← 文献总目录

10. 妙饮论

s0517a.att11 · 静态文献页 · 12 段 · 打开交互阅读器

1第十 醍醐味论
10. Maṇḍapeyyakathā
1醍醐味论的解释
Maṇḍapeyyakathāvaṇṇanā
238现在,为了显示这条道的醍醐味性质而宣说的醍醐味论,是以世尊教导的一部分为先导。以下是对其中前所未释之义的注释。其中,「醍醐味」:就像具足、无秽、清净的熟酥被称为“酥醍”,同样地,以清净义称为「醍」,以可饮用义称为「味」。因为饮了之后会倒在街头失去知觉,对自己的衣物等也失去所有权,那样的饮料即使清净也不应饮用。然而,我这包含三学的教说梵行,由于具足、无秽、清净,所以是醍;又由于能带来利益和安乐,所以是味——这样说明为「醍醐味」。这里有醍而且可饮用,所以是「醍醐味」。那是什么呢?就是教说梵行。为什么三学被称为「梵行」呢?以最胜的意义,涅槃被称为「梵」,三学是为了涅槃而生起的,所以是“为梵而行”,因此称为「梵行」。「教说梵行」指的就是它。「大师现前面」这句话在此处是表示原因的语言。因为大师现前了,所以你们应当策励精勤,饮用这份醍。外道的药醍,如果医师不在面前,饮用的人会生起疑虑:“我们不知道剂量,也不知道它如何在体内行止。”但医师在场时,大家就想:“医师会知道。”于是没有疑虑地饮用。同样地,我们的法主大师已经现前,所以你们应当精勤去饮用,这样策励人们去饮醍。能够随宜以现法利益、来世利益、究竟义利益来教导,所以称为「大师」。此外,根据“大师、世尊、商队主”等(Mahāni. 190)的解释方式,这里的意义也应如此了解。「现前面」:因为显现而处在面前,所以称为「现前面」。
238. Idāni tassa maggassa maṇḍapeyyattaṃ dassentena kathitāya bhagavato vacanekadesapubbaṅgamāya maṇḍapeyyakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha maṇḍapeyyanti yathā sampannaṃ nimmalaṃ vippasannaṃ sappi sappimaṇḍoti vuccati, evaṃ vippasannaṭṭhena maṇḍo, pātabbaṭṭhena peyyaṃ. Yañhi pivitvā antaravīthiyaṃ patitā visaññino attano sāṭakādīnampi assāmikā honti, taṃ pasannampi na pātabbaṃ. Mayhaṃ pana idaṃ sikkhattayasaṅgahitaṃ sāsanabrahmacariyaṃ sampannattā nimmalattā vippasannattā maṇḍañca hitasukhāvahattā peyyañcāti maṇḍapeyyanti dīpeti. Maṇḍo peyyo etthāti maṇḍapeyyaṃ. Kiṃ taṃ? Sāsanabrahmacariyaṃ. Kasmā sikkhattayaṃ brahmacariyaṃ nāma? Uttamaṭṭhena nibbānaṃ brahmaṃ nāma, sikkhattayaṃ nibbānatthāya pavattanato brahmatthāya cariyāti brahmacariyanti vuccati. Sāsanabrahmacariyanti taṃyeva. Satthāsammukhībhūtoti idamettha kāraṇavacanaṃ. Yasmā pana satthā sammukhībhūto, tasmā vīriyapayogaṃ katvā pivathetaṃ maṇḍaṃ. Bāhirakañhi bhesajjamaṇḍaṃ vejjassa asammukhā pivantānaṃ pamāṇaṃ vā uggamananiggamanaṃ vā na jānāmāti āsaṅkā hoti. Vejjassa sammukhā pana vejjo jānissatīti nirāsaṅkā pivanti. Evamevaṃ amhākañca dhammassāmī satthā sammukhībhūtoti vīriyaṃ katvā pivathāti maṇḍapāne sanniyojeti. Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ anusāsatīti satthā. Apica ‘‘satthā bhagavā satthavāho’’tiādinā (mahāni. 190) niddesanayenapettha attho veditabbo. Sandissamāno mukho bhūtoti sammukhībhūto.
3在醍醐味的解释中,「三重醍」:三种状态就是“三重”。以三重而成为醍,所以是「三重醍」,也就是三种醍的意思。「在大师现前面时」:这句话是为了说明具足一切行相、圆满的三重醍而说的。然而,即使在大师般涅槃之后,三重醍也仍然以部分的方式继续存在。正是因为如此,在它的解释中,并不说“在大师现前面时”,而是说“什么是说法醍”等,应当这样理解。
Maṇḍapeyyaniddese tidhattamaṇḍoti tidhābhāvo tidhattaṃ. Tidhattena maṇḍo tidhattamaṇḍo, tividhena maṇḍoti attho. Satthari sammukhībhūteti idaṃ sabbākāraparipuṇṇamaṇḍattayadassanatthaṃ vuttaṃ. Parinibbutepi pana satthari ekadesena maṇḍattayaṃ pavattatiyeva. Teneva cassa niddese ‘‘satthari sammukhībhūte’’ti avatvā katamo desanāmaṇḍotiādi vuttanti veditabbaṃ.
4「说法醍」:说法本身就是醍。「受者醍」:接受说法的人本身就是醍。「梵行醍」:道梵行本身就是醍。
Desanāmaṇḍoti dhammadesanā eva maṇḍo. Paṭiggahamaṇḍoti desanāpaṭiggāhako eva maṇḍo. Brahmacariyamaṇḍoti maggabrahmacariyameva maṇḍo.
5「指示」:是用名称来说“这些是应教导的谛等的名目”,也就是依名称来讲述。「说法」:就是开示。「阐明」:就是使知道,或者说,把法安置在智的面前。就像安置座位时,我们说“敷座”一样。「建立」:就是阐明,有使法生起的意思,或者也是把法安置在智的面前。「开显」:就是使它敞开,即揭开而显示的意思。「分别」:就是进行区分,即从各种区分来显示的意思。「令明了」:就是使它变得清楚明白。或者,「指示」是「说法」等六个词的根本词。「说法」等六个词是为了解释它的意义而说的。其中,「说法」:是针对利根者,先以略说和总说的方式来进行的说法。因为利根者能通过略说和先说的内容而通达。「阐明」:是针对广慧者,为了让他们的心满足、增长智慧,对先前略说的内容,以广分别、详加解释的方式来阐明。「建立」:是针对同一类人,对他们已经详细解释过的内容,再以反释的方式,用更详细的语言来阐明。「开显」:是对已经详细解释过的内容,再反复加以宣说,这就是开显。「分别」:是对已经反复宣说的内容,再进行区分,这就是分别。「令明了」:是对已经敞开的内容用更详细的语言来说明,对已经区分的内容用比喻来说明,使它完全明了。这样的说法也能让可引导的人获得通达。又,所谓「某些堕落者」,就像毕央伽罗母等那样的人,也被包含在内。「了知者」:指通过证得出世间法而了知的人。因为这些比丘等人,是通过证得的方式来接受说法,所以被称为「受者」。「即是此」等语句的意义,在初智的解释中已经说过了。圣道因为与涅槃结合,所以是“为梵而行”,因此称为「梵行」。
Ācikkhanāti desetabbānaṃ saccādīnaṃ imāni nāmānīti nāmavasena kathanā. Desanāti dassanā. Paññāpanāti jānāpanā, ñāṇamukhe ṭhapanā vā. Āsanaṃ ṭhapento hi ‘‘āsanaṃ paññāpetī’’ti vuccati. Paṭṭhapanāti paññāpanā, pavattanāti attho, ñāṇamukhe ṭhapanā vā. Vivaraṇāti vivaṭakaraṇaṃ, vivaritvā dassanāti attho. Vibhajanāti vibhāgakiriyā, vibhāgato dassanāti attho. Uttānīkammanti pākaṭabhāvakaraṇaṃ. Atha vā ācikkhanāti desanādīnaṃ channaṃ padānaṃ mūlapadaṃ. Desanādīni cha padāni tassa atthavivaraṇatthaṃ vuttāni. Tattha desanāti ugghaṭitaññūnaṃ vasena saṅkhepato paṭhamaṃ uddesavasena desanā. Ugghaṭitaññū hi saṅkhepena vuttaṃ paṭhamaṃ vuttañca paṭivijjhanti. Paññāpanāti vipañcitaññūnaṃ vasena tesaṃ cittatosanena buddhinisānena ca paṭhamaṃ saṅkhittassa vitthārato niddesavasena paññāpanā. Paṭṭhapanāti tesaṃyeva niddiṭṭhassa niddesassa paṭiniddesavasena vitthārataravacanena paññāpanā. Vivaraṇāti niddiṭṭhassāpi punappunaṃ vacanena vivaraṇā. Vibhajanāti punappunaṃ vuttassāpi vibhāgakaraṇena vibhajanā. Uttānīkammanti vivaṭassa vitthārataravacanena, vibhattassa ca nidassanavacanena uttānīkaraṇaṃ. Ayaṃ desanā neyyānampi paṭivedhāya hoti. Yevāpanaññepi kecīti piyaṅkaramātādikā vinipātikā gahitā. Viññātāroti paṭivedhavasena lokuttaradhammaṃ viññātāro. Ete hi bhikkhuādayo paṭivedhavasena dhammadesanaṃ paṭiggaṇhantīti paṭiggahā. Ayamevātiādīni paṭhamañāṇaniddese vuttatthāni. Ariyamaggo nibbānena saṃsandanato brahmatthāya cariyāti brahmacariyanti vuccati.
239现在,以「胜解醍」等,把在那个道刹那当中存在的根、力、觉支、道支,配合到醍醐味的方式里来显示。其中,「胜解醍」:指称为胜解的醍。「浊」:就是没有净信,混浊不清。「摒弃」:就是通过彻底断除来舍弃。「饮信根之胜解醍,即是醍醐味」:虽然从信根而来的胜解醍与信根本身并非不同的东西,但依世俗的表达方式,把它说成好像是不同的一样。就像世间里,虽然“磨石小子的身体”并不异于磨石小子本身,但却说“磨石小子的身体”;又像圣典中的“触已性”等,虽然与那个法并不相异,却把它的性质说成好像不同一样;也像注释书里说的“触有触相”等,虽然相与法本身并不相异,却把相说成好像不同一样。这里也应当这样理解。此处说「饮」,指的是那个具足此醍的人。那个具足此醍的人饮用了那份醍,因此,那份醍被那个人所饮用,故称为「醍醐味」。本来应当说为“醍醐味的”,但这里用了性别的转换,说成了「醍醐味」。其余的内容,也应当依照这个道理来理解。其次,在未曾出现过的部分里,「热」:是指与具有滋养特征的喜相对立的烦恼热恼。「粗」:是指与止息寂静相对立的、由于烦恼而导致的粗重、不寂静的状态。「无思择」:是指与思择相对立的、由于烦恼而导致的无从拣择的状态。
239. Idāni adhimokkhamaṇḍotiādīhi tasmiṃ maggakkhaṇe vijjamānāni indriyabalabojjhaṅgamaggaṅgāni maṇḍapeyyavidhāne yojetvā dasseti. Tattha adhimokkhamaṇḍoti adhimokkhasaṅkhāto maṇḍo. Kasaṭoti pasādavirahito āvilo. Chaḍḍetvāti samucchedavasena pahāya. Saddhindriyassa adhimokkhamaṇḍaṃ pivatīti maṇḍapeyyanti saddhindriyato adhimokkhamaṇḍassa anaññattepi sati aññaṃ viya katvā vohāravasena vuccati, yathā loke nisadapotako nisadapotasarīrassa anaññattepi sati nisadapotassa sarīranti vuccati, yathā ca pāḷiyaṃ ‘‘phusitatta’’ntiādīsu dhammato anaññopi bhāvo añño viya vutto, yathā ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘phusanalakkhaṇo phasso’’tiādīsu (dha. sa. aṭṭha. 1 dhammuddesavāra phassapañcamakarāsivaṇṇanā) dhammato anaññampi lakkhaṇaṃ aññaṃ viya vuttaṃ, evamidanti veditabbaṃ . Pivatīti cettha taṃsamaṅgipuggaloti vuttaṃ hoti. Taṃsamaṅgipuggalo taṃ maṇḍaṃ pivatīti katvā tena puggalena so maṇḍo pātabbato maṇḍapeyyaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti. ‘‘Maṇḍapeyyo’’ti ca vattabbe ‘‘maṇḍapeyya’’nti liṅgavipallāso kato. Sesānampi iminā nayena attho veditabbo. Apubbesu pana pariḷāhoti pīṇanalakkhaṇāya pītiyā paṭipakkho kilesasantāpo. Duṭṭhullanti upasamapaṭipakkho kilesavasena oḷārikabhāvo asantabhāvo. Appaṭisaṅkhāti paṭisaṅkhānapaṭipakkho kilesavasena asamavāhitabhāvo.
240现在又想用另一种方式来解释醍醐味的方法,于是说「有醍」等。其中,「此处」:指的是在那个信根当中。在「义味」等当中:信根的胜解作用就是「义」,信根本身就是「法」,而这个信根由于从种种烦恼中解脱出来,所以就是「解脱」。这个「义」的成就,就是「义味」;这个「法」的成就,就是「法味」;这个「解脱」的成就,就是「解脱味」。或者,获得「义」的喜悦就是「义味」,获得「法」的喜悦就是「法味」,获得「解脱」的喜悦就是「解脱味」。这里所说的「喜」,是指与它们相应、或者以它们作为所缘的喜。依据这个原理,其余的句子意义也应当了解。在这一种方式里,已经说明了醍的可饮用性,这就是「醍醐味」的意思。
240. Puna aññena pariyāyena maṇḍapeyyavidhiṃ niddisitukāmo atthi maṇḍotiādimāha. Tattha tatthāti tasmiṃ saddhindriye. Attharasotiādīsu saddhindriyassa adhimuccanaṃ attho, saddhindriyaṃ dhammo, tadeva nānākilesehi vimuttattā vimutti, tassa atthassa sampatti attharaso. Tassa dhammassa sampatti dhammaraso. Tassā vimuttiyā sampatti vimuttiraso. Atha vā atthapaṭilābharati attharaso, dhammapaṭilābharati dhammaraso, vimuttipaṭilābharati vimuttiraso. Ratīti ca taṃsampayuttā, tadārammaṇā vā pīti. Iminā nayena sesapadesupi attho veditabbo. Imasmiṃ pariyāye maṇḍassa peyyaṃ maṇḍapeyyanti attho vutto hoti.
8就这样,按照根等菩提分法的次第,通过根、力、觉支、道支显示了醍醐味之后,接着为了显示最后安立的梵行醍,由于道最为殊胜,所以让道作为先导,以逆序显示了道支、觉支、力、根。从增上的含义来说,「根为醍」等,是指相应于世间或出世间的醍。这应当依据前面所说的方法来理解。再从真实的含义来说,「谛为醍」:但在这里,因为苦和集没有醍性,所以应知如同《大象迹喻经》(M. 1.300)那样,是把谛智称为谛。
Evaṃ indriyādibodhipakkhiyadhammapaṭipāṭiyā indriyabalabojjhaṅgamaggaṅgānaṃ vasena maṇḍapeyyaṃ dassetvā puna ante ṭhitaṃ brahmacariyamaṇḍaṃ dassento maggassa padhānattā maggaṃ pubbaṅgamaṃ katvā uppaṭipāṭivasena maggaṅgabojjhaṅgabalaindriyāni dassesi . Ādhipateyyaṭṭhena indriyā maṇḍotiādayo yathāyogaṃ lokiyalokuttarā maṇḍā. Taṃ heṭṭhā vuttanayena veditabbaṃ. Tathaṭṭhena saccā maṇḍoti ettha pana dukkhasamudayānaṃ maṇḍattābhāvā mahāhatthipadasutte (ma. ni. 1.300) viya saccañāṇāni saccāti vuttanti veditabbaṃ.
10《正法显扬》无碍解道注释中。
Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathāya
11醍醐味论释终。
Maṇḍapeyyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
12大品释终。
Niṭṭhitā ca mahāvaggavaṇṇanā.