← 文献总目录

11. 十一集义注

s0508a2.att7 · 静态文献页 · 47 段 · 打开交互阅读器

1第十一品
11. Ekādasanipāto
2一、桑基洽长老偈颂注
1. Saṃkiccattheragāthāvaṇṇanā
1收录在第十一品的“你在林中做什么,儿啊?”等偈颂,是具寿桑基洽长老的偈颂。它的来历是怎样的呢?这位长老过去曾在过去诸佛那里种下功德,在一次次的生命流转中,累积了导向涅槃的善业。到了现在这位佛陀出世的时候,他在舍卫城一个婆罗门大富豪家投生(结生)。当时他还住在母胎里,母亲就因病去世了。人们把母亲的遗体送到坟场火化时,胎儿所在的位置却没有被烧到。大家用木桩刺母亲的腹部,结果打中了男孩的眼窝。刺穿之后,他们用炭火把他盖住便离开了。虽然腹部那一块地方被烧焦了,但在炭火上面,那个像金像一样的男孩,就好像睡在莲花苞里似的。对最后生的圣者来说,就算被须弥山压住,只要还没有证得阿拉汉果,生命就不会结束。
Ekādasanipāte kiṃ tavattho vane tātātiādikā āyasmato saṃkiccattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule paṭisandhiṃ gaṇhi. Tasmiṃ kucchigateyeva mātā byādhitā hutvā kālamakāsi. Tassā susānaṃ netvā jhāpiyamānāya gabbhāsayo na jhāyi. Manussā sūlehi kucchiṃ vijjhantā dārakassa akkhikoṭiṃ pahariṃsu. Te taṃ vijjhitvā aṅgārehi paṭicchādetvā pakkamiṃsu. Kucchipadesopi jhāyi, aṅgāramatthake pana suvaṇṇabimbasadiso dārako padumagabbhe nipanno viya ahosi. Pacchimabhavikasattassa hi sinerunā otthariyamānassapi arahattaṃ appatvā jīvitakkhayo nāma natthi.
2第二天,去火葬场的人们看到男孩就这么躺着,心里感到非常稀有、惊奇,于是便抱着男孩进了村子,去问那些占相的人。占相者们说:“如果这个孩子将来过在家人的生活,那么往后七代以内的亲属都会堕入恶道;如果出家,他将会由五百位沙门围绕,四处游行教化。”亲戚们听了就说:“好吧,等他长大后,我们就带他到我们尊敬的舍利弗长老那里,请长老为他剃度出家。”因为男孩的眼窝是被木桩刺破的,他们就叫他“桑基洽”(刺破眼窝之意),后来就一直用这个名字。他七岁的时候,听到自己还在妈妈肚子里时妈妈就死了,以及自己在胎里的种种经历,心里生起极大的惊恐,就说:“我要出家。”亲戚们说:“太好了,孩子!”便带他到了法将——舍利弗长老面前,说道:“尊者,请您给这个孩子剃度吧。”长老传授了他“皮五种”的禅修业处,然后为他剃度。就在剃刀落下的那一刹那,他就连同无碍解一起,证得了阿拉汉果。过后,他和三十位比丘一起住在森林里,把那些比丘从强盗手里解救出来,又调伏了那些强盗,度他们出家。再后来,他在一座寺院里和很多比丘一起住,看到他们总是陷入争吵,就跟比丘们告辞说:“我要到别的地方去了。”这只是简略的叙述,详细的情形应该按《法句经注疏》(《法句经》注释书·桑基洽沙弥的故事)中所说的来了解。那时,有一位优婆塞想供养他,请求他住在附近,便恳求说:
Punadivase āḷāhanaṭṭhānaṃ gatā manussā tathānipannaṃ dārakaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā dārakaṃ ādāya gāmaṃ pavisitvā nemittake pucchiṃsu. Nemittakā ‘‘sace ayaṃ dārako agāraṃ ajjhāvasissati, yāva sattamā kulaparivaṭṭā duggatā bhavissanti. Sace pabbajissati, pañcahi samaṇasatehi parivuto vicarissatī’’ti āhaṃsu. Ñātakā ‘‘hotu, vaḍḍhitakāle amhākaṃ ayyassa sāriputtattherassa santike taṃ pabbājessāmā’’ti vatvā saṅkunā chinnakkhikoṭitāya saṃkiccoti vadantā aparabhāge saṃkiccoti vohariṃsu. So sattavassikakāle attano gabbhagatasseva mātu maraṇaṃ, gabbhe ca attano pavattiṃ sutvā saṃvegajāto ‘‘pabbajissāmī’’ti āha. Ñātakā ‘‘sādhu, tātā’’ti dhammasenāpatissa santikaṃ netvā, ‘‘bhante, imaṃ pabbājethā’’ti adaṃsu. Thero taṃ tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā pabbājesi. So khuraggeyeva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññe viharanto ce corahatthato mocetvā sayampi te core dametvā pabbājetvā aññatarasmiṃ vihāre bahūhi bhikkhūhi saddhiṃ viharanto te vivādapasute disvā ‘‘aññattha gacchāmī’’ti bhikkhū āpucchi. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana dhammapadavatthumhi (dha. pa. aṭṭha. 1.saṅkiccasāmaṇeravatthu) āgatanayeneva veditabbo. Atha naṃ aññataro upāsako upaṭṭhātukāmo āsannaṭṭhāne vāsaṃ yācanto –
597五百九十七。
597.
4“你在林中做什么呢,儿啊?就像雨季里的乌朱喝那鸟一样;
‘‘Kiṃ tavattho vane tāta, ujjuhānova pāvuse;
5高高的毗蓝跋风让你觉得愉快,因为修禅的人就是喜欢独处远离。”
Verambhā ramaṇīyā te, paviveko hi jhāyina’’nti. –
6那位优婆塞说了第一首偈颂。长老听后——
Paṭhamaṃ gāthamāha. Taṃ sutvā thero –
598五百九十八。
598.
8“就像雨季时,毗蓝跋风吹散乌云;
‘‘Yathā abbhāni verambho, vāto nudati pāvuse;
9我的种种想纷纷生起,都与远离相应。”
Saññā me abhikiranti, vivekapaṭisaññutā.
599五百九十九。
599.
11“不洁白的卵生者,以尸陀林为住处游走;
‘‘Apaṇḍaro aṇḍasambhavo, sīvathikāya niketacāriko;
12他让我生起了依止于离贪的念,在疑惑之中。
Uppādayateva me satiṃ, sandehasmiṃ virāganissitaṃ.
600六百。
600.
14“那些不被他人守护的人,以及不守护他人的人;
‘‘Yañca aññe na rakkhanti, yo ca aññe na rakkhati;
15这样的比丘确实安乐地安住,对种种欲乐无所期盼。
Sa ve bhikkhu sukhaṃ seti, kāmesu anapekkhavā.
601六百零一。
601.
17清澈的水潭、宽阔的岩板,伴随着牛、犁和鹿群;
‘‘Acchodikā puthusilā, gonaṅgalamigāyutā;
18水与苔藓覆盖其上,那些岩石让我的心欢喜。
Ambusevālasañchannā, te selā ramayanti maṃ.
602六百零二。
602.
20我曾经住在山林里,住在山谷和洞穴中;
‘‘Vasitaṃ me araññesu, kandarāsu guhāsu ca;
21在偏僻的坐卧处,在猛兽常出没的地方。
Senāsanesu pantesu, vāḷamiganisevite.
603六百零三。
603.
23“愿这些众生被杀害、被杀死、遭受痛苦!”
‘‘‘Ime haññantu vajjhantu, dukkhaṃ pappontu pāṇino’;
24我从不晓得,那种跟嗔恨连在一起的卑贱意图。
Saṅkappaṃ nābhijānāmi, anariyaṃ dosasaṃhitaṃ.
604六百零四。
604.
26我已经侍奉了导师,完成了佛陀的教法;
‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;
27沉重的负担已经放下,‘有’的导引已经断除。
Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā.
605六百零五。
605.
29我是为了什么目的而出家,从在家生活来到无家生活?
‘‘Yassa catthāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ;
30那个目的我已经证得 —— 就是一切结的灭尽。
So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo.
606六百零六。
606.
32我不欣喜死亡,也不欣喜生命。
‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ;
33我只是等待时间,就像一位拿着薪水的雇工那样,心里全无染着。
Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathā.
607六百零七。
607.
35我不欣喜死亡,也不欣喜生命。
‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ.
36我只是等待时间,保持着正知与正念。”——他诵出了这些偈颂。
Kālañca paṭikaṅkhāmi, sampajāno patissato’’ti. – imā gāthā abhāsi;
37在这里,关于“kiṃ tavattho vane”这一句,它是通过词性颠倒的方式来说的。意思是:“这树林对你来说有什么意义?有什么用处?”称呼他为“tāta(孩子)”,是因为他还是一位年轻的沙弥,所以把他放在自己儿子的位置上来呼唤。“ujjuhānova pāvuse”的意思是:据说有一个叫做“Ujjuhāna”的山,这座山被密林覆盖,有很多带水坑的山洞和溪谷,到处都有流动的水,在雨季时并不适合居住。所以,这句话的意思是:Ujjuhāna 山在这个雨季时节,对你来说又有什么用呢?不过,关于这一点,有些人说:“‘Ujjuhāna’是一种飞禽,它受不了寒冷,在雨季时会躲进林丛里。”依照他们的见解,这句的意思是:就像那只 Ujjuhāna 鸟一样,在这雨季里,树林对你有什么意义呢?“verambhā ramaṇīyā te”这句的关联是:那些吹拂着的 Verambha 风让你感到愉悦吗?也有些人说:“‘Verambhā’是一个山窟,一个岩洞。”而且那个地方便于来往,远离人群的拥挤,又具备树荫和水源,因此 Verambhā 是令人愉悦的,是很适合在林中居住的。为什么呢?因为对于禅修者而言,他们所希求的正是远离。像那样的禅修者,不管在哪里,都唯独希求远离。所以说:“孩子啊,不用去到很远的那片阿兰若,就住在 Verambhā 这里吧。”此处的内在意旨是:因为对于禅修者来说,只有在获得了那种能忍受远离、住起来舒适的坐卧具时,禅那等成就才能圆满达成,如果没得到就无法成就。所以,在这样的寒季,并不是随便在哪片林子里都能住的,但是在洞窟、岩洞这类地方却可以。
Tattha kiṃ tavattho vaneti kinti liṅgavipallāsena vuttaṃ. Vane ko tavattho, kiṃ payojananti attho. Tātāti daharasāmaṇeratāya naṃ attano puttaṭṭhāne ṭhapetvā ālapati. Ujjuhānova pāvuseti ujjuhāno kira nāma eko pabbato, so pana gahanasañchanno bahusoṇḍikandaro, tahaṃ tahaṃ sandamānasalilo , vassakāle asappāyo, tasmā ujjuhāno vā pabbato etarahi pāvusakāle tava kimatthiyoti attho. Keci panettha ‘‘ujjuhāno nāma eko sakuṇo sītaṃ na sahati, vassakāle vanagumbe nilīno acchatī’’ti vadanti. Tesaṃ matena ujjuhānassa viya sakuṇassa pāvusakāle ko tava attho vaneti? Verambhā ramaṇīyā teti verambhavātā vāyantā kiṃ te ramaṇīyāti yojanā. Keci ‘‘verambhā nāma ekā pabbataguhā, pabbhāro’’ti ca vadanti. Tañca ṭhānaṃ gamanāgamanayuttaṃ janasambādharahitaṃ chāyūdakasampannañca, tasmā verambhā ramaṇīyā, vane vasituṃ yuttarūpā. Kasmā? Paviveko hi jhāyinaṃ yasmā tādisānaṃ jhāyīnaṃ yattha katthaci pavivekoyeva icchitabbo, tasmā ‘‘dūraṃ araññaṭṭhānaṃ agantvā verambhāyaṃ vasa, tātā’’ti vadati. Ayañhettha adhippāyo – yasmā jhāyīnaṃ pavivekakkhame nivāsaphāsuke senāsane laddheyeva jhānādayo sampajjanti, na aladdhe, tasmā na evarūpe sītakāle yattha katthaci vane vasituṃ sakkā, guhāpabbhārādīsu pana sakkāti.
38在近事男这样说了之后,长老为了表明“正是山林等这些地方让我感到喜悦”,便说了“yathā abbhānī”等语。它的意思是:就像在雨季时节,Verambha 风会吹散、驱赶、带走那些雨云和云堆一样,同样的,那些与远离相应的想,也这样地散放着我的心,唯一把心拉向远离的地方。
Evaṃ upāsakena vutte thero vanādayo eva maṃ ramentīti dassento ‘‘yathā abbhānī’’tiādimāha. Tassattho – yathā pāvuse kāle abbhāni valāhakāni verambhavāto nudati khipati nīharati, evameva me cittaṃ vivekapaṭisaññutā saññā abhikiranti vivekaṭṭhānaṃyeva ākaḍḍhanti.
39再者:不是白净而是黑颜色的、从卵所生的乌鸦,在坟场、在墓地,就以那里为停留处而活动——这只乌鸦一定会让我生起正念,也就是“依离贪,于有身”(virāganissitaṃ, sandehasmiṃ),在我这身体当中,必定能生起那系向离贪的身至念业处。据说,有一天长老见到被乌鸦啄食的人尸,获得了不净想,正是针对这件事而这样说。由此表明:因为对身体的欲贪已经彻底不存在了,所以我只想住在林野中。而“yaṃ”中的“ca”是连接词,透过它来表达:“请你再听我另外也有住在森林里的理由。”因为那位出家人以慈心而住并且因为无贪的资具而没有需要被守护的东西,所以其他仆人等并不会去守护他;而这位出家人也不去守护其他任何会成为某种障碍的人,因为那样的人对他来说根本就不存在。这位比丘确实安乐而住——那位比丘由于已经彻底断除了烦恼欲,对于一切事欲完全无所期盼、毫无期待,在任何地方都安乐而住。因为他已经没有任何恐惧和猜忌,所以在森林当中与在村庄里是一样的。
Kiñca ? Apaṇḍaro kāḷavaṇṇo, aṇḍasambhavo aṇḍajo kāko, sīvathikāya susānaṭṭhāne, niketacāriko tameva nivāsanaṭṭhānaṃ katvā vicaraṇako uppādayateva me satiṃ, sandehasmiṃ virāganissitanti, kāyasmiṃ virāgūpasaṃhitaṃ kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ mayhaṃ uppādayatiyeva. Ekadivasaṃ kira thero kākena khajjamānaṃ manussakuṇapaṃ passitvā asubhasaññaṃ paṭilabhi, taṃ sandhāya evamāha. Tena kāye sabbaso chandarāgassa natthitāya vaneyeva vasitukāmomhīti dasseti. Yañcāti ca-saddo samuccayattho, tena aññampi mama araññavāsakāraṇaṃ suṇāhīti dasseti. Yaṃ pabbajitaṃ mettāvihāritāya alobhaniyaparikkhāratāya ca rakkhitabbassa abhāvato aññe sevakādayo na rakkhanti. Yo ca pabbajito aññe kenaci kiñcanapalibodhabhūte na rakkhati tādisānaṃyeva abhāvato. Sa ve bhikkhu sukhaṃ setīti, so bhikkhu samucchinnakilesakāmatāya sabbaso vatthukāmesu anapekkhavā apekkhārahito yattha katthaci sukhaṃ seti. Tassa anusaṅkitaparisaṅkitābhāvato araññamhi gāmamhi sadisamevāti attho.
40现在,为了显示山、林等的怡人以及曾经住过的地方,而说了“清澈的(acchodikā)”等语句。其中,“曾住(vasitaṃ me)”的意思是:我曾经住过。“猛兽出没的(vāḷamiganisevite)”意思是:有狮子、老虎等猛兽所栖息的树林。
Idāni pabbatavanādīnaṃ ramaṇīyataṃ vasitapubbatañca dassetuṃ ‘‘acchodikā’’tiādi vuttaṃ. Tattha vasitaṃ meti, vuṭṭhapubbaṃ mayā. Vāḷamiganiseviteti, sīhabyagghādīhi vāḷamigehi upasevite vane.
41“我不记得有意图(saṅkappaṃ nābhijānāmi)”:这是指“愿这些任何种类的一切众生、有情,被箭、矛等武器所杀、被杀死,被拳打等打击而遭殃、受逼迫,或者以任何其他方式遭受痛苦、陷入痛苦”——像这样与嗔结合、与嗔恚相应、由此成为卑贱的、以嗔恨与无害等为差别的邪恶意图,我不记得我曾经生起过,也就是说,邪思维从来不曾生起。这样就显示了住于慈的状态。
Saṅkappaṃ nābhijānāmīti, ime ye keci pāṇino sattā ususattiādīhi paharaṇehi haññantu māriyantu muṭṭhippahārādīhi vajjhantu bādhīyantu, aññena vā yena kenaci ākārena dukkhaṃ pappontu pāpuṇantūti; evaṃ dosasaṃhitaṃ paṭighasaṃyuttaṃ tato eva anariyaṃ byāpādavihiṃsādippabhedaṃ pāpasaṅkappaṃ uppāditaṃ nābhijānāmi, micchāvitakko na uppannapubboti mettāvihāritaṃ dasseti.
42现在以“已奉事(pariciṇṇo)”等语句来显示自己已完成应做之事的状态。其中,“已奉事”的意思是:以接受教诫、训示的方式而亲近侍奉。“放下(ohito)”的意思是:卸下。“重担(garuko bhāro)”的意思是:极为沉重的蕴的负担。
Idāni ‘‘pariciṇṇo’’tiādinā attano katakiccataṃ dasseti. Tattha pariciṇṇoti upāsito ovādānusāsanīkaraṇavasena. Ohitoti orohito. Garuko bhāroti garutaro khandhabhāro.
43“我不欣喜死(nābhinandāmi maraṇaṃ)”:我并不欲求死亡,好像在想“我到底会怎么死呢?”那样。“我不欣喜活(nābhinandāmi jīvitaṃ)”:我也不欲求活着,好像在想“我到底怎样才能活得久呢?”那样。透过这两句显示了对死亡和存活有平等的心。“而我期待时(kālañca paṭikaṅkhāmīti)”:我只是在等待般涅槃的时刻。“如佣人(bhatako yathā)”:如同佣人(nibbisanto),也就是做雇工,为别人干活的人。就像佣人在为别人干活的时候,虽然并不欣喜工作本身的完成,却仍然一边工作一边期待一天的结束;同样地,我虽然并不欣喜生命,却借着维持有身而存活,虽然并不欣喜死亡,却期待着终结的时刻。其余的部分和前面已经说明的方式一样。
Nābhinandāmimaraṇanti ‘‘kathaṃ nu kho me maraṇaṃ siyā’’ti maraṇaṃ na icchāmi. Nābhinandāmi jīvitanti ‘‘kathaṃ nu kho ahaṃ ciraṃ jīveyya’’nti jīvitampi na icchāmi. Etena maraṇe jīvite ca samānacittataṃ dasseti. Kālañca paṭikaṅkhāmīti parinibbānakālaṃva āgamemi. Nibbisanti nibbisanto, bhatiyā kammaṃ karonto. Bhatako yathāti yathā bhatako parassa kammaṃ karonto kammasiddhiṃ anabhinandantopi kammaṃ karontova divasakkhayaṃ udikkhati, evaṃ ahampi jīvitaṃ anabhinandantopi attabhāvassa yāpanena maraṇaṃ anabhinandantopi pariyosānakālaṃ paṭikaṅkhāmīti. Sesaṃ vuttanayameva.
46基索·桑基洽长老偈颂注疏完毕。
Saṃkiccattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
47第十一集注疏完毕。
Ekādasanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.