3. 三集义注
1《三集》
3. Tikanipāto
21. 阿伽尼迦婆罗堕阇长老偈颂注释
1. Aṅgaṇikabhāradvājattheragāthāvaṇṇanā
1在《三集》中,这首以“不以正理寻求清净”开头的偈颂,是具寿阿伽尼迦婆罗堕阇长老的偈颂。其缘起是怎样的呢?这位长老在过去诸佛时曾累积善行功德,于每一生中,不断积集那以出离为依止的福德。贤劫之前第三十一劫,尸弃佛住世时,他投生于一居士家庭。成年后,一日,见世尊正托钵乞食,心生净信,便五体投地礼拜,合掌当胸。以此善业力,他于天界与人趣间流转,直至现在这尊佛出世。此时,他投生于雪山附近的优迦吒城,生在一大财富婆罗门家,取名阿伽尼迦婆罗堕阇。他长大后,通达诸明与技艺。因内心有出离之志,便随游方者出家,修持那自称为“不死”的苦行,四处游历。后来,见到正自觉者游方教化,心生净信,便到导师座前听法。闻法后,他舍弃了那错误的苦行,在佛教法中出家,精进修习观禅,不久即证得六神通。此事在《譬喻经》中如是记载:
Tikanipāte ayoni suddhimanvesanti āyasmato aṅgaṇikabhāradvājattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggaṇhi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde himavantasamīpe ukkaṭṭhe nāma nagare vibhavasampannassa brāhmaṇassa gehe nibbattitvā aṅgaṇikabhāradvājoti laddhanāmo vayappatto vijjāsippesu nipphattiṃ gato nekkhammajjhāsayatāya paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā amaraṃ tapaṃ caranto tattha tattha vicaranto sammāsambuddhaṃ janapadacārikaṃ carantaṃ disvā pasannamānaso satthu santike dhammaṃ sutvā taṃ micchātapaṃ pahāya sāsane pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.23.48-51) –
2犹如牛王、最胜、英勇、已制胜的毗舍婆佛,
‘‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ, vessabhuṃ vijitāvinaṃ;
3我心清净喜悦,礼敬了那最殊胜的佛陀。
Pasannacitto sumano, buddhaseṭṭhamavandahaṃ.
4距今三十一劫前,我于彼时所造之业,
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā;
5我不曾堕入恶趣,这便是礼敬的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, vandanāya idaṃ phalaṃ.
6在二十四劫之前,有一位名为毘伽多难陀者。
‘‘Catuvīsatikappamhi, vikatānandanāmako;
7他是七宝具足、有大威力的转轮王。
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
8我的烦恼已烧尽……佛陀的教法,我已奉行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
9然而,那位具足六神通的尊者,安住于解脱之乐,出于对亲族的悲悯,前往自己的出生地,令众多亲族安立于皈依与戒。从那里返回后,他住在俱卢国昆提耶镇附近的阿兰若。一次,因事前往乌迦园,与几位从北道来的相熟婆罗门相遇。他们问道:“婆罗堕阇!您见到了什么而舍弃婆罗门的教法,受持此教法呢?”为了向他们显示在佛陀教法之外别无清净,便说道——
Chaḷabhiñño pana hutvā vimuttisukhena viharanto ñātīnaṃ anukampāya attano jātibhūmiṃ gantvā bahū ñātake saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpetvā tato nivattitvā kururaṭṭhe kuṇḍiyassa nāma nigamassa avidūre araññe vasanto kenacideva karaṇīyena uggārāmaṃ gato uttarāpathato āgatehi sandiṭṭhehi brāhmaṇehi samāgato tehi, ‘‘bho bhāradvāja, kiṃ disvā brāhmaṇānaṃ samayaṃ pahāya imaṃ samayaṃ gaṇhī’’ti pucchito tesaṃ ito buddhasāsanato bahiddhā suddhi natthīti dassento –
219第219偈
219.
11我以不如理的方式寻求清净,在林间侍奉火神;
‘‘Ayoni suddhimanvesaṃ, aggiṃ paricariṃ vane;
12“不知清净道,我修了不死的苦行。”——说完第一偈。
Suddhimaggaṃ ajānanto, akāsiṃ amaraṃ tapa’’nti. – paṭhamaṃ gāthamāha;
13此处,“ayoni”意为不如理,即非方便的方法;“suddhiṃ”意为轮回的清净,即从“有”中出离;“anvesaṃ”意为正在寻求。“aggiṃ paricariṃ vane”一句的意思是:他心想“这就是清净道”,于是在山林间的火供堂内建造火舍,手持供品,依照吠陀所说的仪轨侍奉火神,我作了供养。“不知清净道,我修了不死的苦行”的意思是:由于不知道清净、涅槃之道,如同侍奉火神一般,他将五火炙身等自我折磨的苦行错误地执取为“清净道”,我作了、修了、行持了。
Tattha ayonīti ayoniso anupāyena. Suddhinti saṃsārasuddhiṃ bhavanissaraṇaṃ. Anvesanti gavesanto. Aggiṃ paricariṃ vaneti ‘‘ayaṃ suddhimaggo’’ti adhippāyena araññāyatane aggihutasālāyaṃ agyāgāraṃ katvā āhutiṃ paggaṇhanto aggidevaṃ paricariṃ vede vuttavidhinā pūjesiṃ. Suddhimaggaṃ ajānanto, akāsiṃ amaraṃ tapanti suddhiyā nibbānassa maggaṃ ajānanto aggiparicaraṇaṃ viya pañcatapatappanādiattakilamathānuyogaṃ ‘‘suddhimaggo’’ti maññāya akāsiṃ acariṃ paṭipajjiṃ.
14就这样,长老表明:如同从一个苦行林走向另一个苦行林,依循吠陀的仪轨行火供等,却未能获得清净,由此显示了外道并无清净。接着,为了表明“我正是在此教法中证得了清净”,他诵出——
Evaṃ thero assamato assamaṃ gacchanto viya vede vuttavidhinā aggiparicaraṇādinā anuṭṭhāya suddhiyā appattabhāvena bahiddhā suddhiyā abhāvaṃ dassetvā idāni imasmiṃyeva sāsane suddhi ca mayā adhigatāti dassento –
220二百二十
220.
16那种安乐是由安乐所得;请看,这便是正法的善法性;
‘‘Taṃ sukhena sukhaṃ laddhaṃ, passa dhammasudhammataṃ;
17“三明已证得,佛陀的教法已经完成。”——说此第二偈竟。
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. – dutiyagāthamāha;
18此处的“taṃ”指涅槃之乐。过去,为求清净却不知正道,我便侍奉火,修习不死苦行。如今,我以止观所带来的安乐行道,不落入自我折磨的苦行,便利乐地获得、证得、到达了此涅槃之乐。“passa dhammasudhammataṃ”义为:请看!来了知导师教法的善法性——此性无颠倒,是能导出的正法。这是以呼唤“法”的方式而说,或是对自己而说。接着,为显示已获——
Tattha tanti yassatthāya suddhiṃ anvesanto tassa maggaṃ ajānanto aggiṃ paricariṃ amaraṃ tapaṃ acariṃ, taṃ nibbānasukhaṃ sukhena samathavipassanāya sukhāya paṭipadāya attakilamathānuyogaṃ anupagamma mayā laddhaṃ pattaṃ adhigataṃ. Passa dhammasudhammatanti satthu sāsanadhammassa sudhammataṃ aviparītaniyyānikadhammasabhāvaṃ passa jānāhīti dhammālapanavasena vadati, attānaṃ vā ālapati. Tassa laddhabhāvaṃ pana dassento –
19「已经证得三明,佛陀的教法已经完成。」
‘‘Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
20他说此偈,义如前述。如此证得清净后,为了表明“从今以后,我于究竟义上即是婆罗门”,他——
Āha , taṃ vuttatthameva. Evaṃ suddhiyā adhigatattā ‘‘ito paṭṭhāyāhaṃ paramatthato brāhmaṇo’’ti dassento –
221二百二十一。
221.
22从前我是婆罗门族,如今我即是婆罗门;
‘‘Brahmabandhu pure āsiṃ, idāni khomhi brāhmaṇo;
23他诵出了第三首偈颂:“我乃是三明者、是沐浴者,亦是多闻者、明达者。”
Tevijjo nhātakocamhi, sottiyo camhi vedagū’’ti. – tatiyaṃ gāthamāha;
24这首偈颂的含义是:在此之前,我仅仅是因出身而被称为婆罗门,依婆罗门的通称而得名“婆罗门族”。然而,因已断除诸恶,如今通过证得阿拉汉果,从究竟意义上,我确实是“婆罗门”。在此之前,我仅凭着研习那三种称为“明”的、导致有之积聚的学问,在名义上被称为“三明者”;如今,我凭借那导致有之灭尽的明,证得了三明,从究竟意义上,我是真正的“三明者”。同样,在此之前,我耽着于有之喜乐,仅因完成了沐浴者的仪式而被称为“沐浴者”;如今,已用八支圣道之水彻底洗净了烦恼的污垢,从究竟意义上,我亦是“沐浴者”。在此之前,我依着未能解脱有之喜乐的低劣禅那,仅在世俗名号上被称为“多闻者”;如今,我依着善巧解脱于有之喜乐的法之禅那,从究竟意义上,我亦是“多闻者”。在此之前,我仅是通达了那些尚未舍离诸恶法的明,仅凭这种通达被称为“明达者”;如今,凭借那称为明的道智,我已渡越了轮回的大瀑流,到达了四圣谛的彼岸,已经证得、已经获得、已经彻知,从究竟意义上,我已成为“明达者”。听了这番话,那些婆罗门对佛陀的教法生起了深切的净信。
Tassattho – ito pubbe jātimattena brāhmaṇabhāvato brāhmaṇānaṃ samaññāya brahmabandhu nāma āsiṃ. Bāhitapāpattā pana idāni kho arahattādhigamena paramatthato brāhmaṇo ca amhi. Ito pubbe bhavasañcayakarānaṃ tissannaṃ vedasaṅkhātānaṃ vijjānaṃ ajjhayanena samaññāmattena tevijjo nāma hutvā idāni bhavakkhayakarāya vijjāya vasena tissannaṃ vijjānaṃ adhigatattā paramatthato tevijjo ca amhi. Tathā ito pubbe bhavassādagadhitāya nhātakavatanipphattiyā samaññāmattena nhātako nāma hutvā idāni aṭṭhaṅgikamaggajalena suvikkhālitakilesamalatāya paramatthato nhātako camhi. Ito pubbe avimuttabhavassādamantajjhānena vohāramattato sottiyo nāma hutvā idāni suvimuttabhavassādadhammajjhānena paramatthato sottiyo camhi. Ito pubbe appaṭinissaṭṭhapāpadhammānaṃ vedānaṃ gatamattena vedagū nāma hutvā idāni vedasaṅkhātena maggañāṇena saṃsāramahoghassa vedassa catusaccassa ca pāraṃ gatattā adhigatattā ñātattā paramatthato vedagū jātoti. Taṃ sutvā brāhmaṇā sāsane uḷāraṃ pasādaṃ pavedesuṃ.
27《阿甘尼迦·婆罗堕阇长老偈注释》结束。
Aṅgaṇikabhāradvājattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
28二、帕恰亚长老偈的注释
2. Paccayattheragāthāvaṇṇanā
25“我出家仅仅五天……”这首偈颂是具寿帕恰亚长老所说的。它的缘起是怎样的呢?这位长老同样在过去诸佛处累积了善行功绩,于种种生命形态中不断积聚福德。在距今第九十一劫,毗婆尸世尊的时代,他出生于一个良善家庭,长大成人后,有一天,他看见导师正在维那达河岸边行走,心中生起净信,便采集了许多外形悦意的大乌敦跋罗果,供养给佛陀。他因此善业,只在善趣中流转。到了现在的贤劫,迦叶世尊出现于世,转动无上法轮、摄受有缘众生时,他在迦叶佛的教法中出家,开始修习观禅,并且精勤用功。有一天,他思惟轮回的痛苦,
Pañcāhāhaṃpabbajitoti āyasmato paccayattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ vinatāya nāma nadiyā tīre gacchantaṃ disvā pasannamānaso manuññadassanāni mahantāni udumbaraphalāni ocinitvā upanāmesi. So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ bhaddakappe kassape bhagavati loke uppajjitvā pavattavaradhammacakke veneyyajanānuggahaṃ karonte tassa sāsane pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā bhāvanamanuyuñjanto ekadivasaṃ saṃsāradukkhaṃ cintetvā
26于是他生起极为强烈的悚惧感。他坐在寺院中,下定决心:“若未证得阿拉汉果,我决不起此座。”他精勤努力,然而由于智慧尚未成熟,他未能令观智增上。他命终后,便在天界与人界中流转,直至此佛陀出世的时代。他投生于鹿希多城的刹帝利家族,取名为帕恰亚。长大成人后,父王去世,他继承了王位。一日,他举行大王的供祭仪式,大量民众聚集而来。在那集会中,为使国王生起净信,导师于大众注视之下,坐上了多闻天王化现于空中的珍宝尖顶殿内的珍宝狮子座,宣说佛法。众多大众获得了法的现观。帕恰亚国王听闻佛法后,亦舍弃王位,为往昔的因缘所策励而出家。正如过去在迦叶世尊时立下的誓愿,他同样发愿之后进入寺院,修习观智;由于智慧已经成熟,即刻证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》(《长老譬喻》1.39.15-20)中这样说:
Ativiya sañjātasaṃvego vihāre nisinno ‘‘arahattaṃ appatvā ito na nikkhamissāmī’’ti cittaṃ adhiṭṭhāya vāyamanto ñāṇassa aparipakkattā vipassanaṃ ussukkāpetuṃ nāsakkhi. So kālaṅkatvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rohitanagare khattiyakule nibbattitvā paccayoti laddhanāmo vayappatto pitu accayena rajje patiṭṭhito ekadivasaṃ mahārājabaliṃ kātuṃ ārabhi. Tattha mahājano sannipati. Tasmiṃ samāgame tassa pasādañjananatthaṃ satthā mahājanassa pekkhantasseva ākāse vessavaṇena nimmite ratanamayakūṭāgāre ratanamayasīhāsane nisīditvā dhammaṃ desesi. Mahato janakāyassa dhammābhisamayo ahosi. Taṃ dhammaṃ sutvā paccayarājāpi rajjaṃ pahāya purimahetusañcodito pabbaji. So yathā kassapassa bhagavato kāle paṭiññaṃ akāsi, evaṃ paṭiññaṃ katvā vihāraṃ pavisitvā vipassanaṃ vaḍḍhento ñāṇassa paripākaṃ gatattā tāvadeva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.39.15-20) –
27他命终后,便在天界与人界中流转,直至此佛陀出世的时代。他投生于鹿希多城的刹帝利家族,取名为帕恰亚。长大成人后,父王去世,他继承了王位。一日,他举行大王的供祭仪式,大量民众聚集而来。在那集会中,为使国王生起净信,导师于大众注视之下,坐上了多闻天王化现于空中的珍宝尖顶殿内的珍宝狮子座,宣说佛法。众多大众获得了法的现观。帕恰亚国王听闻佛法后,亦舍弃王位,为往昔的因缘所策励而出家。正如过去在迦叶世尊时立下的誓愿,他同样发愿之后进入寺院,修习观智;由于智慧已经成熟,即刻证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻经》(《长老譬喻》1.39.15-20)中这样说:
‘‘Vinatānadiyā tīre, vihāsi purisuttamo;
28我见到了已离烦恼尘垢的佛陀,心专一境,安住于善的等持之中。
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, ekaggaṃ susamāhitaṃ.
29我对他生起净信,他洗除烦恼尘垢;
‘‘Tasmiṃ pasannamānaso, kilesamaladhovane;
30我手持优昙跋罗果,供养最胜的佛陀。
Udumbaraphalaṃ gayha, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ.
31自九十一劫前,我便布施了此果;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalamadadiṃ tadā;
32我已不再识知恶趣,这便是布施的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
33在这个贤劫中,我内心生起了悚惧;
‘‘Imamhi bhaddake kappe, saṃviggamānamānaso;
34在迦叶世尊的教法中,我出家了。
Kassapassa bhagavato, sāsane pabbajiṃ ahaṃ.
35如此出家之后,我便精勤修习禅修;
‘‘Tathā pabbajito santo, bhāvanaṃ anuyuñjisaṃ;
36我下定决心:“我绝不从此住处出去。”
Na vihārā nikkhamissaṃ, iti katvāna mānasaṃ.
37那时,我尚未证得最上义,也还未到达。
‘‘Uttamatthaṃ asampatto, na ca pattomhi tāvade;
38而今,因智慧成熟,我已证得寂灭。
Idāni pana ñāṇassa, paripākena nibbuto;
39我已证得不动的立足处,触证了无死之境。
Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, phusitvā accutaṃ padaṃ.
40我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀的教法已作。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
41然而,证得阿拉汉果后,他以宣说自己修行的方法,宣说证悟:
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattikittanamukhena aññaṃ byākaronto –
222二百二十二。
222.
43「我出家仅五日,尚为有学,未证得意;
‘‘Pañcāhāhaṃ pabbajito, sekho appattamānaso;
44当我进入精舍时,心中生起了决意:
Vihāraṃ me paviṭṭhassa, cetaso paṇidhī ahu.
223第二二三节。
223.
46我既不就坐,也不饮水,也不走出精舍;
‘‘Nāsissaṃ na pivissāmi, vihārato na nikkhame;
47我甚至不侧身而卧,直至拔除那渴爱之箭。
Napi passaṃ nipātessaṃ, taṇhāsalle anūhate.
224二二四(节)
224.
49「看我在这样安住时的精进与奋斗,」
‘‘Tassa mevaṃ viharato, passa vīriyaparakkamaṃ;
50三明已证,佛陀的教法已成就。
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
51他诵出了这三首偈颂。
Imā tisso gāthā abhāsi.
52其中,「我出家已五日」(pañcāhāhaṃ pabbajito):出家已五日,即成为比丘后第五日,从出家之日起算,第五日圆满,这是其含义。「有学,未证得阿拉汉果」(sekho appattamānaso):由于修学增上戒等诸学,故为「有学」。「mānaso」意为能无余断除慢者,即最上道;由此最上道所生,或由破慢而得的,即是阿拉汉果(mānasa);他尚未证得此果,故称未证得阿拉汉果者(appattamānaso)。「当我进入精舍时,心中生起了誓愿」(vihāraṃ me paviṭṭhassa, cetaso paṇidhī ahu):作为有学的我,进入自己住处精舍的内室后,心中生起如是誓愿——即如后文所说;意思是我在内心立下了此志。
Tattha pañcāhāhaṃ pabbajitoti pañcāho ahaṃ, pabbajito hutvā pañcāho, pabbajitadivasato pañcamo aho niṭṭhitoti attho. Sekho appattamānasoti adhisīlasikkhādīnaṃ sikkhanato sekho. Anavasesato mānaṃ siyati samucchindatīti mānaso, aggamaggo, taṃnibbattito mānasato āgataṃ mānasaṃ, arahattaṃ, taṃ, so vā appatto etenāti appattamānaso. Vihāraṃ me paviṭṭhassa, cetaso paṇidhī ahūti evaṃ sekhassa me vasanakavihāraṃ ovarakaṃ paviṭṭhassa sato evarūpo idāni vuccamānākāro cetopaṇidhi ahosi, evaṃ mayā cittaṃ paṇihitanti attho.
53以“我不食”等语为始,显示了心的决意。其中,“我不食”是指:只要我心中的贪爱之箭还未被去除、未被拔除,便不进食任何食物——此理当类推应用于一切语句。“我不饮”是指:任何可饮之物,我都不饮。“不从精舍出去”是指:我将不从此刻所坐的房舍中出去。“亦不将身体侧卧”是指:为了消除身体疲劳,我身体的两侧中,连一侧也不会侧卧,即连一侧也不躺下的意思。
Nāsissantiādinā cittapaṇidhiṃ dasseti. Tattha nāsissanti yaṃkiñci bhojanaṃ na bhuñjissaṃ na bhuñjissāmi taṇhāsalle mama hadayagate anūhate anuddhateti evaṃ sabbapadesu yojetabbaṃ. Na pivissāmīti yaṃkiñci pātabbaṃ na pivissāmi. Vihārato na nikkhameti imasmā idāni mayā nisinnagabbhato na nikkhameyyaṃ. Napi passaṃ nipātessanti mama sarīrassa dvīsu passesu ekampi passaṃ kāyakilamathavinodanatthaṃ na nipātessaṃ, ekapassenapi na nipajjissāmīti attho.
54“我如此安住”:指我如此发心并立下坚定精进的决意后,依止观修而安住。“观此精进、努力”:因其方式应被策励,故称“精进”(vīriya);因能跨越其余状态,故称“努力”(parakkama)。即那已生起的旺盛活力,请观察、请了解。凭借此威力,我证得三明,完成佛陀的教法。如上所述。
Tassa mevaṃ viharatoti tassa me evaṃ cittaṃ paṇidhāya daḷhavīriyādhiṭṭhānaṃ katvā vipassanānuyogavasena viharato. Passa vīriyaparakkamanti vidhinā īrayitabbato ‘‘vīriyaṃ’’ paraṃ ṭhānaṃ akkamanato ‘‘parakkamo’’ti ca laddhanāmaṃ ussoḷhībhūtaṃ vāyāmaṃ passa jānāhi. Yassa panānubhāvena mayā tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsananti vuttatthameva.
59《缘长老偈注疏》结束。
Paccayattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
603. 拔古喇长老偈注疏
3. Bākulattheragāthāvaṇṇanā
55“往昔应作者”是尊者拔古喇长老的偈颂。其因缘如何呢?据说,在过去世,在超过百劫的无量数劫(阿僧祇劫)之顶,无量见佛尚未出世之前,他便已出生于一个婆罗门家庭。长大之后,他通晓三部吠陀经典,却不见其中真正实质,心想:“我要寻求来世的真实义。”于是离家出家,成为仙人,住于山麓。他证得五神通与八等至。在那里安住时,听说有佛陀出世,便来到世尊面前听法,并皈依三宝。当时世尊患了腹痛,他从山林中采来药物,治好了世尊的病。那时,他将此功德回向于健康无病。命终之后,他转生梵天界,并在整整一个无量数劫中,于天界与人界之间流转。到了莲花上佛的时代,他出生在汉舍卫城的一个良善家庭。他见到世尊将一位比丘安立于“少病者第一”之位,自己便渴望将来获得那样的地位。他发愿终其一生修习善法,唯转生于善趣。此后,在毗婆尸世尊尚未出世之前,他出生在槃头摩帝城的一个婆罗门家庭。如前一般,他出家成为仙人,证得禅那与神通,住于山麓。听闻佛陀出世,他来到世尊面前听法并皈依三宝。当时比……
Yopubbe karaṇīyānīti āyasmato bākulattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi kira atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggahetvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu udarābādhe uppanne araññato bhesajjāni āharitvā taṃ vūpasametvā tattha puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato nibbattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto purimanayeneva isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kāretvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhigehe nibbatti. So arogabhāvāya mahāyamunāya nhāpiyamāno dhātiyā hatthato macchena gilito macche kevaṭṭahatthagate bārāṇasiseṭṭhibhariyāya vikkiṇitvā gahite phāliyamānepi puññabalena arogoyeva hutvā tāya puttoti gahetvā posiyamāno taṃ pavattiṃ sutvā janakehi mātāpitūhi ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto hutvā mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto āsītiko hutvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhameva puthujjano ahosi, aṭṭhame aruṇe saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.40.386-411) –
56离雪山不远处,有一座名为‘苏比多’的山;
‘‘Himavantassāvidūre , sobhito nāma pabbato;
57我的草庵精心建造,是由我自己的弟子们建成的。
Assamo sukato mayhaṃ, sakasissehi māpito.
58那里有许多凉亭,盛开着羊蹄角花;
‘‘Maṇḍapā ca bahū tattha, pupphitā sindhuvārakā;
59那里有许多木苹果树,命命鸟花正盛开。
Kapitthā ca bahū tattha, pupphitā jīvajīvakā.
60那里有许多尼求陀树,还有枣树与庵摩罗果树;
‘‘Nigguṇḍiyo bahū tattha, badarāmalakāni ca;
61帕鲁沙迦树与葫芦,以及盛开的睡莲。
Phārusakā alābū ca, puṇḍarīkā ca pupphitā.
62那里有阿拉迦树、木苹果树、芭蕉与枸橼;
‘‘Āḷakā beluvā tattha, kadalī mātuluṅgakā;
63那里有许多大那摩树、阿周那树和粟树。
Mahānāmā bahū tattha, ajjunā ca piyaṅgukā.
64拘赊婆树、萨拉拉树、印楝、尼拘陀树与迦毗他树;
‘‘Kosambā saḷalā nimbā, nigrodhā ca kapitthanā;
65这便是我的净修林,我曾与弟子们共住于此。
Ediso assamo mayhaṃ, sasissohaṃ tahiṃ vasiṃ.
66无量见世尊,自生者、世间导师;
‘‘Anomadassī bhagavā, sayambhū lokanāyako;
67他寻求独处,来到我的净修林。
Gavesaṃ paṭisallānaṃ, mamassamamupāgami.
68当我亲近大雄,具大名称的无量见佛时,
‘‘Upetamhi mahāvīre, anomadassimahāyase;
69刹那间,世间之主的病风生起。
Khaṇena lokanāthassa, vātābādho samuṭṭhahi.
70我在阿兰若游方时,见到了世间导师;
‘‘Vicaranto araññamhi, addasaṃ lokanāyakaṃ;
71我走近正自觉者、具眼者、具大名声者。
Upagantvāna sambuddhaṃ, cakkhumantaṃ mahāyasaṃ.
72那时,我见到他的威仪后,便察觉到了。
‘‘Iriyañcāpi disvāna, upalakkhesahaṃ tadā;
73因为毫无疑问,佛陀的病并未生起。
Asaṃsayañhi buddhassa, byādhi no udapajjatha.
74我迅速来到净修林,来到弟子们身边。
‘‘Khippaṃ assamamāgañchiṃ, mama sissāna santike;
75那时,我欲制作药物,便召唤弟子们。
Bhesajjaṃ kattukāmohaṃ, sisse āmantayiṃ tadā.
76所有弟子恭敬地听受我的话语后,
‘‘Paṭissuṇitvāna me vākyaṃ, sissā sabbe sagāravā;
77出于对我师的恭敬,他们便聚集到了一处。
Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, satthugāravatā mama.
78我迅速登上山,采来种种大药草。
‘‘Khippaṃ pabbatamāruyha, sabbosadhamahāsahaṃ;
79调制了药饮之后,我便供养最胜佛。
Pānīyayogaṃ katvāna, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ.
80大雄、一切知世间导师服用后,
‘‘Paribhutte mahāvīre, sabbaññulokanāyake;
81善逝大仙的风疾迅速平息。
Khippaṃ vāto vūpasami, sugatassa mahesino.
82具大名声的无量见佛,见到苦恼已得轻安;
‘‘Passaddhaṃ darathaṃ disvā, anomadassī mahāyaso;
83在自己的座位坐下后,宣说了这些偈颂。
Sakāsane nisīditvā, imā gāthā abhāsatha.
84那位曾给我药物、为我平息疾病的人,
‘‘Yo me pādāsi bhesajjaṃ, byādhiñca samayī mama;
85我将赞颂他,请聆听我所说。
Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.
86他将在天界享受百千劫快乐,
‘‘Kappasatasahassāni, devaloke ramissati;
87当乐器奏响时,他将在那里常享欢乐。
Vādite tūriye tattha, modissati sadā ayaṃ.
88投生人间后,为白净善根所策励,
‘‘Manussalokamāgantvā , sukkamūlena codito;
89他将一千次成为转轮王。
Sahassakkhattuṃ rājā ca, cakkavattī bhavissati.
90在五十五劫时,他将成为名为‘无上’的刹帝利。
‘‘Pañcapaññāsakappamhi, anomo nāma khattiyo;
91征服四方,统领赡部洲洲。
Cāturanto vijitāvī, jambumaṇḍassa issaro.
92具足七宝、有大威力的转轮王。
‘‘Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo;
93震动忉利天后,他将在那里行使主宰。
Tāvatiṃsepi khobhetvā, issaraṃ kārayissati.
94或为天神或为人,他皆少病少恼。
‘‘Devabhūto manusso vā, appābādho bhavissati;
95舍离执取后,他将超越世间之病。
Pariggahaṃ vivajjetvā, byādhiṃ loke tarissati.
96从此历经不可数劫,他将生于甘蔗王族。
‘‘Aparimeyye ito kappe, okkākakulasambhavo;
97以乔达摩为姓,他将成为世间导师。
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
98他是法的嗣子、嫡子,为法所化。
‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;
99遍知一切漏之后,他将无漏般涅槃。
Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo.
100焚烧烦恼之后,他将渡过渴爱之流。
‘‘Kilese jhāpayitvāna, taṇhāsotaṃ tarissati;
101他将名为拔古喇,成为导师的声闻弟子。
Bākulo nāma nāmena, hessati satthu sāvako.
102释迦族之雄牛乔达摩,彻底了知这一切后;
‘‘Idaṃ sabbaṃ abhiññāya, gotamo sakyapuṅgavo;
103在比丘僧团中坐定后,将把他置于最胜之位。
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapessati.
104无量见者世尊,自生世间导师;
‘‘Anomadassī bhagavā, sayambhū lokanāyako;
105他观察远离,来到我的净修林。
Vivekānuvilokento, mamassamamupāgami.
106来此大雄,一切知者、世间导师;
‘‘Upāgataṃ mahāvīraṃ, sabbaññuṃ lokanāyakaṃ;
107我怀着净信,亲手以一切药供养了他。
Sabbosadhena tappesiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
108我的那个善业,犹如在良田中种子圆满。
‘‘Tassa me sukataṃ kammaṃ, sukhette bījasampadā;
109我实不能将它耗尽,这便是我的善业。
Khepetuṃ neva sakkomi, tadā hi sukataṃ mama.
110我实有所得,我善有所得,我得见导师。
‘‘Lābhā mama suladdhaṃ me, yohaṃ addakkhi nāyakaṃ;
111依彼业之残余,我证得不退转境。
Tena kammāvasesena, pattomhi acalaṃ padaṃ.
112乔达摩,释迦族之雄牛,彻知这一切后,
‘‘Sabbametaṃ abhiññāya, gotamo sakyapuṅgavo;
113我在比丘僧中安坐,他便将我置于最上首位。
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ.
114在这不可计量的劫中,我那时所造的业;
‘‘Aparimeyye ito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā;
115我再也不见悲惨的恶趣,这就是布施药物的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, bhesajjassa idaṃ phalaṃ.
116烦恼已尽……(中略)……佛陀的教法,我已践行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
117证得阿拉汉果后,有一日,导师在依次安立弟子们的位次时,将他安立于少病者中的第一之位。在他即将般涅槃时,他来到僧团中央,以教诫比丘的方式,这样记说自己的证悟:
Arahattaṃ pana patvā ekadivasaṃ satthārā attano sāvake paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapentena appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito so parinibbānasamaye saṅghamajjhe bhikkhūnaṃ ovādamukhena aññaṃ byākaronto –
225二百二十五。
225.
119那些将应先行之事搁置一旁、过后才想去做的人,
‘‘Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati;
120便会从安乐之境退堕,事后懊悔不已。
Sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappati.
226二百二十六。
226.
122做什么,便说什么;未做的,便不应说。
‘‘Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;
123只说不做之人,智者明察于心。
Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.
227二百二十七。
227.
125涅槃实是极乐,由正自觉者所教导;
‘‘Susukhaṃ vata nibbānaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ;
126无忧、无尘、安稳,于彼苦彻底灭尽。——世尊宣说了这三首偈颂。
Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, yattha dukkhaṃ nirujjhatī’’ti. – gāthāttayamabhāsi;
127其中,“先前应作诸事,后来他欲作”的意思是:有一类人,在更早的时候——即未被老、病等征服之前——本应完成的、能为自己带来利益与安乐之事,却因放逸而未做。后来,他错过了应做的时候才想去作。此处的“他”(so)只是一个虚词。然而那时,他已被老、病等所制伏,已无力去作;由于无力去作,他便从安乐处退堕,其后追悔懊恼。也就是说,那人因未能生起导致天界、涅槃及其途径的因,而从这些安乐处退失,随后便以“我没有作善事”等方式,事后追悔,心生懊恼。此中的“ma”字是用于连接文句的。为了表明“我(佛陀)已完成应作之事,才如此教导你们”,世尊便宣说了第二首偈:“若应作者即应作”。
Tattha yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchatīti yo puggalo pubbe puretaraṃ jarārogādīhi anabhibhūtakāleyeva kātabbāni attano hitasukhāvahāni kammāni pamādavasena akatvā pacchā so kātabbakālaṃ atikkamitvā kātuṃ icchati. Soti ca nipātamattaṃ. Tadā pana jarārogādīhi abhibhūtattā kātuṃ na sakkoti, asakkonto ca sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappatīti so puggalo sukhā ṭhānā saggato nibbānato ca tadupāyassa anuppāditattā parihāyanto ‘‘akataṃ me kalyāṇa’’ntiādinā (ma. ni. 3.248; netti. 120) pacchā ca anutappati vippaṭisāraṃ āpajjati. Ma-kāro padasandhikaro. Ahaṃ pana karaṇīyaṃ katvā eva tumhe evaṃ vadāmīti dassento ‘‘yañhi kayirā’’ti dutiyaṃ gāthamāha.
128此处“遍知”(parijānanti)是指:通过划定“仅此而已”来了知,而不作多量想,这就是它的意思。因为依于正确的行道,唯有言行一致的人才显得光彩,而非言行相违者。现在,为了以具体的方式阐明前面用“应作之事”等语普遍开示的义理,世尊宣说了第三偈:“实极乐”等。它的意思是:由正自觉者、世尊——即自己正确觉悟一切法者——所教导的涅槃,因为完全没有一切忧苦之因,所以称为“无忧”(asokaṃ);因为远离了贪等尘垢,所以称为“无尘”(virajaṃ);因为不被四种轭(yogehi)所侵扰,所以称为“安稳”(khemaṃ)。那确实是极为安乐的。何以故?因为在那个涅槃中,一切轮回之苦(vaṭṭadukkhaṃ)都彻底灭尽,完全止息了。
Tattha parijānantīti ‘‘ettako aya’’nti paricchijja jānanti na bahuṃ maññantīti attho. Sammāpaṭipattivasena hi yathāvādī tathākārī eva sobhati, na tato aññathā. Karaṇīyapariyāyena sādhāraṇato vuttamatthaṃ idāni sarūpato dassetuṃ ‘‘susukhaṃ vatā’’tiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Tassattho – sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhena bhagavatā desitaṃ sabbaso sokahetūnaṃ abhāvato asokaṃ vigatarāgādirajattā virajaṃ catūhi yogehi anupaddutattā khemaṃ nibbānaṃ suṭṭhu sukhaṃ vata, kasmā? Yattha yasmiṃ nibbāne sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ nirujjhati accantameva vūpasamatīti.
135《拔古喇长老偈颂的注释》到此结束。
Bākulattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
1364. 《陀尼耶长老偈颂注》
4. Dhaniyattheragāthāvaṇṇanā
129“若欲乐住”这一偈颂,是具寿陀尼耶长老所说。这首偈的缘起是怎样的呢?这位长老在过去诸佛时曾经累积功德,在轮回各处不断修集福业。在尸弃佛世尊的时代,他出生于良善之家。成年后,有一天他见到导师,心生净信,便用芦苇花环作了供养。他以此善业,在天界与人界中流转。到了现今佛陀教法出现的时代,他出生于王舍城的陶匠家,名为陀尼耶。长大后,他以制陶维生。那时,导师正坐在陶匠陀尼耶的厅堂中,为善男子弗迦娑提开示《六界分别经》。弗迦娑提听闻之后,修行便获成就。陀尼耶听到他已般涅槃的消息,生起信心,心想:‘佛陀的教法确实是导向解脱的。在此教法中,即使仅仅亲近一夜,也能从轮回之苦中解脱。’他由此出家,专注于修葺茅舍。因为建造茅舍的事,他被世尊呵责。此后,他安住在僧团的坐卧具处,修习观禅,证得阿拉汉果。这便是他在《譬喻经》中所说的:
Sukhañcejīvituṃ iccheti āyasmato dhaniyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso naḷamālāya pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe kumbhakārakule nibbattitvā dhaniyoti laddhanāmo vayappatto kumbhakārakammena jīvati. Tena ca samayena satthā dhaniyassa kumbhakārassa sālāyaṃ nisīditvā pukkusātissa kulaputtassa chadhātuvibhaṅgasuttaṃ (ma. ni. 3.342 ādayo) desesi. So taṃ sutvā katakicco ahosi. Dhaniyo tassa parinibbutabhāvaṃ sutvā ‘‘niyyānikaṃ vata buddhasāsanaṃ, yattha ekarattiparicayenāpi vaṭṭadukkhato muñcituṃ sakkā’’ti paṭiladdhasaddho pabbajitvā kuṭimaṇḍanānuyutto viharanto kuṭikaraṇaṃ paṭicca bhagavatā garahito saṅghike senāsane vasanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.48.1-7) –
130“金色(suvaṇṇavaṇṇaṃ)正自觉者(sambuddhaṃ),应受供养者(āhutīnaṃ paṭiggahaṃ)”
‘‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ, āhutīnaṃ paṭiggahaṃ;
131「正走在林边,我见到了这位世间导师(lokanāyakaṃ)。」
Vipinaggena gacchantaṃ, addasaṃ lokanāyakaṃ.
132我持芦苇花环,恰于其时外出。
‘‘Naḷamālaṃ gahetvāna, nikkhamanto ca tāvade;
133「就在那里,我见到了正自觉者(sambuddhaṃ),已渡瀑流、无漏者(oghatiṇṇamanāsavaṃ)。」
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, oghatiṇṇamanāsavaṃ.
134我以净信与喜悦心,用芦苇花环作了供养;
‘‘Pasannacitto sumano, naḷamālamapūjayiṃ;
135供养这位应供者、大雄,哀愍一切世间者。
Dakkhiṇeyyaṃ mahāvīraṃ, sabbalokānukampakaṃ.
136从今回溯,三十一劫前,我所敬献的那个花环,
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ mālamabhiropayiṃ;
137我不曾知道恶趣,这是供养佛陀的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
138我的烦恼已烧尽……佛陀的教法已践行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
139然而,证得阿拉汉果之后,有些比丘以受持头陀支而抬高自己,享用僧团所供食物等,并轻视其他比丘。为了给予他们教诫,他宣说智证——
Arahattaṃ pana patvā ye bhikkhū dhutaṅgasamādhānena attānaṃ ukkaṃsetvā saṅghabhattādiṃ sādiyante aññe bhikkhū avajānanti, tesaṃ ovādadānamukhena aññaṃ byākaronto –
228二百二十八。
228.
141「若想安乐生活,且对沙门性有所期待,」
‘‘Sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā;
142「即不应轻视僧团的衣、饮、食。」
Saṅghikaṃ nātimaññeyya, cīvaraṃ pānabhojanaṃ.
229二百二十九
229.
144如果想要快乐地生活,并对沙门性有所期待,
Sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā;
145对于坐卧具,应像蛇利用鼠洞那样去受用。
Ahi mūsikasobbhaṃva, sevetha sayanāsanaṃ.
230二百三十。
230.
147若欲快乐地生活,并对沙门性心怀期待,
Sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavā;
148“便应对任何所得都知足,并修习那一法。”——他说了这三首偈颂。
Itarītarena tusseyya, ekadhammañca bhāvaye’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
149其中,「若想安乐生活,并且对沙门性有所期待」意思是:对沙门性即沙门的状态怀有期待,于修学深怀恭敬;若他想安乐生活,就应舍弃不正当的谋生方式,依沙门的安乐而活——这便是这句话的含义。「不应轻视僧团物:衣、饮、食」:意思是不要轻慢从僧团所得的衣服与食物。因为僧团所产生的这份利养,称为清净的生起;当人受用这些时,活命清净也就随之生起,沙门的安乐便已掌握在自己手中——这是其中的义趣。「应像蛇利用鼠洞那样,使用坐卧具」:意思是应如同蛇对于鼠所挖掘的洞穴那样,去利用坐卧具。正如蛇自己不营造窝巢,而入住老鼠或其他动物所造的巢穴,之后想离开便随意离开;同样地,比丘也不应当自己去建造坐卧具,从而招致……
Tattha sukhañce jīvituṃ icche, sāmaññasmiṃ apekkhavāti sāmaññasmiṃ samaṇabhāve apekkhavā sikkhāya tibbagāravo hutvā sukhaṃ jīvituṃ iccheyya ce, anesanaṃ pahāya sāmaññasukhena sace jīvitukāmoti attho . Saṅghikaṃ nātimaññeyya, cīvaraṃ pānabhojananti saṅghato ābhataṃ cīvaraṃ āhāraṃ na avamaññeyya, saṅghassa uppajjanakalābho nāma parisuddhuppādo hotīti taṃ paribhuñjantassa ājīvapārisuddhisambhavena sāmaññasukhaṃ hatthagatamevāti adhippāyo. Ahi mūsikasobbhaṃvāti ahi viya mūsikāya khatabilaṃ sevetha seveyya senāsanaṃ. Yathā nāma sappo sayamattano āsayaṃ akatvā mūsikāya aññena vā kate āsaye vasitvā yena kāmaṃ pakkamati, evamevaṃ bhikkhu sayaṃ senāsanakaraṇā saṃkilesaṃ anāpajjitvā yattha katthaci vasitvā pakkameyyāti attho.
150现在,为了显示:对于已说的和未说的资具,唯有以随得而足的态度方能获得沙门的安乐,否则便不能,所以偈颂说「应满足于任何所得」。意思是:对任何低劣或殊胜的资具,只要是如法所得的,就应生起知足之心。而「一法」指的是不放逸的状态。因为,若有人精勤修习不放逸,那么一切无过失的世间安乐与出世间安乐,便已掌握在自己手中。因此世尊说:‘不放逸且修习禅那的人,会获得广大的安乐。’
Idāni vutte avutte ca paccaye yathālābhasantoseneva sāmaññasukhaṃ hoti, na aññathāti dassento āha ‘‘itarītarena tusseyyā’’ti, yena kenaci hīnena vā paṇītena vā yathāladdhena paccayena santosaṃ āpajjeyyāti attho. Ekadhammanti appamādabhāvaṃ, tañhi anuyuñjantassa anavajjaṃ sabbaṃ lokiyasukhaṃ lokuttarasukhañca hatthagatameva hoti. Tenāha bhagavā – ‘‘appamatto hi jhāyanto, pappoti vipulaṃ sukha’’nti (ma. ni. 2.352; dha. pa. 27).
159《陀尼耶长老偈颂注》结束。
Dhaniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
1605. 《摩当伽子长老偈颂注》
5. Mātaṅgaputtattheragāthāvaṇṇanā
151「Atisītaṃ」:这是具寿摩当伽子长老的偈颂。他的过去因缘是怎样的呢?据说,在莲花上佛的时代,他投生在雪山附近一个大湖下方的龙宫里,成为一位具大神力的龙王。有一天,他离开龙宫到处游走,看见世尊在空中飞行,心中生起清净的信心,便用自己的头顶宝珠来供养。凭借这个福业,他在天界和人界流转轮回,一直到这尊佛陀出世时,他出生于憍萨罗国一位名叫摩当伽的居士家中,成为他的儿子,因此被称为摩当伽子。他长大成人后,生性懒惰,什么事情都不做,受到亲属和其他人的责备。他想:“那些沙门释迦子过着快乐的生活啊”,于是向往这种快乐的生活,先与比丘们熟悉起来,然后去亲近世尊,听闻佛法,生起了信心,就出家了。出家之后,他看到其他比丘具备神通,便渴望得到神通力。他在世尊跟前领取了禅修业处,专心修行,最终证得了六种神通。因此后来在《譬喻经》中这样说道:
Atisītanti āyasmato mātaṅgaputtattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle himavantasamīpe mahato jātassarassa heṭṭhā mahati nāgabhavane mahānubhāvo nāgarājā hutvā nibbatto ekadivasaṃ nāgabhavanato nikkhamitvā vicaranto satthāraṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso attano sīsamaṇinā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe mātaṅgassa nāma kuṭumbikassa putto hutvā nibbatto mātaṅgaputtotveva paññāyittha. So viññutaṃ patto alasajātiko hutvā kiñci kammaṃ akaronto ñātakehi aññehi ca garahito ‘‘sukhajīvino ime samaṇā sakyaputtiyā’’ti sukhajīvitaṃ ākaṅkhanto bhikkhūhi kataparicayo hutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā aññe bhikkhū iddhimante disvā iddhibalaṃ patthetvā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā bhāvanaṃ anuyuñjanto chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.48.8-29) –
152「Padumuttaro nāma jino」:名为莲花上的胜利者;「sabbadhammāna pāragū」:于一切法达究竟者。
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū;
153「Vivekakāmo sambuddho」:乐于远离的正自觉者;「gacchate anilañjase」:行于虚空之中。
Vivekakāmo sambuddho, gacchate anilañjase.
154「Avidūre himavantassa」:在雪山不远处;「mahājātassaro ahu」:曾有一个大湖。
‘‘Avidūre himavantassa, mahājātassaro ahu;
155「Tattha me bhavanaṃ āsi」:在那里,我有宫殿;「puññakammena saṃyutaṃ」:由福业所成就。
Tattha me bhavanaṃ āsi, puññakammena saṃyutaṃ.
156「Bhavanā abhinikkhamma」:我从宫殿出来后;「addasaṃ lokanāyakaṃ」:见到了世间导师。
‘‘Bhavanā abhinikkhamma, addasaṃ lokanāyakaṃ;
157「Indīvaraṃva jalitaṃ」:如同闪耀的青莲花;「ādittaṃva hutāsanaṃ」:如同炽燃的火焰。
Indīvaraṃva jalitaṃ, ādittaṃva hutāsanaṃ.
158「Vicinaṃ naddasaṃ pupphaṃ」:我四处寻找,却未见到花;「pūjayissanti nāyakaṃ」:以便用来供养导师。
‘‘Vicinaṃ naddasaṃ pupphaṃ, pūjayissanti nāyakaṃ;
159我令自心清净,向导师顶礼。
Sakaṃ cittaṃ pasādetvā, avandiṃ satthuno ahaṃ.
160我从顶上取下宝珠,供养世间导师。
‘‘Mama sīse maṇiṃ gayha, pūjayiṃ lokanāyakaṃ;
161愿以此宝珠供养,得极胜妙之果报。
Imāya maṇipūjāya, vipāko hotu bhaddako.
162莲华上佛、世间解、应供者——导师立于虚空,说此偈言:
‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;
163导师站在虚空中,说了这首偈:
Antalikkhe ṭhito satthā, imaṃ gāthaṃ abhāsatha.
164愿你的心愿成就,愿你获得广大的快乐。
‘‘So te ijjhatu saṅkappo, labhassu vipulaṃ sukhaṃ;
165藉由此宝珠的供养,愿你享有广大声誉。
Imāya maṇipūjāya, anubhohi mahāyasaṃ.
166名为“水生最上者”的世尊,说此语已——
‘‘Idaṃ vatvāna bhagavā, jalajuttamanāmako;
167最胜的佛陀前往他心所归向之处。
Agamāsi buddhaseṭṭho, yattha cittaṃ paṇīhitaṃ.
168我曾为天王,治理天界六十劫;
‘‘Saṭṭhikappāni devindo, devarajjamakārayiṃ;
169又曾数百次成为转轮王。
Anekasatakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.
170对于忆念前业、身为天神、具足正念的我,
‘‘Pubbakammaṃ sarantassa, devabhūtassa me sato;
171宝珠由我而生,为我照明。
Maṇi nibbattate mayhaṃ, ālokakaraṇo mamaṃ.
172八万六千名女子,是我的眷属;
‘‘Chaḷasītisahassāni , nāriyo me pariggahā;
173她们身着种种彩衣与饰物,佩戴着宝石耳环。
Vicittavatthābharaṇā, āmukkamaṇikuṇḍalā.
174她们睫毛修长,面带微笑,善想具足,腰肢纤细;
‘‘Aḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā;
175她们恒常围绕着我,这是供养宝珠的果报。
Parivārenti maṃ niccaṃ, maṇipūjāyidaṃ phalaṃ.
176黄金所成、宝珠所成,还有红宝石所成;
‘‘Soṇṇamayā maṇimayā, lohitaṅkamayā tathā;
177我所有之物皆由善行所成,你想要什么饰物都随你心意。
Bhaṇḍā me sukatā honti, yadicchasi piḷandhanā.
178令人愉悦的楼阁与房屋,还有贵重的大床;
‘‘Kūṭāgārā gahā rammā, sayanañca mahārahaṃ;
179了知我的意向后,一切所愿便得生起。
Mama saṅkappamaññāya, nibbattanti yadicchakaṃ.
180那些获得听闻的人,得获利益,得获善得;
‘‘Lābhā tesaṃ suladdhañca, ye labhanti upassutiṃ;
181他们是人们的福田,是一切众生的良药。
Puññakkhettaṃ manussānaṃ, osadhaṃ sabbapāṇinaṃ.
182我也拥有善业,因为我见到了导师。
‘‘Mayhampi sukataṃ kammaṃ, yohaṃ adakkhi nāyakaṃ;
183我已从恶趣中解脱,证得不动之位。
Vinipātā pamuttomhi, pattomhi acalaṃ padaṃ.
184无论我投生何种生趣,或为天神,或为人,
‘‘Yaṃ yaṃ yonūpapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ;
185无论昼夜,我皆恒有光明。
Divasañceva rattiñca, āloko hoti me sadā.
186由那次宝珠供养,我享尽种种圆满成就;
‘‘Tāyeva maṇipūjāya, anubhotvāna sampadā;
187我亲见智慧光明,已证不动之处。
Ñāṇāloko mayā diṭṭho, pattomhi acalaṃ padaṃ.
188在十万劫之前,我供养了那宝珠;
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ maṇiṃ abhipūjayiṃ;
189我不曾知晓恶趣,这便是供养宝珠的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, maṇipūjāyidaṃ phalaṃ.
190我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀的教法已奉行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
191成为六神通者后,他依于补特伽罗决意,呵责懈怠并赞叹自身精进的策励:
Chaḷabhiñño pana hutvā puggalādhiṭṭhānavasena kosajjaṃ garahanto attano ca vīriyārambhaṃ kittento –
231二百三十一。
231.
193“太冷、太热、太晚”,这便已是太晚;
‘‘Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;
194如此,对于那些舍弃应作之事、放逸懈怠的青年,时机便在虚度中空过了。
Iti vissaṭṭhakammante, khaṇā accenti māṇave.
232二百三十二。
232.
196若有人不把寒冷与炎热,看得比一根草更重;
‘‘Yo ca sītañca uṇhañca, tiṇā bhiyyo na maññati;
197他行男子当行之事,便不退失安乐。
Karaṃ purisakiccāni, so sukhā na vihāyati.
233二百三十三。
233.
199达跋草、拘舍草、波吒吉利草、乌尸罗草、文阇草、波波阇草;
‘‘Dabbaṃ kusaṃ poṭakilaṃ, usīraṃ muñjapabbajaṃ;
200“我以胸膛推开它们,增长远离。”——说了这三首偈颂。
Urasā panudissāmi, vivekamanubrūhaya’’nti. – gāthāttayamāha;
201在这里,“极度寒冷”是指由于降雪、暴风雨等而极度寒冷,应与“这曾发生”联系起来理解。“极度炎热”是指由于法逼恼等而极度炎热,这两者是从气候方面说明懈怠的因由。“极度傍晚”是指由于白昼消逝而极为晚暮,而此处以“傍晚”一词,其实也含摄了早晨,这两者是从时间方面说明懈怠的因由。“如是”即是以这样的方式。通过这句,便包含了如“诸比丘,此处有比丘有应做之事”等经文(《增支部》8.80;《长部》3.334)中所说的懈怠因由。“放逸业处者”是指那些舍弃了应精勤修习的业处的人。“时机”是指佛陀出世等能行梵行的机会。“流逝”即过去、错过之意。“众生”即有情。“不认为比草更甚”意思是并不把自己看得比草还高,而是将冷热等视同草芥,克服它们之后,做好自己应做之事。“行”就是正在造作。“男子应做诸事”是指一位勇士所应行的自利与利他之事业。“乐”是从快乐的角度而言,意即成为涅槃之乐。第三首偈颂的意思,前面已解释过了。
Tattha atisītanti himapātavaddalādinā ativiya sītaṃ, idaṃ ahūti ānetvā sambandho. Atiuṇhanti dhammaparitāpādinā ativiya uṇhaṃ, ubhayenapi utuvasena kosajjavatthumāha. Atisāyanti divasassa pariṇatiyā atisāyaṃ, sāyaggahaṇeneva cettha pātopi saṅgayhati , tadubhayena kālavasena kosajjavatthumāha. Itīti iminā pakārena. Etena ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhunā kammaṃ kattabbaṃ hotī’’tiādinā (a. ni. 8.80; dī. ni. 3.334) vuttaṃ kosajjavatthuṃ saṅgaṇhāti. Vissaṭṭhakammanteti pariccattayogakammante. Khaṇāti buddhuppādādayo brahmacariyavāsassa okāsā. Accentīti atikkamanti. Māṇaveti satte. Tiṇā bhiyyo na maññatīti tiṇato upari na maññati, tiṇaṃ viya maññati, sītuṇhāni abhibhavitvā attanā kattabbaṃ karoti. Karanti karonto. Purisakiccānīti vīrapurisena kattabbāni attahitaparahitāni. Sukhāti sukhato, nibbānasukhatoti adhippāyo. Tatiyagāthāya attho heṭṭhā vuttoyeva.
212摩登伽子长老的偈颂注疏结束。
Mātaṅgaputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
2136. 驼背庄严长老的偈颂注疏
6. Khujjasobhitattheragāthāvaṇṇanā
202“那些言辞善巧、博学多闻的人”——这是尊者驼背庄严长老的偈颂。他的生平是这样的:这位长老在莲花上世尊的时代,出生于一家善良家庭,成年后的一天,他看到世尊与庞大的比丘僧团一同行进,内心生起净信,便以十首偈颂称赞世尊。他凭借这一善业,在天人与人间轮回流转,到如今佛陀出世时,投生于华氏城的一个婆罗门家庭,为他取名“庄严”。但由于他天生略带驼背,所以大家便称他“驼背庄严”。待他长大,在导师般涅槃之后,于阿难长老座下出家,成为具足六神通的阿拉汉。正如在《譬喻经》(《长老譬喻》2.47.49-58)中所说的那样:
Ye cittakathī bahussutāti āyasmato khujjasobhitattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso dasahi gāthāhi abhitthavi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde pāṭaliputtanagare brāhmaṇakule nibbatti, ‘‘sobhito’’tissa nāmaṃ ahosi. Thokaṃ khujjadhātukatāya pana khujjasobhitotveva paññāyittha. So vayappatto satthari parinibbute ānandattherassa santike pabbajitvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.49-58) –
203如同盛开的迦拘陀树般光彩照人,您正是众神之神、人中之牛王;
‘‘Kakudhaṃ vilasantaṃva, devadevaṃ narāsabhaṃ;
204见您行走于道路之上,有谁能不生起净信呢?
Rathiyaṃ paṭipajjantaṃ, ko disvā na pasīdati.
205他驱散了那重黑暗,度脱了无量的众生;
‘‘Tamandhakāraṃ nāsetvā, santāretvā bahuṃ janaṃ;
206他以智慧之光照耀,谁见了能不起净信?
Ñāṇālokena jotantaṃ, ko disvā na pasīdati.
207由百千自在者所引导的世间导师,
‘‘Vasīsatasahassehi, nīyantaṃ lokanāyakaṃ;
208他救拔众多众生,谁见了能不起净信?
Uddharantaṃ bahū satte, ko disvā na pasīdati.
209敲击法鼓,摧破外道徒众;
‘‘Āhanantaṃ dhammabheriṃ, maddantaṃ titthiye gaṇe;
210发出狮子吼,谁见了不生净信?
Sīhanādaṃ vinadantaṃ, ko disvā na pasīdati.
211乃至从梵天界,与梵天众一同前来;
‘‘Yāvatā brahmalokato, āgantvāna sabrahmakā;
212面对精微问题而发问者,见后谁能不生净信?
Pucchanti nipuṇe pañhe, ko disvā na pasīdati.
213向他合掌行礼之后,诸天及一切众生皆共祈请;
‘‘Yassañjaliṃ karitvāna, āyācanti sadevakā;
214他们依凭此福德而受用,见后谁能不生净信?
Tena puññaṃ anubhonti, ko disvā na pasīdati.
215众人齐集,同请具眼者;
‘‘Sabbe janā samāgantvā, sampavārenti cakkhumaṃ;
216虽被劝请而心不动摇,谁见了能不起净信?
Na vikampati ajjhiṭṭho, ko disvā na pasīdati.
217当他入城之时,众多大鼓齐声鸣响;
‘‘Nagaraṃ pavisato yassa, ravanti bheriyo bahū;
218迷醉的大象高声吼叫,谁人见了能不生净信?
Vinadanti gajā mattā, ko disvā na pasīdati.
219彼行于街道之时,一切光明恒遍照;
‘‘Vīthiyā gacchato yassa, sabbābhā jotate sadā;
220高耸之处皆成平坦,谁人见了能不生净信?
Abbhunnatā samā honti, ko disvā na pasīdati.
221「当佛陀说法之时,轮围世界皆能听闻;」
‘‘Byāharantassa buddhassa, cakkavāḷampi suyyati;
222「他能令一切众生了悟,有谁见后能不生起净信的呢?」
Sabbe satte viññāpeti, ko disvā na pasīdati.
223「于百千劫中,我赞颂佛陀;」
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ buddhamabhikittayiṃ;
224我不见悲惨的恶趣,这便是称扬所得的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, kittanāya idaṃ phalaṃ.
225我的烦恼已烧尽……佛陀的教法已奉行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
226他证得六神通后,在第一次大结集时,聚集于王舍城七叶窟的僧团命他:“去请尊者阿难前来。”他便沉入地中,在长老面前跃出,向僧团转达了教令,然后自己先一步从空中飞去,到达七叶窟的门前。那时,为了阻挡魔罗及其魔众,由天神众差遣的一位天神正站在七叶窟门外。驼背庄严长老向她说明来意,说道:
Chaḷabhiñño pana hutvā paṭhamamahāsaṅgītikāle rājagahe sattapaṇṇiguhāyaṃ sannipatitena saṅghena ‘‘āyasmantaṃ ānandaṃ āmantehī’’ti āṇatto pathaviyaṃ nimujjitvā therassa purato uṭṭhahitvā saṅghassa sāsanaṃ ārocetvā sayaṃ puretaraṃ ākāsena gantvā sattapaṇṇiguhādvāraṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena mārassa mārakāyikānañca paṭisedhanatthaṃ devasaṅghena pesitā aññatarā devatā sattapaṇṇiguhādvāre ṭhitā hoti, tassā khujjasobhito thero attano āgamanaṃ kathento –
234二百三十四。
234.
228那些言辞善巧、多闻博识的沙门,住在华氏城:
‘‘Ye cittakathī bahussutā, samaṇā pāṭaliputtavāsino;
229他们当中的这位具寿——‘驼背庄严者’,正站在门边。”——这是第一偈。
Tesaññataroyamāyuvā, dvāre tiṭṭhati khujjasobhito’’ti. – paṭhamaṃ gāthamāha;
230在此,“言辞善巧者”指善于以种种方式说法之人,即以略说、广说、令法义深奥、令法义显了、断除疑惑、确立正法等种种门径,随顺他人意乐而宣说正法的人。“多闻者”是指由于具备教理之闻与证悟之闻的成就而成为多闻的人。“沙门”是因为完全止息了一切恶行,故称为沙门。“住华氏城者”指住在华氏城的那些人,这位具寿便是其中之一,即那位长寿的尊者。“立于门”是指站在七叶窟的门边,意为等待僧伽许可后入内。
Tattha cittakathīti vicittadhammakathikā, saṅkhipanaṃ, vitthāraṇaṃ gambhīrakaraṇaṃ uttānīkaraṇaṃ kaṅkhāvinodanaṃ dhammapatiṭṭhāpananti evamādīhi nānānayehi paresaṃ ajjhāsayānurūpaṃ dhammassa kathanasīlāti attho. Bahussutāti pariyattipaṭivedhabāhusaccapāripūriyā bahussutā. Sabbaso samitapāpatāya samaṇā. Pāṭaliputtavāsino, tesaññataroti pāṭaliputtanagaravāsitāya pāṭaliputtavāsino, tesaṃ aññataro, ayaṃ āyuvā dīghāyu āyasmā. Dvāre tiṭṭhatīti sattapaṇṇiguhāya dvāre tiṭṭhati, saṅghassa anumatiyā pavisitunti attho. Taṃ sutvā sā devatā therassa āgamanaṃ saṅghassa nivedentī –
235二百三十五。
235.
232那位天神听了之后,便向僧伽通报长老的到来,说道:“言辞善巧者……(省略)……花风所拂,立于门边。”——这是第二偈。
‘‘Ye cittakathī…pe… dvāre tiṭṭhati māluterito’’ti. – dutiyaṃ gāthamāha;
233此处,「被花风吹拂者」是指由神通心所生的风所吹动,即以神通力而来之义。
Tattha māluteritoti iddhicittajanitena vāyunā erito, iddhibalena āgatoti attho.
234于是,那位天神通报之后,僧团给予许可,长老便走到僧团跟前,说道:
Evaṃ tāya devatāya niveditena saṅghena katokāso thero saṅghassa santikaṃ gacchanto –
236二百三十六。
236.
236由善战、善祭祀与疆场获胜,
‘‘Suyuddhena suyiṭṭhena, saṅgāmavijayena ca;
237由随行的梵行,他如是获得安乐。
Brahmacariyānuciṇṇena, evāyaṃ sukhamedhatī’’ti. –
238他以此第三偈,记说了别义。
Imāya tatiyagāthāya aññaṃ byākāsi.
239其中,「善战斗」指在前行阶段,以彼分断与镇伏断的方式与烦恼正确地战斗。「善奉献」指善知识们不时施予的适宜法施。「以会遇胜利」指通过正断,彻底摧毁一切由烦恼造作的诸行,从而获得的会遇之胜利。而「以已随行的梵行」指已随行、属于最高之道的梵行。「就这样,他体验乐」的意思是:以上述方式,Khujjasobhita尊者体验涅槃之乐与果等至之乐。此处的「edhati」即是体验之义。
Tattha suyuddhenāti pubbabhāge tadaṅgavikkhambhanappahānavasena kilesehi suṭṭhu yujjhanena. Suyiṭṭhenāti antarantarā kalyāṇamittehi dinnasappāyadhammadānena. Saṅgāmavijayena cāti samucchedappahānavasena sabbaso kilesābhisaṅkhāranimmathanena laddhasaṅgāmavijayena ca. Brahmacariyānuciṇṇenāti anuciṇṇena aggamaggabrahmacariyena. Evāyaṃ sukhamedhatīti evaṃ vuttappakārena ayaṃ khujjasobhito nibbānasukhaṃ phalasamāpattisukhañca edhati, anubhavatīti attho.
252Khujjasobhita长老偈的注释到此结束。
Khujjasobhitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
2537. Vāraṇa长老偈的注释
7. Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā
240「凡在此世间人中者」是尊者Vāraṇa长老的偈颂。他的生平如何?他亦于过去诸佛处积累了修行,于种种生存状态中广行福业。于今劫九十二劫前,在提舍世尊出世之前,他便出生于婆罗门家庭。通达婆罗门的各类学问与技艺后,他出家修持仙人苦行,教导五万四千弟子持诵咒语,以此度日。当时,仍是菩萨的提舍世尊从兜率天殁,入于最后有之母胎,因此发生大地震。众人见到地震,极为惊惶恐惧,便来到仙人跟前询问地震的因由。他告诉众人:‘大菩萨入于母胎,故有此地震,不必害怕。’他宣说了佛陀将出世的瑞兆,安抚众人,并令他们生起以佛为所缘的喜悦。他凭借这份福德之业,在天界与人间流转,至现今佛陀出世时,投生于拘萨罗国的一个婆罗门家庭,取名Vāraṇa。成年后,他听闻一位林中住长老说法,生起信心,于是出家,勤修沙门所应修的法。一日,他在前往礼拜世尊的途中,见到一条蛇与一只獴相互争斗,两败俱伤而死。目睹此景,他生起了‘这些众生正是因为互相敌对而断送了性命’的悚惧。
Yodha koci manussesūti āyasmato vāraṇattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāragū hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā catupaṇṇāsasahassānaṃ antevāsikānaṃ mante vācento vasati. Tena ca samayena tissassa bhagavato bodhisattabhūtassa tusitā kāyā cavitvā carimabhave mātukucchiṃ okkamanena mahāpathavikampo ahosi. Taṃ disvā mahājano bhīto saṃviggo naṃ isiṃ upasaṅkamitvā pathavikampanakāraṇaṃ pucchi. So ‘‘mahābodhisatto mātukucchiṃ okkami, tenāyaṃ pathavikampo, tasmā mā bhāyathā’’ti buddhuppādassa pubbanimittabhāvaṃ kathetvā samassāsesi, buddhārammaṇañca pītiṃ paṭivedesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vāraṇoti laddhanāmo vayappatto aññatarassa āraññakassa therassa santike dhammaṃ sutvā laddhappasādo pabbajitvā samaṇadhammaṃ karoti. So ekadivasaṃ buddhupaṭṭhānaṃ gacchanto antarāmagge ahinakule aññamaññaṃ kalahaṃ katvā kālaṅkate disvā ‘‘ime sattā aññamaññavirodhena jīvitakkhayaṃ pattā’’ti saṃviggamānaso hutvā bhagavato santikaṃ gato, tassa bhagavā cittācāraṃ ñatvā tadanurūpameva ovādaṃ dento –
237237.
237.
242若有人在此世间人中,伤害其他众生;
‘‘Yodha koci manussesu, parapāṇāni hiṃsati;
243此人由此世间及他世间,两处皆衰败。
Asmā lokā paramhā ca, ubhayā dhaṃsate naro.
238二百三十八。
238.
245若人以慈心,悲悯一切众生,
‘‘Yo ca mettena cittena, sabbapāṇānukampati;
246如是之人,能积众多福德。
Bahuñhi so pasavati, puññaṃ tādisako naro.
239二百三十九
239.
248「于善说应修学」:应修学善说;「及沙门近侍」:及亲近侍奉沙门。
‘‘Subhāsitassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca;
249「及独一静坐」:以及独自静坐;「与心寂止」:与心的寂止。” ——世尊诵出了这三首偈颂。
Ekāsanassa ca raho, cittavūpasamassā cā’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
250其中,「于此诸人中,不论何人」:指在此世间的人们中,不论是谁——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,在家人或出家人。而且,此处提及“人”,应理解为以殊胜有情为指归。「伤害其他生灵」:即杀害、恼害其他有情。「从此世」:即从这个世界。「从他世」:即从他世。「两俱损害」:即从两方面毁坏,意思是退失了此世与他世所含摄的利益与安乐。「人」:指有情。
Tattha yodha koci manussesūti idha manussesu yo koci khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā. Manussaggahaṇañcettha ukkaṭṭhasattanidassananti daṭṭhabbaṃ. Parapāṇāni hiṃsatīti parasatte māreti vibādhati ca. Asmā lokāti idha lokato. Paramhāti paralokato. Ubhayā dhaṃsateti ubhayato dhaṃsati, ubhayalokapariyāpannahitasukhato parihāyatīti attho. Naroti satto.
251如此开示了以损恼其他有情为特征的恶法之后,现在为开示以止息损恼为特征的善法,而说出“慈心”等第二偈。其中,“以慈心”:指与慈相应之心,或是安止定之心,或是任何程度的心。“悲悯一切生灵”:即如对待亲生儿子一般,对一切众生心怀慈悯。“如此之人积聚众多福德”:如此修习慈心者,能获得众多、广大、无量的善。
Evaṃ parapīḷālakkhaṇaṃ pāpadhammaṃ dassetvā idāni parapīḷānivattilakkhaṇaṃ kusalaṃ dhammaṃ dassento ‘‘yo ca mettenā’’tiādinā dutiyaṃ gāthamāha. Tattha mettena cittenāti mettāsampayuttena cittena appanāpattena itarītarena vā. Sabbapāṇānukampatīti sabbe pāṇe attano orasaputte viya mettāyati. Bahuñhi so pasavati, puññaṃ tādisako naroti so tathārūpo mettāvihārī puggalo bahuṃ mahantaṃ anappakaṃ kusalaṃ pasavati paṭilabhati adhigacchati.
252现在,为了策励他修习止观等法,而说出以“于善说”等开头的第三偈。其中,“于善说应修学”:对于以少欲论等为内容的善说教法,应通过听闻、受持、遍问等方式来修学。“及沙门近侍”:对于已止息罪恶的沙门善知识与近事男,应适时亲近、侍奉,并通过行道修学与之共处。“及独一静坐,与心寂止”:对于独自一人、无伴、增长身远离者,应于静处致力业处以修习坐卧,同时通过断除的方式修学心离烦恼的寂止。如此致力于业处,令修行达到顶点,并以断除修学心从烦恼的寂止。通过增上戒等的修学,烦恼被彻底寂止、断除,对于修习道果的学者而言,其心便可称为彻底寂止。在偈颂结束时,他增长观智,证得阿拉汉果。因此,《譬喻》中说:
Idāni taṃ sasambhāre samathavipassanādhamme niyojento ‘‘subhāsitassā’’tiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Tattha subhāsitassa sikkhethāti appicchakathādibhedaṃ subhāsitaṃ pariyattidhammaṃ savanadhāraṇaparipucchādivasena sikkheyya. Samaṇūpāsanassa cāti samitapāpānaṃ samaṇānaṃ kalyāṇamittānaṃ upāsakānaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamitvā payirupāsanañceva paṭipattiyā tesaṃ samīpacariyañca sikkheyya. Ekāsanassa ca raho cittavūpasamassa cāti ekassa asahāyassa kāyavivekaṃ anubrūhantassa raho kammaṭṭhānānuyogavasena āsanaṃ nisajjaṃ sikkheyya. Evaṃ kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto bhāvanañca matthakaṃ pāpento samucchedavasena kilesānaṃ cittassa vūpasamañca sikkheyya. Yāhi adhisīlasikkhādīhi kilesā accantameva vūpasantā pahīnā honti, tā maggaphalasikkhā sikkhantassa accantameva cittaṃ vūpasantaṃ nāma hotīti. Gāthāpariyosāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.59-72) –
253当时,我深入雪山,诵习咒语;
‘‘Ajjhogāhetvā himavaṃ, mante vācemahaṃ tadā;
254五万四千弟子,随侍于我。
Catupaññāsasahassāni, sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ.
255他们皆通晓吠陀,成为极智者,于六支到达彼岸;
‘‘Adhitā vedagū sabbe, chaḷaṅge pāramiṃ gatā;
256他们依恃自己的学识而心存傲慢,住在雪山之中。
Sakavijjāhupatthaddhā, himavante vasanti te.
257从兜率天身没,成为大名声的天子;
‘‘Cavitvā tusitā kāyā, devaputto mahāyaso;
258于母胎中托生,具足正念正知。
Uppajji mātukucchismiṃ, sampajāno patissato.
259正自觉者托胎时,十千世界震动;
‘‘Sambuddhe upapajjante, dasasahassi kampatha;
260当导师诞生之际,盲人获得了眼目;此中“导师”即佛陀,“眼”指能见的视觉。
Andhā cakkhuṃ alabhiṃsu, uppajjantamhi nāyake.
261大地全然震动;“全然”意指整体,毫无剩余。
‘‘Sabbākāraṃ pakampittha, kevalā vasudhā ayaṃ;
262听到那巨大声音后,大众生起惊惧;此中“声音”即指那阵巨响。
Nigghosasaddaṃ sutvāna, ubbijjiṃsu mahājanā.
263众人齐聚,来到我面前;
‘‘Sabbe janā samāgamma, āgacchuṃ mama santikaṃ;
264此大地震动,将会感得何等果报?
Vasudhāyaṃ pakampittha, kiṃ vipāko bhavissati.
265那时我对他们说:‘莫畏惧,于汝等无有怖畏’;
‘‘Avacāsiṃ tadā tesaṃ, mā bhetha natthi vo bhayaṃ;
266诸位皆可安心,这现起甚是吉祥;
Visaṭṭhā hotha sabbepi, uppādoyaṃ suvatthiko.
267由八种因缘触动,大地便震动;
‘‘Aṭṭhahetūhi samphussa, vasudhāyaṃ pakampati;
268如是诸相显现,现出广大无比的光明;
Tathā nimittā dissanti, obhāso vipulo mahā.
269毫无疑问,最胜的佛陀、具眼者即将出现;
‘‘Asaṃsayaṃ buddhaseṭṭho, uppajjissati cakkhumā;
270教导众人之后,我将为他们宣说五戒。
Saññāpetvāna janataṃ, pañcasīle kathesahaṃ.
271听闻五戒,亦知佛陀出世极为稀有;
‘‘Sutvāna pañcasīlāni, buddhuppādañca dullabhaṃ;
272那些心生悚惧、心怀善意的人们,满心欢喜雀跃。
Ubbegajātā sumanā, tuṭṭhahaṭṭhā ahaṃsu te.
273从今往后的第九十二劫,我曾对那个相作出授记;
‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ nimittaṃ viyākariṃ;
274从此我不再经历恶趣,这就是那次授记的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, byākaraṇassidaṃ phalaṃ.
275我的烦恼已烧尽……我已圆满了佛陀的教法。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
290瓦拉那长老偈颂的注释结束。
Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
291第8 雨季长老偈颂注释
8. Vassikattheragāthāvaṇṇanā
276“即使只有一位有信、有智慧者”这首偈颂,是尊者雨季长老所说。其缘起如何?这位尊者曾在过去诸佛时累积善行,于种种生命形态中屡屡修积福德。在义见佛的时代,他生于一个良善之家,成年后,某日见到导师,心生净信,便供养了波罗叉树的果实。以此福业,他辗转于天界与人之间,直至今佛出世,投生在憍萨罗国一个婆罗门家庭,名为雨季(Vassika)。成年后,他见到世尊显现双神变,心生信心,于是出家行沙门法。出家修习时,他身患疾病。那时,亲属们依照医师的指导,以医药善加照料,使他恢复无病之身。病愈后,他心生悚惧,便精勤修习,最终证得六神通。因而,在《譬喻》中这样说:(《长老譬喻》2.47.40-44)
Ekopisaddho medhāvīti āyasmato vassikattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannacitto pilakkhaphalāni adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vassikoti laddhanāmo vayappatto satthu yamakapāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto ābādhiko ahosi. Atha naṃ ñātakā vejjaparidiṭṭhena bhesajjavidhinā upaṭṭhahitvā arogamakaṃsu. So tamhā ābādhā vuṭṭhito saṃvegajāto bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.40-44) –
277在树林之间,我见到了义见佛——那位具大名声者;
‘‘Vanantare buddhaṃ disvā, atthadassiṃ mahāyasaṃ;
278我以净信心与欢喜心,布施了波罗叉果。
Pasannacitto sumano, pilakkhassa phalaṃ adā.
279于一千八百劫前,我行那次果施;
‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;
280自此我不曾堕入恶趣,这便是果施的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
281我的烦恼已烧尽……佛陀的教法已奉行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
282他成就六神通后,便从空中前往亲戚们那里,站在空中说法,令他们安住于皈依与戒。他们中有些人命终之后,因安住于皈依与戒而投生天界。那时,导师来到正在侍奉佛陀的他面前,问道:“雨季,你的亲戚们都安康吗?”他便将自己对亲戚所做的饶益告诉了导师,说道:
Chaḷabhiñño pana hutvā ākāsena ñātakānaṃ santike gantvā ākāse ṭhito dhammaṃ desetvā te saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tesu keci kālaṅkatā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhitattā sagge nibbattiṃsu. Atha naṃ satthā buddhupaṭṭhānaṃ upagataṃ ‘‘kiṃ te, vassika, ñātīnaṃ ārogya’’nti pucchi. So ñātīnaṃ attanā kataṃ upakāraṃ satthu kathento –
240240.
240.
284即便在无信的亲族中,唯有一人具足信心与智慧,
‘‘Ekopi saddho medhāvī, assaddhānīdha ñātinaṃ;
285他安住于法,戒行具足,便能利益亲族。
Dhammaṭṭho sīlasampanno, hoti atthāya bandhunaṃ.
241241.
241.
287我出于悲悯,训诫呵责了亲族;
‘‘Niggayha anukampāya, coditā ñātayo mayā;
288以亲族间的情谊厚爱,向诸比丘表达了恭敬。
Ñātibandhavapemena, kāraṃ katvāna bhikkhusu.
242二百四十二。
242.
290他们逝去、命终之后,已往生三十三天,享有快乐。
‘‘Te abbhatītā kālaṅkatā, pattā te tidivaṃ sukhaṃ;
291我的兄弟与母亲,作为欲乐的追求者,正在那里欢喜。
Bhātaro mayhaṃ mātā ca, modanti kāmakāmino’’ti. –
292他诵出了这三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
293这里,是第一首偈颂的含义:以对业果的信和对佛法僧三宝的信,而称为具信者;由此,因与业属自作等智相应,故名有智慧者;因安住于导师教诫的法与九种出世间法中,故名住法者;以行持威仪戒、道戒、果戒,故名戒具足者。如此之人,即使只有一位,对于那些因没有前述的信而被称为无信者的人,对于以“此是我等所有”这一应被认知的意义而称为亲属的人,以及以情爱的束缚为束缚之义而称为亲眷的人,都带来利益和安乐。
Tatthāyaṃ paṭhamagāthāya attho – yo kammaphalasaddhāya ca ratanattayasaddhāya ca vasena saddho, tato eva kammassakatañāṇādiyogato medhāvī, satthu ovādadhamme navalokuttaradhamme ca ṭhitattā dhammaṭṭho, ācārasīlassa maggasīlassa phalasīlassa ca vasena sīlasampanno, so ekopi yathāvuttāya saddhāya abhāvena assaddhānaṃ idha imasmiṃ loke ‘‘amhākaṃ ime’’ti ñātabbaṭṭhena ñātīnaṃ, tathā pemabandhanena bandhanaṭṭhena ‘‘bandhū’’ti ca laddhanāmānaṃ bandhavānaṃ atthāya hitāya hotīti.
294如此,为了将前面以普遍方式所说的义理推及自身来作显示,便以“训诫”等为开端,宣说了其余偈颂。 其中,“训诫”:即出于慈悯;“我训诫了亲属”——他们如今仍处恶趣,因未造作善业,未来将再度经历种种杂染之苦,我如此训诫之后,教导了亲属。出于亲眷之爱的系缚——“这是我的亲眷”这样生起的爱,便越过了我的教言,于是按照我的教言去做。他们对比丘们生起了净信心,以布施衣等资具与奉侍,对比丘们作了恭敬供养。他们就这样逝去,死后超越了此处。又,te只是一个小品词。“三十三天的乐”:指属于天界的快乐,或者,是指到达了那可爱、可喜的三十三天。问:“哪些是他们?”答:“我的兄弟和母亲,享受所欲之乐而欢喜。”意思是,他们自己已获得随其所欲的事物的欲乐,因而欢喜愉悦。
Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ attūpanāyikaṃ katvā dassetuṃ ‘‘niggayhā’’tiādinā itaragāthā vuttā. Tattha niggayha anukampāya, coditā ñātayo mayāti idānipi duggatā kusalaṃ akatvā āyatiṃ parikkilesaṃ puna mānubhavitthāti niggahetvā ñātayo mayā ovaditā. Ñātibandhavapemena ‘‘amhākaṃ ayaṃ bandhavo’’ti evaṃ pavattena pemena mama ovādaṃ atikkamituṃ asakkontā kāraṃ katvāna bhikkhūsu pasannacittā hutvā cīvarādipaccayadānena ceva upaṭṭhānena ca bhikkhūsu sakkārasammānaṃ katvā te abbhatītā kālaṅkatā hutvā imaṃ lokaṃ atikkantā. Puna teti nipātamattaṃ. Tidivaṃ sukhanti devalokapariyāpannasukhaṃ, sukhaṃ vā iṭṭhaṃ tidivaṃ adhigatā. ‘‘Ke pana te’’ti āha. ‘‘Bhātaro mayhaṃ mātā ca, modanti kāmakāmino’’ti. Attanā yathākāmitavatthukāmasamaṅgino hutvā abhiramantīti attho.
311《雨季长老偈》的注释结束。
Vassikattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
3129. 《耶舍长老偈》的注释
9. Yasojattheragāthāvaṇṇanā
295「犹如黑节相似者」这一偈颂是具寿耶舍长老所说。他的出身故事是怎样的?他在过去诸佛的教化下也曾广作功德,在处处生命流转中累积福德。在毗婆尸世尊的时代,他投生于一个守园人之家,长大成人后,有一天亲眼看见毗婆尸世尊从空中飞过,心生净信,便供养了面包果。
Kālapabbaṅgasaṅkāsoti āyasmato yasojattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ārāmagopakakule nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso labujaphalaṃ adāsi.
296他以此功德业,在天界与人中流转轮回。值此佛陀出世之时,他投生为舍卫城门外渔夫村中一位统领五百户的渔夫首领之子,取名耶输乔提。他长大后,与同伴——即渔夫之子们——一同前往阿致罗筏底河撒网捕鱼。当时,一条金光闪闪的大鱼闯入网中。他们将此鱼呈献波斯匿王。国王说:“此鱼为何现此金色,唯有世尊能知其因。”便命人携鱼前往请问世尊。世尊说道:“此众生曾在迦叶正自觉者教法衰微之时出家。然其出家后行持不正,令教法更趋衰败,因而堕入地狱。此后,在整整一佛出世之间的漫长岁月中,一直于地狱中煎熬。从地狱殁后,方投生为阿致罗筏底河中之鱼。”世尊随后并说其姊妹等亦堕地狱的情形、其兄弟长老已般涅槃的经过,依此因缘宣说了《迦比罗经》。
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagaradvāre kevaṭṭagāme pañcakulasatajeṭṭhakassa kevaṭṭassa putto hutvā nibbatti, yasojotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto attano sahāyehi kevaṭṭaputtehi saddhiṃ macchagahaṇatthaṃ aciravatiyaṃ nadiyaṃ jālaṃ khipi. Tattheko suvaṇṇavaṇṇo mahāmaccho antojālaṃ pāvisi. Taṃ te rañño pasenadissa dassesuṃ . Rājā ‘‘imassa suvaṇṇavaṇṇassa macchassa vaṇṇakāraṇaṃ bhagavā jānātī’’ti macchaṃ gāhāpetvā bhagavato dassesi. Bhagavā ‘‘ayaṃ kassapassa sammāsambuddhassa sāsane osakkamāne pabbajitvā micchā paṭipajjanto sāsanaṃ osakkāpetvā niraye nibbatto ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā tato cuto aciravatiyaṃ maccho hutvā nibbatto’’ti vatvā tassa bhaginīnañca niraye nibbattabhāvaṃ, tassa bhātikattherassa parinibbutabhāvañca teneva kathāpetvā imissā aṭṭhuppattiyā kapilasuttaṃ desesi.
297听闻世尊说法后,耶输乔提内心生起极大悚惧,便与同伴在世尊座下出家,安住于适宜的住处。一日,他带领随从比丘前往祇园拜见世尊。当他到来时,僧院中因铺设坐卧具等事,发出大声喧哗。世尊听见此喧哗声后,便遣散了耶输乔提及其随从比丘——详细经过应如《自说》中所载而得知。具寿耶输乔提被遣散后,犹如一匹受鞭策的良马,内心深受震撼,即携随从比丘共住于瓦咖木德河畔。他精进不懈,努力修行,培育观智,于雨安居未竟之时,便证得六神通。此正如《譬喻》中所说:
Satthu desanaṃ sutvā yasojo saṃvegajāto saddhiṃ attano sahāyehi bhagavato santike pabbajitvā patirūpe ṭhāne vasanto ekadivasaṃ sapariso bhagavantaṃ vandituṃ jetavanaṃ agamāsi. Tassa āgamane senāsanapaññāpanādinā vihāre uccāsaddamahāsaddo ahosi. Taṃ sutvā ‘‘bhagavā saparisaṃ yasojaṃ paṇāmesī’’ti (udā. 23) sabbaṃ udāne āgatanayena veditabbaṃ. Paṇāmito pana āyasmā yasojo kasābhihato bhaddo assājānīyo viya saṃviggamānaso saddhiṃ parisāya vaggumudāya nadiyā tīre vasanto ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā antovasseyeva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.32-39) –
298“那时,在槃头摩帝城,我是一名守园人;”
‘‘Nagare bandhumatiyā, ārāmiko ahaṃ tadā;
299我望见那位离垢的佛陀,正在虚空中行走。
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, gacchantaṃ anilañjase.
300我取来面包果,恭敬地供养最胜佛陀;
‘‘Labujaṃ phalamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ;
301那时,他安住于虚空中,那位具足广大名声者接受了我的供养。
Ākāseva ṭhito santo, paṭiggaṇhi mahāyaso.
302它令我心中生起喜乐与清晰的认知,为我的现世带来安乐;
‘‘Vittisañjānano mayhaṃ, diṭṭhadhammasukhāvaho;
303以清净心供养佛陀果实之后。
Phalaṃ buddhassa datvāna, vippasannena cetasā.
304“我那时证得了喜”:我于其时证得了喜悦,亦即那广大而殊胜的快乐。
‘‘Adhigañchiṃ tadā pītiṃ, vipulaṃ sukhamuttamaṃ;
305“宝物即皆涌现”:无论我生于何处,宝物即于彼处涌现。
Uppajjateva ratanaṃ, nibbattassa tahiṃ tahiṃ.
306“从九十一劫前”:从九十一劫前,我于其时布施的果……
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;
307“我不见恶趣”:我不曾见到恶趣,这便是布施果的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
308“烦恼已被烧尽”:我的烦恼已被烧尽……“佛陀的教法已奉行”:我已奉行佛陀的教法。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
309然而,世尊召来具足六神通并拥有随行大众的尊者耶输乔提后,以不动定作了接引。他受持一切头陀支法而修习,因此身体变得消瘦、粗涩、容颜不佳。世尊极为赞叹他的少欲,如此说道:
Chaḷabhiññaṃ pana samānaṃ saparisaṃ āyasmantaṃ yasojaṃ satthā pakkositvā āneñjasamāpattinā paṭisanthāramakāsi. So sabbepi dhutaṅgadhamme samādāya vattati. Tenassa sarīraṃ kisaṃ ahosi lūkhaṃ dubbaṇṇaṃ, taṃ bhagavā paramappicchatāya pasaṃsanto –
243二百四十三。
243.
311肤色犹如黑膝豆荚的藤蔓,身体瘦削,血管凸显;
‘‘Kālapabbaṅgasaṅkāso , kiso dhamanisanthato;
312于饮食知量,内心无沮丧的男子”——如此诵出了第一首偈颂。
Mattaññū annapānamhi, adīnamānaso naro’’ti. – paṭhamaṃ gāthamāha;
313此处,「肤色如黑膝豆荚蔓」:由于肌肉不丰盈,身体各部分枯瘦难看,肤色如同豆荚藤,故说“瘦得血管毕露”。「瘦」:因圆满修习牟尼行,身体瘦削。「血管毕露」:因血肉极少,全身血管密布,显现出青筋密布的身躯。「知量」:在寻求、接受、受用、舍弃等方面懂得节制。「心意无沮丧」:因不被懈怠等所制伏,内心不低劣,没有懈怠的行为。「男子」:即人,能荷负男子汉的重担,具备男子之相,故为堪任重担的男子,这便是它的含义。
Tattha kālapabbaṅgasaṅkāsoti maṃsūpacayavigamena kisadusaṇṭhitasarīrāvayavatāya dantilatāpabbasadisaṅgo, tenāha ‘‘kiso dhamanisanthato’’ti. Kisoti moneyyapaṭipadāpūraṇena kisasarīro. Dhamanisanthatoti dhamanīhi santhatagatto appamaṃsalohitatāya pākaṭīhi kaṇḍarasirāhi vitatasarīro. Mattaññūti pariyesanapaṭiggahaṇaparibhogavissajjanesu pamāṇaññū. Adīnamānasoti kosajjādīhi anabhibhūtattā alīnacitto akusītavutti. Naroti puriso, porisassa dhurassa vahanato porisalakkhaṇasampanno purisadhorayhoti adhippāyo.
314就这样,那位受导师赞叹的尊者,随顺着这份赞叹,通过讲述自身的安忍、忍辱、精进努力与乐于远离,向比丘们说法:
Evaṃ thero satthārā pasaṭṭho pasaṭṭhabhāvānurūpaṃ attano adhivāsanakhantivīriyārambhavivekābhiratikittanamukhena bhikkhūnaṃ dhammaṃ kathento –
244244.
244.
316虽遭牛虻蚊虫叮咬,置身广袤阿兰若大林;
‘‘Phuṭṭho ḍaṃsehi makasehi, araññasmiṃ brahāvane;
317犹如象王立于战场最前线,具足正念,于此处安忍。
Nāgo saṅgāmasīseva, sato tatrādhivāsaye.
245245.
245.
319如梵天般,则独自一人;如天众般,则为二人;
‘‘Yathā brahmā tathā eko, yathā devo tathā duve;
320如同村落一般,三人即可;逾此则成喧哗。
Yathā gāmo tathā tayo, kolāhalaṃ tatuttari’’nti. –
321他说了这两首偈颂。
Imā dve gāthā abhāsi.
322其中,“如象在战阵前”(nāgo saṅgāmasīseva)的意思是:犹如优良的战象,在战场上忍受刀、剑、矛等武器的打击之后,击破敌军;同样,比丘在阿兰若、大森林中,对于虻蚊等阿兰若的种种障难,以正念正知加以忍受,然后藉由修习之力摧破魔军。
Tattha nāgo saṅgāmasīsevāti yathā nāma ājāneyyo hatthināgo yuddhamaṇḍale asisattitomarādippahāre adhivāsetvā parasenaṃ viddhaṃseti, evaṃ bhikkhu araññasmiṃ brahāvane araññāniyaṃ ḍaṃsādiparissaye sato sampajāno adhivāseyya, adhivāsetvā ca bhāvanābalena mārabalaṃ vidhameyya.
323「如同梵天」(yathā brahmā):如同梵天独处,无有内心的躁动,恒时唯以禅那之乐而安住;同样,「一」(eko) 指比丘也应当独处,无有伴侣,增长远离之乐而安住。因为经中说:“独自一人之沙门乐,是为殊胜。”由此,独住的比丘被教示为“与梵天等同”。「如同天,二者亦然」(yathā devo tathā duve):如同诸天之间偶尔也会有内心的躁动,同样,两位比丘共住时也可能产生摩擦,因此,有同伴共住的比丘被称为“与天等同”。「如同村落,三人亦然」(yathā gāmo tathā tayo):此句意指三位比丘共住如同村落的生活,并非远离之住,这便是其含义。「在此之上则成喧哗」(kolāhalaṃ tatuttari):超过三人以上,众多人共住便成喧哗,如同高声大音的大众集会一般,因此应当独住。这是它的含义。
Yathā brahmāti yathā brahmā ekako cittappakoparahito jhānasukhena niccameva sukhito viharati tathā ekoti bhikkhupi eko adutiyo vivekasukhamanubrūhento sukhaṃ viharati. Ekassa sāmaññasukhaṃ paṇītanti hi vuttaṃ. Etena ekavihārī bhikkhu ‘‘brahmasamo’’ti ovādaṃ deti. Yathā devo tathā duveti yathā devānaṃ antarantarā cittappakopopi siyā, tathā dvinnaṃ bhikkhūnaṃ sahavāse ghaṭṭanāpi bhaveyyāti sadutiyavāsena bhikkhu ‘‘devasamo’’ti vutto. Yathā gāmo tathā tayoti asmimeva pāṭhe tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ sahavāso gāmavāsasadiso vivekavāso na hotīti adhippāyo . Kolāhalaṃ tatuttarinti tato tayato upari ca bahūnaṃ saṃvāso kolāhalaṃ uccāsaddamahāsaddamahājanasannipātasadiso, tasmā ekavihārinā bhavitabbanti adhippāyoti.
342耶输伽长老偈颂注释结束。
Yasojattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
34310. 萨蒂玛提亚长老偈颂注释
10. Sāṭimattiyattheragāthāvaṇṇanā
324「你从前有过信」(Ahu tuyhaṃ pure saddhā):这是具寿萨蒂玛提亚长老的偈颂。他的出身因缘如何呢?他于过去诸佛座下已种善根,轮回之中辗转诸趣,累积种种福业。于悉达多世尊时,他生于善家,成年后某日得见导师,心生净信欢喜,遂供养一柄扇子。以此福业,往生人天,于此佛陀出世时,生于摩揭陀国婆罗门家,名为萨蒂玛提亚。成年后,因缘具足,在阿兰若比丘座下出家,修习毗钵舍那,终证得六神通。因此,于《本行》中说:
Ahu tuyhaṃ pure saddhāti āyasmato sāṭimattiyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso tālavaṇṭaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā sāṭimattiyoti laddhanāmo vayappatto hetusampannatāya āraññakabhikkhūnaṃ santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.38.43-47) –
325「我曾供养悉达多世尊扇子」:我曾以扇子供养悉达多世尊。
‘‘Siddhatthassa bhagavato, tālavaṇṭamadāsahaṃ;
326我手持一把极为珍贵、覆满善意花的宝扇。
Sumanehi paṭicchannaṃ, dhārayāmi mahārahaṃ.
327自九十四劫前,我便供养了这把扇子。
‘‘Catunnavutito kappe, tālavaṇṭamadāsahaṃ;
328我不曾堕入恶趣,这便是供养扇子所得的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, tālavaṇṭassidaṃ phalaṃ.
329我的烦恼已被烧尽……一切诸漏已尽……佛陀的教法,我已奉行圆满。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
330后来,他证得六神通后,便教导、训诫比丘们,又为众多人说法,令他们在皈依与戒律中安立。他还使一个原本无信、不清净的家庭变得有信、清净。由此,那家人对长老生起了深切的净信。家中有一位容貌姝丽、极为出众的少女,每当长老入其家乞食时,她都恭敬供养。一日,魔罗心想:‘他若这般声名日增,我便无处容身了。’于是化作长老的形貌,握住少女的手。少女心中感到:‘这不像是人的触受!’便挣脱了手。家人见此情形,对长老便生起了不恭之心。次日,长老未审察因由,又去了那家。那里的人对他很怠慢。长老便运用神通观察因由,发觉是魔罗所作,于是发愿:‘让死狗的尸体挂在他的脖子上!’随后,魔罗为了解除他的誓愿而来,长老让他亲口说出前日所做之事,严厉斥责之后,才放他离去。家主看到这一幕,便向长老忏悔:‘尊者,请原谅我的过失。’又说:‘从今日起,尊者,由我亲自来供养您。’长老便为他说法,开示道——
Chaḷabhiñño pana hutvā bhikkhū ovadati anusāsati bahū ca satte dhammaṃ kathetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Aññatarañca kulaṃ assaddhaṃ appasannaṃ saddhaṃ pasannaṃ akāsi. Tena tasmiṃ kule manussā there abhippasannā ahesuṃ. Tatthekā dārikā abhirūpā dassanīyā theraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ sakkaccaṃ bhojanena parivisati. Athekadivasaṃ māro ‘‘evaṃ imassa ayaso vaḍḍhissati, appatiṭṭho bhavissatī’’ti cintetvā therassa rūpena gantvā taṃ dārikaṃ hatthe aggahesi. Dārikā ‘‘nāyaṃ manussasamphasso’’ti ca aññāsi, hatthañca muñcāpesi. Taṃ disvā gharajano there appasādaṃ janesi. Punadivase thero taṃ kāraṇaṃ anāvajjento taṃ gharaṃ agamāsi. Tattha manussā anādaraṃ akaṃsu. Thero taṃ kāraṇaṃ āvajjento mārassa kiriyaṃ disvā ‘‘tassa gīvāyaṃ kukkurakuṇapaṃ paṭimuñcatū’’ti adhiṭṭhahitvā tassa mocanatthaṃ upagatena mārena atītadivase katakiriyaṃ kathāpetvā taṃ tajjetvā vissajjesi. Taṃ disvā gharasāmiko ‘‘khamatha, bhante, accaya’’nti khamāpetvā ‘‘ajjatagge ahameva, bhante, tumhe upaṭṭhahāmī’’ti āha. Thero tassa dhammaṃ kathento –
246……乃至二百四十六。
246.
332你从前曾具信心,如今那份信心却已消失;
‘‘Ahu tuyhaṃ pure saddhā, sā te ajja na vijjati;
333你的仍归于你,我并无任何恶行。
Yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetaṃ, natthi duccaritaṃ mama.
247二百四十七。
247.
335信心无常、动摇不定,我如是观见;
‘‘Aniccā hi calā saddhā, evaṃ diṭṭhā hi sā mayā;
336众生或染着,或离染,牟尼于此何有所失?
Rajjantipi virajjanti, tattha kiṃ jiyyate muni.
248二百四十八。
248.
338牟尼的饮食,乃挨家挨户点滴烹煮而成;
‘‘Paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ kule kule;
339我将为团食而行乞,我尚有腿力在。
Piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamā’’ti. –
340他说了三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
341“过去你有信心,现在那信心已不复存在”:居士,从前你对我生起过这样的信心——‘这位尊者如法修行、平等修行’等等。如今,你的那信心已无处可寻。因此,‘属于你的就只是你的’:这是指四资具的供养,就让那只是你的吧,我不需要它,因为布施应以净信心而行。或者,‘属于你的就只是你的’是指今天你对我表现出的不恭敬,那正是你自己的,它的果报必须由你自己承受,而非由我承受。‘我没有恶行’:我并无恶行,因为通过道已彻底断除恶行之因——那些烦恼。
Tattha ahu tuyhaṃ pure saddhā, sā te ajja na vijjatīti, upāsaka, ito pubbe tava mayi ‘‘ayyo dhammacārī samacārī’’tiādinā saddhā ahosi, sā saddhā te tava ajja idāni na upalabbhati. Tasmā yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetanti catupaccayadānaṃ, tuyhameva etaṃ hotu, na tena mayhaṃ attho, sammā pasannacittena hi dānaṃ nāma dātabbanti adhippāyo. Atha vā yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetanti yaṃ tava mayi ajja agāravaṃ pavattaṃ, taṃ tuyhameva, tassa phalaṃ tayā eva paccanubhavitabbaṃ, na mayāti attho. Natthi duccaritaṃ mamāti mama pana duccaritaṃ nāma natthi maggeneva duccaritahetūnaṃ kilesānaṃ samucchinnattā.
342“信心确实无常、动摇”:凡夫的信心是无常的,并非始终如一,因此它动摇不定,就像放在马背上的葫芦,又如插入谷壳堆中的木桩,不得稳固。‘我已如此彻见’:在你身上,我已亲眼见到、清楚了知这样的信心。‘会贪着也会离欲’:正因为如此不定,这些众生有时在某处因结交友伴而生起贪着,生起感情;有时又变得离欲,心趋于冷淡。那么,‘牟尼于此有何损失?’:凡夫的贪着与离欲,对于出家的牟尼有何减损呢?
Aniccā hi calā saddhāti yasmā pothujjanikā saddhā aniccā ekantikā na hoti, tato eva calā assapiṭṭhe ṭhapitakumbhaṇḍaṃ viya, thusarāsimhi nikhātakhāṇukaṃ viya ca anavaṭṭhitā. Evaṃ diṭṭhā hi sā mayāti evaṃ bhūtā ca sā saddhā mayā tayi diṭṭhā paccakkhato viditā. Rajjantipi virajjantīti evaṃ tassā anavaṭṭhitattā eva ime sattā kadāci katthaci mittasanthavavasena rajjanti sinehampi karonti, kadāci virajjanti virattacittā honti. Tattha kiṃ jiyyate munīti tasmiṃ puthujjanānaṃ rajjane virajjane ca muni pabbajito kiṃ jiyyati, kā tassa hānīti attho.
343为了避免你们这样想:‘如果您不接受我们的供养,你们如何过活?’世尊说了“paccate(被煮)”这个偈颂。其含义是:对于出家的牟尼来说,饭食是在各家各户中每天一点点地被烹煮出来的,并非只在你的家中烹煮。我将为乞食而游行,我有腿力——我有腿力,我不是弯腿之人,并非瘸子,也无脚病。因此,我将为乞食而游行,正如世尊所说:‘如蜜蜂从花中采蜜’(《法句经》49等),托钵乞食而过活。
‘‘Sace mama paccaye na gaṇhatha, kathaṃ tumhe yāpethā’’ti evaṃ mā cintayīti dassento ‘‘paccatī’’ti gāthamāha. Tassattho munino pabbajitassa bhattaṃ nāma kule kule anugharaṃ divase divase thokaṃ thokaṃ paccate, na ca tuyhaṃ eva gehe. Piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamāti atthi me jaṅghabalaṃ, nāhaṃ obhaggajaṅgho na khañjo na ca pādarogī, tasmā piṇḍikāya missakabhikkhāya carissāmi, ‘‘yathāpi bhamaro puppha’’ntiādinā (dha. pa. 49; netti. 123) satthārā vuttanayena piṇḍāya caritvā yāpessāmīti dasseti.
364萨蒂玛提亚长老偈的注释结束。
Sāṭimattiyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
36511. 优波离长老偈的注释
11. Upālittheragāthāvaṇṇanā
344“以信而出家”等偈颂,是尊者优波离长老所说。其因缘如下:这位长老也是在莲花上佛的时代,出生于汉舍卫城的一个良家。一天,他听闻佛陀说法,见世尊将一位比丘安立为持律者之首,于是作了恭敬承事,并发愿未来得以成就此位。他终生积集善行,流转于人天之间,于此佛出世时,结生于一位理发师之家,取名优波离。长大后,他担任阿那律等六位刹帝利的理发师。当如来住于安努毗耶芒果园时,他随同因发心出家而离家的六位刹帝利一起离家,并出家受戒。其出家方式详载于经典之中(《小品》330)。
Saddhāyaabhinikkhammāti āyasmato upālittherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulaghare nibbatto ekadivasaṃ satthu dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kappakagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, upālītissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto anuruddhādīnaṃ channaṃ khattiyānaṃ pasādako hutvā tathāgate anupiyambavane viharante pabbajanatthāya nikkhamantehi chahi khattiyehi saddhiṃ nikkhamitvā pabbaji. Tassa pabbajjāvidhānaṃ pāḷiyaṃ āgatameva (cūḷava. 330).
345他出家并受具足戒后,从世尊座前领受一个业处,随即请求道:“尊者,请允许我住于森林中。”世尊便说:“比丘,你若住在森林中,只能增长一种职责;而若住在我身边,则经教的职责与观修的职责都能够圆满。”长老接受了世尊的教导,修习观禅,不久便证得阿拉汉果。如《所行藏》中所说:
So pabbajitvā upasampanno satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ, bhante, araññavāsaṃ anujānāthā’’ti āha. Bhikkhu tava araññe vasantassa ekameva dhuraṃ vaḍḍhissati, amhākaṃ pana santike vasantassa ganthadhurañca vipassanādhurañca paripūressatīti. Thero satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.1.441-595) –
346在汉舍卫城中,有名为善生的婆罗门;
‘‘Nagare haṃsavatiyā, sujāto nāma brāhmaṇo;
347拥有八俱胝的财富,具足大量财物与谷物。
Asītikoṭinicayo, pahūtadhanadhaññavā.
348他是讽诵者、持咒者,通达三吠陀,到于彼岸;
‘‘Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū;
349于相学、如是语及正法中,亦达究竟。
Lakkhaṇe itihāse ca, sadhamme pāramiṃ gato.
350那些一髻的游方者,是乔达摩佛陀的声闻弟子。
‘‘Paribbājā ekasikhā, gotamā buddhasāvakā;
351游方者与苦行者们,那时在大地上四处游行。
Carakā tāpasā ceva, caranti mahiyā tadā.
352他们也围绕着我,说:‘这是一位著名的婆罗门。’
‘‘Tepi maṃ parivārenti, brāhmaṇo vissuto iti;
353众人皆来供养我,我却什么也不供养。
Bahujjano maṃ pūjeti, nāhaṃ pūjemi kiñcanaṃ.
354我看不见堪受供养者,那时我的慢心如此刚强。
‘‘Pūjārahaṃ na passāmi, mānatthaddho ahaṃ tadā;
355那时还没有‘佛陀’这个名称,胜者尚未出现于世间。
Buddhoti vacanaṃ natthi, tāva nuppajjate jino.
356历经无数昼夜之后,那位名为莲华上佛的胜者;
‘‘Accayena ahorattaṃ, padumuttaranāmako;
357驱散一切黑暗后,具眼者出现于世间。
Sabbaṃ tamaṃ vinodetvā, loke uppajji cakkhumā.
358当教法流布广远、众人遍知、普世崇信之时;
‘‘Vitthārike bāhujaññe, puthubhūte ca sāsane;
359那时,佛陀来到名为天鹅的城。
Upāgami tadā buddho, nagaraṃ haṃsasavhayaṃ.
360那位具眼者——佛陀,为了父亲而说法;
‘‘Pitu atthāya so buddho, dhammaṃ desesi cakkhumā;
361那时,他的随行众遍满周围一由旬。
Tena kālena parisā, samantā yojanaṃ tadā.
362他是一位受人尊敬的苦行者,名为苏难达。
‘‘Sammato manujānaṃ so, sunando nāma tāpaso;
363当时,他以鲜花遍覆佛陀的随行大众。
Yāvatā buddhaparisā, pupphehacchādayī tadā.
364于最殊胜的花亭中开示四谛时,
‘‘Catusaccaṃ pakāsente, seṭṭhe ca pupphamaṇḍape;
365有一千二百五十俱胝众生,证悟了法。
Koṭisatasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu.
366佛陀在七昼夜间,降下了法雨。
‘‘Sattarattindivaṃ buddho, vassetvā dhammavuṭṭhiyo;
367第八日到来时,胜者称赞了苏难达。
Aṭṭhame divase patte, sunandaṃ kittayī jino.
368或在天界,或在人间,他流转于诸有之中。
‘‘Devaloke manusse vā, saṃsaranto ayaṃ bhave;
369成为一切众生中的最上者,他将继续流转于诸有。
Sabbesaṃ pavaro hutvā, bhavesu saṃsarissati.
370此后十万劫,从甘蔗族出生;
‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo;
371他姓乔达摩,以姓为名,称为乔达摩,他将成为世间的导师。
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
372在他的法中,有被称为法嗣者,那是他的亲生子,由法所化生。
‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;
373名为满慈子(富楼那),他将是导师的声闻弟子。
Mantāṇiputto puṇṇoti, hessati satthu sāvako.
374当时,正自觉者如是称赞苏难达苦行者;
‘‘Evaṃ kittayi sambuddho, sunandaṃ tāpasaṃ tadā;
375令一切大众欢喜,示现自身之力。
Hāsayanto janaṃ sabbaṃ, dassayanto sakaṃ balaṃ.
376众人合掌,向苏难达苦行者恭敬礼拜;
‘‘Katañjalī namassanti, sunandaṃ tāpasaṃ janā;
377向佛陀表达礼敬之后,他令自身的趣向得以清净。
Buddhe kāraṃ karitvāna, sodhesi gatimattano.
378在那里,我听闻了牟尼的话语之后,便生起了这样的思惟。
‘‘Tattha me ahu saṅkappo, sutvāna munino vacaṃ;
379我也应当表达礼敬,以期亲见乔达摩。
Ahampi kāraṃ kassāmi, yathā passāmi gotamaṃ.
380我这样思惟之后,便观察自己的行为;
‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, kiriyaṃ cintayiṃ mama;
381我应在无上的福田中,行何等业呢?
Kyāhaṃ kammaṃ ācarāmi, puññakkhette anuttare.
382这位比丘通达教法中的一切经典;
‘‘Ayañca pāṭhiko bhikkhu, sabbapāṭhissa sāsane;
383我在律藏中被尊为最上首,愿我证得那个地位。
Vinaye agganikkhitto, taṃ ṭhānaṃ patthaye ahaṃ.
384我这无量的财富,浩瀚如海、不可动摇;
‘‘Idaṃ me amitaṃ bhogaṃ, akkhobhaṃ sāgarūpamaṃ;
385我当以此财富,为佛陀起一座僧园。
Tena bhogena buddhassa, ārāmaṃ māpaye ahaṃ.
386在城东,我兴建了一座名为“清净庄严”的僧园;
‘‘Sobhanaṃ nāma ārāmaṃ, nagarassa puratthato;
387我以十万钱出资购得土地后,营建了这所比丘僧园。
Kiṇitvā satasahassena, saṅghārāmaṃ amāpayiṃ.
388尖顶殿、高楼、露台、精舍与石窟——
‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, maṇḍape hammiye guhā;
389我妥善营造了经行处,并建造了僧园。
Caṅkame sukate katvā, saṅghārāmaṃ amāpayiṃ.
390浴室、火舍,以及取水堂;
‘‘Jantāgharaṃ aggisālaṃ, atho udakamāḷakaṃ;
391我建造了沐浴室,便供养了比丘僧团。
Nhānagharaṃ māpayitvā, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ.
392床座、小凳、受用资具与器皿,
‘‘Āsandiyo pīṭhake ca, paribhoge ca bhājane;
393寺男与药物,这一切,我悉皆布施。
Ārāmikañca bhesajjaṃ, sabbametaṃ adāsahaṃ.
394安排好守护后,我令人建造了坚固的围墙。
‘‘Ārakkhaṃ paṭṭhapetvāna, pākāraṃ kārayiṃ daḷhaṃ;
395不要让人伤害那些心意寂静、如如不动的人。
Mā naṃ koci viheṭhesi, santacittāna tādinaṃ.
396我以十万资金,在僧园中建造了住所。
‘‘Satasahassenāvāsaṃ, saṅghārāme amāpayiṃ;
397将那住所建造得宏伟圆满后,我把它奉献给了正自觉者。
Vepullaṃ taṃ māpayitvā, sambuddhaṃ upanāmayiṃ.
398这座园林已由我建造完成,牟尼,请您纳受。
‘‘Niṭṭhāpito mayārāmo, sampaṭiccha tuvaṃ muni;
399我将它奉献予您,英雄,具眼者,请您垂纳。
Niyyādessāmi taṃ vīra, adhivāsehi cakkhuma.
400莲花上佛是世间解,是供物的受者;
‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;
401导师了知我的心意后,便默然应允。
Mama saṅkappamaññāya, adhivāsesi nāyako.
402了知全知者、大仙已默然应允后,
‘‘Adhivāsanamaññāya, sabbaññussa mahesino;
403我备好食物后,便禀告进食的时间已到。
Bhojanaṃ paṭiyādetvā, kālamārocayiṃ ahaṃ.
404于约定之时,莲华上导师,
‘‘Ārocitamhi kālamhi, padumuttaranāyako;
405与上千漏尽者一同,来到了我的园林。
Khīṇāsavasahassehi, ārāmaṃ me upāgami.
406见他们已坐定,我便以饮食供养。
‘‘Nisinnaṃ kālamaññāya, annapānena tappayiṃ;
407得知他们已用完斋饭,我这样说道:
Bhuttāviṃ kālamaññāya, idaṃ vacanamabraviṃ.
408我用十万钱买下,又以同等数目建造。
‘‘Kīto satasahassena, tattakeneva kārito;
409这座名为「庄严」的园林,请您接受吧,牟尼。
Sobhano nāma ārāmo, sampaṭiccha tuvaṃ muni.
410以此园林布施、思愿与誓愿,
‘‘Iminārāmadānena , cetanāpaṇidhīhi ca;
411我转生于轮回之中,获得我所期望的。
Bhave nibbattamānohaṃ, labhāmi mama patthitaṃ.
412正自觉者接受了这善巧建造的僧伽精舍,
‘‘Paṭiggahetvā sambuddho, saṅghārāmaṃ sumāpitaṃ;
413在比丘僧团中安坐后,说出如下这番话:
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, idaṃ vacanamabravi.
414那位为佛陀布施、精心建造了这座僧伽蓝者,
‘‘Yo so buddhassa pādāsi, saṅghārāmaṃ sumāpitaṃ;
415我将称扬其功德,请聆听我的宣说。
Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato.
416象兵、马兵、车兵、步兵,这四支军队,
‘‘Hatthī assā rathā pattī, senā ca caturaṅginī;
417他们恒常护卫此人,这便是布施僧伽精舍的果报。
Parivāressantimaṃ niccaṃ, saṅghārāmassidaṃ phalaṃ.
418六万种乐器,及装饰华丽的鼓,
‘‘Saṭṭhi tūrasahassāni, bheriyo samalaṅkatā;
419他们将常时环绕此人,这便是僧伽精舍的果报。
Parivāressantimaṃ niccaṃ, saṅghārāmassidaṃ phalaṃ.
420有八万六千名女子,盛装严饰,
‘‘Chaḷasītisahassāni, nāriyo samalaṅkatā;
421身着彩衣璎珞,耳佩宝珠。
Vicittavatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.
422睫毛弯弯,常含笑意,腰肢纤细,
‘‘Aḷārapamhā hasulā, susaññā tanumajjhimā;
423她们将时常环绕此人,这就是僧伽精舍的果报。
Parivāressantimaṃ niccaṃ, saṅghārāmassidaṃ phalaṃ.
424他将于三万劫中,在天界享乐;
‘‘Tiṃsakappasahassāni, devaloke ramissati;
425他将一千次成为天王,统御天界。
Sahassakkhattuṃ devindo, devarajjaṃ karissati.
426凡是天王所应得的,他都将完全获得;
‘‘Devarājena pattabbaṃ, sabbaṃ paṭilabhissati;
427受用丰足无缺之后,他将统治天界。
Anūnabhogo hutvāna, devarajjaṃ karissati.
428他将一千次成为转轮王,统治那片国土。
‘‘Sahassakkhattuṃ cakkavattī, rājā raṭṭhe bhavissati.
429他拥有大地的广大王权,其数多到无法计算。
Pathabyā rajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.
430十万劫时,他生于甘蔗家族。
‘‘Kappasatasahassamhi, okkākakulasambhavo;
431他以乔达摩为姓,将成为世间导师。
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
432他是佛法的继承者,是由法所化生的亲子。
‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;
433他名为优波离,将成为导师的声闻弟子。
Upāli nāma nāmena, hessati satthu sāvako.
434于律中已达彼岸,善巧了知处与非处。
‘‘Vinaye pāramiṃ patvā, ṭhānāṭhāne ca kovido;
435护持胜者教法,他将无漏而住。
Jinasāsanaṃ dhārento, viharissatināsavo.
436彻知此一切已,释迦族雄牛乔达摩,
‘‘Sabbametaṃ abhiññāya, gotamo sakyapuṅgavo;
437坐于比丘僧团中,将把他安立在最上之位。
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapessati.
438依止无量,我渴望您的教法;
‘‘Aparimeyyupādāya, patthemi tava sāsanaṃ;
439我已达成此义:一切结的灭尽。
So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo.
440犹如被矛刺穿的人,受国王刑罚逼迫;
‘‘Yathā sūlāvuto poso, rājadaṇḍena tajjito;
441在矛尖上找不到安乐,唯求解脱;
Sūle sātaṃ avindanto, parimuttiṃva icchati.
442大雄啊,我也是如此,为有之刑罚所逼迫;
‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, bhavadaṇḍena tajjito;
443为业的矛所刺穿,被渴爱的感受所折磨。
Kammasūlāvuto santo, pipāsāvedanaṭṭito.
444于有之中,我不得安乐,为三种火所焚烧;
‘‘Bhave sātaṃ na vindāmi, ḍayhanto tīhi aggibhi;
445我寻求解脱,如同遭受国王处罚的人一般。
Parimuttiṃ gavesāmi, yathāpi rājadaṇḍito.
446犹如有人中毒,正被毒药所逼恼;
‘‘Yathā visādo puriso, visena paripīḷito;
447他会去寻求解毒药——那能除灭毒、保护生命的药。
Agadaṃ so gaveseyya, visaghātāyupālanaṃ.
448正在寻找时,他看见了那能灭除毒性的药;
‘‘Gavesamāno passeyya, agadaṃ visaghātakaṃ;
449饮下它后,他便得安乐,从毒中解脱。
Taṃ pivitvā sukhī assa, visamhā parimuttiyā.
450大雄啊!正如为毒所苦之人,我亦如是。
‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, yathā visahato naro;
451我为无明所逼迫,故寻求正法这一味药。
Sampīḷito avijjāya, saddhammāgadamesahaṃ.
452在寻觅法药时,我见到了释迦族的教法;
‘‘Dhammāgadaṃ gavesanto, addakkhiṃ sakyasāsanaṃ;
453它是诸药中最殊胜的,能拔除一切烦恼之刺。
Aggaṃ sabbosadhānaṃ taṃ, sabbasallavinodanaṃ.
454饮下法药之后,我灭尽了一切毒;
‘‘Dhammosadhaṃ pivitvāna, visaṃ sabbaṃ samūhaniṃ;
455我触证了不老、不死、清凉的涅槃。
Ajarāmaraṃ sītibhāvaṃ, nibbānaṃ phassayiṃ ahaṃ.
456犹如有人被鬼所附,受鬼执取的逼迫;
‘‘Yathā bhūtaṭṭito poso, bhūtaggāhena pīḷito;
457为从鬼难中解脱故,他便寻访驱鬼的医师。
Bhūtavejjaṃ gaveseyya, bhūtasmā parimuttiyā.
458他正在寻找时,遇见了一位精通驱鬼咒术的人。
‘‘Gavesamāno passeyya, bhūtavijjāsu kovidaṃ;
459那人便为他驱除那鬼魅,并将它连根断除。
Tassa so vihane bhūtaṃ, samūlañca vināsaye.
460同样地,大雄啊!我受到无明执取的折磨。
‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, tamaggāhena pīḷito;
461我寻求智慧之光,以求从无明中解脱。
Ñāṇālokaṃ gavesāmi, tamato parimuttiyā.
462于是,我见到了释迦牟尼——烦恼与无明的净化者。
‘‘Athaddasaṃ sakyamuniṃ, kilesatamasodhanaṃ;
463他为我驱除无明,犹如驱魔师驱除邪祟。
So me tamaṃ vinodesi, bhūtavejjova bhūtakaṃ.
464轮回之流我已截断,渴爱之流我已遏止。
‘‘Saṃsārasotaṃ sañchindiṃ, taṇhāsotaṃ nivārayiṃ;
465我拔除了一切有,如根本咒医,从根拔起。
Bhavaṃ ugghāṭayiṃ sabbaṃ, bhūtavejjova mūlato.
466如同金翅鸟俯冲而下,捕食属于自己的龙众,
‘‘Garuḷo yathā opatati, pannagaṃ bhakkhamattano;
467在方圆一百由旬之内,搅动了大湖。
Samantā yojanasataṃ, vikkhobheti mahāsaraṃ.
468他捉住那条龙后,将其头下脚上,百般折磨;
‘‘Pannagaṃ so gahetvāna, adhosīsaṃ viheṭhayaṃ;
469他取走之后,便如飞鸟一般,随心所欲地离去。
Ādāya so pakkamati, yenakāmaṃ vihaṅgamo.
470大雄啊,我正如那强健的金翅鸟一般;
‘‘Tathevāhaṃ mahāvīra, yathāpi garuḷo balī;
471我寻求无为,洗净一切过失。
Asaṅkhataṃ gavesanto, dose vikkhālayiṃ ahaṃ.
472我见到了殊胜的法——无上的寂静之道;
‘‘Diṭṭho ahaṃ dhammavaraṃ, santipadamanuttaraṃ;
473持此而住,犹如金翅鸟擒龙。
Ādāya viharāmetaṃ, garuḷo pannagaṃ yathā.
474有一种藤蔓,名为阿娑婆底,生于质多藤蔓林中。
‘‘Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane;
475历经千年,它才结出一颗果实。
Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ.
476果实如此遥远难得,诸天依然恭敬守护它。
‘‘Taṃ devā payirupāsanti, tāvadūraphale sati;
477诸天如是喜爱,阿娑婆底是最殊胜的藤蔓。
Devānaṃ sā piyā evaṃ, āsāvatī latuttamā.
478我以十万为资,侍奉牟尼。
‘‘Satasahassupādāya, tāhaṃ paricare muni;
479我早晚礼敬,如同诸天礼敬阿娑婆提。
Sāyaṃ pātaṃ namassāmi, devā āsāvatiṃ yathā.
480侍奉不会落空,礼敬不会白费;
‘‘Avañjhā pāricariyā, amoghā ca namassanā;
481纵然我从远方而来,也未错失这难得的机缘。
Dūrāgatampi maṃ santaṃ, khaṇoyaṃ na virādhayi.
482我于一切有中遍寻,不见结生。
‘‘Paṭisandhiṃ na passāmi, vicinanto bhave ahaṃ;
483无有依着,彻底解脱,我寂静而行。
Nirūpadhi vippamutto, upasanto carāmahaṃ.
484正如那莲花,在阳光照耀下绽放;
‘‘Yathāpi padumaṃ nāma, sūriyaraṃsena pupphati;
485大雄啊,我亦如是,依佛陀的光芒而绽放。
Tathevāhaṃ mahāvīra, buddharaṃsena pupphito.
486犹如鹤类之中,常无雄性;
‘‘Yathā balākayonimhi, na vijjati pumo sadā;
487当云层雷鸣之时,它们便会受孕。
Meghesu gajjamānesu, gabbhaṃ gaṇhanti tā sadā.
488它们长久怀胎,直到云中响起雷声。
‘‘Cirampi gabbhaṃ dhārenti, yāva megho na gajjati;
489当云层降下雨水时,它们便从重担中解脱。
Bhārato parimuccanti, yadā megho pavassati.
490当莲华上佛以法云发出雷鸣时,
‘‘Padumuttarabuddhassa, dhammameghena gajjato;
491我以法云之声,摄受了法胎。
Saddena dhammameghassa, dhammagabbhaṃ agaṇhahaṃ.
492我依止十万,持着福德之胎。
‘‘Satasahassupādāya, puññagabbhaṃ dharemahaṃ;
493法云若不发出雷吼,我便不能从重担中解脱。
Nappamuccāmi bhārato, dhammamegho na gajjati.
494释迦牟尼啊,当您在那可爱的迦毗罗卫城时,
‘‘Yadā tuvaṃ sakyamuni, ramme kapilavatthave;
495您以法云作狮子吼,我便从重担中解脱。
Gajjasi dhammameghena, bhārato parimuccahaṃ.
496空、无相、无愿,
‘‘Suññataṃ animittañca, tathāppaṇihitampi ca;
497我如此证得了四果与一切法。
Caturo ca phale sabbe, dhammevaṃ vijanayiṃ ahaṃ.
498我依止于无量,渴仰您的教法。
‘‘Aparimeyyupādāya, patthemi tava sāsanaṃ;
499那义我已证得——无上的寂静之道。
So me attho anuppatto, santipadamanuttaraṃ.
500于律中到达彼岸,恰如巴提咖仙人;
‘‘Vinaye pāramiṃ patto, yathāpi pāṭhiko isi;
501无有与我等同者,我持此教法。
Na me samasamo atthi, dhāremi sāsanaṃ ahaṃ.
502于律藏犍度之中,亦于三断与五事;
‘‘Vinaye khandhake cāpi, tikacchede ca pañcake;
503我对此没有疑惑,对文字或音声也同样没有疑惑。
Ettha me vimati natthi, akkhare byañjanepi vā.
504于惩治与对治,于处非处,我皆善巧通达;
‘‘Niggahe paṭikamme ca, ṭhānāṭhāne ca kovido;
505于接纳与出罪,我于一切处,已至彼岸。
Osāraṇe vuṭṭhāpane, sabbattha pāramiṃ gato.
506于律藏的犍度中,我暂且放下言辞之后;
‘‘Vinaye khandhake vāpi, nikkhipitvā padaṃ ahaṃ;
507从两方面解明后,我将依义味而导入。
Ubhato viniveṭhetvā, rasato osareyyahaṃ.
508于词源极为善巧,于义与非义亦善通达;
‘‘Niruttiyā sukusalo, atthānatthe ca kovido;
509在导师的教法中,我已无所不知,心意专一。
Anaññātaṃ mayā natthi, ekaggo satthu sāsane.
510今日,在释迦子的教法中,我是色法善巧者;
‘‘Rūpadakkho ahaṃ ajja, sakyaputtassa sāsane;
511我驱除一切疑,断除一切惑。
Kaṅkhaṃ sabbaṃ vinodemi, chindāmi sabbasaṃsayaṃ.
512句与非句,以及字母与音节;
‘‘Padaṃ anupadañcāpi, akkharañcāpi byañjanaṃ;
513于序分、结分及一切处,我皆善巧。
Nidāne pariyosāne, sabbattha kovido ahaṃ.
514犹如一位具大力之王,降伏怨敌之后,
‘‘Yathāpi rājā balavā, niggaṇhitvā parantape;
515克敌制胜后,便于彼处建造都城;
Vijinitvāna saṅgāmaṃ, nagaraṃ tattha māpaye.
516城墙与壕沟、门柱与门楼,
‘‘Pākāraṃ parikhañcāpi, esikaṃ dvārakoṭṭhakaṃ;
517以及各式塔楼,在城中广作兴建;
Aṭṭālake ca vividhe, kāraye nagare bahū.
518十字路口与广场,以及划分得当的市场。
‘‘Siṅghāṭakaṃ caccarañca, suvibhattantarāpaṇaṃ;
519他会在那里建造议事堂,以裁决义与不义。
Kārayeyya sabhaṃ tattha, atthānatthavinicchayaṃ.
520为了消灭敌人,并察知他们何处有缺失、何处无缺失;
‘‘Nigghātatthaṃ amittānaṃ, chiddāchiddañca jānituṃ;
521为护卫军队,他设立了将军之位。
Balakāyassa rakkhāya, senāpaccaṃ ṭhapeti so.
522为守护财物,他任命了善于储藏之人。
‘‘Ārakkhatthāya bhaṇḍassa, nidhānakusalaṃ naraṃ;
523‘莫令我的财物毁坏’,于是他便安置了财物守护者。
Mā me bhaṇḍaṃ vinassīti, bhaṇḍarakkhaṃ ṭhapeti so.
524凡是国王的亲信,且国王愿其昌盛者;
‘‘Mamatto hoti yo rañño, vuddhiṃ yassa ca icchati;
525他便将裁断权交付此人,以尽朋友之义。
Tassādhikaraṇaṃ deti, mittassa paṭipajjituṃ.
526精通凶兆、预兆与相术者;
‘‘Uppātesu nimittesu, lakkhaṇesu ca kovidaṃ;
527他任命一位精通咒语的持咒师为国师。
Ajjhāyakaṃ mantadharaṃ, porohicce ṭhapeti so.
528具足这些支分的人,便被称为刹帝利。
‘‘Etehaṅgehi sampanno, khattiyoti pavuccati;
529他们恒常守护国王,犹如转轮王守护受苦者。
Sadā rakkhanti rājānaṃ, cakkavākova dukkhitaṃ.
530大雄啊,您也是如此,犹如一位失去盟友的刹帝利;
‘‘Tatheva tvaṃ mahāvīra, hatāmittova khattiyo;
531在这有天神的世间,您被尊为法王。
Sadevakassa lokassa, dhammarājāti vuccati.
532您击溃了外道,也击溃了魔罗与其魔军;
‘‘Titthiye nihanitvāna, mārañcāpi sasenakaṃ;
533驱散黑暗之后,建立了法城。
Tamandhakāraṃ vidhamitvā, dhammanagaraṃ amāpayi.
534戒为城墙,智慧为门楼;
‘‘Sīlaṃ pākārakaṃ tattha, ñāṇaṃ te dvārakoṭṭhakaṃ;
535大雄啊,信是立柱,防护为门卫。
Saddhā te esikā vīra, dvārapālo ca saṃvaro.
536念处是城楼,牟尼啊,智慧是您的广场;
‘‘Satipaṭṭhānamaṭṭālaṃ, paññā te caccaraṃ mune;
537神足是十字路口,法街妥善建造;
Iddhipādañca siṅghāṭaṃ, dhammavīthi sumāpitā.
538经、阿毗达摩,及整部律。
‘‘Suttantaṃ abhidhammañca, vinayañcāpi kevalaṃ;
539九分教的佛语,便是您的法会。
Navaṅgaṃ buddhavacanaṃ, esā dhammasabhā tava.
540空、无相、无愿之住;
‘‘Suññataṃ animittañca, vihārañcappaṇīhitaṃ;
541不动与灭,即是您的法舍。
Āneñjañca nirodho ca, esā dhammakuṭī tava.
542智慧被尊为最上,辩才亦善巧;
‘‘Paññāya aggo nikkhitto, paṭibhāne ca kovido;
543名为舍利弗,是您的法将。
Sāriputtoti nāmena, dhammasenāpatī tava.
544善巧了知死与生,以神通抵达彼岸;
‘‘Cutūpapātakusalo , iddhiyā pāramiṃ gato;
545名为果利答,牟尼啊,你是婆罗门族人。
Kolito nāma nāmena, porohicco tavaṃ mune.
546持守古昔传统,具大威势,难以近前;
‘‘Porāṇakavaṃsadharo, uggatejo durāsado;
547以头陀功德为最上,牟尼啊,你是见真实者。
Dhutavādīguṇenaggo, akkhadasso tavaṃ mune.
548你多闻持法,于教法中通达一切经典;
‘‘Bahussuto dhammadharo, sabbapāṭhī ca sāsane;
549你名为阿难,乃是法护牟尼。
Ānando nāma nāmena, dhammārakkho tavaṃ mune.
550超越了这一切之后,世尊,你又超越了我;
‘‘Ete sabbe atikkamma, pamesi bhagavā mamaṃ;
551你赐予我律中智者所教导的决断。
Vinicchayaṃ me pādāsi, vinaye viññudesitaṃ.
552凡有佛弟子在律中提问时,
‘‘Yo koci vinaye pañhaṃ, pucchati buddhasāvako;
553我于此不假思索,便如实解说其义。
Tattha me cintanā natthi, taññevatthaṃ kathemahaṃ.
554在整个佛土之中,除大牟尼之外,
‘‘Yāvatā buddhakhettamhi, ṭhapetvā taṃ mahāmuni;
555在律上,无有与我等同者,又岂会有更殊胜者?
Vinaye mādiso natthi, kuto bhiyyo bhavissati.
556乔达摩于比丘僧团中坐已,如是宣言:
‘‘Bhikkhusaṅghe nisīditvā, evaṃ gajjati gotamo;
557在律与犍度之中,无人能与优波离相等。
Upālissa samo natthi, vinaye khandhakesu ca.
558凡是佛陀所说的九分教,亦即导师的教法,
‘‘Yāvatā buddhabhaṇitaṃ, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ;
559这一切皆以律为归宿,此是以律为根本者的见地。
Vinayogadhaṃ taṃ sabbaṃ, vinayamūlapassino.
560忆念了我的业之后,乔达摩,那位释迦族的雄杰,
‘‘Mama kammaṃ saritvāna, gotamo sakyapuṅgavo;
561在比丘僧团中就座后,便安立我于此第一之位。
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, etadagge ṭhapesi maṃ.
562为求此位,我发愿历时百千劫;
‘‘Satasahassupādāya, imaṃ ṭhānaṃ apatthayiṃ;
563我所追求的目标已经达成,在律中达至彼岸。
So me attho anuppatto, vinaye pāramiṃ gato.
564过去,我曾是令释迦族人欢喜的理发师;
‘‘Sakyānaṃ nandijanano, kappako āsahaṃ pure;
565舍弃那出身之后,我成为大仙之子。
Vijahitvāna taṃ jātiṃ, putto jāto mahesino.
566从此劫往上数第二劫,有位名叫安阇萨的刹帝利;
‘‘Ito dutiyake kappe, añjaso nāma khattiyo;
567他具足无边的威光与无量的名声,是一位拥有广大财富的国王。
Anantatejo amitayaso, bhūmipālo mahaddhano.
568我是那位国王的儿子,名为栴檀的刹帝利;
‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, candano nāma khattiyo;
569因出身骄慢而刚愎,又因名声与受用而骄慢。
Jātimadenupatthaddho, yasabhogamadena ca.
570十万头大象,皆以种种庄严严饰;
‘‘Nāgasatasahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;
571那些三处流液的大象,恒常围绕、守护着我。
Tidhāpabhinnā mātaṅgā, parivārenti maṃ sadā.
572随从们陪同着我,想要前往园林;
‘‘Sabalehi paretohaṃ, uyyānaṃ gantukāmako;
573登上了那匹名叫‘光荣’的象,我即于是时从城中出。
Āruyha sirikaṃ nāgaṃ, nagarā nikkhamiṃ tadā.
574德行具足,守护根门,善能自我调御;
‘‘Caraṇena ca sampanno, guttadvāro susaṃvuto;
575一位名叫提婆罗的正自觉者,来到我的面前。
Devalo nāma sambuddho, āgacchi purato mama.
576那时,我驱使吉祥象去冲撞佛陀。
‘‘Pesetvā sirikaṃ nāgaṃ, buddhaṃ āsādayiṃ tadā;
577于是那头象心生嗔怒,却无法拔出脚来。
Tato sañjātakopo so, nāgo nuddharate padaṃ.
578我见大象哀泣,便对佛陀生起嗔心。
‘‘Nāgaṃ ruṇṇamanaṃ disvā, buddhe kodhaṃ akāsahaṃ;
579伤害正自觉者之后,我去了园林。
Vihesayitvā sambuddhaṃ, uyyānaṃ agamāsahaṃ.
580在那里,我找不到一丝快乐,犹如头在燃烧。
‘‘Sātaṃ tattha na vindāmi, siro pajjalito yathā;
581我被热恼焚烧,犹如鱼被钩住。
Pariḷāhena ḍayhāmi, macchova baḷisādako.
582连同大海边际的整片大地,于我仿佛都在燃烧。
‘‘Sasāgarantā pathavī, ādittā viya hoti me;
583我来到父亲面前,说出这番话:
Pitu santikupāgamma, idaṃ vacanamabraviṃ.
584如同被激怒的毒蛇,如同来临的火聚;
‘‘Āsīvisaṃva kupitaṃ, aggikkhandhaṃva āgataṃ;
585我冒犯了自生者,犹如冒犯醉象、长牙之象。
Mattaṃva kuñjaraṃ dantiṃ, yaṃ sayambhumasādayiṃ.
586我冒犯了佛陀——那威猛而苦行卓越的胜利者。
‘‘Āsādito mayā buddho, ghoro uggatapo jino;
587在我们全体毁灭之前,我们要去乞求那位牟尼的宽恕。
Purā sabbe vinassāma, khamāpessāma taṃ muniṃ.
588如果不能令那位自我调伏、安住定中者平息,
‘‘No ce taṃ nijjhāpessāma, attadantaṃ samāhitaṃ;
589在七日之内,我的国家将被摧毁。
Orena sattadivasā, raṭṭhaṃ me vidhamissati.
590苏梅卡罗、憍尸迦,以及西伽瓦、萨他科;
‘‘Sumekhalo kosiyo ca, siggavo cāpi sattako;
591这些人连同其国土,因冒犯了仙人,皆堕入悲惨的恶趣。
Āsādayitvā isayo, duggatā te saraṭṭhakā.
592那些自制、行梵行的仙人,一旦生起愤怒,
‘‘Yadā kuppanti isayo, saññatā brahmacārino;
593他们甚至能将诸天世间,连同大海与群山一并摧毁。
Sadevakaṃ vināsenti, sasāgaraṃ sapabbataṃ.
594我召集了三千由旬境内的人们;
‘‘Tiyojanasahassamhi, purise sannipātayiṃ;
595为忏悔罪过,我前往拜见自生者。
Accayaṃ desanatthāya, sayambhuṃ upasaṅkamiṃ.
596他们全都身着湿衣,头顶湿漉,双手合十,
‘‘Allavatthā allasirā, sabbeva pañjalīkatā;
597在世尊足下顶礼后,如此说道:
Buddhassa pāde nipatitvā, idaṃ vacanamabravuṃ.
598“大雄啊,请您宽恕我们,这些众生向您恳求;”
‘‘Khamassu tvaṃ mahāvīra, abhiyācati taṃ jano;
599请消除热恼,莫毁灭我们的国土。
Pariḷāhaṃ vinodehi, mā no raṭṭhaṃ vināsaya.
600诸天及人,并诸檀那婆、罗刹,
‘‘Sadevamānusā sabbe, sadānavā sarakkhasā;
601纵使常以铁杵击碎我头。
Ayomayena kūṭena, siraṃ bhindeyyu me sadā.
602火在水中不能久住,种子在石上不能生长。
‘‘Dake aggi na saṇṭhāti, bījaṃ sele na rūhati;
603解药中不生虫,佛陀心中不起瞋怒。
Agade kimi na saṇṭhāti, kopo buddhe na jāyati.
604犹如大地不可动摇,大海不可测量。
‘‘Yathā ca bhūmi acalā, appameyyo ca sāgaro;
605虚空无边无际,诸佛亦不可动摇。
Anantako ca ākāso, evaṃ buddhā akhobhiyā.
606大雄常行安忍,苦行者恒修宽恕;
‘‘Sadā khantā mahāvīrā, khamitā ca tapassino;
607安忍与宽恕者,无有去处。
Khantānaṃ khamitānañca, gamanaṃ taṃ na vijjati.
608正自觉者宣说此语后,息灭了众生内心的热恼。
‘‘Idaṃ vatvāna sambuddho, pariḷāhaṃ vinodayaṃ;
609那时,他在大众面前,升入虚空。
Mahājanassa purato, nabhaṃ abbhuggamī tadā.
610“英雄啊,我因为那个业,沦落到了卑下的境地。
‘‘Tena kammenahaṃ vīra, hīnattaṃ ajjhupāgato;
611超越了那期生命之后,我便进入了无畏之城。
Samatikkamma taṃ jātiṃ, pāvisiṃ abhayaṃ puraṃ.
612大雄啊,那时我虽被烦恼炽烈地燃烧,却能善自安住;
‘‘Tadāpi maṃ mahāvīra, ḍayhamānaṃ susaṇṭhitaṃ;
613你消除了我的炽热苦恼,我便向自生者请求了宽恕。
Pariḷāhaṃ vinodesi, sayambhuñca khamāpayiṃ.
614大雄啊,时至今日,我仍被这三种火所焚烧,
‘‘Ajjāpi maṃ mahāvīra, ḍayhamānaṃ tihaggibhi;
615你为我熄灭了这三种火,令我获得了清凉的寂静。
Nibbāpesi tayo aggī, sītibhāvañca pāpayiṃ.
616具有倾听之耳的人们啊,请来听我言说,
‘‘Yesaṃ sotāvadhānatthi, suṇātha mama bhāsato;
617我将为你解说其中的义理,正如我亲身证见的境界。
Atthaṃ tuyhaṃ pavakkhāmi, yathā diṭṭhaṃ padaṃ mama.
618由于你如此轻视了那位自生者——他内心寂静,入于定中——以此
‘‘Sayambhuṃ taṃ vimānetvā, santacittaṃ samāhitaṃ;
619由于那个业,我今日投生于卑下之趣。
Tena kammenahaṃ ajja, jātomhi nīcayoniyaṃ.
620你们切莫错失时机,因为错过时机之人,必将陷入忧悲。
‘‘Mā vo khaṇaṃ virādhetha, khaṇātītā hi socare;
621你们当于自身利益精进努力,时机已为你们现前呈现。
Sadatthe vāyameyyātha, khaṇo vo paṭipādito.
622对某些人,它是催吐剂;对另一些人,它是泻药。
‘‘Ekaccānañca vamanaṃ, ekaccānaṃ virecanaṃ;
623对一些人而言,它是哈拉哈拉剧毒;对另一些人而言,它却是良药。
Visaṃ halāhalaṃ eke, ekaccānañca osadhaṃ.
624“对于正在行道的人(paṭipannānaṃ),它是催吐剂(vamanaṃ);对于安住在果证上的人(phalaṭṭhānaṃ),它是泻药(virecanaṃ);
‘‘Vamanaṃ paṭipannānaṃ, phalaṭṭhānaṃ virecanaṃ;
625对于已得道果者,它成为良药;对于正在寻求福田者,
Osadhaṃ phalalābhīnaṃ, puññakkhettaṃ gavesinaṃ.
626对于违逆教法者,它犹如哈拉哈拉剧毒;
‘‘Sāsanena viruddhānaṃ, visaṃ halāhalaṃ yathā;
627犹如毒蛇以其毒视便能焚灼此人。
Āsīviso diṭṭhaviso, evaṃ jhāpeti taṃ naraṃ.
628哈拉哈拉毒一经饮下,便断绝命根;
‘‘Sakiṃ pītaṃ halāhalaṃ, uparundhati jīvitaṃ;
629违逆教法之人,将于劫末被燃烧。
Sāsanena virujjhitvā, kappakoṭimhi ḍayhati.
630因忍耐、无害,与具足慈心之故;
‘‘Khantiyā avihiṃsāya, mettacittavatāya ca;
631他度脱含天世间,故你等未曾错过。
Sadevakaṃ so tāreti, tasmā te avirādhiyā.
632于得失间不耽著,于恭敬轻蔑中不动摇;
‘‘Lābhālābhe na sajjanti, sammānanavimānane;
633诸佛犹如大地,故无所违失。
Pathavīsadisā buddhā, tasmā te na virādhiyā.
634无论是对提婆达多与杀人者,还是对盗贼央掘魔罗;
‘‘Devadatte ca vadhake, core aṅgulimālake;
635于罗睺罗与护财象,牟尼于一切众生皆平等。
Rāhule dhanapāle ca, sabbesaṃ samako muni.
636于他们无有嗔恚,于他们无有贪爱生起;
‘‘Etesaṃ paṭigho natthi, rāgomesaṃ na vijjati;
637佛陀于一切众生皆平等,无论对杀人者还是亲生儿。
Sabbesaṃ samako buddho, vadhakassorasassa ca.
638于道旁见彼粪污所弃之袈裟,
‘‘Panthe disvāna kāsāvaṃ, chaḍḍitaṃ mīḷhamakkhitaṃ;
639应于顶上合掌,礼敬彼圣者之帜。
Sirasmiṃ añjaliṃ katvā, vanditabbaṃ isiddhajaṃ.
640诸佛、过去者、现在者、未来者;
‘‘Abbhatītā ca ye buddhā, vattamānā anāgatā;
641依此旗帜而得以清净,因此这些佛陀应受礼敬。
Dhajenānena sujjhanti, tasmā ete namassiyā.
642我以心持守导师的教诫与善律;
‘‘Satthukappaṃ suvinayaṃ, dhāremi hadayenahaṃ;
643我于律常怀礼敬,将恒时安住。
Namassamāno vinayaṃ, viharissāmi sabbadā.
644律是我的住处,律是我站立与经行之处;
‘‘Vinayo āsayo mayhaṃ, vinayo ṭhānacaṅkamaṃ;
645我在律中安居,律是我的行境。
Kappemi vinaye vāsaṃ, vinayo mama gocaro.
646我于律中达到彼岸,于止中也善巧;
‘‘Vinaye pāramippatto, samathe cāpi kovido;
647优波离,这位大雄,礼敬导师的双足。
Upāli taṃ mahāvīra, pāde vandati satthuno.
648我便遍历诸处,从此村至彼村,从此城至彼城。
‘‘So ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ;
649礼敬正自觉者,以及法的善法性。
Namassamāno sambuddhaṃ, dhammassa ca sudhammataṃ.
650我的烦恼已烧尽,……佛陀的教法已成就。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
651在那里,导师亲自让他完整学通了整部律藏。后来,他审理并判决了跋耆迦湿伽罗事(波罗夷78)、阿阇伽事(波罗夷158)、童子迦叶事这三桩案件。导师在每一项判决之后都给予赞叹,并以这三件判案为缘起,将长老确立为持律者中的第一人。后来,在一次布萨日诵巴帝摩卡时,他教导比丘们说:
Tattha hi naṃ satthā sayameva sakalaṃ vinayapiṭakaṃ uggaṇhāpesi. So aparabhāge bhārukacchakavatthuṃ (pārā. 78) ajjukavatthuṃ (pārā. 158) kumārakassapavatthunti imāni tīṇi vatthūni vinicchayi. Satthā ekekasmiṃ vinicchite sādhukāraṃ datvā tayopi vinicchaye aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparabhāge ekasmiṃ uposathadivase pātimokkhuddesasamaye bhikkhū ovadanto –
249二百四十九。
249.
653以信出家,为新学比丘,年纪尚轻;
‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo;
654应亲近那些清净活命、精勤不懈的善友。
Mitte bhajeyya kalyāṇe, suddhājīve atandite.
250二百五十。
250.
656因信出家,既新且少;
‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo;
657比丘住于僧团中,作为智者,应学律藏。
Saṅghasmiṃ viharaṃ bhikkhu, sikkhetha vinayaṃ budho.
251二百五十一。
251.
659由信出家,新出家者,尚为年轻;
‘‘Saddhāya abhinikkhamma, navapabbajito navo;
660于适宜与不适宜事善巧,应无所期待而行。”——他诵出了这三首偈颂;
Kappākappesu kusalo, careyya apurakkhato’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
661其中,「因信」:意为以信为因,并非为了谋生。或者,「因信」是指深信业果与三宝功德后。「出家」:指从在家生活中出离。「新出家者」:指新近出家,即在年轻时便出家。「新」:指在教法的修学上尚属稚嫩、年轻。「应亲近善友,清净活命、不懈怠者」:即应亲近具有“可爱、可敬、可修习者”等(《增支部》7.37)所说特质的善友;他们远离邪命而活命清净,已发勤精进而无懈怠。应以领受其教诫与指导的方式依止他们。「住于僧团中」:指在比丘僧团中,通过履行义务与职责而安住。「应学习律,为智者」:指成为具足觉悟、具足善巧的人后,应学习律藏。因为律是教法的寿命;律住立时,教法便住立。另有人读作“buddho”,其义相同。「于适宜、不适宜事善巧」:指对于适宜与不适宜之事,能依经与随顺经而善巧、敏锐、通达。「无所期待」:指不被渴爱等所驱使,不从任何处有所期待而安住。
Tattha saddhāyāti saddhānimittaṃ, na jīvikatthanti attho. Saddhāyāti vā kammaphalāni ratanattayaguṇañca saddahitvā. Abhinikkhammāti gharāvāsato nikkhamitvā. Navapabbajitoti navo hutvā pabbajito, paṭhamavaye eva pabbajito. Navoti sāsane sikkhāya abhinavo daharo. Mitte bhajeyya kalyāṇe suddhājīve atanditeti ‘‘piyo garu bhāvanīyo’’tiādinā (a. ni. 7.37) vuttalakkhaṇe kalyāṇamitte, micchājīvavivajjanena suddhājīve , āraddhavīriyatāya atandite bhajeyya upasaṅkameyya, tesaṃ ovādānusāsanīpaṭiggahaṇavasena seveyya. Saṅghasmiṃ viharanti saṅghe bhikkhusamūhe vattapaṭivattapūraṇavasena viharanto. Sikkhetha vinayaṃ budhoti bodhañāṇatāsukusalo hutvā vinayapariyattiṃ sikkheyya. Vinayo hi sāsanassa āyu, tasmiṃ ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti. ‘‘Buddho’’ti ca paṭhanti, so evattho. Kappākappesūti kappiyākappiyesu kusalo suttavasena suttānulomavasena ca nipuṇo cheko. Apurakkhatoti na purakkhato taṇhādīhi kutoci purekkhāraṃ apaccāsīsanto hutvā vihareyya.
684《优波离长老偈注释》终。
Upālittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
68512. 《北护长老偈注释》
12. Uttarapālattheragāthāvaṇṇanā
662这是具寿北护长老的偈颂。缘起为何呢?这位长老也曾于过去诸佛处累积善行,在种种生命形态中积聚福业,曾在毗婆尸世尊行经的路上,让人建造了一座桥。他由此福业在天界与人间流转,于此佛出世时,生于舍卫城的婆罗门家,取名北护;长大后,目睹双神变而生起信心,出家修习沙门法。某一天,他因不如理作意,忆念起曾经经历的所缘,生起了欲贪。他当时就像抓捕携赃的小偷一般,立即调伏自心,生起悚惧,以对治的作意镇伏烦恼,进而修观,精勤提升修行,证得阿拉汉果。因此在《譬喻》中这样说:
Paṇḍitaṃ vata maṃ santanti āyasmato uttarapālattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato gamanamagge setuṃ kārāpesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā uttarapāloti laddhanāmo vayappatto yamakapāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karoti. Tassa ekadivasaṃ ayonisomanasikāravasena anubhūtārammaṇaṃ anussarantassa kāmarāgo uppajji. So tāvadeva sahoḍḍhaṃ coraṃ gaṇhanto viya attano cittaṃ niggahetvā saṃvegajāto paṭipakkhamanasikārena kilese vikkhambhetvā vipassanāya kammaṃ karonto bhāvanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.16-20) –
663“当毗婆尸世尊经行时,我当面——
‘‘Vipassino bhagavato, caṅkamantassa sammukhā;
664我净心欢喜,让人建造了那座桥。”
Pasannacitto sumano, setuṃ kārāpayiṃ ahaṃ.
665九十一劫前,我建造了那座桥;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ setuṃ kārayiṃ ahaṃ;
666我不曾再生于恶趣,这就是布施桥梁的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, setudānassidaṃ phalaṃ.
667我的烦恼已烧尽……乃至……已奉行佛陀的教法。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
668证得阿拉汉果后,他省察自己所行的道路,发出狮子吼说:
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sīhanādaṃ nadanto –
252二百五十二。
252.
670我确为智者,堪能思惟义利;
‘‘Paṇḍitaṃ vata maṃ santaṃ, alamatthavicintakaṃ;
671世间的五种欲乐,以迷乱令我沉沦。
Pañca kāmaguṇā loke, sammohā pātayiṃsu maṃ.
253二百五十三。
253.
673我闯入魔罗领域,被坚固之箭深深射中;
‘‘Pakkhando māravisaye, daḷhasallasamappito;
674我得以从死王的罗网中挣脱。
Asakkhiṃ maccurājassa, ahaṃ pāsā pamuccituṃ.
254第二百五十四节。
254.
676我断尽一切欲,摧破一切有;
‘‘Sabbe kāmā pahīnā me, bhavā sabbe padālitā;
677生之轮回已尽,不再有后有。
Vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavo’’ti. –
678他诵出了这三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
679在此,“我虽是智者”一句:意谓我虽具足闻思所成慧,被称为具慧者。“足以思惟义利者”:指能够思惟自他利乐之人,或足以思惟圣教义理之人,或能摧破烦恼、彻见义利之人。因长老已处最后一生,故说此一切。“五种欲功德”:指色等五种欲的成分。“世间”:指这些欲活动之处。“以迷乱”:以迷乱为因,即不如理作意所致;或“迷乱”即是能令人迷乱者。“使我堕落”:他们使我从坚固的状态堕落,亦即对于希求超越世间的我,他们使我堕入世间,这是其含义。
Tattha paṇḍitaṃ vata maṃ santanti sutacintāmayāya paññāya vasena paññāsampannampi nāma maṃ samānaṃ. Alamatthavicintakanti attano ca paresañca atthaṃ hitaṃ vicintetuṃ samatthaṃ, alaṃ vā pariyattaṃ atthassa vicintakaṃ, kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ atthadassinaṃ vā, sabbametaṃ attano antimabhavikatāya thero vadati. Pañca kāmaguṇāti rūpādayo pañca kāmakoṭṭhāsā. Loketi tesaṃ pavattiṭṭhānadassanaṃ. Sammohāti sammohanimittaṃ ayonisomanasikārahetu. Sammohāti vā sammohanā sammohakarā. Pātayiṃsūti dhīrabhāvato pātesuṃ, lokato vā uttaritukāmaṃ maṃ loke pātayiṃsūti attho.
680「闯入」:意为进入。「魔罗的领域」:指烦恼的领域,即烦恼魔的活动处,意思是已受其支配;或指天子魔的统治领域,进入并安住于其中。「被坚箭射中」:指被坚固的箭,或是由坚固之箭所射中,即被贪欲之箭刺穿心脏。「我得以从死王的罗网中解脱」:当以最上道之钳无余拔除贪等箭时,我便从名为贪缚的死王罗网中解脱,由此我令自己获得解脱。
Pakkhandoti anupaviṭṭho. Māravisayeti kilesavisaye kilesamārassa pavattiṭṭhāne, tassa vasaṃ gatoti adhippāyo. Devaputtamārassa vā issariyaṭṭhāne taṃ anupavisitvā ṭhito. Daḷhasallasamappitoti daḷhaṃ thiraṃ, daḷhena vā sallena samappito, rāgasallena hadayaṃ āhacca viddho. Asakkhiṃ maccurājassa, ahaṃ pāsā pamuccitunti aggamaggasaṇḍāsena rāgādisallaṃ anavasesato uddharantoyeva rāgabandhanasaṅkhātā maccurājassa pāsā ahaṃ parimuccituṃ asakkhiṃ, tato attānaṃ pamocesiṃ.
681所以,「所有欲都被我断除,一切有都被粉碎」:意思是,那些依所缘、所依等差别而分为种种的烦恼欲,都通过圣道被我彻底断除。因为当烦恼欲被断除时,事欲也随之被断除。同样地,欲有、业有等一切有,都被道智之剑击碎、摧毁。因为当业有被摧毁时,再生有也就被摧毁了。这样,由于业有被摧毁,轮回已灭尽,如今不再有后有。这层意思前面已经说明。这便是这位长老的记说。
Tato eva ca sabbe kāmā pahīnā me, bhavā sabbe padālitāti vatthārammaṇādibhedena anekabhedabhinnā sabbe kilesakāmā ariyamaggena samucchedavasena mayā pahīnā. Kilesakāmesu hi pahīnesu vatthukāmāpi pahīnā eva honti. Tathā kāmabhavakammabhavādayo bhavā sabbe maggañāṇāsinā padālitā viddhaṃsitā. Kammabhavesu hi padālitesu upapattibhavā padālitā eva honti. Evaṃ kammabhavānaṃ padālitattā eva vikkhīṇo jātisaṃsāro, natthi dāni punabbhavoti. Tassattho heṭṭhā vuttoyeva. Idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi.
706《优陀罗波罗长老偈》的注释结束。
Uttarapālattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
70713. 《阿毗浮长老偈》的注释
13. Abhibhūtattheragāthāvaṇṇanā
682「请听,所有亲属们」等偈颂,是尊者阿毗浮长老所说。他出家的因缘是怎样的呢?这位长老也曾于过去诸佛处修习,在每一生中积累福德。在毗舍婆佛的时代,他出生于一个良善的家庭,成年后,由于亲近了这样一位善知识,对佛陀的教法生起了清净的信心。在彼世尊般涅槃时,大众争相迎取佛舍利,而他却率先用香水浇灭了荼毗的柴堆。凭借这一福德之业,他在天界与人间流转,到此佛出世时,他出生于韦吒普城的王族,得名“阿毗浮”。父亲去世后,他继承了王位。那时世尊正在各处游行教化,次第来到这座城。国王听说“世尊已来到我的城中”,便前去世尊跟前闻法,第二天又举办了盛大的布施。世尊受食之后,随顺国王的心意做了随喜,并为他详细宣说法义。国王闻法后生起净信,舍弃王位出家修行,最终证得阿拉汉果。正如《譬喻经》(《长老譬喻》2.47.11-15)中所说的那样:
Suṇāthañātayo sabbeti āyasmato abhibhūtattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto tādisena kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasanno ahosi. So satthari parinibbute tassa dhātuṃ gahetuṃ mahājane ussāhaṃ karonte sayaṃ sabbapaṭhamaṃ gandhodakena citakaṃ nibbāpesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde veṭhapuranagare rājakule nibbattitvā abhibhūtoti laddhanāmo pitu accayena rajjaṃ kāreti. Tasmiñca samaye bhagavā janapadacārikaṃ caranto anupubbena taṃ nagaraṃ pāpuṇi. Tato so rājā ‘‘bhagavā kira mama nagaraṃ anuppatto’’ti sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā dutiyadivase mahādānaṃ pavattesi. Bhagavā bhuttāvī tassa rañño ajjhāsayānurūpaṃ anumodanaṃ karontoyeva vitthārato dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvā laddhappasādo rajjaṃ pahāya pabbajitvā arahattaṃ sacchākāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.11-15) –
683当大仙人毗舍婆佛的遗体正在火化时,
‘‘Dayhamāne sarīramhi, vessabhussa mahesino;
684我取来香汤,浇灭了那薪堆。
Gandhodakaṃ gahetvāna, citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ.
685从那时至今三十一劫,我浇灭了那薪堆;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ;
686我不曾经历恶趣,这就是香水布施的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, gandhodakassidaṃ phalaṃ.
687我的烦恼已烧尽……佛陀的教法已奉行。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
688然而,当他证得阿拉汉果,安住于解脱之乐时,他的亲属、大臣、随从、市民及乡民——所有人齐聚一处,悲叹道:'尊者,您为何使我们成孤露而出家了呢?'长老见到这些以亲属为首的人们正在悲叹,便藉由阐明自己出家的缘由而为他们说法,如此说道:
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharante tasmiṃ tassa ñātakā amaccā pārisajjā nāgarā jānapadāti sabbe samāgantvā, ‘‘bhante, kasmā tvaṃ amhe anāthe katvā pabbajito’’ti parideviṃsu. Thero te ñātipamukhe manusse paridevante disvā tesaṃ attano pabbajjakāraṇavibhāvanamukhena dhammaṃ kathento –
255二五五
255.
690诸位亲眷,齐聚此处者,请听我说;
‘‘Suṇātha ñātayo sabbe, yāvantettha samāgatā;
691我将为你们开示法义:再再受生,即是苦。
Dhammaṃ vo desayissāmi, dukkhā jāti punappunaṃ.
256二五六
256.
693开始吧,前进吧,全心投入佛陀的教法;
‘‘Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane;
694驱散死神的军队,如同雄象摧毁芦苇搭成的棚屋。
Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.
257二百五十七。
257.
696Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati;(凡于此法律中,不放逸而住者,)
‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati;
697Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī”ti. – tisso gāthā abhāsi;(舍断生与轮回,将作苦之终结。”——他说了这三首偈颂。)
Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
698此处,suṇātha 意为“请听、注意”,即放下散乱,以耳门专注听取我今将说之法。Ñātayo 是以亲族为首,用来称呼全体,故说“所有聚集于此者”,意指那些在此集会中,或为我的出家而聚集的所有人。
Tattha suṇāthāti nisāmetha, idāni mayā vuccamānaṃ ohitasotā sotadvārānusārena upadhārethāti attho. Ñātayoti ñātī pamukhe katvā tesaṃ sabbesaṃ ālapanaṃ, tenāha ‘‘sabbe yāvantettha samāgatā’’ti, yāvanto yattakā ettha samāgame, etissaṃ vā mama pabbajjāya samāgatāti attho.
699如今,基于 suṇātha 这句劝听之语,他先允诺“我将为你们说法”,随即以“生是苦,重复又重复”等开始宣说。其中,dukkhā jāti punappunaṃ:所谓生,由于它是种种苦——以入胎等为根本、以衰老等为差别——的依止处,故为苦;而这种生一再地生起,则尤为痛苦。
Idāni yaṃ sandhāya ‘‘suṇāthā’’ti savanāṇattikavacanaṃ kataṃ, taṃ ‘‘dhammaṃ vo desayissāmī’’ti paṭijānitvā ‘‘dukkhā jāti punappuna’’ntiādinā desetuṃ ārabhi. Tattha dukkhā jāti punappunanti jāti nāmesā gabbhokkantimūlakādibhedassa jarādibhedassa ca anekavihitassa dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato dukkhā. Sā punappunaṃ pavattamānā ativiya dukkhā.
700为显示应当努力超越这种生,他说了 ārambhatha 等语。其中,ārambhatha 是发起名为“发勤界”的精进;nikkamatha 是由于出离了懈怠,而发起更进一步的、名为“出离界”的精进。yuñjatha buddhasāsane:那些依止戒律仪、守护根门、饮食知量、正念正知而安住的人,通过实行警寤策励,便能成就发勤界与出离界。因此,你们应当成为那样的人,然后全心投入止观,或投入增上戒学等所摄的世尊教法。如此行道的人,死王虽以三界之主的威势令众生随其支配,他的军队却是无力而虚弱的。你们应当像一头具足神力的雄象,在顷刻间摧毁芦苇所造房屋那样,驱散、粉碎、破坏那烦恼的聚合。这便是 dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro 的意思。
Tassā pana jātiyā samatikkamanatthaṃ ussāho karaṇīyoti dassento āha ‘‘ārambhathā’’tiādi. Tattha ārambhathāti ārambhadhātusaṅkhātaṃ vīriyaṃ karotha. Nikkamathāti kosajjapakkhato nikkhantattā nikkamadhātusaṅkhātaṃ taduttariṃ vīriyaṃ karotha. Yuñjatha buddhasāsaneti yasmā sīlasaṃvaro indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā satisampajaññanti imesu dhammesu patiṭṭhitānaṃ jāgariyānuyogavasena ārambhanikkamadhātuyo sampajjanti, tasmā tathābhūtā samathavipassanāsaṅkhāte adhisīlasikkhādisaṅkhāte vā bhagavato sāsane yuttappayuttā hotha. Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaroti evaṃ paṭipajjantā ca tedhātuissarassa maccurājassa vasaṃ satte netīti tassa senāsaṅkhātaṃ abalaṃ dubbalaṃ yathā nāma thāmabalūpapanno kuñjaro naḷehi kataṃ agāraṃ khaṇeneva viddhaṃseti, evameva kilesagaṇaṃ dhunātha vidhamatha viddhaṃsethāti attho.
701再者,为了阐明:在佛陀教法中如此精勤之人,必能超越生苦,他宣说了以“yo imasmiṃ”开头的第三首偈颂。此偈含义甚易明了。
Evaṃ pana buddhasāsane ussāhaṃ karontassa ekaṃsiko jātidukkhassa samatikkamoti dassento ‘‘yo imasmi’’ntiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Taṃ suviññeyyameva.
728《阿毗浮长老偈》注释结束。
Abhibhūtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
72914. 《乔达摩长老偈》的注释
14. Gotamattheragāthāvaṇṇanā
702题为“流转”的偈颂,是尊者乔达摩长老所说。其缘起如何呢?据说,这位长老在过去诸佛时种下广大善根,于种种生命中广修福业。当尸弃世尊般涅槃后,天人众正供养其荼毗堆时,他以八朵瞻波花供养了荼毗堆。凭借此福业,他在天人与人间流转,值此佛陀出世之时,诞生于释迦王族,依族姓得名为“乔达摩”。他长大后,在导师的亲族集会中得生净信,出家后修习观业,证得了六种神通。此事在《譬喻经》(Ap. thera 2.47.6‑10)中如此记载:
Saṃsaranti āyasmato gotamattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto sikhimhi bhagavati parinibbute tassa citakaṃ devamanussesu pūjentesu aṭṭhahi campakapupphehi citakaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbattitvā gotamoti gottavaseneva abhilakkhitanāmo vayappatto satthu ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.6-10) –
703“世间之亲族,尸弃世尊身,
‘‘Jhāyamānassa bhagavato, sikhino lokabandhuno;
704我以八朵瞻波花,供奉于柴堆之上。」
Aṭṭha campakapupphāni, citakaṃ abhiropayiṃ.
705距今三十一劫前,我曾供养花,
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ;
706从此再不知恶道,这就是供养柴堆的果报。」
Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ.
707我的烦恼已烧尽……(中略)……已圆成佛陀的教法。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
708他证得六神通后,安住于解脱之乐。一日,亲属们问他:“尊者,您为何舍弃我们而出家呢?”为作开示,他宣说自己于轮回中所经历之苦,以及如今所证得的涅槃之乐,说出如下偈颂:
Chaḷabhiñño pana hutvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ ñātakehi ‘‘kasmā, bhante, amhe pahāya pabbajito’’ti puṭṭho saṃsāre attanā anubhūtadukkhañceva idāni adhigataṃ nibbānasukhañca pakāsento –
258二百五十八。
258.
710于轮回流转中,我堕入地狱,又复再三投生饿鬼界;
‘‘Saṃsarañhi nirayaṃ agacchissaṃ, petalokamagamaṃ punappunaṃ;
711于畜生道亦备受诸苦,久远以来,我处于种种形态之中。
Dukkhamamhipi tiracchānayoniyaṃ, nekadhā hi vusitaṃ ciraṃ mayā.
259二百五十九。
259.
713虽也曾得人身,我却一再往生天界;
‘‘Mānusopi ca bhavobhirādhito, saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakiṃ;
714也生于色界、无色界,安住于非想非非想处与无想处。
Rūpadhātusu arūpadhātusu, nevasaññisu asaññisuṭṭhitaṃ.
260二百六十。
260.
716诸有已被善知为无坚实、有为、动摇、受驱迫;
‘‘Sambhavā suviditā asārakā, saṅkhatā pacalitā saderitā;
717了知那广大有为之生起后,具念者唯证寂静。
Taṃ viditvā mahamahattasambhavaṃ, santimeva satimā samajjhaga’’nti. –
718他以这三首偈颂为他们开示了法。
Tīhi gāthāhi tesaṃ dhammaṃ desesi.
719其中,「流转」是指:在无始的轮回中流转,因业与烦恼而在五趣中随死生辗转不断地迁流,这就是它的意思。"Hi"只是一个语助词。「将赴地狱」是指:以结生的方式进入等活等八种大地狱,以及火炭等十六种近边地狱。「再三」在这里也应同样理解。「饿鬼界」是指:饿鬼界,即以饥渴等为差别的鬼身,这就是它的意思。「去」是指:以结生的方式进入、投生。「再三」是指:辗转不断。「而于我处有苦」:由于相互间锐利的鞭笞、棒击等难忍之苦,这是性别颠倒的说法。「于畜生道」是指:在鸟类、兽类等种种畜生道中。「多种且长久」:诸如骆驼、牛、驴等,以及乌鸦、鹤、鹰等,以多种……
Tattha saṃsaranti anādimati saṃsāre saṃsaranto kammakilesehi pañcasu gatīsu cavanupapātavasena aparāparaṃ saṃsarantoti attho. Hīti nipātamattaṃ. Nirayaṃ agacchissanti sañjīvādikaṃ aṭṭhavidhaṃ mahānirayaṃ, kukkuḷādikaṃ soḷasavidhaṃ ussadanirayañca paṭisandhivasena upagacchiṃ . ‘‘Punappuna’’nti idaṃ idhāpi ānetabbaṃ . Petalokanti pettivisayaṃ, khuppipāsādibhedaṃ petattabhāvanti attho. Agamanti paṭisandhivasena upagacchiṃ upapajjiṃ. Punappunanti aparāparaṃ. Dukkhamamhipīti aññamaññaṃ tikhiṇakasāpatodābhighātādidukkhehi dussahāyapi. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ ‘‘dukkhamamhipī’’ti. Tiracchānayoniyanti migapakkhiādibhedāya tiracchānayoniyaṃ. Nekadhā hīti oṭṭhagoṇagadrabhādivasena ceva kākabalākakulalādivasena ca anekappakāraṃ anekavārañca ciraṃ dīghamaddhānaṃ mayā vusitaṃ niccaṃ utrastamānasatādivasena dukkhaṃ anubhūtaṃ. Tiracchānayoniyaṃ nibbattasatto mahāmūḷhatāya cirataraṃ tattheva aparāparaṃ parivattatīti dassanatthaṃ idha ‘‘cira’’nti vuttaṃ.
720「而且人身也是由有而成就」:人身也是由我以那样的善业和合而成就、完成、获得的。此处应引述《盲龟浮木譬喻经》。至于「我屡屡前往天身」:即被称为天趣的欲界天身,我屡屡、偶尔以投生的方式前往。「于色界」:在以凡夫有顶为究竟的色有中。「于无色界」:在无色有中。「在非想非非想处者、无想者中住立」:不仅是在色界与无色界的有想者中,而且我还在非想非非想处者和无想者中投生而住立——应当这样来结合理解。此处以「非想非非想处者」一词摄取了非想非非想处有。虽然这两个有已经被色界、无色界的总摄所涵盖,但为了显示那些外道对这里起常想与解脱想,而这种想是邪谬的,所以特别分别摄取,应当这样来看待。
Mānusopi ca bhavobhirādhitoti manussattabhāvopi mayā tādisena kusalakammunā samavāyena abhirādhito sādhito adhigato. Kāṇakacchapopamasuttamettha (ma. ni. 3.252; saṃ. ni. 5.1117) udāharitabbaṃ. Saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakinti saggagatisaṅkhātaṃ kāmāvacaradevakāyaṃ sakiṃ sakiṃ kadāci kadāci upapajjanavasena agacchiṃ. Rūpadhātusūti puthujjanabhavaggapariyosānesu rūpabhavesu arūpadhātusūti arūpabhavesu. Nevasaññisu asaññisuṭṭhitanti rūpārūpadhātūsu ca na kevalaṃ saññīsu eva, atha kho nevasaññīnāsaññīsu asaññīsu ca upapajja ṭhitaṃ mayāti ānetvā yojetabbaṃ. Nevasaññiggahaṇena hettha nevasaññīnāsaññībhavo gahito. Yadipime dve bhavā rūpārūpadhātuggahaṇeneva gayhanti, ye pana ito bāhirakā tattha niccasaññino bhavavimokkhasaññino ca, tesaṃ tassā saññāya micchābhāvadassanatthaṃ visuṃ gahitāti daṭṭhabbaṃ.
721如此,以两首偈颂显示:由于有的根本未被切断,自己在无始轮回中经历了流转之苦;现在,为了显示通过断除它而经历的还灭之乐,便宣说第三首偈颂:「诸有」等。其中,「诸有」是指「有」。因为欲有等正是藉由因缘和合而存在的,所以此处称为「诸有」。「被善知」是指以伴随观智的道智而善知。「无坚实」等是显示它们被认知的样相。其中,「无坚实」是指远离了常坚实等坚实。「有为」是指由诸缘共同、和合而造作的。「动摇」:正因为是有为的,所以由生、老等各方面而动摇,不坚固。「恒常被驱迫」是指在一切时中恒常被坏灭所驱迫,意思是短暂、趋向坏灭、易碎。「了知彼……自所生者」:即如前所述的有为体性,是自所生的、依存于自身而不依存于自在天等其他因缘的,我以遍知现观的方式了知它之后,对于那与之对……
Evaṃ dvīhi gāthāhi bhavamūlassa anupacchinnattā anādimati saṃsāre attano vaṭṭadukkhānubhavaṃ dassetvā idāni tadupacchedena vivaṭṭasukhānubhavaṃ dassento ‘‘sambhavā’’tiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Tattha sambhavāti bhavā. Kāmabhavādayo eva hi hetupaccayasamavāyena bhavantīti idha sambhavāti vuttā. Suviditāti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya suṭṭhu viditā. Asārakātiādi tesaṃ viditākāradassanaṃ. Tattha asārakāti niccasārādisārarahitā. Saṅkhatāti samecca sambhuyya paccayehi katā. Pacalitāti saṅkhatattā eva uppādajarādīhi pakārato calitā anavaṭṭhitā. Saderitāti sadā sabbakālaṃ bhaṅgena eritā, ittarā bhaṅgagāmino pabhaṅgunoti attho. Taṃ viditvāmahamattasambhavanti taṃ yathāvuttaṃ saṅkhatasabhāvaṃ attasambhavaṃ attani sambhūtaṃ attāyattaṃ issarādivasena aparāyattaṃ pariññābhisamayavasena ahaṃ viditvā tappaṭipakkhabhūtaṃ santimeva nibbānameva maggapaññāsatiyā satimā hutvā samajjhagaṃ adhigacchiṃ ariyamaggabhāvanāya anuppattoti. Evaṃ thero ñātakānaṃ dhammadesanāmukhena aññaṃ byākāsi.
750《乔达摩长老偈注》结束。
Gotamattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
751十五.《哈利塔长老偈注》
15. Hāritattheragāthāvaṇṇanā
722“凡先前应作的”:此为具寿哈利塔长老的偈。缘起如何?他亦生于莲华上佛的时代,托生良家,及至明理之年,恰逢导师般涅槃,众人正为佛塔举行供养,他便以香作供养。以此善业,流转于天界人间,至现今佛陀出世时,于舍卫城的婆罗门家出生,取名哈利塔。成年后,他依仗种姓而生骄慢,常以贱民之称轻蔑他人。后往比丘处听法,生净信而出家,然因长久习染,仍未舍弃贱民之语。后有一日,于导师座前听法,心生悚惧,遂修习观,审视自心行处,见自身被慢与掉举所持,断除后精勤增上观,证得阿拉汉果。如《行藏》(《长老行藏》2.46.63-67)中所说:
Yo pubbe karaṇīyānīti āyasmato hāritattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute tassa citakapūjāya kayiramānāya gandhena pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā hāritoti laddhanāmo vayappatto jātimānaṃ nissāya aññe vasalavādena samudācarati. So bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitopi ciraparicitattā vasalasamudācāraṃ na vissajji. Athekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ sutvā sañjātasaṃvego vipassanaṃ paṭṭhapetvā attano cittappavattiṃ upaparikkhanto mānuddhaccaviggahitataṃ disvā taṃ pahāya vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.46.63-67) –
723当薪堆架起,种种香悉皆集取之时,
‘‘Citāsu kurumānāsu, nānāgandhe samāhaṭe;
724我心净信喜悦,奉一捧香而行供养。
Pasannacitto sumano, gandhamuṭṭhimapūjayiṃ.
725从那以后的十万劫中,我都不曾记起恶趣,这便是供养柴堆的果报。
‘‘Satasahassito kappe, citakaṃ yamapūjayiṃ;
726从那以后的十万劫中,我都不曾记起恶趣,这便是供养柴堆的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ.
727我的烦恼已悉皆烧尽……(中略)……佛陀的教法已得完成。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
728成为阿拉汉后,他体验解脱之乐,便以“凡是先应做者”等三首偈颂,借教诫比丘们的方式宣告自己的证悟。这些偈颂的义理,前面已作解释。
Arahā pana hutvā vimuttisukhaṃ anubhavanto ‘‘yo pubbe karaṇīyānī’’tiādinā tīhi gāthāhi bhikkhūnaṃ ovādadānamukhena aññaṃ byākāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.
759《哈利塔长老偈注释》结束。
Hāritattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
760第16. 维玛喇长老偈的注释
16. Vimalattheragāthāvaṇṇanā
729以“恶友”开头的偈颂,属于尊者维玛喇长老。其缘起如下:他同样在过去诸佛处累积善行,生生世世积累导向解脱的福德。莲花上佛世尊时,他生于良家,长大成人时,导师已般涅槃。在善作嬉戏等日子过后,近事男们抬着导师的遗体前往荼毗处,他忆念导师的功德,心生净信,以善意花供养。凭此福业,他辗转于天界与人界,直到此佛出世时,生于波罗奈城的婆罗门家,取名维玛喇。长大后,他依止索玛蜜塔长老,在教法中出家,并在长老的鼓励下修习观,不久证得阿拉汉果。因此,《譬喻经》中如此记载(《譬喻经》〈长老偈〉第2.46章58-62偈)。
Pāpamitteti āyasmato vimalattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute sādhukīḷanadivasesu vītivattesu satthu sarīraṃ gahetvā upāsakesu jhāpanaṭṭhānaṃ gacchantesu satthu guṇe āvajjitvā pasannamānaso sumanapupphehi pūjamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde bārāṇasiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā vimaloti laddhanāmo vayappatto somamittattheraṃ nissāya sāsane pabbajitvā teneva ussāhito vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.46.58-62) –
730遗体搬出之际,鼓声鸣响之时,我心净信,清净喜悦,以善意花作供养。
‘‘Nīharante sarīramhi, vajjamānāsu bherisu;
731我以清净心、喜悦意,供养了铁力木花。
Pasannacitto sumano, paṭṭipupphamapūjayiṃ.
732从十万劫前,我即以花供养。
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ;
733我不曾记得恶趣,这就是身供养的果报。
Duggatiṃ nābhijānāmi, dehapūjāyidaṃ phalaṃ.
734二百六十四。
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
735证得阿拉汉果后,他教导同伴比丘道:
Arahattaṃ pana patvā attano sahāyassa bhikkhussa ovādaṃ dento –
264264.
264.
737应该避开「恶友」(指品行恶劣、引人作恶的朋友),亲近「最上的补特伽罗」(指最卓越、最优秀的人)。
‘‘Pāpamitte vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ;
738为了希望获得「不动之乐」(安稳不变、恒久的快乐),应当安住在他的「教诫」(教导、训诫)之中。
Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ.
265265.
265.
740犹如依附小块木头,在大海中沉没;
‘‘Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave;
741同样,亲近「懈怠者」(懒惰、不精进的人),即使「善活命者」(行为端正、过着善良生活的人)也会沉没;
Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati;
742因此,应当远离懈怠、精进低劣之人。
Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.
266266.
266.
744与远离的圣者们、精勤的禅修者
‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi;
745应常与精进不懈的智者共住。
Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti. –
746他宣说了三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
747其中,“恶友”是指不善知识、非善人、精进低劣者。“远离”是指以不交往的方式远远避开。“应亲近最上人”是指应亲近善士、智者、善知识,以接受教诫与教导的方式去依止。“于他的教诫中应住立”是指在这位善知识的教诫与教导中,按照所教导的那样去实践而安住。“希望者”是指希求的人。“不动之乐”是指涅槃乐与果乐。因为那种乐是不动摇的,所以称为“不动”。其余内容的意义与前面所说相同。
Tattha pāpamitteti akalyāṇamitte asappurise hīnavīriye. Vivajjetvāti taṃ abhajanavasena dūrato vajjetvā. Bhajeyyuttamapuggalanti sappurisaṃ paṇḍitaṃ kalyāṇamittaṃ ovādānusāsanīgahaṇavasena seveyya. Ovāde cassa tiṭṭheyyāti assa kalyāṇamittassa ovāde anusiṭṭhiyaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjanavasena tiṭṭheyya. Patthentoti ākaṅkhanto. Acalaṃ sukhanti nibbānasukhaṃ phalasukhañca. Tampi hi akuppabhāvato ‘‘acala’’nti vuccati. Sesaṃ vuttatthameva.
780维玛喇长老偈颂注释结束。
Vimalattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
781三集注释结束。
Tikanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
782第一部分结束。
Paṭhamo bhāgo niṭṭhito.