← 文献总目录

4. 昆达达那品义注

s0510a.att4 · 静态文献页 · 95 段 · 打开交互阅读器

1第四品,军头陀那品。
4. Kuṇḍadhānavaggo
2一、军头陀那长老的譬喻经注。
1. Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā
1“于宴坐中度过七日”等偈颂,是尊者军头陀那长老的譬喻。这位长老同样在过去诸佛那里种下了善根,在不断的生死流转中,累积着导向解脱的善业力量。在莲花上佛世尊的时代,他出生于汉沙瓦提城的一个家族中。按照之前说过的方式,他前往拜见世尊、听闻佛法。那时,他看见佛陀将一位比丘,安立为最先获得筹签的比丘中之第一人,于是他向往那个位置,并为此修相应的善业功德而生活。有一天,莲花上佛世尊从灭尽定中出定而坐,他便呈上一个巨大、染成金色(如雄黄粉)的芭蕉叶穗柄状物。世尊接受后,便把它用了。他因为这一善业,在诸天中做了十一次天王,又有二十四次作了转轮王。
Sattāhaṃpaṭisallīnantiādikaṃ āyasmato kuṇḍadhānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā tadanurūpaṃ puññaṃ karonto vicari. So ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato nirodhasamāpattito vuṭṭhāya nisinnassa manosilācuṇṇapiñjaraṃ mahantaṃ kadaliphalakaṇṇikaṃ upanesi, taṃ bhagavā paṭiggahetvā paribhuñji. So tena puññakammena ekādasakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāresi. Catuvīsativāre ca rājā ahosi cakkavattī.
2他这样不断地做过种种善业,在天、人二道中流转。到了迦叶佛的时代,他出生为一位地居天神。要知道,寿命很长很长的佛陀们,并不是每半个月就举行一次布萨。例如,毗婆尸佛那时,是每六年举行一次布萨;而迦叶十力者,则是每六个月开示一次巴帝摩卡。就在一次准备开示巴帝摩卡的时候,有两位住在外地、关系很好的比丘,正打算一起前往参加布萨。这位地居天神心想:‘这两位比丘之间的友爱非常非常牢固,如果出现离间的事,这友谊是会破裂呢,还是不会呢?’他边观察他们的情况,边在他们不远处跟着走。
So evaṃ aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bhummadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Tathā hi vipassissa bhagavato chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi, tassa pātimokkhassa osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti. Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūre gacchati.
3那时,其中一位长老把钵与衣交给另一位拿着,自己去一个便利、有水的地方处理排泄之事。他洗干净手和脚后,从树丛附近出来。地居天神便化作一位容貌极其美丽的女人,紧跟在长老身后:她做出梳理头发、抖散再系髻的样子,又像在拍去背上的尘土,整理着内衣穿着。就这样,她亦步亦趋地跟着长老,一同从树丛中走出来。站在一旁的同伴长老看到这一幕,心里升起一阵强烈的忧伤,他想:‘我和这位比丘长时间建立起来的信赖友谊,这下算是完了。如果我早知道他是这种样子,这么长时间以来,绝不会跟他这么亲近信任。’等那位长老走回来时,他就对他说:‘朋友,把你的钵和衣拿回去。我不跟这么邪恶的家伙走同一条路。’听到这话,那位有惭耻心的比丘,心就像被锐利的长矛刺穿了一样。他接着解释道:‘朋友,你怎么这样说呢?我这么长时间来,连一点点微细的罪都没犯过,你今天竟然骂我是“邪恶者”。你亲眼看到了什么?又是从谁那里听说了什么?难道你看到我和这样盛装打扮的女人一起从树丛里出来了吗?’‘朋友,没这回事,我根本没看到那样的女人。’尽管他再三澄清,另一位长老还是不相信,认定自己亲眼所见就是事实,坚持不和他同路,便从另一条路去往佛陀那里了。而那位被指责的比丘,也只好从另一条路去往佛陀那里。
Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasamīpato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhiyaṃ paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā . Ekamante ṭhito sahāyakatthero taṃ kāraṇaṃ disvāva domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho, sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ kālaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantaṃyeva naṃ ‘‘gaṇhāhāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena saddhiṃ ekamaggena na gacchāmī’’ti āha. Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kinnāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi, tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭhanti, kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhanto’’ti? ‘‘Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmī’’ti tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva bhūtattaṃ katvā gaṇhanto tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi bhikkhu aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.
4之后,到了比丘僧团进入布萨堂的时候,那位同伴长老在布萨堂里看到了这位比丘,认出他来,便说道:‘这布萨堂里居然有这样的恶比丘,我不和他一起进行布萨!’说完就走出去,站在外面。这时,地居天神心想:‘我闯下大祸了!’就化作一位年长在家居士的样子,走到他面前问道:‘大德,您为什么站在这个地方呢?’那位长老说:‘居士,有个恶比丘进了这个布萨堂,我不跟他一起进行布萨,所以站在外面。’‘大德,请您千万别这样认定。这位比丘是一位戒清净的比丘,您看到的那个女子其实是我。我是为了考验两位长老的友爱是否坚固,想看看会不会破裂,才做出那种事。’‘那你究竟是谁,善士?’‘大德,我是一位地居天神。’这位天神边说,边以天神的威神力现出身形,跪倒在长老脚下,恳求道:‘大德,请您原谅我。那位长老并没有这个过失,请您进去行布萨吧。’并请长老进入布萨堂。那位长老便在布萨堂里与他同处一处,完成了那次布萨。然而,由于这段因缘,他基于往昔友谊的信赖感,后来再也没有和这位长老共住过。他也始终没有说出这位地居天神所造成的误会。后来,这位曾被指责的长老,在努力修观之后,证得了阿拉汉果。
Tato bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge disvā sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Atha bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā – ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. ‘‘Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ‘ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomī’ti bahi ṭhitomhī’’ti. ‘‘Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu, tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ. Mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’ti bhijjanābhijjanabhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ kata’’nti. ‘‘Ko pana tvaṃ, sappurisā’’ti? ‘‘Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhante’’ti. Devaputto kathentoyeva dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādamūle patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, therassa eso doso natthi, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi. Mittasanthavavasena pana puna tena saddhiṃ na ekaṭṭhāne vasi. Imassa therassa dosaṃ na kathesi. Aparabhāge cuditakatthero pana vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.
5而那位地居天神,由于该业的异熟,整整一佛间隔之久都没能脱离恶趣。即使偶尔转生为人,由其他任何人所犯的过失,也都会落到他头上。他在我们世尊出世时,于舍卫城婆罗门家出生,人们给他取名达那青年。他成年后学通三吠陀,年迈时听闻世尊说法而获得净信,在教法中出家。从他受具足戒的那一天起,就有一个盛装打扮的女人:在他进村时,她就跟着进去;出村时,也跟着出去;进入寺院,她也跟着进入;他站着,她也停着——就这样,她如影随形地总被其他人看见。长老自己看不见她,但由于过去业的异熟,她却呈现在别人眼前。
Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sāsane pabbaji. Tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva pavisati, nikkhamante nikkhamati, vihāraṃ pavisantepi saddhiṃ pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati. Tassa pana purimakammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāsi.
6在村中,施舍粥食的妇女们开玩笑说:‘尊者,这一勺粥是给您的,这一勺是给我们这位女伴的。’长老因此受到很大的困扰。回到寺院,沙弥和年轻比丘们也围着他戏弄说:‘达那真是愚钝,成了个“憨货”。’于是,他便由此得到了‘军头陀那’(意为‘愚钝的达那’)长老这名字。他一次次地起身应对,实在无法忍受他们这样不断的戏弄,就像发了狂似地说道:‘你们才是憨货!你们的亲教师是憨货,教授师也是憨货!’大家便去报告世尊说:‘世尊,军头陀那对年轻沙弥们说这样粗鲁的恶语。’世尊把他叫来问道:‘达那,你真的对年轻沙弥们说了粗鲁的恶语吗?’他回答说:‘是真的,世尊。’世尊又问:‘你为什么要这样说呢?’他回答说:‘世尊,因为我实在无法忍受他们不断的骚扰,才这样说的。’世尊说:‘你过去造下的业,直到今天都还没能消受完毕。以后不要再对比丘们说这样的粗恶语了。’接着,世尊说出偈颂:
Gāme yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāragatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhāno theroti nāmaṃ jātaṃ. So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kariyamānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyo koṇḍo, ācariyo koṇḍo’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno, bhante, daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dhāna, daharasāmaṇerehi saddhiṃ pharusavācaṃ vadasī’’ti pucchi. Tena ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte – ‘‘kasmā evaṃ vadasī’’ti āha. ‘‘Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ sahituṃ asakkonto evaṃ kathemī’’ti . ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evaṃ pharusavācaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –
7不要对任何人说粗话,一旦说了,对方就会回敬你;
‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ;
8因为忿怒的话语带来痛苦,对方的棍棒会打在你身上。
Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ.
9如果你能像破损的铜锣一样不发声响,克制自己;
‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā;
10这样你就证得了涅槃,心中不再有任何忿恨。
Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134) –
11可是,这位长老与女人一起行走的事,连憍萨罗国王都听说了。国王说:“来,去试探他一下。”于是派人前去,随后自己也只带着少数随从来到长老的住处,站在一旁观察。那时,长老正坐着做针线活。而那个女人也出现在不远处站着。
Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, naṃ vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti. Sāpi itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.
12国王看到之后,觉得“果然有这种事”,便走向那女人站的地方。当他走近时,女人好像进入了长老住的草屋。国王也跟着她一起进了草屋,四处查看却不见踪影,于是心中想:“这不是女人,是长老的一种业报。”他带着这样的想法走近长老,但没有礼敬长老。待明白那件事并非真实之后,他才从草屋出来,礼敬长老,坐在一边,问道:“尊者,托钵乞食还辛苦吗?”长老回答:“还行,大王。”国王说:“尊者,我知道您的情形。像你们这样被烦恼跟随的人,谁会净信你们呢?从今以后,你们不必再去任何地方托钵了。我会用四资具供养你们,你们不要放逸,要如理作意。”说完,便开始每天提供食物。长老得到了国王的护持,借着合宜的饮食,心得专一,增长观智,证得了阿拉汉果。从那时起,那个女人便消失了。
Rājā taṃ disvā ‘‘atthi taṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃ eva paṇṇasālāyaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā paṇṇasālato nikkhamitvā theraṃ vanditvā ekamante nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati, mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpenupakkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi. Ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti vatvā nibaddhabhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.
13那时,大善贤住在优楼频螺城的一个邪见家庭里。她心想‘愿世尊慈悯我’,便持守布萨戒,断除不净食,站在高楼的顶层,作了这样的真实语:‘愿这些花不要散落,停在半空,成为十力者头顶的华盖。愿十力者因这个信号,明天与五百位比丘一起接受我的食物供养。’随后,她向上抛出八把素馨花。那些花在世尊说法的时候,停在他头顶形成了华盖。世尊看到那素馨花华盖后,心中默然应允了善贤的供养。第二天黎明时分,世尊对阿难长老说:‘阿难,今天我们要去远处托钵,不要给凡夫筹,只给圣者筹。’阿难长老便告知比丘们:‘贤友们,今天世尊要去远处托钵。凡夫不要取筹,只有圣者才可取筹。’昆达坦长老说:‘贤友,请给我筹。’第一个伸出了手。阿难心想:‘世尊不让这样的比丘取筹,他只让圣者取筹。’便去禀告世尊。世尊说:‘他是要取筹的人,给他筹吧。’阿难长老心想:‘如果给昆达坦筹不合适,世尊自会阻止,其中一定有原因。’便决定:‘我将把筹给昆达坦。’于是准备送去。昆达坦在阿难到来之前,就进入了神通所依的第四禅那,以神通力站在空中,伸手说:‘阿难贤友,拿来吧,世尊了解我。像我这样的比丘第一个取筹,世尊是不会阻止的。’便取了筹。世尊以这件事为缘起,将这位长老列为教法中首位取筹者中的第一。因为这位长老得到国王的护持,获得了适宜的食物,内心安定,修习观禅,由于具足亲近依止,而成为六通者。虽然如此,那些不知道这位长老功德的凡夫比丘们心中生起疑惑:‘这个人第一个取筹,这到底是怎么回事?’为了消除他们的疑惑,长老升入虚空,示现神变,以不直接的方式开示了别的含义,宣说了‘断除五种’的偈颂。
Tadā mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṅgaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati. Puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero – ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānando ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ettha kāraṇa’’nti ‘‘kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhāno tassa purāgamanā eva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Yasmā ayaṃ thero rājānaṃ upatthambhaṃ labhitvā sappāyāhārapaṭilābhena samāhitacitto vipassanāya kammaṃ karonto upanissayasampannatāya chaḷabhiñño ahosi. Evaṃbhūtassāpi imassa therassa guṇe ajānantā ye puthujjanā bhikkhū ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhati, kiṃ nu kho eta’’nti vimatiṃ uppādenti. Tesaṃ taṃ vimatividhamanatthaṃ thero ākāsaṃ abbhuggantvā iddhipāṭihāriyaṃ dassetvā aññāpadesena aññaṃ byākaronto ‘‘pañca chinde’’ti gāthaṃ abhāsi.
1这样,他依着所累积的福德资粮而成为阿拉汉,得到了最上的首位地位。他忆念起自己过去的业行,出于喜悦,为了开示过去所行的本生事迹,说了‘七日专修……’等语。其中,‘七日’就是指七天,是借由安住于灭尽定而专修,意思是处在远离的状态。其余的词句含义浅显易懂。
1. Evaṃ so pūritapuññasambhārānurūpena arahā hutvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sattāhaṃ paṭisallīnantiādimāha. Tattha satthāhaṃ sattadivasaṃ nirodhasamāpattivihārena paṭisallīnaṃ vivekabhūtanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
17《昆达坦长老譬喻注疏》终。
Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā samattā.
182. 《萨嘎达长老譬喻注疏》
2. Sāgatattheraapadānavaṇṇanā
15「名为庄严……」等,是具寿萨嘎达长老的譬喻。他也曾在过去诸佛那里积累善行,在种种生命形态中积累着导向出离轮回的福业。在莲花上世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,精通一切技艺,名叫庄严。他通晓三吠陀,以及词汇、礼仪、音韵、语法,并以古史为第五,是精通句读和语法的人,对于世间学和大人相无不娴熟。有一天,他看见莲花上世尊以三十二大人相的威光而庄严,正从御花园门外经过,心中极为敬悦,便以种种方式和诸多赞誉之词加以赞叹。世尊听到他的赞颂后,授记说:‘未来在乔达摩世尊的教法中,他将成为名叫萨嘎达的声闻弟子。’从此以后,他不断行善积福,直到寿命结束,从那里命终,转生天界。在十万劫的时间里,他享受了天界和人界的两种成就。到了现在这位佛陀出世时,他降生在一个家庭中。父母因为他让人增长喜悦,便给他取名‘萨嘎达’,意思是‘善来者’。他在教法中生出净信,出家修行,增长观智,证得了阿拉汉果。
Sobhito nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sāgatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto nāmena sobhito nāma hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. So ekadivasaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā sobhamānaṃ uyyānadvārena gacchantaṃ disvā atīva pasannamānaso anekehi upāyehi anekehi guṇavaṇṇehi thomanaṃ akāsi. Bhagavā tassa thomanaṃ sutvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāgato nāma sāvako bhavissatī’’ti byākaraṇaṃ adāsi. So tato paṭṭhāya puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto. Kappasatasahassadevamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto. Tassa mātāpitaro somanassaṃ vaḍḍhento sujāto āgatoti sāgatoti nāmaṃ kariṃsu. So sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto.
17如此,他靠着所积累的福德资粮,证得了阿拉汉果。他回忆起自己过去的行业,心生喜悦,便开示了过去所行的譬喻,说:‘名为庄严……’等。在这里,意思是:‘那时,在福德资粮圆满的时候,我是一位名叫庄严的婆罗门。’
17. Evaṃ so puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sobhito nāma nāmenātiādimāha. Tattha tadā puññasambhārassa paripūraṇasamaye nāmena sobhito nāma brāhmaṇo ahosinti sambandho.
21「Vipathā uddharitvānā」指的是除去邪途、歧路或非道,把它们清除掉。「Pathaṃ ācikkhase」即‘您指出道路’,意思是:尊者,一切知者啊,您指出了道路——也就是善士之道、证悟涅槃的方法——您宣说、讲述、开示、分析、阐明了它。其余的部分意思很明显,不必多解释。
21.Vipathā uddharitvānāti viruddhapathā kumaggā, uppathā vā uddharitvā apanetvā. Pathaṃ ācikkhaseti, bhante, sabbaññu tuvaṃ pathaṃ sappurisamaggaṃ nibbānādhigamanupāyaṃ ācikkhase kathesi desesi vibhaji uttāniṃ akāsīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
22《萨嘎达长老譬喻注疏》终。
Sāgatattheraapadānavaṇṇanā samattā.
233. 《大迦旃延长老譬喻注疏》
3. Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā
18以「Padumuttaranāthassa」(莲花上佛……)等为开头的,是尊者大迦旃延长老的譬喻。他也曾在过去诸佛那里累积了善行资粮,在种种生命形态中积累着导向解脱的功德。在莲花上佛(世尊)的时代,他出生在一个大富豪的居士家庭。成年后,有一天他在导师跟前听法,看到导师将一位比丘安置在‘能详细解释佛陀略说法义’的最上位。他见了,便也发愿获得那个位置。于是,他行了布施等功德,在天界和人间不断流转。到了善慧佛的时代,他成为了一位持明者。有一次,他从空中飞过,看见导师坐在一片树林中,立刻生起了净信之心,就用迦尼迦罗花做了供养。
Padumuttaranāthassātiādikaṃ āyasmato kaccānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakulagehe nibbattetvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto satthāraṃ ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.
19他凭借这善业的果报,不断只转生在善趣中。到了迦叶十力者的时代,出生于波罗奈的一户人家。世尊般涅槃后,他来到建造金塔的地方,供养了一块价值一万钱的金砖,并发愿说:「愿世尊让我在每一生投生的地方,身体都成为金色。」之后,他尽其一生修习善法,经历了一佛间隔的漫长岁月,一直流转于天界和人界。在这个佛陀出世的时代,他生于邬阇尼城灯光王的国师家中。命名日那天,父母说:「我们的儿子金色璀璨,带着自己的名字来了。」便给他取名叫「金童子」。他长大后精通了三吠陀,父亲去世后承袭了国师之位。由于族姓的关系,他被称作「迦旃延」。
So tena puññakammena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattetvā kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ dasasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti pattharaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitassa gehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātāpitaro ‘‘amhākaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ kariṃsu. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccānoti paññāyittha.
20灯光王听闻佛陀出世,便派遣他说:「老师,请你到那里去,把导师请来。」他(迦旃延)便与另外七人一道,一共八个人,来到导师面前。导师为他们说法。说法结束时,他和那七人一起证得了阿拉汉果,连同无碍解一同生起。那时,导师伸出手说:「来吧,比丘们!」就在当下,他们只留两指长短的须发,手持由神通变现出来的钵与衣,看上去就像六十岁腊龄的长老一般。就这样,长老成就了自身的利益之后,对导师说:「尊者,灯光王想要顶礼您的双足并听闻佛法。」导师说:「比丘,你就自行到那里去吧,你去之后,国王也会生起净信。」长老便与那七人一起去了那里,令国王生起净信,并在阿槃提地区建立好教法以后,又回到了导师身边。
Rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tvaṃ tattha gantvā satthāraṃ idhānehī’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato. Tassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so sattahi janehi saddhiṃ sahapaṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassukā iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti satthu ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva bhikkhu tattha gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva gato.
3131. 这样,他证得阿拉汉果以后,获得了「诸比丘,在我的弟子中,那些能详细解释(佛陀)略说法义的,以大迦旃延为最上」(《增支部》1.188, 197)这一最上位。他回忆起自己过去所做的业,宣说往昔行迹的譬喻,说出以「Padumuttaranāthassa」(莲花上佛……)开头的偈颂。 此中,「莲花」塔庙:因为它被莲花覆盖着,又或者因为它是以莲花形状建造的,所以称为塔庙。实际上那是世尊居住的香室精舍,因为作为供养之处,所以称为塔庙。就像我们称「乔达摩塔庙」「旷野夜叉塔庙」那样,那些夜叉的住处因为是可敬礼的地方才被称为塔庙;同样的道理,这里世尊的住处被称为塔庙,应当理解为并不是安放舍利的塔庙。因为世尊还住世,尚未般涅槃,没有身骨舍利,所以没有建造舍利塔。 「造作石座」:为了那间名为莲花的香室,为了安放花朵,在下方用琉璃做了一座石座。 「用金涂抹」:用阎浮河金特别地去涂抹、覆盖那座石座,意思就是用最好的方式去涂抹。
31. Evaṃ so pattaarahattaphalo ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaranāthassātiādimāha. Tattha padumaṃ nāma cetiyanti padumehi chāditattā vā padumākārehi katattā vā bhagavato vasanagandhakuṭivihārova pūjanīyabhāvena cetiyaṃ, yathā ‘‘gotamakacetiyaṃ, āḷavakacetiya’’nti vutte tesaṃ yakkhānaṃ nivasanaṭṭhānaṃ pūjanīyaṭṭhānattā cetiyanti vuccati, evamidaṃ bhagavato vasanaṭṭhānaṃ cetiyanti vuccati, na dhātunidhāyakacetiyanti veditabbaṃ. Na hi aparinibbutassa bhagavato sarīradhātūnaṃ abhāvā dhātucetiyaṃ akari. Silāsanaṃ kārayitvāti tassā padumanāmikāya gandhakuṭiyā pupphādhāratthāya heṭṭhā phalikamayaṃ silāsanaṃ kāretvā. Suvaṇṇenābhilepayinti taṃ silāsanaṃ jambonadasuvaṇṇena abhivisesena lepayiṃ chādesinti attho.
3232. 「宝所成伞」:指用七宝制成的伞盖。手持这把伞,高举在头顶上方,并且拿着牦尾拂尘和上等的白色拂尘,一起奉献给佛陀。「世间亲戚、如此者」:意思就是供养给那位堪能作一切世间亲戚、具有‘如此’(比如不动心)功德的佛陀。其余的意思很清楚,就不赘述了。
32.Ratanāmayaṃ sattahi ratanehi kataṃ chattaṃ paggayha muddhani dhāretvā vāḷabījaniñca setapavaracāmariñca paggayha buddhassa abhiropayiṃ. Lokabandhussa tādinoti sakalalokabandhusadisassa tādiguṇasamaṅgissa buddhassa dhāresinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
29大迦旃延长老譬喻注疏 结束。
Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā samattā.
304. 迦留陀夷长老譬喻注疏
4. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā
23以「莲花上佛」等开头的,是尊者迦留陀夷长老的譬喻。他同样在过去诸佛那里积下了深厚的功德,在各种生命形态里不断累积能导向解脱的善行。在莲花上佛世尊的时代,他出生于汉沙瓦提城中的一个家庭。听闻佛陀说法时,看见导师将一位比丘放在「能令族姓生信诸比丘」的最上位置,便发起了与那相应的誓愿,期望证得那个最高阶位。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhāraṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.
24他终生行持善法,在人天之间流转。就在我们的菩萨入母胎结生的那一天,他也在迦毗罗卫城的大臣家中结了生。他和菩萨是同一天出生的,因此在当天,人们便把他放在细棉布襁褓里,送到菩萨身边以便侍奉。与菩萨同时出生的,有菩提树、罗睺罗母、四宝藏、善乘象、骏马犍陟、阿难、车匿、迦留陀夷——这七者由于在同一天出生,所以被称为「俱生者」。后来在命名那天,正赶上全城都欢喜庆祝的日子,因此为他取名「优陀夷」。然而,因为他肤色略黑,所以普遍被称为「迦留陀夷」。他和菩萨一同玩耍长大了。
So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃyeva jātoti taṃ divasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohanahatthī, assakaṇḍako, ānando, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyitveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.
25后来,世间的依怙(世尊)实行了大出离,渐次证得一切知智,转起无上法轮,并住在王舍城的竹林精舍。净饭大王听说这件事后,就派了一位大臣带领一千人前往,交代说:‘把我儿子请到这里来!’那位大臣在说法的时候来到导师跟前,站在大众的边缘听法,便与随从们一起证得了阿拉汉果。这时,导师伸出手说:‘来吧,比丘们!’就在那一刹那,所有人立刻具备了由神变所成的钵和衣,看上去就像有六十年戒腊的长老一样。然而,证得阿拉汉果之后,圣者们自然安住于中舍。因此,这位大臣并没有向十力者转达国王的嘱托。国王见‘使者既不回来,也没有消息’,就又派了另一位大臣带领一千人。这位大臣也同样如此行事,之后国王又再派遣……就这样一共派了九位大臣,每一位都带着一千人,全部在证得阿拉汉果后默然不语。
Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattito paṭṭhāya pana ariyā majjhattāva honti. Tasmā raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti aparaṃ amaccaṃ purisasahassehi pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampi pesesīti evaṃ navahi purisasahassehi saddhiṃ nava amacce pesesi. Sabbe arahattaṃ patvā tuṇhī ahesuṃ.
26于是净饭王心想:‘这么多人因为对我缺乏感情,所以没有对十力者说起任何有关前来的事。但这位优陀夷跟十力者同年,是从小一起玩泥沙的伙伴,而且对我有感情。我派他去吧。’于是便召他来,说:‘孩子,你带上一千随从,前往王舍城,把十力者请到这里来!’他出发时禀告说:‘大王,如果我能出家,我就把世尊请来。’国王回答道:‘不论你用什么办法,只要让我见到我的儿子就行!’于是优陀夷去到王舍城,在说法之时站在大众边缘听法,连同随从一起证得了阿拉汉果,并成为善来比丘。证得阿拉汉后,他想:‘此时还不是十力者回家乡的时候,等到春天来临,林园中百花盛开,大地绿草覆盖,才是起程的时节。’他便等候时机。当春天到来,为了赞叹导师返乡的路途,他吟出这些偈颂:
Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho udāyi dasabalena samavayo, sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sineho atthi, imaṃ pesessāmī’’ti taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā ‘‘yaṃ kiñci katvā mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanavelāyaṃ parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Arahattaṃ pana patvā ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vasante pana upagate pupphite vanasaṇḍe haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento vasante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanamaggavaṇṇaṃ saṃvaṇṇento –
27‘大德!如今树木红得像火焰,结果的树木已脱去叶子的覆盖;
‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;
28它们像燃烧的光焰一般闪耀。大雄!这正是适合车乘出行的时节。
Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rathānaṃ.
29开花的树木赏心悦目,向四面八方散放芬芳;
‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;
30它们舍离了旧叶,期盼着果实。英雄!这正是从此地启程之时。
Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.
31既不很冷,也不太热,大德!这是宜人的季节,适合远行;
‘‘Nevātisītaṃ na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;
32愿释迦族和拘利族人,看见您面向西方渡过罗希尼河。’
Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.
33因为「希望」而耕作田地,因为「希望」而播下种子;
‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;
34因为「希望」,商人们前往大海,成为寻求财富的人;
Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;
35我依止于那个「希望」,愿我这「希望」得以实现。(《长老偈》527-530)
Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu. (theragā. 527-530);
36不太冷,不太热,没有太严重的饥荒和饥饿;
‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;
37大地充满声响与青绿,大牟尼啊,这正是时候!(《增支部》注 1.1.225)
Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);
38他们一次又一次地播下种子,天王一次又一次地降雨;
‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;
39农夫们一次又一次地耕作田地,谷物一次又一次地来到国中。
Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.
40乞求者们一次又一次地游行,布施主们一次又一次地布施;
‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānappatī dadanti;
41布施主们一次又一次地布施之后,一次又一次地投生到天界的善趣。
Punappunaṃ dānappatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.
42英雄确实能让七代人都来亲近、令其清净;在那样的家族中,大智慧者诞生,意思是有广大智慧的人出生在那样具备众多功德的家族里。
‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;
43我认为诸天中最殊胜的天——「天中天」确实有能力;因为世间所称的「名为真实的牟尼」,也就是不妄语的沉默圣者佛陀,正是由您这位大梵天所生的。
Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.
44大仙的父亲名为净饭,佛陀的母亲则名摩耶:那位大仙——世尊的父亲名字叫净饭,而佛陀的母亲名字则叫摩耶。
‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;
45她用自己的腹部怀抱着菩萨,悉心孕育保护;在那一生身体坏灭、从那里死去之后,她投生到三十三天并享受极大的喜乐。
Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.
46那位摩耶夫人,也就是乔达弥,在她命终去世之后,从人间死去而转生;她圆满地拥有了天界的种种欲乐享受。
‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;
47她由那些天众围绕着,享用着五种欲乐的殊胜功德,始终感到喜悦。(《长老偈》531-535)
Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehī’’ti. (theragā. 531-535);
48便说出了这些偈颂。在这里,「aṅgārino」的意思是「如同炭火一般」,即炭火。炭火是指那些红如珊瑚色的树木的花与果;因为这些树木有这些花果,所以称为「aṅgārino」,意思是:如同被深红的花与新嫩的叶所形成的一场炭火雨遍洒覆盖一样。「Dāni」指「在这个时候」。「Dumā」指「树木」。「Bhadante」:这个词的意思是,善妙的功德(bhadda)在其终极(ante),省略掉一个‘d’音,所以叫作「bhadante」。它指具足种种殊胜功德,并且是那些具足功德者当中最顶尖的一位,即导师。因此,「bhadante」纯粹是对导师的称呼,它是一个以‘e’音结尾的独立词,就像“sugate”、“paṭikamme”、“sukhe”、“dukkhe”、“jīve”等词的用法一样。不过,在这里应当将它理解为呼格。因此注释书说:「bhadante 是一种称呼。」也有人说:「这是一个与‘bhadda’词义相同的另外一个词。」「phalesino」指「寻求诸果的人」,这是将没有心识的树木说成了好像有知觉的行为。就这样,那位长老如此祈请之后,世尊观察到去往那里时将有众多人获得殊胜的证悟,于是由两万位漏尽者围绕着,以不匆忙的游行之方式,从王舍城踏上了通往迦毗罗卫城的道路。长老则凭借神通先行来到迦毗罗卫,他站在国王面前的虚空中,显现出前所未见的威仪。国王看到他这种从未见过的样子,便问道:「你是谁?」这时,为了向国王表明「我就是你那位被派去亲近世尊的大臣之子,你难道不认识我吗?不过,你可以这样来认识我——」便展示道:
Imā gāthā abhāsi. Tattha aṅgārinoti aṅgārāni viyāti aṅgārāni. Aṅgārāni rattapavāḷavaṇṇāni rukkhānaṃ pupphaphalāni, tāni etesaṃ santīti aṅgārino, abhilohitakusumakisalayehi aṅgāravuṭṭhisamparikiṇṇā viyāti attho. Dānīti imasmiṃ kāle. Dumāti rukkhā. Bhadanteti bhaddaṃ ante etassāti, ‘‘bhadante’’ti ekassa da-kārassa lopaṃ katvā vuccati. Guṇavisesayutto, guṇavisesayuttānañca aggabhūto satthā. Tasmā, bhadanteti satthu ālapanameva, paccattavacanañcetaṃ ekārantaṃ ‘‘sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Idha pana sambodhanaṭṭhe daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ, ‘‘bhadanteti ālapana’’nti. ‘‘Bhaddasaddena samānatthaṃ padantarameka’’nti keci. Phalāni esantīti phalesino. Acetanepi hi sacetanakiriyaṃ āha. Evaṃ therena yācito bhagavā tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamanaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhitova adiṭṭhapubbavesaṃ disvā raññā ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘amaccaputtaṃ tayā bhagavato santikaṃ pesitaṃ maṃ na jānāsi, tvaṃ evaṃ pana jānāhī’’ti dassento –
49我是佛陀之子,是那位难胜者、辉煌者、无匹者、如如不动者之子;
‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;
50你是我父亲的父亲,释迦!乔达摩啊!依真实,你是我的祖父。
Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) –
51说了这首偈。
Gāthamāha.
52其中,「我是佛陀之子」(buddhassa puttomhi)的意思是:我是遍知佛陀的亲生子。之所以称为「难胜者」(asayhasāhino):因为在正等觉之前,除了大菩萨,其他人无法忍受、无法承担那不可承担的全部菩提资粮与大悲行,而他能忍受、能承担;此后,他又能忍受、能摧伏他人无法忍受、无法摧伏的五魔;他通过明辨倾向、随眠、行为、意乐等的差别,对可化导者依现法利益、来世利益及胜义利益加以教导,这种他人无法承担之佛陀事业,他能承担,或于彼事业中能善巧为之,所以称为「难胜者」。「辉煌者」(Aṅgīrasa):意思是具足公认的戒等成就者;也有人说,意为从各肢体放射光芒者。还有一些人说:“aṅgīrasa(辉煌者)和siddhattha(悉达多)这两个名字都是父亲取的。”「无匹者」(appaṭimassa):意思是无与伦比者。「如如不动者」(tādino):因为对可喜与不可喜的事物,他都已达到那样平等的状态。「你是我父之父」(pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi):依圣种姓来说,我的父亲是正自觉者,而依世间的通称,你就是他的父亲。「释迦」(Sakka):是以种姓称呼国王。「依真实」(Dhammena):即依本质,将圣种姓与世俗种姓这两种种姓的本质融合而说。「乔达摩」(Gotama):是以姓氏称呼国王。「你是祖父」(ayyakosi):你是祖父。在这里,长老说“我是佛陀之子”等语句,实际上是作了一个不同的说明。
Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa orassa putto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalassa bodhisambhārassa mahākāruṇikādhikārassa ca sahanato vahanato, tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato, āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhanena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa sahanato, tattha vā sādhukāribhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassāti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso, siddhatthoti dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anūpamassa. Iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇappattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohārena tvaṃ pitā asi. Sakkāti jātivasena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajāti lokiyajātīti dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti rājānaṃ gottena ālapati. Ayyakosīti pitāmaho asi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.
53这样,在表明身份后,欢喜满意的国王请长老坐在非常贵重的座位上,并将为他准备的、各种殊胜味道的食物装满钵,正当要递给他时,长老做出要离开的样子。国王问:「大德,为什么您想走?请用食吧。」长老回答:「我去导师跟前进食。」「那么,导师在何处?」「有两万比丘伴随,为了见你们,正行于道。」国王说:「您享用这份团食吧,另外拿一份给世尊。而且,在我的儿子到达此城之前,每天都从这里为他带团食去。」长老用完餐,为国王和大众说法,在世尊到来之前,让整个王宫都对三宝生起净信。然后,当着所有人的面,他将装满要带给世尊的食物的钵放到空中,自己也飞腾到空中,递上团食,放在世尊手中。世尊享用了那份团食。就这样,对于日行一由旬、在六十由旬长的路上行进的世尊,他每天从王宫带团食来供养。随后世尊心想:「这人让我的父亲的整个家宅都生起净信。」于是说:「诸比丘,在我的弟子中,这位就是令家族净信第一的比丘,即迦留陀夷。」以此将他安置在令家族净信者的最上位。
Evaṃ pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā, bhante, gantukāmattha, bhuñjathā’’ti ca vutte, ‘‘satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato harissatha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa ito piṇḍapātaṃ harathā’’ti vutte thero bhattakiccaṃ katvā rañño parisāya ca dhammaṃ kathetvā satthu āgamanato puretarameva sakalarājanivesanaṃ ratanattaye abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanāmetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanamagge divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehatoyeva piṇḍapātaṃ āharitvā adāsi. Atha naṃ bhagavā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pituno sakalanivesanaṃ pasādetī’’ti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
48-948-9. 如此,他依所积福德资粮之相应而证得阿罗汉果,获得第一之位后,忆念自己的过去业,出于喜悦而宣说前生所行本生,开始说“莲花上佛的……”等语。对于“正行于长途者”(addhānaṃ paṭipannassa),是指为了前往他方国土而行于远途者。“当时游历而行时”(carato cārikaṃ tadā):即内围、中围、外围,这三围;当时游历而行,就是在行走、游历中的莲花上佛世尊。我取了善开敷、很好地盛开、绽放的花,不仅取了莲花,还取了优钵罗花和茉莉花,用双手拿了而作满装。这是关联句。对于“取了最上食”(paramannaṃ gahetvāna):即取了最上、殊胜、甘甜、完全善煮的粳米饭,供养了导师、布施了食物。这是含义。
48-9. Evaṃ so katapuññasambhārānurūpena arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa buddhassātiādimāha. Addhānaṃ paṭipannassāti apararaṭṭhaṃ gamanatthāya dūramaggaṃ paṭipajjantassa. Carato cārikaṃ tadāti antomaṇḍalaṃ majjhemaṇḍalaṃ bahimaṇḍalanti tīṇi maṇḍalāni tadā cārikaṃ carato carantassa padumuttarabuddhassa bhagavato suphullaṃ suṭṭhu phullaṃ pabodhitaṃ gayha gahetvā na kevalameva padumaṃ, uppalañca mallikaṃ vikasitaṃ ahaṃ gayha ubhohi hatthehi gahetvā pūresinti sambandho. Paramannaṃ gahetvānāti paramaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ madhuraṃ sabbasupakkaṃ sāliodanaṃ gahetvā satthuno adāsiṃ bhojesinti attho.
9797.「释迦族喜悦生者」(Sakyānaṃ nandijanano)是指:对世尊的亲族——释迦王族们,因其高大的身材、体型、容貌、年轻、言语、问候等成就,而产生欢喜、令生喜悦。「将成为亲族亲属」(Ñātibandhu bhavissati):亲族即著名的、显赫的;将成为亲属。其余容易理解。
97.Sakyānaṃnandijananoti sakyarājakulānaṃ bhagavato ñātīnaṃ ārohapariṇāharūpayobbanavacanālapanasampattiyā nandaṃ tuṭṭhiṃ janento uppādento. Ñātibandhu bhavissatīti ñāto pākaṭo bandhu bhavissati. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
64迦留陀夷长老本生注解释终。
Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.
655. 摩伽罗阇长老本生注解释
5. Mogharājattheraapadānavaṇṇanā
56从“见义佛世尊”等偈颂开始的,是具寿摩伽罗阇长老的本生。他同样在过去诸佛时做了功德,在种种生命中积累着导向出离之依止的福德。在莲华上佛的时代,他出生在一个好家庭,长大成人后,有一天在导师身边听法,看见导师把一位比丘列在穿粗衣者的第一之位,便发愿获得这个位置,并在随后的许多生命中,一直累积福德。到了见义佛的时代,他又投生到婆罗门家庭,通达了婆罗门所需的学问和技艺。有一天,他见到见义佛被比丘僧团围绕着走在街上,内心生起清净的信心,于是五体投地礼敬,在头顶合掌,用“所有有形象的导师……”等六首偈颂来赞叹,并把容器装满了蜂蜜,献给佛陀。导师接受了供养,并为他随喜说法。他凭借这个福业,在天界和人间流转。到迦叶佛的时代,他投生为名叫迦吒跋诃那的国王的大臣,被派去迎请导师。他来到导师面前听闻佛法,生起信心便出家了,两万年中一直修习沙门法。从那里死后,在两个佛出世之间的时期,他一直只在天界善趣中轮转。到了现在这个佛陀出世的时候,他投生到婆罗门家庭,取名为摩伽罗阇,在婆和利婆罗门身边学会了各种技艺。之后他生起对轮回的警觉,出家成为苦行者,身边有上千名苦行者追随。后来,他与阿逸多等人一起被派往导师那里,成为这十五人中的一位。他向佛陀提问,在解答结束时,便证得了阿拉汉果。而证得阿拉汉果之后,他穿上了具足三种粗糙特质的粪扫衣:纱线粗、缝线粗、染色粗。正因为如此,导师把他列为穿粗衣者中的第一人。
Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato mogharājattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle puna brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā ‘‘yāvatā rūpino satthā’’tiādīhi chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanesi. Satthā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapabhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā nibbatto tena satthu ānayanatthāya pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo bāvarīyabrāhmaṇassa santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ pannarasamo hutvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti visesena tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
6464. 就这样,他依照所发的誓愿,证得了阿拉汉果。见到自己过去积累的资粮后,为了表明过去所造业行的本生,他说出了“见义佛……”等偈颂。这一切意义都明显易懂。
64. Evaṃ so paṇidhānānurūpena arahattaphalaṃ patvā attano pubbasambhāraṃ disvā pubbakammāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva.
7373. 「装满容器」:「容器」指盂或者罐。他用完美纯净、毫无过失、远离苍蝇污点的上等蜂蜜,装满了罐子,然后用双手恭敬地捧起来,小心翼翼地拿去献给大仙世尊——这是句子之间意思的衔接。其余都容易理解。
73.Puṭakaṃ pūrayitvānāti puṭakaṃ vuccati vārakaṃ, ghaṭaṃ vā. Aneḷakaṃ niddosaṃ makkhikaṇḍavirahitaṃ khuddamadhunā ghaṭaṃ pūretvā taṃ ubhohi hatthehi paggayha pakārena ādarena gahetvā mahesino bhagavato upanesinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
69摩伽罗阇长老本生注解释终。
Mogharājattheraapadānavaṇṇanā samattā.
706. 已倾向长老本生注解释
6. Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā
59从“当世间庇护主般涅槃时”等偈颂开始的,是具寿已倾向长老的本生(《长老偈注》2.已倾向长老偈颂释)。这位长老同样在过去诸佛时做了许多善行,在种种生命中积累了导向出离之依止的功德。当见义佛世间主般涅槃之后,他投生在某户人家,对三宝生起信心,邀请比丘僧团,用甘蔗搭建了一座棚屋,举行了盛大的布施,最后发愿指向寂静之道。他从那儿死后,在天界和人间享受了两种成就。到了现在这个佛陀出世的时候,他出生在某户人家,对佛法生起信心,因为有了信心的稳固立足点,所以被称为“已倾向长老”。
Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato adhimuttattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.adhimuttattheragāthāvaṇṇanā). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassimhi lokanāthe parinibbute ekasmiṃ kulagehe nibbatto ratanattaye pasanno bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ucchūhi maṇḍapaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā pariyosāne santipadaṃ paṇidhesi. So tato cuto devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasīditvā saddhāya patiṭṭhitattā adhimuttattheroti pākaṭo.
8484. 就这样,凭借之前所积累的资粮,他证得了阿拉汉果。之后,他回忆起自己过去所造的业,内心生起喜悦。为了说明前世所行的本生,他说出了“当世间庇护主般涅槃时”等偈颂。所有这些意义都很明显。
84. Evaṃ katasambhāravasena arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
73已倾向长老本生注解释终。
Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā samattā.
747. 大蒜施长老本生注解释
7. Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā
61从「距雪山不远处」等偈颂开始,是具寿大蒜施长老的本事。这位具寿在过去诸佛时已累积修行资粮,于种种生命形态中不断积累导向出离的功德。在毗婆尸世尊的时代,他出生于某个家族,成年后见到居家生活的过患,便舍弃家庭,出家为苦行者。他依止雪山,住在森林中,种植了许多大蒜,并以那些森林里的根与果实为食而住。他用扁担挑着许多大蒜,带到人行的道路上,生起净信而行布施,将大蒜作为药供养给以佛陀为首的比丘僧团后离去。如此,他尽形寿修积功德,凭借那功德力在天人与人间流转,享受两界的成就,渐次于此佛出世时投生,获得信心而出家,增长观智,不久便证得阿罗汉果。由于过去业行之力,他以「大蒜施长老」之名而著称。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato lasuṇadāyakattherassa apadānaṃ. Esopāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ nissāya vane vasanto bahūni lasuṇāni ropetvā tadeva vanamūlaphalañca khādanto vihāsi. So bahūni lasuṇāni kājenādāya manussapathaṃ āharitvā pasanno dānaṃ datvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhesajjatthāya datvā gacchati. Evaṃ so yāvajīvaṃ puññāni katvā teneva puññabalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde uppanno paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbakammavasena lasuṇadāyakattheroti pākaṭo.
8989. 他回忆起自己过去的业行,心生喜悦,为开示过去所行的本事,便说了「距雪山不远处」等偈颂。其中,句子的关联是:当毗婆尸世尊出现于世时,我在喜马拉雅山的边际、人们往来之处,是一名苦行者。「我靠大蒜维生」的意思是:种植红蒜,就以它为食而维持生活。因此他说「大蒜是我的食物」。
89. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himālayapabbatassa pariyosāne manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne yadā vipassī bhagavā udapādi, tadā ahaṃ tāpaso ahosinti sambandho. Lasuṇaṃ upajīvāmīti rattalasuṇaṃ ropetvā tadeva gocaraṃ katvā jīvikaṃ kappemīti attho. Tena vuttaṃ ‘‘lasuṇaṃ mayhabhojana’’nti.
9090.「将容器装满后」的意思是:把苦行者的器皿装满大蒜,用扁担挑着,前往僧园——即僧众的住处,在冬季等三个时节中,僧众以四种威仪而住的精舍——我去了。「我很高兴,以欢喜心」的意思是:我心满意足,以与喜悦相应的心,将大蒜布施给了僧团。
90.Khāriyo pūrayitvānāti tāpasabhājanāni lasuṇena pūrayitvā kājenādāya saṅghārāmaṃ saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ hemantādīsu tīsu kālesu saṅghassa catūhi iriyāpathehi vasanavihāraṃ agacchiṃ agamāsinti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti ahaṃ santuṭṭho somanassayuttacittena saṅghassa lasuṇaṃ adāsinti attho.
9191.「在毗婆尸……我全心投入」:这句话的关联是,对于那位人中最上、最殊胜的毗婆尸世尊的教法,我完全投入,毫无保留地欢喜。「供养僧团……我快乐」的意思是:我向僧团布施大蒜之后,在最为殊胜的天界中,尽天寿享受天界成就,我快乐,即心满意足。其余内容容易理解。
91.Vipassissa…pe…niratassahanti narānaṃ aggassa seṭṭhassa assa vipassissa bhagavato sāsane nirato nissesena rato ahanti sambandho. Saṅghassa…pe… modahanti ahaṃ saṅghassa lasuṇadānaṃ datvā saggamhi suṭṭhu aggasmiṃ devaloke āyukappaṃ dibbasampattiṃ anubhavamāno modiṃ, santuṭṭho bhavāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
79《大蒜施长老本事》的注疏解释完毕。
Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.
80八、《供奉施长老本事》的注疏解释
8. Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā
65「寂灭者世间怙主」等开头语句,是具寿供奉施长老的本事。这位长老在过去诸佛时也已累积修行资粮,于种种生命形态中不断积累导向出离的功德。当尸弃世尊般涅槃时,他出生于某个家族,对教法生起净信。他提供资金给木匠,让他们建造了一座极其令人悦意的长方形食堂,然后邀请比丘僧团,以精妙的饮食供养,行大布施,令心生净信。他尽形寿修积功德,就在天人与人间流转,享受两界的成就,于此佛出世时,出生于某个家族,获得信心而出家,精勤努力,增长观智,不久便证得阿罗汉果。由于过去所修功德之力,他以「供奉施长老」之名而著称。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato āyāgadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato parinibbutakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasanno vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā atimanoharaṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ datvā cittaṃ pasādesi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesuyeva saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paṭiladdhasaddho pabbajitvā ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññavasena āyāgattheroti pākaṭo.
9494. 他如此凭借所积功德资粮之力,证得阿罗汉果后,回忆起自己过去所做的善业,心生喜悦,为开示过去所行本事,便说了「寂灭者世间怙主」等偈颂。其中,「寂灭者」的意思是:在那些宣称「我们是佛陀」的人之中,最为殊胜、最上的尸弃世尊,已般涅槃。「欢喜,以欢喜心」的意思是:由于信心而非常欢喜,以与喜悦相应的心,即极其欢喜的心,我顶礼了那最上的塔、最殊胜的支提。
94. Evaṃ so katapuññasambhāravasena arahattaṃ patvā attanā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti vadataṃ ‘‘mayaṃ buddhā’’ti vadantānaṃ antare vare uttame sikhimhi bhagavati parinibbuteti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti saddhatāya haṭṭhapahaṭṭho somanassayuttacittatāya pahaṭṭhena cittena uttamaṃ thūpaṃ seṭṭhaṃ cetiyaṃ avandiṃ paṇāmayinti attho.
9595.「向木匠们问明了」的意思是:问明了「食堂的尺寸是多少」。「当时我提供了资金」的意思是:那时,我为了让他们进行建造工作,向那些木匠提供了资金。「供奉堂」即那座长长的食堂。我心满意足,以喜悦的心,让他们建造了它,即我令其建造了。其余内容容易理解。
95.Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti ‘‘bhojanasālāya pamāṇaṃ kittaka’’nti pamāṇaṃ kathāpetvāti attho. Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ kammakaraṇatthāya tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā āyāgaṃ āyataṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ ahaṃ santuṭṭho somanassacittena kārapesahaṃ kārāpesiṃ ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
9797.「这就是供奉的果报」的意思就是指:这就是那次布施食堂所带来的善报。
97.Āyāgassa idaṃ phalanti bhojanasāladānassa idaṃ vipākanti attho.
85施供奉者长老传记的注释,到这里圆满结束。
Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.
869. 法轮长老传记注释
9. Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā
69“悉达多佛世尊”等开头,是具寿法轮长老的譬喻。这位长老在过去诸佛那里也曾累积善行,在轮回的各处生命中,不断累积以涅槃为所依的功德。在悉达多佛世尊的时代,他出生在一个良好的家庭,长大成人后,与妻子儿女一同生活,财产丰足,是一位大富豪。他对三宝生起净信,生起信心,在法堂里,于法座的背后,制作了一座宝石所成的法轮并加以供奉。他凭借这个善业,在转生于天界或人间的各个地方时,享受了类似帝释天王般的成就以及转轮王般的成就。这样依次流转,到了现在这尊佛陀出世的时代,他又出生在一个良好的家庭,广有钱财,生起信心,出家后努力增长观智,不久便证得了阿拉汉果。由于与他过去所造善业的名称相符,因此他以“法轮长老”之名而为人所知。
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhammacakkikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno mahābhogo, so ratanattaye pasanno saddhājāto dhammasabhāyaṃ dhammāsanassa piṭṭhito ratanamayaṃ dhammacakkaṃ kāretvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu nibbattaṭṭhānesu sakkasampattiṃ cakkavattisampattiñca anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe uppanno vibhavasampanno sañjātasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmasadisanāmena dhammacakkikattheroti pākaṭo jāto ahosi.
102102. 他依照所累积功德资粮的相应程度,证得了阿拉汉果,回忆起自己过去的行为,心生喜悦。在开示自己前世所行事迹的譬喻时,便说出了“悉达多佛世尊”等语句。“在狮子座面前”的意思是:在犹如狮子般威严安坐的世尊面前,也就是正对着佛陀座位的地方。“我的法轮被安置”的意思是指:由我展现出两边狮子形象、中央如同镜面一般而制作的法轮,被安置、供奉了。它是怎样的呢?上下文联系起来就是:这座法轮,被那些有学识、有智慧的人赞叹为“实在太漂亮了”,并称赞为精巧之作。
102. So puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Sīhāsanassa sammukhāti sīhassa bhagavato nisinnassa sammukhā buddhāsanassa abhimukhaṭṭhāneti attho, dhammacakkaṃ me ṭhapitanti mayā dhammacakkākārena ubhato sīharūpaṃ dassetvā majjhe ādāsasadisaṃ kāretvā kataṃ dhammacakkaṃ ṭhapitaṃ pūjitaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Viññūhi medhāvīhi ‘‘atīva sundara’’nti vaṇṇitaṃ thomitaṃ sukataṃ dhammacakkanti sambandho.
103103.“我如金色般闪耀”的意思是:我就像金色一样光彩闪耀,辉煌夺目。“我以四姓而闪耀”是另一种读法,它的意思是:我透过刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗这四种出生的种姓而闪耀、辉煌。“具足骑乘、力量与车乘”的意思是:配备了金制轿子等骑乘、将军与大臣等侍从力量,以及象、马、车等车乘,全体具备。“众人”指很多的人,跟随着我、随顺着我,经常地、时时刻刻地环绕着我——这是文脉上的连接。其余的内容,都很容易理解了。
103.Cāruvaṇṇovasobhāmīti suvaṇṇavaṇṇo iva sobhāmi virocāmīti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi sobhāmī’’tipi pāṭho, tassa khattiyabrāhmaṇavessasuddajātisaṅkhātehi catūhi vaṇṇehi sobhāmi virocāmīti attho. Sayoggabalavāhanoti suvaṇṇasivikādīhi yoggehi ca senāpatimahāmattādīhi sevakehi balehi ca hatthiassarathasaṅkhātehi vāhanehi ca sahitoti attho. Bahujjanā bahavo manussā anuyantā mamānuvattantā niccaṃ niccakālaṃ parivārentīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
90法轮长老譬喻的注释,到此结束。
Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā samattā.
9110. 金树长老譬喻注
10. Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā
72“悉达多佛世尊”等开篇,是具寿金树长老的譬喻。这位长老在过去诸佛时就已累积了修行资粮,在那些那些生命中,不断累积那些能成为证悟涅槃之方法的功德。在悉达多佛世尊的时代,他出生在一个财富充盈的家庭,是一位大富豪,对导师深具信心。他制作了一棵由七宝装饰的金制如意树,安立在悉达多佛世尊的塔庙正前方,恭敬供养。他完成了如此的福德善业,尽其一生之后,从该处命终,一直在善道中流转,渐次到了现在佛陀出世的时代,出生在一个良好的家庭。成年后,他先安立了居家生活,但对三宝生起信心,听了佛法后生起坚固的信受,令导师欢喜而后出家。不久便证得阿拉汉果,由于过去所作的那个善业之名,他以“金树长老”的称号闻名于世。
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato kapparukkhiyattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.576). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu nibbānādhigamūpāyabhūtāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto mahaddhano mahābhogo satthari pasanno sattahi ratanehi vicittaṃ suvaṇṇamayaṃ kapparukkhaṃ kāretvā siddhatthassa bhagavato cetiyassa sammukhe ṭhapetvā pūjesi. So evarūpaṃ puññaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sugatīsuyeva saṃsaranto kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu ārādhetvā pabbajito nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmena kapparukkhiyattheroti pākaṭo ahosi.
108108. 他如此证得阿拉汉果之后,回忆起自己过去的业行,出于喜悦的力量,开示往昔所行的譬喻,宣说了“悉达多佛世尊”等偈颂。“在最胜的塔前”的意思是:在那最高、最殊胜的、安置了舍利的塔庙之前方处所;在这些美妙、五彩缤纷、各种殊妙与不相似色彩构成的心宜布料,如中国绢帛、琐摩罗绸等之上,我把它挂起来、系挂起来,然后安置了一棵如意树,意思就是“我把它安立上去”。其余的文句,意思很浅显易懂。
108. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti seṭṭhassa uttamassa dhātunihitathūpassa cetiyassa sammukhaṭṭhāne vicittadusse anekavaṇṇehi visamena visadisena cittena manohare cinapaṭṭasomārapaṭṭādike dusse . Lagetvā olaggetvā kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
94金树长老譬喻的注释,到此结束。
Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.
95第四品的注释,到此全部结束。
Catutthavaggavaṇṇanā samattā.