28依经教的分类，四念处……乃至……八支道，这称为已制立；三念处……乃至……九支道，这称为未制立。依律教的分类，四波罗夷……乃至……三十尼萨耆波逸提，这称为已制立；三波罗夷……乃至……三十一尼萨耆波逸提，这称为未制立。
Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā…pe… aṭṭhaṅgiko maggoti idaṃ paññattaṃ nāma; tayo satipaṭṭhānā…pe… navaṅgiko maggoti idaṃ apaññattaṃ nāma. Vinayapariyāyena cattāro pārājikā…pe… tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ paññattaṃ nāma; tayo pārājikā…pe… ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ apaññattaṃ nāma.
29“不知者、无偷盗心者、无杀意者、无〔非法〕宣称意图者、无释放意图者无罪”——于各处所说的“无罪”即名为无罪。“知者、有偷盗心者”等依此类推所说的“有罪”即名为有罪。五种罪聚名为轻罪，两种罪聚名为重罪。六种罪聚名为有余罪，一种波罗夷罪聚名为无余罪。两种罪聚名为粗重罪，五种罪聚名为非粗重罪。
‘‘Anāpatti ajānantassa, atheyyacittassa, na maraṇādhippāyassa, anullapanādhippāyassa, na mocanādhippāyassā’’ti tattha tattha vuttā anāpatti anāpatti nāma. ‘‘Jānantassa, theyyacittassā’’tiādinā nayena vuttā āpatti āpatti nāma. Pañcāpattikkhandhā lahukāpatti nāma, dve āpattikkhandhā garukāpatti nāma. Cha āpattikkhandhā sāvasesāpatti nāma, eko pārājikāpattikkhandho anavasesāpatti nāma. Dve āpattikkhandhā duṭṭhullāpatti nāma, pañcāpattikkhandhā aduṭṭhullāpatti nāma.
30在此，依前述方式，将所说的法说为“这是非法”，即名为“将法说为非法”。将非律说为“这是律”……乃至……将非粗重罪说为“这是粗重罪”，即名为“将非粗重罪说为粗重罪”。如此，将“非法说为法”或……乃至……“将非粗重罪说为粗重罪”之后，取得一方支持，在同一界内别行四种僧伽羯磨中的任何一种僧伽羯磨时，僧团即名为分裂。因此说：“他们以此十八种事进行排斥”等。
Purimanayeneva panettha vuttappakāraṃ dhammaṃ ‘‘adhammo aya’’nti kathayantā ‘‘dhammaṃ adhammo’’ti dīpenti nāma. Avinayaṃ ‘‘vinayo aya’’nti…pe… aduṭṭhullāpattiṃ ‘‘duṭṭhullāpatti aya’’nti kathayantā ‘‘aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī’’ti dīpenti nāma. Evaṃ ‘‘adhammaṃ dhammo’’ti vā…pe… ‘‘aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī’’ti vā dīpetvā pakkhaṃ labhitvā catunnaṃ saṅghakammānaṃ aññataraṃ saṅghakammaṃ ekasīmāyaṃ visuṃ karontehi saṅgho bhinno nāma hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi apakassantī’’tiādi.
31其中，“进行排斥”是指拉拢徒众、使之分离、推向一边。“进行宣扬”是指过度地宣扬，使其变得如同分散一般，这样做。“别众”即分开。至此，优波离，僧团即名为分裂——如此，在十八种破僧事中，指出任何一种事，以种种理由说服“你们取此、认可此”后，令人取筹，别行僧伽羯磨时，僧团即名为分裂。然而在《附随》中说“优波离，僧团以五种方式分裂”等，这与此处所说的僧团分裂特征在意义上并无差别。其无差别之义，我们将在彼处说明。其余各处皆甚明了。
Tattha apakassantīti parisaṃ ākaḍḍhanti, vijaṭenti, ekamantaṃ ussārenti ca. Avapakāsantīti ati viya pakāsenti yathā visaṃsaṭṭhāva honti, evaṃ karonti. Āveninti visuṃ. Ettāvatā kho upāli saṅgho bhinno hotīti evaṃ aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu yaṃkiñci ekampi vatthuṃ dīpetvā tena tena kāraṇena ‘‘imaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’’ti saññāpetvā salākaṃ gāhāpetvā visuṃ saṅghakamme kate saṅgho bhinno hoti. Parivāre pana ‘‘pañcahi upāli ākārehi saṅgho bhijjatī’’tiādi vuttaṃ, tassa iminā idha vuttena saṅghabhedalakkhaṇena atthato nānākaraṇaṃ natthi. Taṃ panassa nānākaraṇābhāvaṃ tattheva pakāsayissāma. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
40优波离问论已毕。
Upālipañhākathā niṭṭhitā.
41破僧犍度注释终。
Saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.