39. 阿瓦德果品义注
1第三十九品《阿瓦答果品》
39. Avaṭaphalavaggo
2九、首那·拘提维思长老的譬喻注释
9. Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā
1在第九个譬喻中,以“毗婆尸世尊的教法”等为开端的,是具寿首那·拘提维思长老的譬喻。这位长老在过去诸佛的教化中,已经累积了许多善行,并在各个生命形态的轮回中,不断积累着导向解脱的福德资粮。在毗婆尸世尊住世时,他诞生在一个拥有巨大财富的长者家庭,长大成人后也继承了家业,成为一位大富长者。后来,他和一些在家信众一起前往寺院,听了导师说法,心中生起清净的信心。于是,他在世尊经常经行的地方,用石灰进行粉刷整修,又另外建造了一座石窟,并用各种色彩鲜艳的布料铺满石窟的地面,还在上方张挂了天盖华幔。接着,他将这座精舍供养给来自四方的比丘僧伽,并连续七天举行盛大的布施法会,随后发下了誓愿。导师为此表示了随喜赞叹。凭借这个善业,他在天界和人间流转受生,享受了两种世间成就。到了现在这个贤劫,在迦叶十力尊已经般涅槃,而我们这位世尊尚未出世的期间,他投生于波罗奈城的一个良好家庭。成年之后,他在恒河岸边搭建了一间草屋,遇到一位正在那里安居的辟支佛,便怀着虔诚恭敬的心,用衣物、饮食、卧具、汤药等四种资具侍奉了整整三个月。雨安居结束后,那位资具圆满的辟支佛就前往香山去了。这位善男子终其一生都在那里修积福德,命终后,又在天界和人间流转。到了我们这尊佛的时代,他投生为占婆城最富裕大长者的儿子,在他家中结生。从他入胎结生的那一刻起,这位长者的财富积累就愈发大幅增长。他出生的那一天,整个城市都充满了丰厚的利养与恭敬。由于他过去生曾向那位辟支佛布施过一件价值十万金的红色毛毯,因此获得了金色之身和极为细滑柔软的身体。正因如此,人们为他取名“首那”。他在众多随从的环绕中长大,双手和脚底呈现出犹如红宝石花般的色泽,其触感就像被弹打过上百次的棉花那样柔软细滑,脚掌心中还长出了带有宝石耳环形旋纹的柔美毫毛。成年后,人们为他建造了三座对应于热、雨、寒三个季节的宫殿,并安排舞女来侍奉他。他在那里享受极大的福报,如同天界的天子一般生活。
Navamāpadāne pana vipassino pāvacanetiādikaṃ āyasmato soṇassa koṭivīsattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle mahāvibhave seṭṭhikule nibbatto vuddhippatto seṭṭhi hutvā upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato caṅkamanaṭṭhāne sudhāya parikammaṃ kāretvā ekañca leṇaṃ kāretvā nānāvirāgavatthehi leṇabhūmiyā santharitvā upari vitānañca katvā cātuddisassa saṅghassa niyyādetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā anumodanaṃ akāsi. So tena kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ kappe parinibbute kassapadasabale anuppanne amhākaṃ bhagavati bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gaṅgātīre paṇṇasālaṃ karitvā vasantaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi. Paccekabuddho vuṭṭhavasso paripuṇṇaparikkhāro gandhamādanameva agamāsi. Sopi kulaputto yāvajīvaṃ tattha puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle campānagare aggaseṭṭhissa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya seṭṭhissa mahābhogakkhandho abhivaḍḍhi. Tassa mātukucchito nikkhamanadivase sakalanagare mahālābhasakkārasammāno ahosi, tassa pubbe paccekabuddhassa satasahassagghanikarattakambalapariccāgena suvaṇṇavaṇṇo sukhumālataro ca attabhāvo ahosi, tenassa soṇoti nāmaṃ akaṃsu. So mahatā parivārena abhivaḍḍhi. Tassa hatthapādatalāni bandhujīvakapupphavaṇṇāni ahesuṃ, tesaṃ satavāraṃ vihatakappāsaṃ viya mudusamphasso ahosi. Pādatalesu maṇikuṇḍalāvaṭṭavaṇṇalomāni jāyiṃsu. Vayappattassa tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kārāpetvā nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesuṃ. So tattha mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto devakumāro viya paṭivasati.
2后来,在我们的世尊成就了一切知智,并转起了殊胜法轮之后,当世尊住锡在王舍城附近时,受到频婆娑罗王的迎请。首那便和八万名村落首领一起到了王舍城。他去到导师面前听了法,生起了坚定不移的信心,于是请求父母允许他出家。父母同意后,他就在世尊座下出家,并受了具足戒。他在导师座下领受了禅修业处后,为了避开人群的交往,便住到了寒林(尸陀林)中。住在那儿的时候,他心里想:“我的身体如此细软,不可能单靠安适的方式去证得安乐。看来即使是让身体劳累一点,也应该去修习这沙门法。”于是,他便下决心只保持站立和经行的姿势,精勤地用功。就算脚掌上磨起了水泡,他也只是以旁观的态度去忍受这些苦受,继续发起坚毅的精进。然而,由于精进过度,他反而没能生起特别的证悟。这时,他心里又想:“我如此努力,却连道与果都没法证得,出家对我有什么用呢?不如还俗回去,既能享受财富,也可以继续行善积福。”就在这时,世尊觉知了他的心思,于是来到他这里。世尊用弹琴的譬喻来开导他(《大品》243),开示了应当如何以不松不紧的“平等精进”来用功的方法。在为他厘清禅修业处后,世尊便前往灵鹫山去了。首那从导师那里得到教诫之后,就将精进调整到平等的状态,策励修观,最终安住在了阿拉汉果上。
Atha amhākaṃ bhagavati sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya viharante bimbisāraraññā pakkosāpito tehi asītiyā gāmikasahassehi saddhiṃ rājagahaṃ āgato satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho mātāpitaro anujānāpetvā bhagavato santike pabbajitvā laddhūpasampado satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā janasaṃsaggapariharaṇatthaṃ sītavane vihāsi. So tattha vasanto ‘‘mama sarīraṃ sukhumālaṃ, na ca sakkā sukheneva sukhaṃ adhigantuṃ, kāyaṃ kilametvāpi samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāya padhānamanuyuñjanto pādatalesu phoṭesu uṭṭhitesupi vedanaṃ ajjhupekkhitvā daḷhaṃ vīriyaṃ karonto accāraddhavīriyatāya visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto ‘‘evaṃ ahaṃ vāyamantopi maggaphalāni nibbattetuṃ na sakkomi, kiṃ me pabbajjāya, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjāmi, puññāni ca karissāmī’’ti cintesi. Atha satthā tassa cittācāraṃ ñatvā tattha gantvā vīṇopamovādena (mahāva. 243) ovaditvā vīriyasamatāyojanavidhiṃ dassento kammaṭṭhānaṃ sodhetvā gijjhakūṭaṃ gato. Soṇopi kho satthu santikā ovādaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāsi.
49他成为阿拉汉后,忆念起自己过去的行为,心中生起喜悦,为了开示自己过去的行迹与殊胜事迹,便说出了“毗婆尸世尊的教法”等偈颂。在这里,“毗婆尸”:指以殊胜的、或以种种不同的方式观照的人,所以称为毗婆尸。“教法”:指以种种方式宣说的,也就是三藏经典。“毗婆尸世尊的教法”的意思是:在那位毗婆尸世尊的教法中。“窟”:因为众生在其中有隐匿、潜藏之处,所以称为“窟”,指的就是寺院精舍。“于槃头摩王都”:亲属之间通过家族传承而相互联结,因此称为“般度”,也就是亲族的意思。这些亲族(般度)居住的地方,就是“槃头摩”,或者说“拥有众多亲属的地方”。国王们居住的地方称为“王都”,“槃头摩”同时也是王都,所以合称为“槃头摩王都”。这句话的整体关联意思是:“在那槃头摩王都中,由我所建造的精舍”。这其中的其余含义,都容易理解。
49. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino pāvacanetiādimāha. Tattha vipassīti visesena, vividhaṃ vā passatīti vipassī. Pāvacaneti pakārena vuccatīti pāvacanaṃ, piṭakattayaṃ. Tassa vipassino tasmiṃ pāvacaneti attho. Leṇanti linante nilīyante etthāti leṇaṃ vihāraṃ. Bandhumārājadhāniyāti bandhanti kulaparamparāya vasena aññamaññaṃ sambajjhantīti bandhū, ñātakā. Te ettha paṭivasantīti bandhumā, bandhu assa atthīti vā bandhumā. Rājūnaṃ vasanaṭṭhānanti rājadhānī, bandhumā ca sā rājadhānī ceti bandhumārājadhānī, tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā katanti sambandho. Sesamettha uttānatthamevāti.
6首那·拘提维思长老譬喻注释完毕。
Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.
7十、往昔业行片录佛陀的譬喻注释
10. Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā
64在第十个譬喻中,「阿耨达湖岸边」:「阿耨达」指的是,由于被重重山峦所遮蔽,日月的光热无法让这里的水变得温热,所以称为「无热」(阿耨达)。「湖」指的是,诸大河从这里发源、奔流、汇聚,所以称为「湖」。从狮子口等流出的各条大河,在流出时都会先各自绕湖三圈,然后才顺着各自出口的方向流去,这就像是水在奔跑,因此「湖」也有「奔流」之意。既无热,又是湖,所以合称为「阿耨达湖」。靠近它、在它附近的地方,就是「阿耨达湖岸边」,意思是「在阿耨达湖的岸边,很近的地方」。「可悦意」:这里是让天、阿修罗、乾闼婆、紧那罗、龙、佛、辟支佛等感到欢喜的、可依止的地方,因此称为「可悦意」,也指在这个可悦意的地方。「石坪」:意思是由整块山岩所构成的平坦的石板地。「耀众宝光」:指的是以红莲宝石、猫眼石、琉璃等种种不同的宝石,各自发出闪亮辉耀的光芒。「种种香林之间」:指的是在由旃檀、沉香、樟脑、他玛拉、底罗迦、无忧树、龙树、普那伽、凯塔迦等各种不同种类的芳香花卉所形成的密林之间,与前面所说的光耀的「石坪」,在文法上前后关联。
64. Dasamāpadāne anotattasarāsanneti pabbatakūṭehi paṭicchannattā candimasūriyānaṃ santāpehi otattaṃ uṇhaṃ udakaṃ ettha natthīti anotatto. Saranti gacchanti pabhavanti sandanti etasmā mahānadiyoti saro. Sīhamukhādīhi nikkhantā mahānadiyo tikkhattuṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā nikkhantanikkhantadisābhāgena saranti gacchantīti attho. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro . Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ, tasmiṃ anotattasarāsanne, samīpeti attho. Ramaṇīyeti devadānavagandhabbakinnaroragabuddhapaccekabuddhādīhi ramitabbaṃ allīyitabbanti ramaṇīyaṃ, tasmiṃ ramaṇīye. Silātaleti ekagghanapabbatasilātaleti attho. Nānāratanapajjoteti padumarāgaveḷuriyādinānāanekehi ratanehi pajjote pakārena jotamāne. Nānāgandhavanantareti nānappakārehi candanāgarukappūratamālatilakāsokanāgapunnāgaketakādīhi anekehi sugandhapupphehi gahanībhūtavanantare silātaleti sambandho.
65这里的「大」,是就德行伟大和数量众多这两个方面说的。所谓「为大比丘僧伽所围拥」,是指遍知一切世间、是三界众生的根本导师、作为正自觉者的佛陀,坐在那里的石座上,将自己过去生中的种种业行,详细地、明白地宣说出来;其余的意思就是如此。这里其余的文义,因为在下面的“佛陀譬喻”部分已经讲过,同时其义理本身也浅显明白,所以非常容易理解。不过,尽管“佛陀譬喻”部分已经包含了这里的内容,但为了在此譬喻中明确显示善与不善业的关联,以及依照品目来收集整理的需要,负责结集法的长老们还是将其在这里诵出。
65. Guṇamahantatāya saṅkhyāmahantatāya ca mahatā bhikkhusaṅghena, pareto parivuto lokanāyako lokattayasāmisammāsambuddho tattha silāsane nisinno attano pubbāni kammāni byākarī visesena pākaṭamakāsīti attho. Sesamettha heṭṭhā buddhāpadāne (apa. thera 1.1.1 ādayo) vuttattā uttānatthattā ca suviññeyyameva. Buddhāpadāne antogadhampi idhāpadāne kusalākusalaṃ kammasaṃsūcakattā vaggasaṅgahavasena dhammasaṅgāhakattherā saṅgāyiṃsūti.
10往昔所行业之碎布——《佛陀譬喻》的注释,至此结束。
Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā samattā.
11第三十九品的注释,全部完成。
Ekūnacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.