← 文献总目录

26. 迦叶佛史义注

s0511a.att25 · 静态文献页 · 85 段 · 打开交互阅读器

125. 拘那含牟尼佛种姓注释
25. Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā
1拘留孙世尊之后,当他的教法隐没,众生人寿变为三万岁时,一位利他的、名为「拘那含牟尼」的导师出现于世。或者说,因为金子降落(kanakāgamanato)的缘故,名为拘那含牟尼的导师出现于世。这里,按照词源学,将 ka 字母替换成 ko,na 字母替换成 ṇa,省略一个 ka 字母,意思是:在世尊诞生的时候,有金子(kanaka)等饰物降落(āgamana)即倾注,所以称为「拘那含牟尼」。然而,这里的寿命是逐渐衰减后又衰减,并不是一直衰减,而是增长后又再衰减,应当这样理解。怎么理解呢?就在同一劫中,拘留孙世尊在人寿四万岁时诞生,那个寿命逐渐衰减到十岁,再增长到无量岁,又从此衰减,停在了人寿三万岁的时期;就在那时,拘那含牟尼世尊出现于世。应当这样了知。
Kakusandhassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite sattesu tiṃsavassasahassāyukesu jātesu parahitakoṇāgamano koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Atha vā kanakāgamanato koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Tattha ka-kārassa koādesaṃ katvā na-kārassa ṇādesaṃ katvā ekassa ka-kārassa lopaṃ katvā niruttinayena kanakassa kanakādiābharaṇassa āgamanaṃ pavassanaṃ yassa bhagavato uppannakāle so koṇāgamano nāma. Ettha pana āyu anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na evaṃ parihīnaṃ, puna vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Imasmiṃyeva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto, taṃ pana āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna asaṅkhyeyyaṃ patvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano bhagavā loke uppannoti veditabbo.
2他也圆满诸波罗蜜后,投生兜率天,从那里死后,在娑婆提城的耶输达多婆罗门的妻子、具足容貌等殊胜功德、无上的名为优陀罗的婆罗门女的腹中结生。经过十个月,在须婆提游园从母胎中出生。在他出生时,整个阎浮提天降金雨。因此,由于金子降落的因缘,人们给他取名「金子降落」(kanakāgamano)。然而,这个名字逐渐演变,成了「拘那含牟尼」。他过着在家生活三千年。他有名叫兜率、善兜率、满足的三座宫殿。以卢希伽达婆罗门女为首,有一万六千名女子。
Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sobhavatīnagare yaññadattassa brāhmaṇassa bhariyāya rūpādīhi guṇehi anuttarāya uttarāya nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena subhavatīuyyāne mātukucchito nikkhami. Jāyamāne pana tasmiṃ sakalajambudīpe devo kanakavassaṃ vassi. Tenassa kanakāgamanakāraṇattā ‘‘kanakāgamano’’ti nāmamakaṃsu. Taṃ panassa nāmaṃ anukkamena pariṇamamānaṃ koṇāgamano’’ti jātaṃ. So pana tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tusita-santusita-santuṭṭhanāmakā panassa tayo pāsādā ahesuṃ. Rucigattābrāhmaṇīpamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ.
3他看见四种征相后,在卢希伽达婆罗门女的儿子——名叫萨他瓦诃的男孩出生后,骑上象背,乘坐象车作了大出家,出家修行。有三万男子跟随他出家。他由他们围绕着,修习六个月的苦行。在毗舍佉月满月日,享用了阿耆逊那婆罗门的女儿——阿耆逊那婆罗门女所供养的蜜乳粥。之后在槿陀林作日间休息,到了傍晚时分,接受了名为迦吒廷杜迦的看麦人供养的八把草,然后前往乌敦跋罗菩提树,如《芬陀利迦》中所说的那样,具足果报的祥瑞,从南面靠近,铺好宽二十肘的草座,结跏趺坐,摧毁魔军,证得十力智,发出“经多生轮回……乃至……证得渴爱的灭尽”的感兴语。度过七个七日之后,他见到与自己一同出家的三万比丘具有证悟的因缘,就从空中前往善见城附近的仙人堕处鹿野苑,坐在他们中间,转法轮。在那时,三万俱胝众生证得第一现观。
So cattāri nimittāni disvā rucigattāya brāhmaṇiyā satthavāhe nāma putte uppanne hatthikkhandhavaragato hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tiṃsapurisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāyaṃ aggisonabrāhmaṇassa dhītāya aggisonabrāhmaṇakumāriyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye jaṭātindukena nāma yavapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā udumbarabodhiṃ puṇḍarīke vuttappamāṇaṃ phalavibhūtisampannaṃ dakkhiṇato upagantvā vīsatihatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā mārabalaṃ viddhaṃsetvā dasabalañāṇāni paṭilabhitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ tiṃsabhikkhusahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā gaganapathena gantvā sudassananagarasamīpe isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhagato dhammacakkaṃ pavattesi, tadā tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.
4又,在美善城门附近的大娑罗树下示现了双神变,使二万俱胝众生饮下法味的甘露,这是第二现观。以他的母亲优陀罗为首,在一万个轮围世界的天神前来集会之时,世尊在他们面前开示阿毗达摩藏,当时有一万俱胝众生证得第三现观。因此,说出以下的偈颂——
Puna sundaranagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā vīsatikoṭisahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Attano mātaraṃ uttaraṃ pamukhaṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatānaṃ samāgatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desente bhagavati dasannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
1一。
1.
6“拘留孙佛之后,有位正自觉者,两足中的最上者;
‘‘Kakusandhassa aparena, sambuddho dvipaduttamo;
7名为拘那含牟尼的胜者,世间之长者,人中的至尊。”
Koṇāgamano nāma jino, lokajeṭṭho narāsabho.
2
2.
9圆满了十种法之后,便超越了旷野;
‘‘Dasa dhamme pūrayitvāna, kantāraṃ samatikkami;
10舍弃了一切垢秽,证得了无上正觉。
Pavāhiya malaṃ sabbaṃ, patto sambodhimuttamaṃ.
3
3.
12当拘那含牟尼导师转法轮时,
‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, koṇāgamananāyake;
13有三万俱胝的第一次现观发生。
Tiṃsakoṭisahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahu.
4
4.
15当在示现神变、击破外道论时,
‘‘Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddane;
16有二万俱胝的第二次现观发生。
Vīsatikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
5
5.
18之后,胜者施展神通变化,去了天城;
‘‘Tato vikubbanaṃ katvā, jino devapuraṃ gato;
19正自觉者就住在那里的黄色毛毯石上。
Vasate tattha sambuddho, silāya paṇḍukambale.
6
6.
21那位牟尼宣说七部论,在那里度过雨季安居;
‘‘Pakaraṇe satta desento, vassaṃ vasati so muni;
22有一万俱胝的第三次现观发生。
Dasakoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
23在此,「圆满十法」指圆满了十种波罗蜜的法。「超越旷野」指超越了生的旷野(生死旷野)。「渡已」指令其度脱之后。「一切垢」指贪等三种垢染。「当在示现神变、击破外道论时」的意思是:在世尊击破外道论的时候,正在示现教诫神变,这就是本意。「神通变化」指神通变化之力,即在美好的城门处示现双神变之后,前往天城,住在那里的黄色毛毯石上。「如何住呢?」「宣说了七部论」指在那里为诸天宣说由七部作品组成的、名为阿毗达摩的法藏而住。以上整段的意思是:当世尊在那里宣说阿毗达摩时,有一万俱胝的天神获得了现观。
Tattha dasa dhamme pūrayitvānāti dasa pāramidhamme pūrayitvā. Kantāraṃ samatikkamīti jātikantāraṃ samatikkami. Pavāhiyāti pavāhetvā. Malaṃ sabbanti rāgādimalattayaṃ. Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddaneti paravādivādappamaddane, bhagavati pāṭihāriyaṃ karonteti attho. Vikubbananti vikubbaniddhiṃ, sundaranagaradvāre yamakapāṭihāriyaṃ katvā devapuraṃ gato tattha paṇḍukambalasilāyaṃ vasi. Kathaṃ vasīti? Pakaraṇe satta desentoti tattha devānaṃ sattappakaraṇasaṅkhātaṃ abhidhammapiṭakaṃ desento vasi. Evaṃ tattha abhidhammaṃ desente bhagavati dasakoṭisahassānaṃ devānaṃ abhisamayo ahosīti attho.
24在圆满波罗蜜的拘那含佛到来时,也有过一次声闻集会。他住在善胜城善胜园,为各有三万随从的比耶索王子和乌多罗王子说法后,以‘善来比丘’的出家方式度化了他们所有人,并于摩伽月满月之日,在他们中间诵出了巴帝摩卡。因此说:
Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto ahosi. Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassa rājaputtassa ca uttarassa ca rājaputtassa dvinnampi tiṃsasahassaparivārānaṃ dhammaṃ desetvā sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tesaṃ majjhagato māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ –
7七。
7.
26那位天中之天的世尊,也有过一次集会;
‘‘Tassāpi devadevassa, eko āsi samāgamo;
27与那些诸漏尽者、离垢者、内心寂静者、如如不动者,
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
8八。
8.
29那时,曾有过一次三万比丘的集会,
‘‘Tiṃsabhikkhusahassānaṃ, tadā āsi samāgamo;
30他们都已经超越了诸流,并且已经摧破了死亡。
Oghānamatikkantānaṃ, bhijjitānañca maccuyā’’ti.
31其中,‘诸流’是欲流等四种流的同义词。然而,对于拥有它们的人,它们会在轮回中淹没他、使他沉沦,故称为‘流’;‘诸流’一词应视为在受动者意义上使用了属格。意思是:已经超越了四种流。‘已摧破’一词也应如此理解。‘死亡’即死魔。
Tattha oghānanti kāmoghādīnaṃ, catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ. Yassa pana te saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, tesaṃ oghānaṃ, upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Catubbidhe oghe atikkantānanti attho. Bhijjitānanti etthāpi eseva nayo. Maccuyāti maccuno.
32那时,我们的菩萨是弥提罗城里一位名叫‘山’的国王。当他听说‘已成为归依处、一切众生所归趣的拘那含佛来到了弥提罗城’的消息后,便带领随从出城迎接,向十力世尊顶礼并发出邀请,举行了盛大的布施。在那里,国王恳请世尊在此结夏安居,随后悉心侍奉与声闻僧团同在的导师整整三个月,并供养了优敦布、中国丝绸、羊毛毯、上等丝布、细棉布等既珍贵又细软的衣料,以及金鞋和众多其他资具。世尊也为他授记,说道:‘就在此贤劫中,这人将会成佛。’那位大人在听闻世尊的授记后,便舍弃了广大的王位,就在那位世尊的座下出家了。由此,他说道:
Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi, tadā ‘‘saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppatta’’nti sutvā saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṅghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi. Sopi naṃ bhagavā byākāsi – ‘‘imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī’’ti . Atha so mahāpuriso tassa bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike pabbaji. Tena vuttaṃ –
9九。
9.
34‘那时候,我是名叫「山」的刹帝利,
‘‘Ahaṃ tena samayena, pabbato nāma khattiyo;
35拥有众多朋友和辅相大臣,以及无量的军队。
Mittāmaccehi sampanno, anantabalavāhano.
10十。
10.
37我前去拜见正自觉者,听闻了无上的妙法;
‘‘Sambuddhadassanaṃ gantvā, sutvā dhammamanuttaraṃ;
38邀请佛陀与僧团后,我随心所欲地做了布施。
Nimantetvā sajinasaṅghaṃ, dānaṃ datvā yadicchakaṃ.
11十一。
11.
40布施了优敦布、中国布匹、丝衣和羊毛毯,
‘‘Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca, koseyyaṃ kambalampi ca;
41也布施了金鞋给导师的声闻弟子们。
Suvaṇṇapādukañceva, adāsiṃ satthusāvake.
12十二。
12.
43那位佛陀也在僧伽中间坐下后,授记我。
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya;
44在这个贤劫里,这位将成为佛陀。
Imamhi bhaddake kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
13十三。
13.
46曾有名为迦毗罗卫的可爱城市……(中略)……我们将面见这位。
‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
14十四。
14.
48听了她的话后,我的心更加清净信乐了;
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
49进一步下定决心修行,以圆满十种彼岸。
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā.
15十五。
15.
51为了寻求一切知智,我向人中最上者布施;
‘‘Sabbaññutaṃ gavesanto, dānaṃ datvā naruttame;
52舍弃了国王的大位,我在胜利者(佛陀)座下出家。
Ohāyāhaṃ mahārajjaṃ, pabbajiṃ jinasantike’’ti.
53其中,‘具有无量的兵力和车乘’的意思是我有庞大、无量的军队以及象、马、车等车乘。‘见正自觉者’是指为了见到正自觉者。‘随其所欲’是指用四种饮食供养以佛陀为首的僧伽,让他们随心所欲地享用,直到他们以手遮钵表示‘够了’为止。‘导师弟子们’是指向导师和弟子们布施。‘人中最上者’就是人中最上等的人。‘舍弃’就是放弃、舍离。
Tattha anantabalavāhanoti bahukaṃ anantaṃ mayhaṃ balaṃ assahatthiādikaṃ vāhanañcāti attho. Sambuddhadassananti sambuddhadassanatthāya. Yadicchakanti yāvadicchakaṃ buddhappamukhaṃ saṅghaṃ catubbidhena āhārena ‘‘alamala’’nti pavārāpetvā, hatthena pidahāpetvāti attho. Satthusāvaketi satthuno ceva sāvakānañca adāsiṃ. Naruttameti naruttamassa. Ohāyāti pahāya pariccajitvā.
54此外,那位拘那含世尊的国都名叫美丽城,父亲是名叫亚尼达多的婆罗门,母亲是名叫优多罗的婆罗门女。两位上首弟子是比耶索和优多罗,侍者名叫索提迦,两位上首女弟子是萨目达和优多罗。他的菩提树是优昙跋罗树,身量高三十肘,寿命三万岁。他的妻子是名叫鲁奇嘎达的婆罗门女,儿子名叫萨驮瓦霍。他是乘坐象车出离的。因此说——
Tassa pana koṇāgamanassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso ca uttaro cāti dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rucigattā nāma brāhmaṇī, satthavāho nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
16十六。
16.
56有一座城名叫须婆瓦提,那里有一位刹帝利名叫须婆;
‘‘Nagaraṃ sobhavatī nāma, sobho nāmāsi khattiyo;
57在那座城中,住着正自觉者的高贵家族。
Vasate tattha nagare, sambuddhassa mahākulaṃ.
17十七。
17.
59有一位婆罗门名叫「祭祀施」,他就是那位佛陀的父亲;
‘‘Brāhmaṇo yaññadatto ca, āsi buddhassa so pitā;
60这位母亲名叫「优多罗」,是导师拘那含佛的生母;
Uttarā nāma janikā, koṇāgamanassa satthuno;
22二十二。
22.
62名叫「殊胜」和「优多罗」的两位,是上首弟子;
‘‘Bhiyyaso uttaro nāma, ahesuṃ aggasāvakā;
63侍者名叫「吉祥生」,就是导师拘那含佛的侍者。
Sotthijo nāmupaṭṭhāko, koṇāgamanassa satthuno.
23二十三。
23.
65「海」与「上胜」两位,是上首女弟子;
‘‘Samuddā uttarā ceva, ahesuṃ aggasāvikā;
66那位世尊的菩提树,被称为「优昙婆罗」。
Bodhi tassa bhagavato, udumbaroti pavuccati.
25二十五。
25.
68那位佛陀的身高为「三十肘」;
‘‘Uccattanena so buddho, tiṃsahatthasamuggato;
69就像金匠炉火口里的黄金,他以光芒而庄严。
Ukkāmukhe yathā kambu, evaṃ raṃsīhi maṇḍito.
26二十六。
26.
71佛陀的寿命正好是「三万岁」;
‘‘Tiṃsavassasahassāni, āyu buddhassa tāvade;
72他在世期间,度化了大量的众生。
Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
27二十七。
27.
74他建立了法塔,并以法幢为庄严;
‘‘Dhammacetiṃ samussetvā, dhammadussavibhūsitaṃ;
75他制作了法花鬘,随后便与声闻僧团一同般涅槃。
Dhammapupphaguḷaṃ katvā, nibbuto so sasāvako.
28二十八。
28.
77他的声闻弟子们具足大庄严,而他则是宣说吉祥法(出世间法)的导师;
‘‘Mahāvilāso tassa jano, siridhammappakāsano;
78这一切全都消失了,诸行不是空无的吗?
Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
79在此,“于熔炉口”指铁匠的锻炉。“如同金条”即像金块一样。“如此以光芒庄严”意为像这样被光芒所装饰、所庄严。“建立了法塔”即建立了由三十七菩提分法所成的塔。“以法布装饰”指以四圣谛的法幡为庄严。“制作了法花鬘”即做成了法所成的花鬘。其含义是:为了礼敬站在观塔广场上的大众,佛陀建立了法塔后,导师与声闻僧团一同般涅槃了。“具大庄严”指成就了大神变的庄严。“他的”指那位世尊的。“众生”指声闻弟子众。“吉祥法教导者”即出世间法的教导者,那位世尊以及这一切,全都消逝了。
Tattha ukkāmukheti kammāruddhane. Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya. Evaṃ raṃsīhi maṇḍitoti evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato. Dhammacetiṃ samussetvāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā. Dhammadussavibhūsitanti catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ. Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā. Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā sasāvakasaṅgho satthā parinibbāyīti attho. Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto. Tassāti tassa bhagavato. Janoti sāvakajano. Siridhammappakāsanoti lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho.
80拘那含佛已断尽烦恼,安乐地般涅槃;大仙人已调伏诸根,无取著地般涅槃。
‘‘Sukhena koṇāgamano gatāsavo, vikāmapāṇāgamano mahesī;
81在那名为“吉祥”的寂静林中,他以清净的种姓而来,并安住于此。
Vane viveke sirināmadheyye, visuddhavaṃsāgamano vasittha’’.
82其余的偈颂,各处意思都很明显。
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.
84拘那含佛种姓注疏完成。
Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.
85第二十三佛种姓终了。
Niṭṭhito tevīsatimo buddhavaṃso.