40. 毕陵达瓦差品义注
1第四十 毕陵达瓦洽品
40. Pilindavacchavaggo
2一、毕陵达瓦洽长老譬喻注
1. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā
1在第四十品中，以「在汉沙瓦提城」等开篇的，是具寿毕陵达瓦洽长老的譬喻。他同样在过去诸佛处积累了善行，在那一生又一生中，累积着能导向解脱的福德。在莲花上佛世尊的时代，他出生于汉沙瓦提城的一个守门人家庭，成为一位拥有巨大财富、广大受用的人。他望着积聚如山的亿万财富，独自坐着思量：「我应该妥善地带着所有这些财富离开。」接着又想：「我应该将这些财富，做成以佛陀为首的比丘僧团所需要的一切资具供养。」这样决定之后，他便以十万把伞盖为开端，乃至所有受用资具，一律按十万的规格备办，然后邀请莲花上佛世尊，向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施。就这样连续做了七天布施，在最后一天，他发愿证得涅槃，并终其一生都在造作福德。命终之后，他投生到天界，享受了欲界六天的天界成就，之后在人间，也享受了转轮王等种种成就。到了我们这位佛陀出世的时候，他出生在婆罗门家庭，精通一切技艺，因其家族姓氏，人们称他为毕陵达瓦洽。
Cattālīsamavagge apadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare dovārikakule nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So koṭisannicitadhanarāsiṃ oloketvā raho nisinno ‘‘imaṃ sabbadhanaṃ mayā sammā gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā chattasatasahassaṃ ādiṃ katvā sabbaparibhogaparikkhārānipi satasahassavasena kāretvā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Evaṃ sattāhaṃ dānaṃ datvā pariyosānadivase nibbānādhigamaṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā jīvitapariyosāne devaloke nibbatto cha kāmāvacare dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto gottavasena pilindavacchoti pākaṭo ahosi.
1一、有一天，他在世尊面前听闻说法，生起了信心后出家，出家后不久便证得了阿拉汉。他回忆起自己过去所做的业，心生喜悦，便以感兴语的方式将其表述出来，宣说了「在汉沙瓦提城……」等语。其含义前面已经解释过了。「我曾是守门人」的意思是：我在汉沙瓦提城国王的宫门前，当过守门人。「不动、无量的财富」指的是：由于他是国王的亲信，所以拥有了别人无法动摇、无法撼动的、不可估量的无量财富，意指那无数财产曾积聚、堆满在我的家中。
1. So ekadivasaṃ satthu santike dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena taṃ pakāsento nagare haṃsavatiyātiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Āsiṃ dovāriko ahanti ahaṃ haṃsavatīnagare rañño gehadvāre dvārapālako āsiṃ ahosinti attho. Akkhobhaṃ amitaṃ bhoganti rañño vallabhattā aññehi khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ amitaṃ aparimāṇabhogaṃ dhanaṃ mama ghare sannicitaṃ rāsīkataṃ ahosīti attho.
3三、「我获得了众多的财富」意思是：我获得、得到、取得了许多的财富。关于货车、住所等资具的名称，依照法理类推，就很容易理解；布施这些资具的功德利益，也同样很容易明白。
3.Bahū medhigatā bhogāti anekā bhogā me mayā adhigatā pattā paṭiladdhāti attho . Satthavāsiādīnaṃ parikkhārānaṃ nāmāni nayānuyogena suviññeyyāni. Parikkhāradānānisaṃsāni ca suviññeyyānevāti.
6毕陵达瓦洽长老譬喻注结束。
Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.
4第二、第三、第四、第五个譬喻，文义都很浅显，因此不再加以注释。
Dutiyatatiyacatutthapañcamāpadānāni uttānānevāti.
8六、跋库拉长老譬喻注
6. Bākulattheraapadānavaṇṇanā
5在第六个譬喻中，以「雪山附近」等开篇的，是薄拘罗长老的譬喻。据说这位长老在过去，从距今十万劫又加上不可计数劫的顶端，在无比见佛世尊出世之前，就出生在一个婆罗门家庭。他成年后学习了三部吠陀，但没有找到其中的真正精髓，便想：「我要探寻来世的利益。」于是他出家成为沙门，住在一座山脚下，证得了五神通和八等至，这样在那里生活着。后来听说佛陀出世，他就去到导师那里听法，皈依了三宝。当导师患上风病时，他从山林中找来药草，治好了导师的病，并将此功德回向于健康。从那里死后，他投生到梵天界，在一个不可计数劫里轮回于天界和人间。在莲花上佛的时代，他出生在汉沙瓦提城的一个家庭，长大后听闻导师说法，看到导师将一位比丘安立为「无病第一」的位置，便自己希求那个地位而发了愿，终生积累善行，只在善趣中流转。在毗婆尸佛世尊出世之前，他又出生在槃头摩帝城的一个婆罗门家庭，通达各种技艺，但依然没见到精髓，于是又出家为沙门，获得禅那和神通，住在山脚下。听说佛陀出世，他去到导师那里皈依，当比丘们患上草花病时，他治好了他们，并在那里尽形寿住持，死后转生梵天界。从那以后，他在九十一劫中轮回于天界与人之间。在迦叶佛世尊的时代，他出生在波罗奈城的一个俗家，过着在家的生活，看到一座又旧又将被毁的大寺院，就让人建造了布萨堂等所有房舍，并为比丘僧团准备了各种药品，终生行持善法。在接下来的一佛间隔中，他继续在天界和人间流转，直到我们世尊出世之前，出生在憍赏弥城的一个富商家庭。
Chaṭṭhāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ bākulattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira thero atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattīnaṃ lābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu vātābādhe uppanne araññato bhesajjāni ānetvā taṃ vūpasametvā taṃ puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbatto ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalakammaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato uppattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā saraṇesu patiṭṭhāya bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā tato ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kārāpetvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbatti.
6他从母胎出生后，保姆们为了让他健康无病，在耶牟那河中给他洗澡时，他从她们手中滑脱，被一条鱼吞入腹中。渔夫们用网捕到那条鱼，卖给了波罗奈一位富商的妻子。她买下鱼，剖开时，由于过去所造福业的果报，见到一个健康的男孩，心想‘我得到儿子了’，便收养并抚养他。亲生父母听到这个消息后赶来，争辩说：‘这是我们的儿子，把孩子给我们！’国王作出裁决：‘应为两家共有。’因此判定他为两家共同的继承人，他也由此得名‘薄拘罗’。长大后，他享受巨大的财富，在两家富商家庭中各住六个月。轮到哪一家接他时，那家就把多艘船连在一起，在上面建起宝石殿堂，奏起五种乐器，让王子坐在里面，来到两城之间的恒河中央；另一家富商的人也照样准备好，到那里把王子接到他们的船上回去。他就这样渐渐长大，直到八十岁，以‘两家富商之子’而为人所知。后来他前往世尊那里听法，生起信心，于是出家。他精进修行了七天，在第八天就证得了具足无碍解的阿拉汉果。
So mātukucchito nikkhamitvā dhātīhi arogabhāvāya yamunāyaṃ nhāpiyamāno tāsaṃ hatthato muccitvā macchena gilito ahosi. Kevaṭṭā taṃ macchaṃ jālāya gahetvā bārāṇasiyaṃ seṭṭhibhariyāya vikkiṇiṃsu. Sā taṃ gahetvā phālayamānā pubbe katapuññaphalena arogaṃ dārakaṃ disvā ‘‘putto me laddho’’ti gahetvā posesi. So janakehi mātāpitūhi taṃ pavattiṃ sutvā āgantvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto mahāsampattiṃ anubhavanto dvīsu seṭṭhikulesu ekekasmiṃ chamāsaṃ chamāsaṃ vasati. Te attano vāre sampatte nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā tatrūpari ratanamaṇḍapaṃ kāretvā pañcaṅgikatūriye nipphādetvā kumāraṃ tattha nisīdāpetvā ubhayanagaramajjhaṭṭhānaṃ gaṅgāya āgacchanti, aparaseṭṭhimanussāpi evameva sajjetvā taṃ ṭhānaṃ gantvā kumāraṃ tattha āropetvā gacchanti. So evaṃ vaḍḍhamāno āsītiko hutvā ubhayaseṭṭhiputtoti pākaṭo. Satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhaṃ vāyamanto aṭṭhame divase saha paṭisambhidāya arahattaṃ pāpuṇi.
386成为阿拉汉后，他回忆起自己过去所造的业，心生喜悦，为了宣说过去生的事迹，就说出了以‘在雪山的不远处’等为开头的偈颂。这些偈颂的含义，前面已经解释过了。《譬喻品》本身的文字义理也很容易了知。证得阿拉汉果后，他安住在解脱的快乐中，寿命长达一百六十岁，然后般涅槃。
386. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Apadānapāḷiatthopi suviññeyyova. So arahattaṃ patvā vimuttisukhena viharanto saṭṭhivassasatāyuko hutvā parinibbāyīti.
12《薄拘罗长老本行注》结束。
Bākulattheraapadānavaṇṇanā samattā.
13七、《基哩马难达长老本行注》
7. Girimānandattheraapadānavaṇṇanā
8在第七篇本行中，以‘我的妻子去世’等开头的，是具寿基哩马难达长老的本行。他也是如此，在过去诸佛那里种下善根，在生生世世的流转中不断累积趋向涅槃的善业。在善慧佛世尊的时代，他出生在一个良家，长大成人后建立了家庭，过着在家生活。后来他的妻子和儿子都死了，他心如刀刺般被忧箭伤透，便进入森林，采食树果，住在树下。那时，善慧佛世尊出于对他的怜悯来到这里，为他说法，拔除了他心中的忧箭。他听闻法语，心生净信，就用芳香的鲜花供养世尊，五体投地顶礼，并合掌在头顶恭敬地赞颂。
Sattamāpadāne bhariyā me kālaṅkatātiādikaṃ āyasmato girimānandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto attano bhariyāya ca putte ca kālaṅkate sokasallasamappito araññaṃ pavisitvā pavattaphalabhojano rukkhamūle vihāsi. Tadā sumedho bhagavā tassānukampāya tattha gantvā dhammaṃ desetvā sokasallaṃ abbūḷhesi . So dhammaṃ sutvā pasannamānaso sugandhapupphehi bhagavantaṃ pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā abhitthavi.
9他以此福业，在天界人间流转，两处都享受安乐。在此佛出世时，他转生为王舍城频婆娑罗王的国师之子，名叫‘基哩马难达’。长大懂事后，在世尊来到王舍城时，见到佛陀的威神力，生起了信仰，于是出家修行沙门法。他在某个村庄的寺院住了几天后，为了礼敬导师前往王舍城。频婆娑罗大王听说他来，就去见他，邀请说：‘大德，请您就住在这里吧，我会用四种资具供养您。’可是，国王因为事务繁忙，后来竟然把这事忘了。长老只好露宿在野外。天神们怕长老被雨淋湿，就止住了下雨。国王察觉到天不下雨的原因，知道了原委，就派人给长老建了一间小屋。长老住进小屋后，因为有了合适的坐卧处，心得到了安定，便平衡精进地努力修习观禅，最终证得了阿拉汉果。
So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayattha sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, girimānandotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patvā satthu rājagahāgamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto katipayaṃ divasaṃ gāmakāvāse vasitvā satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ agamāsi. Bimbisāramahārājā tassa āgamanaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahāmī’’ti sampavāretvā gatopi bahukiccattā taṃ na sari. ‘‘Thero abbhokāseyeva vasatī’’ti. Devatā therassa temanabhayena vassadhāraṃ vāresuṃ. Rājā avassanakāraṇaṃ upadhāretvā ñatvā therassa kuṭikaṃ kārāpesi. Thero kuṭikāyaṃ vasanto senāsanasappāyalābhena cittasamādhānaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.
419他证得阿拉汉果后，忆念起自己过去所造的业，生起喜悦，为了宣说过去生的事迹，就说出了以‘我的妻子去世’等开头的偈颂。他向世尊的禀白、世尊给予的教导，以及证得道果的经过，根据偈颂本文就很容易了知。
419. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento bhariyā me kālaṅkatātiādimāha. Taṃ bhagavato nivedanañca bhagavatā katānusāsanañca maggaṃ phalādhigamāpadānañca pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.
17《基哩马难达长老本行注》结束。
Girimānandattheraapadānavaṇṇanā samattā.
11第八、第九、第十篇本行，意义很清楚。
Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.
19《第四十品注》结束。
Cattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.