← 文献总目录

21. 杂品义注

s0502a.att20 · 静态文献页 · 158 段 · 打开交互阅读器

1第二十品 道品
20. Maggavaggo
21. 五百位比丘的事
1. Pañcasatabhikkhuvatthu
1这首以“八支道”开头的偈颂的开示,是导师住在祇园时,针对五百位比丘而说的。
Maggānaṭṭhaṅgikoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi.
2据说,当导师在各地游行之后再次回到舍卫城时,那些比丘坐在集会堂里,谈论自己走过的道路,他们说:‘从某某村到某某村的路是平坦的,某某村的路是不平坦的,碎石多,没有碎石’等等。导师知道他们具有证得阿拉汉果的因缘,于是来到那里,在铺好的座位上坐下,问道:‘比丘们,你们现在聚在一起讨论什么话题呢?’他们回答说:‘我们在谈论道路。’导师便说:‘比丘们,这是外部的道路。作为一个比丘,应该致力于圣道。这样修行的比丘,就能从一切苦中解脱。’说完之后,导师宣说了以下偈颂——
Te kira satthari janapadacārikaṃ caritvā puna sāvatthiṃ āgate upaṭṭhānasālāya nisīditvā ‘‘asukagāmato asukagāmassa maggo samo, asukagāmassa maggo visamo, sasakkharo, asakkharo’’tiādinā nayena attano vicaritamaggaṃ ārabbha maggakathaṃ kathesuṃ. Satthā tesaṃ arahattassūpanissayaṃ disvā taṃ ṭhānaṃ āgantvā paññattāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, ayaṃ bāhirakamaggo, bhikkhunā nāma ariyamagge kammaṃ kātuṃ vaṭṭati, evañhi karonto bhikkhu sabbadukkhā pamuccatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
273273.
273.
4在一切道中,八支道最殊胜;在一切谛中,四谛最殊胜;
‘‘Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā;
5在一切法中,离贪最殊胜;在一切两足者中,具眼者最殊胜。
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā.
274274.
274.
7这就是唯一的道路,没有别的,为了见的清净;
‘‘Eseva maggo natthañño, dassanassa visuddhiyā;
8你们应当遵循这条道路,这是魔罗的迷惑。
Etañhi tumhe paṭipajjatha, mārassetaṃ pamohanaṃ.
275二百七十五。
275.
10你们如果沿着这条道路修行,就能终结痛苦。
‘‘Etañhi tumhe paṭipannā, dukkhassantaṃ karissatha;
11我已经向你们指明了这条道路,它能让你们彻底了知以后,拔除箭刺。
Akkhāto vo mayā maggo, aññāya sallakantanaṃ.
276二百七十六。
276.
13你们应当做的,就是精勤努力;如来只是宣说道路的人;
‘‘Tumhehi kiccamātappaṃ, akkhātāro tathāgatā;
14那些依道修行的人,那些修习禅那的人,将会从魔罗的束缚中获得解脱。
Paṭipannā pamokkhanti, jhāyino mārabandhanā’’ti.
15其中,「八支道」指的是:无论是胫道等世间道路,还是六十二种恶见之道,对于这一切道来说,以正见等八支来摧破邪见等八种,以灭为所缘,在四圣谛中成就遍知苦等作用,这样的八支道最殊胜、最上。「四谛之句」指的是:无论是出自“应说真实语,不应忿怒”(《法句》224)的离妄语等真实语,或是“真实的婆罗门、真实的刹帝利”等类别的世俗谛,或是“唯此是真实,其余皆虚妄”(《法集论》1144;《中部·根本五十经》2.187-188)之类的见谛,或是“苦圣谛”等类别的究竟谛,对于这一切谛,基于应遍知、应证得、应断除、应修习以及同一通达、如实通达的意义,苦圣谛等四句被称为最胜。「离贪是诸法中最胜」:依据“诸比丘,无论是有为法还是无为法,离贪在其中被称为最上”(《如是语》90;《增支部》4.34)的说法,在一切法中,名为涅槃的离贪最胜。「于两足者中具眼者」:在所有天、人等类别的两足者中,具足五眼的如来才是真正的最胜。这里的“ca”字表示会集的意思,即把无色法也涵盖进来。因此,即使是对无色法而言,如来也是最胜、最上的。
Tattha maggānaṭṭhaṅgikoti jaṅghamaggādayo vā hontu dvāsaṭṭhi diṭṭhigatamaggā vā, tesaṃ sabbesampi maggānaṃ sammādiṭṭhiādīhi aṭṭhahi aṅgehi micchādiṭṭhiādīnaṃ aṭṭhannaṃ pahānaṃ karonto nirodhaṃ ārammaṇaṃ katvā catūsupi saccesu dukkhaparijānanādikiccaṃ sādhayamāno aṭṭhaṅgiko maggo seṭṭho uttamo. Saccānaṃ caturo padāti ‘‘saccaṃ bhaṇe na kujjheyyā’’ti (dha. pa. 224) āgataṃ vacīsaccaṃ vā hotu, ‘‘sacco brāhmaṇo sacco khattiyo’’tiādibhedaṃ sammutisaccaṃ vā ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti (dha. sa. 1144; ma. ni. 2.187-188) diṭṭhisaccaṃ vā ‘‘dukkhaṃ ariyasacca’’ntiādibhedaṃ paramatthasaccaṃ vā hotu, sabbesampi imesaṃ saccānaṃ parijānitabbaṭṭhena sacchikātabbaṭṭhena pahātabbaṭṭhena bhāvetabbaṭṭhena ekapaṭivedhaṭṭhena ca tathapaṭivedhaṭṭhena ca dukkhaṃ ariyasaccantiādayo caturo padā seṭṭhā nāma. Virāgo seṭṭho dhammānanti ‘‘yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (itivu. 90; a. ni. 4.34) vacanato sabbadhammānaṃ nibbānasaṅkhāto virāgo seṭṭho. Dvipadānañca cakkhumāti sabbesaṃ devamanussādibhedānaṃ dvipadānaṃ pañcahi cakkhūhi cakkhumā tathāgatova seṭṭho. Ca-saddo sampiṇḍanattho, arūpadhamme sampiṇḍeti. Tasmā arūpadhammānampi tathāgato seṭṭho uttamo.
16「为见清净」:指为了那道果见的清净,我所说的“最胜”就是这个道,并没有别的。 「因此你们」:所以你们应当只行道。 「此为魔之醉幻」:这是指魔的迷惑、魔的翻搅。 「苦之边际」:即将整个轮转之苦的终结、界限,你们将能做到。 「已知而拔除箭刺」:这条道能够割断、粉碎、拔除贪等箭刺,我不是凭传闻等而是亲证之后开示的,现在你们为了证得它,应当用称为“热勤”的、为断烦恼的精进,也就是正勤精进来用功。因为如来纯粹是宣说者。因此,依靠这样的宣说,那些以两种禅那修习的人,将从叫做三地轮转的魔缚中解脱,这就是它的意思。
Dassanassa visuddhiyāti maggaphaladassanassa visuddhatthaṃ yo mayā ‘‘seṭṭho’’ti vutto, esova maggo, natthañño. Etañhi tumheti tasmā tumhe etameva paṭipajjatha. Mārassetaṃ pamohananti etaṃ māramohanaṃ māramanthananti vuccati. Dukkhassantanti sakalassapi vaṭṭadukkhassa antaṃ paricchedaṃ karissathāti attho. Aññāya sallakantananti rāgasallādīnaṃ kantanaṃ nimmathanaṃ abbūhaṇaṃ etaṃ maggaṃ, mayā vinā anussavādīhi attapaccakkhato ñatvāva ayaṃ maggo akkhāto, idāni tumhehi kilesānaṃ ātāpanena ‘‘ātappa’’nti saṅkhaṃ gataṃ tassa adhigamatthāya sammappadhānavīriyaṃ kiccaṃ karaṇīyaṃ. Kevalañhi akkhātārova tathāgatā. Tasmā tehi akkhātavasena ye paṭipannā dvīhi jhānehi jhāyino, te tebhūmakavaṭṭasaṅkhātā mārabandhanā pamokkhantīti attho.
17开示结束时,那些比丘证得了阿拉汉果,即使对已经到达的人,这次的法谈也是有益的。
Desanāvasāne te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
20第一:五百比丘的事。
Pañcasatabhikkhuvatthu paṭhamaṃ.
21第二:无常相的事。
2. Aniccalakkhaṇavatthu
18世尊住在祇园时,针对五百比丘,开示了“一切诸行无常”的法语。
Sabbesaṅkhārā aniccāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi.
19据说,他们从大师那儿领受业处后,前往森林精进努力,却没有证得阿拉汉果,于是想:“我们应该更进一步专精地学习业处。”便回到大师身边。大师思量:“什么对他们合适呢?”他想到:“这些比丘在迦叶佛时曾用两万年致力于无常相,因此只为说一首关于无常相的偈颂就够了。”于是说:“诸比丘,在欲有等一切处,所有诸行由于生起即坏灭的本质,确实是无常的。”随后说出这首偈颂——
Te kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā gantvā araññe vāyamantāpi arahattaṃ appatvā ‘‘visesetvā kammaṭṭhānaṃ uggaṇhissāmā’’ti satthu santikaṃ āgamiṃsu. Satthā ‘‘kiṃ nu kho imesaṃ sappāya’’nti vīmaṃsanto ‘‘ime kassapabuddhakāle vīsati vassasahassāni aniccalakkhaṇe anuyuñjiṃsu, tasmā aniccalakkhaṇeneva tesaṃ ekaṃ gāthaṃ desetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā, ‘‘bhikkhave, kāmabhavādīsu sabbepi saṅkhārā hutvā abhāvaṭṭhena aniccā evā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
277二百七十七。
277.
21「一切行都是无常的」——当人以智慧观照到这一点时,
‘‘Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati;
22就会对苦生起厌离,这就是清净之道。
Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti.
23在此偈中,「一切行」就是指在欲有等生存领域里生起的诸蕴,因为它们就在各自生起之处坏灭,所以称为「无常」。当人们用「观」的智慧去观见时,便会对这执取蕴所带来的苦感到「厌离」;厌离的人通过遍知苦等方式,通达了四圣谛。而「这是清净之道」的意思是:为了清净、为了洁净,这就是那条道路。
Tattha sabbe saṅkhārāti kāmabhavādīsu uppannā khandhā tattha tattheva nirujjhanato aniccāti yadā vipassanāpaññāya passati, atha imasmiṃ khandhapariharaṇadukkhe nibbindati, nibbindanto dukkhaparijānanādivasena saccāni paṭivijjhati. Esa maggo visuddhiyāti visuddhatthāya vodānatthāya esa maggoti attho.
24开示结束时,那些比丘都证得了阿拉汉果,在场的会众也都从这次说法中获得了真实的利益。
Desanāvasāne te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu, sampattaparisānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
29无常相的故事第二。
Aniccalakkhaṇavatthu dutiyaṃ.
30第三 苦相的故事
3. Dukkhalakkhaṇavatthu
25第二首偈颂的情形也与此相同。当时,世尊知道那些比丘已致力于修习苦相后,便说:“比丘们,一切蕴从逼迫的意义上说,全都是苦。”接着就诵出了这个偈颂——
Dutiyagāthāyapi evarūpameva vatthu. Tadā hi bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ dukkhalakkhaṇe katābhiyogabhāvaṃ ñatvā, ‘‘bhikkhave, sabbepi khandhā paṭipīḷanaṭṭhena dukkhā evā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
278二七八。
278.
27“一切行都是苦”,当用慧来观照时,
‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhāti, yadā paññāya passati;
28就会对苦厌离,这是清净之道。”
Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti.
29在这里,「苦」指以逼迫为苦。其余的同前面所说一样。
Tattha dukkhāti paṭipīḷanaṭṭhena dukkhā. Sesaṃ purimasadisameva.
36苦相的故事第三。
Dukkhalakkhaṇavatthu tatiyaṃ.
37无我相的故事第四。
4. Anattalakkhaṇavatthu
30第三首偈颂也是同样的道理。只是在这里,世尊知道那些比丘之前已致力于修习无我相后,便说:“比丘们,一切蕴从不可支配的意义上说,全都是无我。”说完后,世尊诵出了这首偈颂:
Tatiyagāthāyapi eseva nayo. Kevalañhi ettha bhagavā tesaṃ bhikkhūnaṃ pubbe anattalakkhaṇe anuyuttabhāvaṃ ñatvā, ‘‘bhikkhave, sabbepi khandhā avasavattanaṭṭhena anattā evā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
279279.
279.
32“一切法无我”,当用慧来观照时;
‘‘Sabbe dhammā anattāti, yadā paññāya passati;
33就会对苦厌离,这是清净之道。”
Atha nibbindati dukkhe, esa maggo visuddhiyā’’ti.
34在这里,「一切法」就是指五蕴。「无我」:由于无法像“别衰老、别死亡”那样去支配它们,从不可支配的意义上说,即是无我、我空、无主人、无主宰的意思。其余的内容与前面相似。
Tattha sabbe dhammāti pañcakkhandhā eva adhippetā. Anattāti ‘‘mā jīyantu mā mīyantū’’ti vase vattetuṃ na sakkāti avasavattanaṭṭhena anattā attasuññā assāmikā anissarāti attho. Sesaṃ purimasadisamevāti.
43无我相的故事第四。
Anattalakkhaṇavatthu catutthaṃ.
44精勤业处帝沙长老的故事第五。
5. Padhānakammikatissattheravatthu
35「精勤之时」这一教法,是导师住在祇园时,针对精勤业处帝沙长老而宣说的。
Uṭṭhānakālamhīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto padhānakammikatissattheraṃ ārabbha kathesi.
36据说,舍卫城有五百位善男子在导师跟前出家,取得业处后前往阿兰若。他们当中有一位留在了那里,其余的比丘在阿兰若修习沙门法,证得阿拉汉果后,心想:“我们要去向导师禀告所证得的功德。”于是又返回舍卫城。当他们在距舍卫城一由旬处的一个村庄乞食时,被一位近事男看见,那位近事男便用粥、饭等款待他们,听了随喜说法之后,又邀请他们第二天应供。他们当天便前往舍卫城,收好钵与衣,傍晚时分去亲近导师,顶礼后坐在一旁。导师非常欢喜地对他们表示了款待。
Sāvatthivāsino kira pañcasatā kulaputtā satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññaṃ agamaṃsu. Tesu eko tattheva ohīyi. Avasesā araññe samaṇadhammaṃ karontā arahattaṃ patvā ‘‘paṭiladdhaguṇaṃ satthu ārocessāmā’’ti puna sāvatthiṃ agamaṃsu. Te sāvatthito yojanamatte ekasmiṃ gāmake piṇḍāya carante disvā eko upāsako yāgubhattādīhi patimānetvā anumodanaṃ sutvā punadivasatthāyapi nimantesi. Te tadaheva sāvatthiṃ gantvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tehi saddhiṃ ativiya tuṭṭhiṃ pavedayamāno paṭisanthāraṃ akāsi.
37这时,他们那位留在原地的同伴比丘心想:“导师与那些比丘款待交谈时,面容非常欢喜,却因为我没有证得道果,就不跟我说话。今天我就证得阿拉汉果,然后去亲近导师,这样导师就会和我交谈了。”那些比丘也向导师告别说:“大德,我们来时的路上被一位近事男邀请明天应供,我们清早就要去那里了。”那时,他们的同伴比丘整夜都在经行,因为昏沉睡意,摔倒在经行道尽头的一块石板上,大腿骨碎裂。他大声呼号。他的那些同伴比丘分辨出声音,从各处跑过来。当他们点起灯,为他进行照料时,天已经破晓,他们便没有机会再去那个村庄了。导师便问他们:“诸比丘,你们没去乞食的村庄吗?”他们回答:“是的,大德。”并把所发生的事情报告了。导师说:“诸比丘,他并不是现在才障碍你们的利得,以前也障碍过。”于是应他们请求,导师引出过去的事情——
Atha nesaṃ tattha ohīno sahāyakabhikkhu cintesi – ‘‘satthu imehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ karontassa mukhaṃ nappahoti, mayhaṃ pana maggaphalābhāvena mayā saddhiṃ na katheti, ajjeva arahattaṃ patvā satthāraṃ upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ kathāpessāmī’’ti. Tepi bhikkhū, ‘‘bhante, mayaṃ āgamanamagge ekena upāsakena svātanāya nimantitā, tattha pātova gamissāmā’’ti satthāraṃ apalokesuṃ. Atha nesaṃ sahāyako bhikkhu sabbarattiṃ caṅkamanto niddāvasena caṅkamakoṭiyaṃ ekasmiṃ pāsāṇaphalake pati, ūruṭṭhi bhijji. So mahāsaddena viravi. Tassa te sahāyakā bhikkhū saddaṃ sañjānitvā ito cito ca upadhāviṃsu. Tesaṃ dīpaṃ jāletvā tassa kattabbakiccaṃ karontānaṃyeva aruṇo uṭṭhahi, te taṃ gāmaṃ gantuṃ okāsaṃ na labhiṃsu. Atha ne satthā āha – ‘‘kiṃ, bhikkhave, bhikkhācāragāmaṃ na gamitthā’’ti. Te ‘‘āma, bhante’’ti taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, esa idāneva tumhākaṃ lābhantarāyaṃ karoti, pubbepi akāsiyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āharitvā –
38先应做的事情,他后来才想做;
‘‘Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati;
39就像砍了瓦鲁那树的人,后来懊悔。”(本生1.1.71)
Varuṇakaṭṭhabhañjova, sa pacchā manutappatī’’ti. (jā. 1.1.71) –
40他详细讲解了本生故事。据说当时,那五百位比丘曾经是年轻的婆罗门学生,这位懈怠的年轻人就是现在这位比丘,而老师正是如来。
Jātakaṃ vitthāresi. Tadā kira te bhikkhū pañcasatā māṇavakā ahesuṃ, kusītamāṇavako ayaṃ bhikkhu ahosi, ācariyo pana tathāgatova ahosīti.
41导师引用这个法开示后,说:“比丘们,确实,在该精勤的时候不精勤的人,心意会变得消沉,这样的懈怠者不能证得禅那等各种殊胜的差别。”说完后,诵出了下面的偈颂:
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ‘‘bhikkhave, yo hi uṭṭhānakāle uṭṭhānaṃ na karoti, saṃsannasaṅkappo hoti, kusīto so jhānādibhedaṃ visesaṃ nādhigacchatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
280二百八十。
280.
43“在该精勤的时候不精勤,
‘‘Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno,
44年轻力壮却沉溺于懈怠;
Yuvā balī ālasiyaṃ upeto;
45心意消沉、懈怠的人,
Saṃsannasaṅkappamano kusīto,
46懈怠者凭智慧找不到道。”
Paññāya maggaṃ alaso na vindatī’’ti.
47其中,「不精勤者」意思是:不努力、不勤奋。「年轻有力」指虽然处在青春初期,拥有体力,但因懈怠的性格,吃完饭就躺着。「心意消沉」意思是:心被三种邪思维彻底压倒,偏离了正思惟。「懈怠」指没有精进。「怠惰者」指极度懈怠的人,看不见、找不到、得不到本应以智慧照见的圣道,这就是它的意思。
Tattha anuṭṭhahānoti anuṭṭhahanto avāyamanto. Yuvā balīti paṭhamayobbane ṭhito balasampannopi hutvā alasabhāvena upeto hoti, bhutvā sayati. Saṃsannasaṅkappamanoti tīhi micchāvitakkehi suṭṭhu avasannasammāsaṅkappacitto. Kusītoti nibbīriyo. Alasoti mahāalaso paññāya daṭṭhabbaṃ ariyamaggaṃ apassanto na vindati, na paṭilabhatīti attho.
48开示结束时,很多人证得了入流果等果位。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
59精勤业处帝沙长老的故事第五。
Padhānakammikatissattheravatthu pañcamaṃ.
60第六 猪鬼的故事
6. Sūkarapetavatthu
49「护语者」这一教法,是导师住在竹林精舍时,针对猪鬼而宣说的。
Vācānurakkhīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto sūkarapetaṃ ārabbha kathesi.
50有一天,大目犍连长老和相长老一起从灵鹫山下来,在某个地方露出了微笑。相长老问:“贤友,您为什么微笑?”大目犍连长老回答:“贤友,现在不是问这个问题的时候,请在世尊面前再问我吧。”说完,他便和相长老一起在王舍城托钵乞食,乞食回来后来到竹林精舍,顶礼世尊后坐下。这时,相长老又问起了这件事。他回答:“贤友,我看见一个鬼,他的身体大约有三牛呼那么大,形状像人的身体,但头却像猪头,嘴里长出一条尾巴,有蛆虫从那里流出来。我从来没有见过这样的众生,所以笑了。”世尊说:“诸比丘,我的弟子确实是成为眼者而安住啊。”又说:“我在菩提道场时,也见过这个众生。但心想‘如果有人不相信我,对他们就不利’,出于悲悯他人,所以没有说。现在,我以目犍连为见证来讲说。诸比丘,目犍连说的完全真实。”比丘们听完后问世尊:“大德,他过去造了什么业?”世尊说:“既然如此,比丘们,仔细听。”于是引出过去的故事,讲述了他往昔的业。
Ekasmiñhi divase mahāmoggallānatthero lakkhaṇattherena saddhiṃ gijjhakūṭā orohanto ekasmiṃ padese sitaṃ pātvākāsi. ‘‘Ko nu kho, āvuso, hetu sitassa pātukammāyā’’ti lakkhaṇattherena puṭṭho ‘‘akālo, āvuso, imassa pañhassa, satthu santike maṃ puccheyyāthā’’ti vatvā lakkhaṇattherena saddhiṃyeva rājagahe piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto veḷuvanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā nisīdi. Atha naṃ lakkhaṇatthero tamatthaṃ pucchi. So āha – ‘‘āvuso, ahaṃ ekaṃ petaṃ addasaṃ, tassa tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ, taṃ manussasarīrasadisaṃ. Sīsaṃ pana sūkarassa viya, tassa mukhe naṅguṭṭhaṃ jātaṃ, tato puḷavā paggharanti. Svāhaṃ ‘na me evarūpo satto diṭṭhapubbo’ti taṃ disvā sitaṃ pātvākāsi’’nti. Satthā ‘‘cakkhubhūtā vata, bhikkhave, mama sāvakā viharantī’’ti vatvā ‘‘ahampetaṃ sattaṃ bodhimaṇḍeyeva addasaṃ. ‘Ye pana me na saddaheyyuṃ, tesaṃ ahitāya assā’ti paresaṃ anukampāya na kathesiṃ. Idāni moggallānaṃ sakkhiṃ katvā kathemi. Saccaṃ, bhikkhave, moggallāno āhā’’ti kathesi. Taṃ sutvā bhikkhū satthāraṃ pucchiṃsu – ‘‘kiṃ pana, bhante, tassa pubbakamma’’nti. Satthā ‘‘tena hi, bhikkhave, suṇāthā’’ti atītaṃ āharitvā tassa pubbakammaṃ kathesi.
51据说,在迦叶佛的时代,在一个村庄的住处,有两位长老和合共住。其中一位六十岁,另一位五十九岁。五十九岁的那位拿着另一位长老的钵与衣随行,像沙弥一样做所有的事务。他们如同从同一母胎出生的兄弟一般,和合共住。在他们的住处,来了一位说法者。那天正好是闻法的日子。两位长老招待了他,对他说:“善士,请为我们说法吧。”那位说法者就说了法。长老们心生欢喜,觉得“我们有幸遇到了说法者”。第二天,他们带着说法者进入附近的村庄乞食,在那里用完餐后,对人们说:“贤友,就像昨天所说的那样,稍微讲一点法吧。”让人们听了法。人们听了法,也邀请他们第二天再来。就这样,他们在所有托钵乞食的村落,每两天就带着那位说法者一起去乞食。
Kassapabuddhakāle kira ekasmiṃ gāmakāvāse dve therā samaggavāsaṃ vasiṃsu. Tesu eko saṭṭhivasso, eko ekūnasaṭṭhivasso . Ekūnasaṭṭhivasso itarassa pattacīvaraṃ ādāya vicari, sāmaṇero viya sabbaṃ vattapaṭivattaṃ akāsi. Tesaṃ ekamātukucchiyaṃ vutthabhātūnaṃ viya samaggavāsaṃ vasantānaṃ vasanaṭṭhānaṃ eko dhammakathiko āgami. Tadā ca dhammassavanadivaso hoti. Therā naṃ saṅgaṇhitvā ‘‘dhammakathaṃ no kathehi sappurisā’’ti āhaṃsu. So dhammakathaṃ kathesi. Therā ‘‘dhammakathiko no laddho’’ti tuṭṭhacittā punadivase taṃ ādāya dhuragāmaṃ piṇḍāya pavisitvā tattha katabhattakiccā, ‘‘āvuso, hiyyo kathitaṭṭhānatova thokaṃ dhammaṃ kathehī’’ti manussānaṃ dhammaṃ kathāpesuṃ. Manussā dhammakathaṃ sutvā punadivasatthāyapi nimantayiṃsu. Evaṃ samantā bhikkhācāragāmesu dve dve divase taṃ ādāya piṇḍāya cariṃsu.
52说法者心里盘算:“这两个人太温和了,我应该把他们两个都赶走,自己住在这精舍里。”于是傍晚时分,他去侍奉长老。等比丘们起身离开后,他又折返回来,走近大长老,说:“大德,有些话要说。”大长老说:“贤友,说吧。”他稍作思考后说:“大德,有些话是大过患啊。”说完,并没有明指什么事,就走开了。他又去了小长老那里,同样做了。第二天,他又这样做了。第三天,两位长老极其好奇。他走近大长老,说:“大德,有些话要说,但在您面前我不敢说。”当长老一再催促:“没关系,贤友,说吧。”他才说:“大德,难道你不知道吗?小长老和您是共受用者啊。”大长老说:“善士,你这是什么话?我们就像同母所生的儿子一样,在我们之间,一个人得到什么,另一个人也一样得到。这么长时间以来,我从来没有见过他有什么不好啊。”说法者说:“是的,大德。”接着又说:“大德,小长老这样对我说:‘善士,你是善男子,这位大长老是有惭有愧、威仪安详的人,你和他共受用时,应当审察之后再行事。’他从来的那天起,就一直这么对我说。”
Dhammakathiko cintesi – ‘‘ime dvepi atimudukā, mayā ubhopete palāpetvā imasmiṃ vihāre vasituṃ vaṭṭatī’’ti. So sāyaṃ therūpaṭṭhānaṃ gantvā bhikkhūnaṃ uṭṭhāya gatakāle nivattitvā mahātheraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, kiñci vattabbaṃ atthī’’ti vatvā ‘‘kathehi, āvuso’’ti vutte thokaṃ cintetvā, ‘‘bhante, kathā nāmesā mahāsāvajjā’’ti vatvā akathetvāva pakkāmi. Anutherassāpi santikaṃ gantvā tatheva akāsi. So dutiyadivase tatheva katvā tatiyadivase tesaṃ ativiya kotuhale uppanne mahātheraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, kiñci vattabbaṃ atthi, tumhākaṃ pana santike vattuṃ na visahāmī’’ti vatvā therena ‘‘hotu, āvuso, kathehī’’ti nippīḷito āha – ‘‘kiṃ pana, bhante, anuthero tumhehi saddhiṃ saṃbhogo’’ti. Sappurisa, kiṃ nāmetaṃ kathesi, mayaṃ ekamātukucchiyaṃ vutthaputtā viya, amhesu ekena yaṃ laddhaṃ, itarenāpi laddhameva hoti. Mayā etassa ettakaṃ kālaṃ aguṇo nāma na diṭṭhapubboti? Evaṃ, bhanteti. Āmāvusoti. Bhante maṃ anuthero evamāha – ‘‘sappurisa, tvaṃ kulaputto, ayaṃ mahāthero lajjī pesaloti etena saddhiṃ saṃbhogaṃ karonto upaparikkhitvā kareyyāsī’’ti evamesa maṃ āgatadivasato paṭṭhāya vadatīti.
53大长老听了这话,当下满怀嗔怒,就像被棍棒击打的陶工瓦罐一样破碎了。另一位也起身走到小长老那里,讲了同样的话,小长老也这样破碎了。虽然在此之前他们从未各自单独外出托钵乞食,但第二天他们便分开去乞食。小长老先回来,站在集会堂里;大长老稍晚才到。小长老看见他,心想:“我该不该接取他的钵与衣呢?”又想:“眼下我不去接了。”但转念一想:“我从未这样做过,不该荒废自己的义务。”于是他让心柔软下来,走近长老说:“尊者,请把钵与衣交给我吧。”那位长老说:“走开,你这难调伏的人,你不配来拿我的钵与衣。”并弹指示意。那位小长老也说:“是的,尊者,我本来也打算不接您的钵与衣了。”于是大长老说:“年轻的朋友,你在想些什么?我在这座寺院里有什么贪着吗?”小长老答道:“尊者,您怎么这样想‘我在这座寺院里有什么贪着’?这寺院就是您的。”说完拿着钵与衣就走了。另一位也出来了。他们两人甚至不走同一条路:一位从西门离去,一位从东门离去。那位说法者喊道:“尊者,别这样,别这样!”大长老说:“站住,贤友。”他便回去了。第二天他走进附近的村庄,人们问他:“尊者,那两位长老在哪里?”他说:“贤友,别问了。你们的护持僧昨天发生争执后离开了,我恳请他们留下,也没能劝住。”那些愚人沉默不语,但有智慧的人想道:“那么长时间我们从未见过长老们有任何过失,这恐慌必定是因这个人而生起的。”因而生起忧恼。
Mahāthero taṃ sutvāva kuddhamānaso daṇḍābhihataṃ kulālabhājanaṃ viya bhijji. Itaropi uṭṭhāya anutherassa santikaṃ gantvā tatheva avoca, sopi tatheva bhijji. Tesu kiñcāpi ettakaṃ kālaṃ ekopi visuṃ piṇḍāya paviṭṭhapubbo nāma natthi, punadivase pana visuṃ piṇḍāya pavisitvā anuthero puretaraṃ āgantvā upaṭṭhānasālāya aṭṭhāsi, mahāthero pacchā agamāsi. Taṃ disvā anuthero cintesi – ‘‘kiṃ nu kho imassa pattacīvaraṃ paṭiggahetabbaṃ, udāhu no’’ti. So ‘‘na idāni paṭiggahessāmī’’ti cintetvāpi ‘‘hotu, na mayā evaṃ katapubbaṃ, mayā attano vattaṃ hāpetuṃ na vaṭṭatī’’ti cittaṃ mudukaṃ katvā theraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, pattacīvaraṃ dethā’’ti āha. Itaro ‘‘gaccha, dubbinīta, na tvaṃ mama pattacīvaraṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpo’’ti accharaṃ paharitvā tenapi ‘‘āma, bhante, ahampi tumhākaṃ pattacīvaraṃ na paṭiggaṇhāmīti cintesi’’nti vutte, ‘‘āvuso navaka, kiṃ tvaṃ cintesi, mama imasmiṃ vihāre koci saṅgo atthī’’ti āha. Itaropi ‘‘tumhe pana, bhante, kiṃ evaṃ maññatha ‘mama imasmiṃ vihāre koci saṅgo atthī’ti, eso te vihāro’’ti vatvā pattacīvaraṃ ādāya nikkhami. Itaropi nikkhami. Te ubhopi ekamaggenāpi agantvā eko pacchimadvārena maggaṃ gaṇhi, eko puratthimadvārena. Dhammakathiko, ‘‘bhante, mā evaṃ karotha, mā evaṃ karothā’’ti vatvā ‘‘tiṭṭhāvuso’’ti vutte nivatti. So punadivase dhuragāmaṃ paviṭṭho manussehi, ‘‘bhante, bhaddantā kuhi’’nti vutte, ‘‘āvuso, mā pucchatha, tumhākaṃ kulupakā hiyyo kalahaṃ katvā nikkhamiṃsu, ahaṃ yācantopi nivattetuṃ nāsakkhi’’nti āha. Tesu bālā tuṇhī ahesuṃ. Paṇḍitā pana ‘‘amhehi ettakaṃ kālaṃ bhaddantānaṃ kiñci khalitaṃ nāma na diṭṭhapubbaṃ, tesaṃ bhayaṃ imaṃ nissāya uppannaṃ bhavissatī’’ti domanassappattā ahesuṃ.
54那两位长老到了所去之处,也没有获得心的安乐。大长老心想:“唉,我对那个新学比丘造作了沉重的业,就凭着仅仅见过一面的客比丘所说的话:‘不要和这位大长老共享资具’。”另一位也想:“唉,大长老造作了沉重的业,他对那个仅仅见过一面的客比丘说:‘不要和这家伙共享资具’。”他们既不诵经,也不作意修习。就这样过了一百年,他们来到了西方的一座寺院。两人住进了同一处坐卧具:大长老进去坐在床上,另一人也进去了。大长老一看见他便认了出来,眼泪止不住地流下。另一位也认出了大长老,两眼含泪,心想:“我要不要说呢?还是不说?”转而又想:“说出来他未必会相信。”于是他顶礼长老,说道:“尊者,这么长时间,我一直拿着您的钵与衣随行,在身门等种种行为上,您可曾见过我有任何不恰当的地方?”长老答:“从未见过,贤友。”“那您为什么对那位说法者说‘不要和他共享资具’呢?”“贤友,我没有说过那样的话。听说倒是你在心里那样说了。”“尊者,我也没有说过。”就在那一刹那,他们明白:“那是他想分裂我们才那样说的。”于是他们互相忏悔过失。他们长达一百年未得到心的喜悦,在那一天和合之后,他们说:“走,我们去把他赶出这座寺院。”随即动身,次第来到了那座寺院。
Tepi therā gataṭṭhāne cittasukhaṃ nāma na labhiṃsu. Mahāthero cintesi – ‘‘aho navakassa bhikkhuno bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ, muhuttaṃ diṭṭhaṃ nāma āgantukabhikkhuṃ āha – ‘mahātherena saddhiṃ saṃbhogaṃ mā akāsī’’’ti. Itaropi cintesi – ‘‘aho mahātherassa bhāriyaṃ kammaṃ kataṃ, muhuttaṃ diṭṭhaṃ nāma āgantukabhikkhuṃ āha – ‘iminā saddhiṃ saṃbhogaṃ mā akāsī’’’ti. Tesaṃ neva sajjhāyo na manasikāro ahosi. Te vassasataccayena pacchimadisāya ekaṃ vihāraṃ agamaṃsu. Tesaṃ ekameva senāsanaṃ pāpuṇi. Mahāthere pavisitvā mañcake nisinne itaropi pāvisi. Mahāthero taṃ disvāva sañjānitvā assūni sandhāretuṃ nāsakkhi. Itaropi mahātheraṃ sañjānitvā assupuṇṇehi nettehi ‘‘kathemi nu kho mā kathemī’’ti cintetvā ‘‘na taṃ saddheyyarūpa’’nti theraṃ vanditvā ‘‘ahaṃ, bhante, ettakaṃ kālaṃ tumhākaṃ pattacīvaraṃ gahetvā vicariṃ, api nu kho me kāyadvārādīsu tumhehi kiñci asāruppaṃ diṭṭhapubba’’nti. ‘‘Na diṭṭhapubbaṃ, āvuso’’ti. Atha kasmā dhammakathikaṃ avacuttha ‘‘mā etena saddhiṃ saṃbhogamakāsī’’ti? ‘‘Nāhaṃ, āvuso, evaṃ kathemi, tayā kira mama antare evaṃ vutta’’nti. ‘‘Ahampi, bhante, na vadāmī’’ti. Te tasmiṃ khaṇe ‘‘tena amhe bhinditukāmena evaṃ vuttaṃ bhavissatī’’ti ñatvā aññamaññaṃ accayaṃ desayiṃsu. Te vassasataṃ cittassādaṃ alabhantā taṃ divasaṃ samaggā hutvā ‘‘āyāma, naṃ tato vihārā nikkaḍḍhissāmā’’ti pakkamitvā anupubbena taṃ vihāraṃ agamaṃsu.
55那位说法者看见长老们,便上前想接过钵与衣。长老们弹指示意:“你不适合住在这座寺院里。”他无法停留,当下就逃走了。他所修行的二万年沙门法无力维持,死后投生到无间地狱,经过一佛间隔的时间,如今在灵鹫山,以先前所说的那种有身受着痛苦。
Dhammakathikopi there disvā pattacīvaraṃ paṭiggahetuṃ upagacchi. Therā ‘‘na tvaṃ imasmiṃ vihāre vasituṃ yuttarūpo’’ti accharaṃ pahariṃsu. So saṇṭhātuṃ asakkonto tāvadeva nikkhamitvā palāyi. Atha naṃ vīsati vassasahassāni kato samaṇadhammo sandhāretuṃ nāsakkhi, tato cavitvā avīcimhi nibbatto ekaṃ buddhantaraṃ paccitvā idāni gijjhakūṭe vuttappakārena attabhāvena dukkhaṃ anubhotīti.
56世尊引述了他这则过去生所造的业,然后说:“比丘们,作为一个比丘,应当让身行等一切举止都呈现寂静安详的姿态。”接着便说了这首偈颂:
Satthā idaṃ tassa pubbakammaṃ āharitvā, ‘‘bhikkhave, bhikkhunā nāma kāyādīhi upasantarūpena bhavitabba’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
281281
281.
58善防护语言,以心意善加防护(Vācānurakkhī manasā susaṃvuto),
‘‘Vācānurakkhī manasā susaṃvuto,
59不以身体造作不善(Kāyena ca nākusalaṃ kayirā);
Kāyena ca nākusalaṃ kayirā;
60净化这三种业道(Ete tayo kammapathe visodhaye),
Ete tayo kammapathe visodhaye,
61应成就圣者所教导之道(Ārādhaye maggamisippaveditaṁ)。
Ārādhaye maggamisippavedita’’nti.
62它的意思是:通过避免四种语恶行来守护语言;通过不让「贪欲」(abhijjhā)等生起而妥善地防护心意;通过断除「杀生」(pāṇātipāta)等不善行,不以身体造作不善业。像这样,净化这三条业道。如此净化的人,就能成就由诸佛等那些追寻「圣戒蕴」(sīlakkhandha)的圣者们所教导的八支圣道。
Tassattho – catunnaṃ vacīduccaritānaṃ vajjanena vācānurakkhī abhijjhādīnaṃ anuppādanena manasā ca suṭṭhu saṃvuto pāṇātipātādayo pajahanto kāyena ca akusalaṃ na kayirā. Evaṃ ete tayo kammapathe visodhaye. Evaṃ visodhento hi sīlakkhandhādīnaṃ esakehi buddhādīhi isīhi paveditaṃ aṭṭhaṅgikamaggaṃ ārādheyyāti.
63在开示结束时,许多人证得了「入流果」(sotāpattiphala)等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
76第六个故事是《猪鬼事》。
Sūkarapetavatthu chaṭṭhaṃ.
77七、波提罗长老的故事
7. Poṭṭhilattheravatthu
64这部以‘瑜伽……’开头的教法,是世尊住在祇园(jetavana)时,针对一位名叫波提罗的长老而宣说的。
Yogā veti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto poṭṭhilaṃ nāma theraṃ ārabbha kathesi.
65据说,他在七位佛陀的教法中,作为一位精通三藏的比丘,曾为五百位比丘教授法义。世尊心里思惟:‘这位比丘,连“我要自己作出离苦的努力”这样的心念都没有,我应该让他生起悚惧感。’从那时起,每当那位长老来侍奉世尊时,世尊就对他说:‘来,空虚的波提罗!礼敬,空虚的波提罗!坐下,空虚的波提罗!去吧,空虚的波提罗!’当他起身离开时,世尊也说:‘空虚的波提罗走了。’他暗自思惟:‘我能持诵带有注释的三藏圣典,为五百位比丘和十八大部众教授法义,可是世尊却屡次称我为“空虚的波提罗”。世尊肯定是因为我缺乏禅那等内在的功德才这样说的。’他因此生起了强烈的悚惧感,心想:‘现在我应该进入森林去修习沙门法了。’于是,他自己准备好钵与衣,在黎明时分,和最后一位学完法后离开的比丘一起出了门。那些坐在寺院院里诵经的比丘们,并没有认出他是‘老师’。他走了一百二十由旬那么远的路,到达一个森林中的住处,那里住着三十位比丘。他走上前,顶礼僧团中的长老,然后说:‘大德,请您做我的依止师。’‘贤友,您是说法的大师,按理我们才应该依靠您来学习些什么,您为什么反而这样说呢?’‘大德,请不要这样说,请您一定做我的依止师。’然而,那三十位比丘全部都是诸漏尽者。于是,那位大长老心想:‘他确实因为自己学识渊博而有很重的慢心。’便把他差遣到一位较年轻的比丘那里。那位较年轻的比丘也同样地回应了他。就照这种方式,所有的比丘都推托他,最后把他送到了一位坐在日间静坐处做针线活的、戒腊最小的七岁沙弥那里。就这样,他们折损了他的慢心。
So kira sattannampi buddhānaṃ sāsane tepiṭako pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ dhammaṃ vācesi. Satthā cintesi – ‘‘imassa bhikkhuno ‘attano dukkhanissaraṇaṃ karissāmī’ti cittampi natthi saṃvejessāmi na’’nti. Tato paṭṭhāya taṃ theraṃ attano upaṭṭhānaṃ āgatakāle ‘‘ehi, tucchapoṭṭhila, vanda, tucchapoṭṭhila, nisīda, tucchapoṭṭhila, yāhi, tucchapoṭṭhilā’’ti vadati. Uṭṭhāya gatakālepi ‘‘tucchapoṭṭhilo gato’’ti vadati. So cintesi – ‘‘ahaṃ sāṭṭhakathāni tīṇi piṭakāni dhāremi, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ aṭṭhārasa mahāgaṇe dhammaṃ vācemi, atha pana maṃ satthā abhikkhaṇaṃ, ‘tucchapoṭṭhilā’ti vadeti, addhā maṃ satthā jhānādīnaṃ abhāvena evaṃ vadetī’’ti. So uppannasaṃvego ‘‘dāni araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ karissāmī’’ti sayameva pattacīvaraṃ saṃvidahitvā paccūsakāle sabbapacchā dhammaṃ uggaṇhitvā nikkhamantena bhikkhunā saddhiṃ nikkhami. Pariveṇe nisīditvā sajjhāyantā naṃ ‘‘ācariyo’’ti na sallakkhesuṃ. So vīsayojanasatamaggaṃ gantvā ekasmiṃ araññāvāse tiṃsa bhikkhū vasanti, te upasaṅkamitvā saṅghattheraṃ vanditvā, ‘‘bhante, avassayo me hothā’’ti āha. Āvuso, tvaṃ dhammakathiko, amhehi nāma taṃ nissāya kiñci jānitabbaṃ bhaveyya, kasmā evaṃ vadesīti? Mā, bhante, evaṃ karotha, avassayo me hothāti. Te pana sabbe khīṇāsavāva. Atha naṃ mahāthero ‘‘imassa uggahaṃ nissāya māno atthiyevā’’ti anutherassa santikaṃ pahiṇi. Sopi naṃ tathevāha. Iminā nīhārena sabbepi taṃ pesentā divāṭṭhāne nisīditvā sūcikammaṃ karontassa sabbanavakassa sattavassikasāmaṇerassa santikaṃ pahiṇiṃsu. Evamassa mānaṃ nīhariṃsu.
66那位已被折服了慢心的比丘,在沙弥面前合掌致意后,请求说:‘善士,请成为我的依止。’‘哎呀,老师,您这说的是什么话呀!您是年高德劭的长老,又是博学多闻的大德,本该是我从您那里了知一些事理才对。’‘善士,请不要这样讲,请您就做我的依止吧。’‘大德,如果您真的能接受教导,那我就做您的依止。’‘善士,我能的。就算你叫我去“跳进火里”,我也会立刻跳进去。’于是,那位沙弥指着不远处的一个湖,对他说:‘大德,就穿着您现在身上穿好的袈裟,直接走进这个湖里去吧。’他之所以这么讲,虽然知道对方穿着极为昂贵的双层袈裟,但主要是为了试探他‘是不是真的能接受教导’。那位长老一听,二话不说就踏进了水里。等到袈裟的边缘被水浸湿时,沙弥便说:‘来吧,大德。’长老闻声立刻就从水里上来了。待他站稳后,沙弥便告诉他:‘大德,好比有一个蚁穴,上面有六个洞。有一只蜥蜴从其中一个洞钻了进去。想要抓住它的人,会把其他五个洞都堵上,然后凿开第六个洞,也就是它钻进去的那个洞,在那里把它捉住。同样的道理,您也应该在眼耳鼻舌身意这六门的所缘当中,关闭前五门,而只在心意这一门上安立您的修行业处。’对于这位博学多闻的比丘来说,仅仅这么几句开示,心中的智慧就像被点燃的明灯一样豁然亮了起来。他说:‘善士,光是这样就足够了。’于是,他将智慧灌注于此业报所生之身,开始精进地修持沙门法。
So nihatamāno sāmaṇerassa santike añjaliṃ paggahetvā ‘‘avassayo me hohi sappurisā’’ti āha. Aho, ācariya, kiṃ nāmetaṃ kathetha, tumhe mahallakā bahussutā, tumhākaṃ santike mayā kiñci kāraṇaṃ jānitabbaṃ bhaveyyāti. Mā evaṃ kari, sappurisa, hohiyeva me avassayoti. Bhante, sacepi ovādakkhamā bhavissatha, bhavissāmi vo avassayoti. Homi, sappurisa, ahaṃ ‘‘aggiṃ pavisā’’ti vutte aggiṃ pavisāmiyevāti. Atha naṃ so avidūre ekaṃ saraṃ dassetvā, ‘‘bhante, yathānivatthapārutova imaṃ saraṃ pavisathā’’ti āha. So hissa mahagghānaṃ dupaṭṭacīvarānaṃ nivatthapārutabhāvaṃ ñatvāpi ‘‘ovādakkhamo nu kho’’ti vīmaṃsanto evamāha. Theropi ekavacaneneva udakaṃ otari. Atha naṃ cīvarakaṇṇānaṃ temitakāle ‘‘etha, bhante’’ti vatvā ekavacaneneva āgantvā ṭhitaṃ āha – ‘‘bhante, ekasmiṃ vammike cha chiddāni, tattha ekena chiddena godhā anto paviṭṭhā, taṃ gaṇhitukāmo itarāni pañca chiddāni thaketvā chaṭṭhaṃ bhinditvā paviṭṭhachiddeneva gaṇhāti, evaṃ tumhepi chadvārikesu ārammaṇesu sesāni pañcadvārāni pidhāya manodvāre kammaṃ paṭṭhapethā’’ti. Bahussutassa bhikkhuno ettakeneva padīpujjalanaṃ viya ahosi. So ‘‘ettakameva hotu sappurisā’’ti karajakāye ñāṇaṃ otāretvā samaṇadhammaṃ ārabhi.
67世尊坐在一百二十由旬外的精舍里,观察那位比丘,心想:‘这位比丘有广大的智慧,同样地,他也应当这样安立自己。’这样想后,就像和那位比丘交谈一样,放出光芒,诵出了这首偈颂:
Satthā vīsayojanasatamatthake nisinnova taṃ bhikkhuṃ oloketvā ‘‘yathevāyaṃ bhikkhu bhūripañño , evamevaṃ anena attānaṃ patiṭṭhāpetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tena saddhiṃ kathento viya obhāsaṃ pharitvā imaṃ gāthamāha –
282二百八十二。
282.
69智慧确实从如理作意中生起,不从如理作意则智慧消亡;
‘‘Yogā ve jāyatī bhūri, ayogā bhūrisaṅkhayo;
70了知这两条路——一条导向增长,一条导向不增长;
Etaṃ dvedhāpathaṃ ñatvā, bhavāya vibhavāya ca;
71应当这样地安立自己,使智慧得以增长。
Tathāttānaṃ niveseyya, yathā bhūri pavaḍḍhatī’’ti.
72在这里,「yogā」(由如理作意)指的是对三十八种所缘的如理作意。「bhūrī」(慧)这是一个名称,指像大地一样广大的智慧。「saṅkhayo」(消亡)就是消灭。「etaṃ dvedhāpathaṃ」(这二途)指的是如理作意与不如理作意这两条路。「bhavāya vibhavāya ca」(增长与不增长)就是指增长和不增长。「tathā」(应如是)意思是:就像这称为「慧」的智慧得以增长那样,应当这样地安立自己。
Tattha yogāti aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu yoniso manasikārā. Bhūrīti pathavīsamāya vitthatāya paññāyetaṃ nāmaṃ. Saṅkhayoti vināso. Etaṃ dvedhāpathanti etaṃ yogañca ayogañca. Bhavāya vibhavāya cāti vuddhiyā ca avuddhiyā ca. Tathāti yathā ayaṃ bhūrisaṅkhātā paññā pavaḍḍhati, evaṃ attānaṃ niveseyyāti attho.
73开示结束时,波提罗长老安住于阿拉汉果。
Desanāvasāne poṭṭhilatthero arahatte patiṭṭhahīti.
88波提罗长老的事迹 第七。
Poṭṭhilattheravatthu sattamaṃ.
898. 五位年长长老的事
8. Pañcamahallakattheravatthu
74「砍伐欲林」这句法的开示,是世尊住在祇园时,针对众多年长比丘而说的。
Vanaṃ chindathāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sambahule mahallake bhikkhū ārabbha kathesi.
75据说,他们在俗家时是舍卫城的富豪,家财万贯,彼此是朋友,一起做种种功德。听了导师的开示后,心想:‘我们年迈了,居家对我们还有什么用呢?’于是向导师请求出家,便出家了。可是因为年迈,他们无力通达法义,就在精舍旁边建了叶屋,一起住在那里。即使去托钵乞食,也大多到各自子女的家中进食。其中一位的前妻名叫蜜甘味,她成了他们所有人的护持者。为什么他们都把自己乞得的食物带到她家,坐下来吃呢?因为她也总会给他们随宜准备羹汤和配菜。后来她患病去世了。那些长老比丘便聚集在同伴长老的叶屋里,互相搂着脖子哭诉:‘蜜甘味近事女去世了!’放声悲哭。比丘们从四方赶来,问道:‘贤友,这是怎么回事?’他们回答:‘大德,我们同伴的前妻去世了,她对我们的恩惠实在太深。如今哪里还能找到这样护持我们的人呢?因此我们才悲哭。’
Te kira gihikāle sāvatthiyaṃ kuṭumbikā mahaddhanā aññamaññasahāyakā ekato puññāni karontā satthu dhammadesanaṃ sutvā ‘‘mayaṃ mahallakā, kiṃ no gharāvāsenā’’ti satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā pabbajiṃsu, mahallakabhāvena pana dhammaṃ pariyāpuṇituṃ asakkontā vihārapariyante paṇṇasālaṃ kāretvā ekatova vasiṃsu. Piṇḍāya carantāpi yebhuyyena puttadārasseva gehaṃ gantvā bhuñjiṃsu. Tesu ekassa purāṇadutiyikā madhurapācikā nāma, sā tesaṃ sabbesampi upakārikā ahosi. Kasmā sabbepi attanā laddhāhāraṃ gahetvā tassā eva gehe nisīditvā bhuñjanti? Sāpi nesaṃ yathāsannihitaṃ sūpabyañjanaṃ deti. Sā aññatarābādhena phuṭṭhā kālamakāsi. Atha te mahallakattherā sahāyakassa therassa paṇṇasālāya sannipatitvā aññamaññaṃ gīvāsu gahetvā ‘‘madhurapācikā upāsikā kālakatā’’ti vilapantā rodiṃsu . Bhikkhūhi ca samantato upadhāvitvā ‘‘kiṃ idaṃ, āvuso’’ti puṭṭhā, ‘‘bhante, sahāyakassa no purāṇadutiyikā kālakatā, sā amhākaṃ ativiya upakārikā. Idāni kuto tathārūpiṃ labhissāmāti iminā kāraṇena rodāmā’’ti āhaṃsu.
76比丘们在法会堂里议论这件事。导师到来后,问:‘比丘们,你们此刻聚在一起议论什么?’他们回答:‘在议论这件事。’导师说:‘比丘们,他们不只是现在才这样,过去世他们投生为乌鸦,曾在海边游荡,因为一只母乌鸦被海浪卷进大海而死,他们也悲哭哀号,想把母乌鸦救出来,就用嘴喙舀海水,想以此把大海舀干,弄得疲惫不堪。’于是引出过去的事——
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi te kākayoniyaṃ nibbattitvā samuddatīre caramānā samuddaūmiyā samuddaṃ pavesetvā māritāya kākiyā roditvā paridevitvā taṃ nīharissāmāti mukhatuṇḍakehi mahāsamuddaṃ ussiñcantā kilamiṃsū’’ti atītaṃ āharitvā –
77‘难道颚骨还在,嘴巴却干渴了吗?’
‘‘Api nu hanukā santā, mukhañca parisussati;
78‘我们停下不再舀,可大海依旧满盈盈。’(《本生》1.1.146)
Oramāma na pārema, pūrateva mahodadhī’’ti. (jā. 1.1.146);
79世尊把这《乌鸦本生》详细讲说之后,告诫那些比丘:‘比丘们,你们依着贪嗔痴的丛林,才受这样的苦。应当砍断那丛林,这样你们就能离苦。’然后说了这些偈颂——
Imaṃ kākajātakaṃ vitthāretvā te bhikkhū āmantetvā, ‘‘bhikkhave, rāgadosamohavanaṃ nissāya tumhehi idaṃ dukkhaṃ pattaṃ, taṃ vanaṃ chindituṃ vaṭṭati, evaṃ niddukkhā bhavissathā’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
283283.
283.
81应当砍伐丛林,不要砍伐树木;因为恐怖确实是从丛林产生的。
‘‘Vanaṃ chindatha mā rukkhaṃ, vanato jāyate bhayaṃ;
82砍断丛林和密林之后,比丘们啊,你们应当成为无丛林者。
Chetvā vanañca vanathañca, nibbanā hotha bhikkhavo.
284284。
284.
84只要男人的烦恼密林还没有被斩断,
‘‘Yāva hi vanatho na chijjati,
85哪怕对女子只有极微细的系念,
Aṇumattopi narassa nārisu;
86他的心就被系缚,他就像——
Paṭibaddhamanova tāva so,
87就像还在吃奶的小牛犊依恋母牛一样。
Vaccho khīrapakova mātarī’’ti.
88在这里,「勿砍树」——当导师说“你们应砍伐丛林”时,那些刚出家的人就生起砍树的心,以为“导师是叫我们拿起刀斧去砍树木”。于是导师为了阻止他们,说「勿砍树」,意思是:“我所说的‘林’是指贪等烦恼的林,并不是指树木。”「从林来」:正如从自然丛林会产生狮子等造成的恐怖,同样,从烦恼之林也会产生出生等恐怖。关于「林与密林」:这里的大树称为「林」,小树因为生长在那林子里而称为「密林」。或者,最初生长的树木称为「林」,随后接连生长的称为「密林」。同样地,能牵引巨大生存的那些大烦恼称为「林」,在轮回中给予果报的烦恼称为「密林」。或者,前生的烦恼称为「林」,后生的烦恼称为「密林」。这两种烦恼都应该用第四道智来断除。因此世尊说:“断除林与密林后,比丘们,你们应当成为无林者。”「应成为无林者」意思是应当成为没有烦恼的人。只要男人对女人还有一丁点儿的烦恼密林没有断除,他就会像吃奶的牛犊依恋母牛那样,心被系缚,粘着不舍——这就是这句话的含义。
Tattha mā rukkhanti satthārā hi ‘‘vanaṃ chindathā’’ti vutte tesaṃ acirapabbajitānaṃ ‘‘satthā amhe vāsiādīni gahetvā vanaṃ chindāpetī’’ti rukkhaṃ chinditukāmatā uppajji. Atha ne ‘‘mayā rāgādikilesavanaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ, na rukkhe’’ti paṭisedhento ‘‘mā rukkha’’nti āha. Vanatoti yathā pākatikavanato sīhādibhayaṃ jāyati, evaṃ jātiādibhayampi kilesavanato jāyatīti attho. Vanañca vanathañcāti ettha mahantā rukkhā vanaṃ nāma, khuddakā tasmiṃ vane ṭhitattā vanathā nāma. Pubbuppattikarukkhā vā vanaṃ nāma, aparāparuppattikā vanathā nāma. Evameva mahantamahantā bhavākaḍḍhanakā kilesā vanaṃ nāma, pavattiyaṃ vipākadāyakā vanathā nāma. Pubbappattikā vanaṃ nāma, aparāparuppattikā vanathā nāma. Taṃ ubhayaṃ catutthamaggañāṇena chinditabbaṃ. Tenāha – ‘‘chetvā vanañca vanathañca, nibbanā hotha bhikkhavo’’ti. Nibbanā hothāti nikkilesā hotha. Yāva hi vanathoti yāva esa aṇumattopi kilesavanatho narassa nārīsu na chijjati , tāva so khīrapako vaccho mātari viya paṭibaddhamano laggacittova hotīti attho.
89开示结束时,那五位长老比丘全都证得了入流果,在场的人也从这场佛法开示中获得了利益。
Desanāvasāne pañcapi te mahallakattherā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
106第五长老事 第八。
Pañcamahallakattheravatthu aṭṭhamaṃ.
107第九 金匠长老事
9. Suvaṇṇakārattheravatthu
90「断除」这一佛法开示,是导师住在祇园时,针对舍利弗长老的一位同住比丘而说的。
Ucchindāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattherassa saddhivihārikaṃ ārabbha kathesi.
91据说,有一位容貌英俊的金匠之子,在舍利弗长老座下出家。长老心想:“年轻人贪欲强盛”,为了对治他的贪欲,便传授了他不净业处。然而,那个业处对他并不适合。于是他进入森林,努力修行了三个月,却连心一境性的少许状态都未获得,只好又回到长老那里。长老问他:“贤友,你的业处现起了吗?”他便把情况禀告了长老。于是长老对他说:“业处不成功,也不应就此放弃。”然后又为他详细解说,再次传授了同一个业处。他第二次仍无法证得任何殊胜,又回来禀告长老。于是长老又为他讲明道理,并引用譬喻,再次指示了同一个业处。然而,他又再次回来,诉说了业处依然不成功。长老心想:“一个用功的比丘,当自己心中有贪欲等烦恼时,就知道它们存在;没有时,就知道它们不存在。这位比丘是用功的人,不是不用功的人;是行道的人,不是不行道的人。但我不知道他内心的意乐,他应是佛陀才能度化的人。”于是,长老带着他,在傍晚时分前去拜见导师,把一切情况都禀告了:“大德,这位是我的同住比丘,我是因为这些因缘,给他传授了名为……的业处。”
Eko kira suvaṇṇakāraputto abhirūpo sāriputtattherassa santike pabbaji. Thero ‘‘taruṇānaṃ rāgo ussanno hotī’’ti cintetvā tassa rāgapaṭighātāya asubhakammaṭṭhānaṃ adāsi. Tassa pana taṃ asappāyaṃ. Tasmā araññaṃ pavisitvā temāsaṃ vāyamanto cittekaggamattampi alabhitvā puna therassa santikaṃ āgantvā therena ‘‘upaṭṭhitaṃ te, āvuso, kammaṭṭhāna’’nti vutte taṃ pavattiṃ ārocesi. Athassa thero ‘‘kammaṭṭhānaṃ na sampajjatīti vosānaṃ āpajjituṃ na vaṭṭatī’’ti vatvā puna tadeva kammaṭṭhānaṃ sādhukaṃ kathetvā adāsi. So dutiyavārepi kiñci visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto āgantvā therassa ārocesi. Athassa theropi sakāraṇaṃ saupamaṃ katvā tadeva kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So punapi āgantvā kammaṭṭhānassa asampajjanabhāvaṃ kathesi. Thero cintesi – ‘‘kārako bhikkhu attani vijjamāne kāmacchandādayo vijjamānāti avijjamāne avijjamānāti pajānāti. Ayaṃ bhikkhu kārako, no akārako, paṭipanno, no appaṭipanno, ahaṃ panetassa ajjhāsayaṃ na jānāmi, buddhaveneyyo eso bhavissatī’’ti taṃ ādāya sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ayaṃ, bhante , mama saddhivihāriko, imassa mayā iminā kāraṇena idaṃ nāma kammaṭṭhānaṃ dinna’’nti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi.
92导师听后说:“所谓‘意乐随眠智’,这只有那些圆满了一切波罗蜜、威震一万世界、证得一切知智的诸佛才能了知。”然后,导师观察:“他是在什么样的家族出家的?”得知他出身于金匠家族。再观察他的过去生,看见他连续五百世都出生在金匠家庭中。导师心想:“这个年轻人长久以来都从事金匠工作,心中总是想着要打造迦尼迦罗花、莲花等饰品,因而一直只摆弄红色的金子。所以,不净、可厌的业处不适合他,只有令他欢喜的业处才适合。”于是便对舍利弗长老说:“舍利弗,你给了他业处,让这位比丘疲劳了四个月。今天午后,你就能看到他证得阿拉汉果。你先回去吧。”遣走了舍利弗长老后,导师就用神通变现出一朵车轮般大小的金色莲花,让那花瓣和花茎上仿佛都滴着水珠,然后对比丘说:“比丘,拿着这朵莲花,到寺院偏僻角落的沙堆那里,把莲花立在面前,自己结跏趺座,然后作意‘红色、红色’。”比丘从导师手中接过莲花,心中立刻生起了净信。他走到寺院角落,堆起沙堆,把莲茎插进去,然后面对莲花结跏趺座坐下,开始作意“红色、红色”。就在那一刻,他的五盖被镇伏了,近行定生起。紧接着,他证得了初禅,并在五自在方面达到了纯熟。就这样原地坐着,紧接着又顺次证得了第二禅等,达到第四禅并自在无碍,沉浸在禅定的快乐中。
Atha naṃ satthā ‘‘āsayānusayañāṇaṃ nāmetaṃ pāramiyo pūretvā dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā sabbaññutaṃ pattānaṃ buddhānaṃyeva visayo’’ti vatvā ‘‘katarakulā nu kho esa pabbajito’’ti āvajjento ‘‘suvaṇṇakārakulā’’ti ñatvā atīte attabhāve olokento tassa suvaṇṇakārakuleyeva paṭipāṭiyā nibbattāni pañca attabhāvasatāni disvā ‘‘iminā daharena dīgharattaṃ suvaṇṇakārakammaṃ karontena kaṇikārapupphapadumapupphādīni karissāmīti rattasuvaṇṇameva samparivattitaṃ, tasmā imassa asubhapaṭikūlakammaṭṭhānaṃ na vaṭṭati, manāpamevassa kammaṭṭhānaṃ sappāya’’nti cintetvā, ‘‘sāriputta, tayā kammaṭṭhānaṃ datvā cattāro māse kilamitaṃ bhikkhuṃ ajja pacchābhatteyeva arahattaṃ pattaṃ passissasi, gaccha tva’’nti theraṃ uyyojetvā iddhiyā cakkamattaṃ suvaṇṇapadumaṃ māpetvā pattehi ceva nālehi ca udakabindūni muñcantaṃ viya katvā ‘‘bhikkhu imaṃ padumaṃ ādāya vihārapaccante vālukarāsimhi ṭhapetvā sammukhaṭṭhāne pallaṅkena nisīditvā ‘lohitakaṃ lohitaka’nti parikammaṃ karohī’’ti adāsi. Tassa satthuhatthato padumaṃ gaṇhantasseva cittaṃ pasīdi. So vihārapaccantaṃ gantvā vālukaṃ ussāpetvā tattha padumanālaṃ pavesetvā sammukhe pallaṅkena nisinno ‘‘lohitakaṃ lohitaka’’nti parikammaṃ ārabhi. Athassa taṅkhaṇaññeva nīvaraṇāni vikkhambhiṃsu, upacārajjhānaṃ uppajji. Tadanantaraṃ paṭhamajjhānaṃ nibbattetvā pañcahākārehi vasībhāvaṃ pāpetvā yathānisinnova dutiyajjhānādīnipi patvā vasībhūto catutthajjhānena jhānakīḷaṃ kīḷanto nisīdi.
93导师知道他已经证得禅那,便观察:“他能不能凭自己的力量,证得更高的殊胜境界?”知道“不能”后,导师就决意说:“让那朵莲花枯萎吧。”那朵莲花就像被人用手揉捏了一样,枯萎变成了黑色。他从禅那中出定,看着那朵莲花,心想:“这朵莲花好像被衰老损坏了。连无执取的事物都会被衰老这样征服,那有执取的事物就更不用说了。衰老也必将征服一切。”于是,他见到了无常相。见到无常相的同时,苦相和无我相也都被他见到了。对于他来说,三有就如同燃烧的火焰,又像绑在箭上的腐尸一样。就在那时,离他不远的地方,有几个少年潜入湖中采折白莲,然后在岸上堆成一堆。他观察着水中和岸上的白莲。水中的白莲鲜妍欲滴,仿佛渗着水珠;岸上的那些,瓣尖却都已枯萎了。他因此更清晰地见到了无常等相,心想:“无执取的事物都被衰老这样摧残,有执取的事物又怎能不被摧残呢?”导师知道“现在这位比丘的业处已经很明显了”,虽然人还在香室里坐着,却放出光明;那光照在了比丘的脸上。他心想:“这是什么?”便转头去看,顿时觉得导师仿佛就来到了面前站着。他立刻起身合掌。导师觉察到这是恰当的时机,便说了下面这首偈颂:
Satthā tassa jhānānaṃ uppannabhāvaṃ ñatvā ‘‘sakkhissati nu kho esa attano dhammatāya uttari visesaṃ nibbattetu’’nti olokento ‘‘na sakkhissatī’’ti ñatvā ‘‘taṃ padumaṃ milāyatū’’ti adhiṭṭhahi. Taṃ hatthehi madditapadumaṃ milāyantaṃ viya kāḷavaṇṇaṃ ahosi. So jhānā vuṭṭhāya taṃ oloketvā ‘‘kiṃ nu kho imaṃ padumaṃ jarāya pahaṭaṃ paññāyati, anupādiṇṇakepi evaṃ jarāya abhibhuyyamāne upādiṇṇake kathāva natthi. Idampi hi jarā abhibhavissatī’’ti aniccalakkhaṇaṃ passi . Tasmiṃ pana diṭṭhe dukkhalakkhaṇañca anattalakkhaṇañca diṭṭhameva hoti. Tassa tayo bhavā ādittā viya kaṇḍe baddhakuṇapā viya ca khāyiṃsu. Tasmiṃ khaṇe tassa avidūre kumārakā ekaṃ saraṃ otaritvā kumudāni bhañjitvā thale rāsiṃ karonti. So jale ca thale ca kumudāni olokesi. Athassa jale kumudāni abhirūpāni udakapaggharantāni viya upaṭṭhahiṃsu, itarāni aggaggesu parimilātāni . So ‘‘anupādiṇṇakaṃ jarā evaṃ paharati, upādiṇṇakaṃ kiṃ pana na paharissatī’’ti suṭṭhutaraṃ aniccalakkhaṇādīni addasa. Satthā ‘‘pākaṭībhūtaṃ idāni imassa bhikkhuno kammaṭṭhāna’’nti ñatvā gandhakuṭiyaṃ nisinnakova obhāsaṃ muñci, so tassa mukhaṃ pahari. Athassa ‘‘kiṃ nu kho eta’’nti olokentassa satthā āgantvā sammukhe ṭhito viya ahosi. So uṭṭhāya añjaliṃ paggaṇhi. Athassa satthā sappāyaṃ sallakkhetvā imaṃ gāthamāha –
285285.
285.
95斩断你对自己的爱著,就像用手摘取秋天绽放的白睡莲一样;
‘‘Ucchinda sinehamattano, kumudaṃ sāradikaṃva pāṇinā;
96你应该全力修习寂静之道,涅槃是善逝所宣说的。
Santimaggameva brūhaya, nibbānaṃ sugatena desita’’nti.
97在这里,「斩断」:指用阿拉汉道来斩断。「秋季的」:指在秋季时节生长出来的。「寂静道」:指通往涅槃的八支道。「增长」:意思是使它壮大。因为涅槃是善逝所开示的,所以应当修习那条道——这便是这句的含义。
Tattha ucchindāti arahattamaggena ucchinda. Sāradikanti saradakāle nibbattaṃ. Santimagganti nibbānagāmiṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ. Brūhayāti vaḍḍhaya. Nibbānañhi sugatena desitaṃ, tasmā tassa maggaṃ bhāvehīti attho.
98开示结束时,那位比丘证得了阿拉汉果。
Desanāvasāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhahi.
117金匠长老的故事,第九。
Suvaṇṇakārattheravatthu navamaṃ.
118第十节 大财商人的故事
10. Mahādhanavāṇijavatthu
99这段佛法开示,是导师住在祇园时,针对一位名叫大财的商人所讲述的。
Idha vassanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto mahādhanavāṇijaṃ nāma ārabbha kathesi.
100据说,他从波罗奈将五百车红花染布装满,为经商前往舍卫城。到达河岸后,他想:‘明天我将渡河。’便在那里卸下车辆,住了下来。夜里,大云涌起,降下大雨。河水连续七天盈满不退。城里的人们也欢庆了七天星宿节。红花布的工作未能完成。商人思惟:‘我从远方来。如果再回去,将会延误。不如就在这里,度过雨季、冬季和夏季,一边做我的营生,一边住下来,然后再卖掉这些布。’导师在城中托钵时,了知他的心思,便露出微笑。被阿难长老问及微笑的原因,导师说:‘阿难,你看见那位大财商人了吗?’‘是的,尊者。’‘他不知自己生命的障碍,心里想着要在这里住上整整一年再卖货。’‘但是,尊者,他会有什么障碍呢?’导师说:‘是的,阿难,他只能再活七天,就会落入死亡的口中。’说完,诵出了这些偈颂:
So kira bārāṇasito kusumbharattānaṃ vatthānaṃ pañca sakaṭasatāni pūretvā vaṇijjāya sāvatthiṃ āgato nadītīraṃ patvā ‘‘sve nadiṃ uttarissāmī’’ti tattheva sakaṭāni mocetvā vasi. Rattiṃ mahāmegho uṭṭhahitvā vassi. Nadī sattāhaṃ udakassa pūrā aṭṭhāsi. Nāgarāpi sattāhaṃ nakkhattaṃ kīḷiṃsu. Kusumbharattehi vatthehi kiccaṃ na niṭṭhitaṃ. Vāṇijo cintesi – ‘‘ahaṃ dūraṃ āgato. Sace puna gamissāmi, papañco bhavissati. Idheva vassañca hemantañca gimhañca mama kammaṃ karonto vasitvā imāni vikkiṇissāmī’’ti. Satthā nagare piṇḍāya caranto tassa cittaṃ ñatvā sitaṃ pātukaritvā ānandattherena sitakāraṇaṃ puṭṭho āha – ‘‘diṭṭho te, ānanda, mahādhanavāṇijo’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. So attano jīvitantarāyaṃ ajānitvā imaṃ saṃvaccharaṃ idheva vasitvā bhaṇḍaṃ vikkiṇituṃ cittamakāsīti. ‘‘Kiṃ pana tassa, bhante, antarāyo bhavissatī’’ti? Satthā ‘‘āmānanda, sattāhameva jīvitvā so maccumukhe patissatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
101“今日即应作精勤之事,谁知道明天是否会死;
‘‘Ajjeva kiccamātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
102因为我们与那拥有大军的死神并无契约。”
Na hi no saṅgaraṃ tena, mahāsenena maccunā.
103“如此安住精勤的人,日夜不懈怠;”
‘‘Evaṃ vihāriṃ ātāpiṃ, ahorattamatanditaṃ;
104那确实就是‘贤善一夜者’,寂静的牟尼如此宣说。”
Taṃ ve bhaddekarattoti, santo ācikkhate munī’’ti. (ma. ni. 3.272);
105“大德,我去告诉他。”“阿难,你安心地去吧。”长老到停车处,为乞食而行。商人以食物招待长老。于是长老问他:“你在这里要住多久?”“大德,我从远方来。如果再走,会有延误,我打算在这里住上一年,卖掉货物再走。”“居士,生命的障碍难以预知,应当行不放逸。”“可是大德,会有什么障碍呢?”“是的,居士,你的生命只能再维持七天。”商人听后心生悚惧,于是邀请以佛陀为首的比丘僧团,作了七天的大施,并为了随喜而持钵。那时,世尊为他作随喜开示,说:“居士,智者不应想‘我将在这里度过雨季等,做这做那’,而应只思惟自己生命的障碍。”说完此偈——
Gacchāmissa, bhante, ārocessāmīti. Vissattho gacchānandāti. Thero sakaṭaṭṭhānaṃ gantvā bhikkhāya cari. Vāṇijo theraṃ āhārena patimānesi. Atha naṃ thero āha – ‘‘kittakaṃ kālaṃ idha vasissasī’’ti? ‘‘Bhante, ahaṃ dūrato āgato’’. Sace puna gamissāmi, papañco bhavissati, imaṃ saṃvaccharaṃ idha vasitvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā gamissāmīti. Upāsaka, dujjāno jīvitantarāyo, appamādaṃ kātuṃ vaṭṭatīti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, antarāyo bhavissatī’’ti. ‘‘Āma, upāsaka, sattāhameva te jīvitaṃ pavattissatīti’’ . So saṃviggamānaso hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā anumodanatthāya pattaṃ gaṇhi. Athassa satthā anumodanaṃ karonto, ‘‘upāsaka, paṇḍitena nāma ‘idheva vassādīni vasissāmi, idañcidañca kammaṃ payojessāmī’ti cintetuṃ na vaṭṭati, attano pana jīvitantarāyameva cintetuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
286二百八十六。
286.
107“我将在此处度过雨季,在此处度过冬季和夏季;
‘‘Idha vassaṃ vasissāmi, idha hemantagimhisu;
108愚者如此思量,却不觉察障碍。”
Iti bālo vicinteti, antarāyaṃ na bujjhatī’’ti.
109这里,「在此度雨季」:指在这个地方,打算做这做那,我将要度过为期四个月的雨季。「冬季与夏季」:冬季和夏季也这样想:“做这做那,我就在这里住四个月。”如此,不知道现法利益和来世利益的愚者,只这样思量。「障碍」:指他不能觉察到自己生命的障碍,即“我将在某个时刻、某个地方、某个年龄死去”这件事。
Tattha idha vassanti imasmiṃ ṭhāne idañcidañca karonto catumāsaṃ vassaṃ vasissāmi. Hemantagimhisūti hemantagimhesupi ‘‘cattāro māse idañcidañca karonto idheva vasissāmī’’ti evaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ ajānanto bālo vicinteti. Antarāyanti ‘‘asukasmiṃ nāma kāle vā dese vā vaye vā marissāmī’’ti attano jīvitantarāyaṃ na bujjhatīti.
110开示结束时,那位商人证得了入流果,对在场的人来说,这次法开示也成了有利益的。商人跟随世尊走了一段路后返回,心想:“我好像头上生了病”,便躺在床上,就这样躺着直到去世,投生到了兜率天的天宫。
Desanāvasāne so vāṇijo sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosi . Vāṇijopi satthāraṃ anugantvā nivattitvā ‘‘sīsarogo viya me uppanno’’ti sayane nipajji, tathānipannova kālaṃ katvā tusitavimāne nibbatti.
131大富商人事件 第十。
Mahādhanavāṇijavatthu dasamaṃ.
13211. 翅舍·乔达弥事件
11. Kisāgotamīvatthu
111「她因儿子而狂乱」:这部法的开示,是世尊住在祇园精舍时,以翅舍·乔达弥为因缘而讲说的。这件事的详细故事记载在《千品》中——
Taṃputtapasusammattanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto kisāgotamiṃ ārabbha kathesi. Vatthu sahassavagge –
112一个人即使活到一百岁,如果从未见到不死的境界(涅槃),
‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ amataṃ padaṃ;
113哪怕只活一天,也更为殊胜,对于见到不死境界的人。”
Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato amataṃ pada’’nti. (dha. pa. 114) –
114关于这则偈颂的注释,已经详细讲述过了。当时,世尊问翅舍·乔达弥:“翅舍·乔达弥,你得到那一撮芥子了吗?”她回答:“没有得到,大德。听说在全村活着的人当中,死人的数量反倒更多。”于是世尊对她说:“你只执著于‘我的儿子死了’这一个念头,然而,死亡是一切众生都必然要面对的规律。死神就像巨大的洪水,把那些心愿未了的有情,全都卷入恶趣的海洋里。”说完,世尊为她开示法义,并诵出了这首偈颂:
Gāthāvaṇṇanāya vitthāretvā kathitaṃ. Tadā hi satthā ‘‘kisāgotami laddhā te ekaccharamattā siddhatthakā’’ti āha. ‘‘Na laddhā, bhante, sakalagāme jīvantehi kira matakā eva bahutarā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘tvaṃ ‘mameva putto mato’ti sallakkhesi, dhuvadhammo esa sabbasattānaṃ. Maccurājā hi sabbasatte aparipuṇṇajjhāsaye eva mahogho viya parikaḍḍhamāno apāyasamudde pakkhipatī’’ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
287二百八十七。
287.
116“那为子女与家畜而陶醉的人,心被系缚;
‘‘Taṃ puttapasusammattaṃ, byāsattamanasaṃ naraṃ;
117如同沉睡的村庄被大洪水冲走,死神将他带走。”
Suttaṃ gāmaṃ mahoghova, maccu ādāya gacchatī’’ti.
118这里,「那为子女与家畜而陶醉的人」:指一个人,他因为得到相貌、体力等成就的儿子与家畜,而陶醉地想:“我的儿子们英俊、有力、聪明、什么事都能干;我的公牛们漂亮、无病、能负载重物;我的母牛产奶很多。”这样就被称为被儿子和家畜所陶醉的人。「心被系缚」:指因为获得了金银等财物,或钵与衣等资具,便渴望得到更多,从而心被系缚;或对于眼所识等所缘,或前面所说的那些资具,对所得到的任何东西都产生执著,因而心被系缚。「沉睡的村庄」:指进入睡眠状态的有情群体。「如同大洪水」:意思是,正如深度、广度都很大的大河洪水,把这样的村庄连同狗在内全部冲走,一无遗留;同样,死神也把上述那种人带走。
Tattha taṃ puttapasusammattanti taṃ rūpabalādisampanne putte ca pasū ca labhitvā ‘‘mama puttā abhirūpā balasampannā paṇḍitā sabbakiccasamatthā, mama goṇā abhirūpā arogā mahābhāravahā, mama gāvī bahukhīrā’’ti evaṃ puttehi ca pasūhi ca sammattaṃ naraṃ. Byāsattamanasanti hiraññasuvaṇṇādīsu vā pattacīvarādīsu vā kiñcideva labhitvā tato uttaritaraṃ patthanatāya āsattamānasaṃ vā, cakkhuviññeyyādīsu ārammaṇesu vuttappakāresu vā parikkhāresu yaṃ yaṃ laddhaṃ hoti, tattha tattheva lagganatāya byāsattamānasaṃ vā. Suttaṃ gāmanti niddaṃ upagataṃ sattanikāyaṃ. Mahoghovāti yathā evarūpaṃ gāmaṃ gambhīravitthato mahanto mahānadīnaṃ ogho antamaso sunakhampi asesetvā sabbaṃ ādāya gacchati, evaṃ vuttappakāraṃ naraṃ maccu ādāya gacchatīti attho.
119开示结束时,翅舍·乔达弥证得入流果。聚会大众也从这次说法中获得了真实利益。
Desanāvasāne kisāgotamī sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
142翅舍瞿昙弥的事第十一。
Kisāgotamīvatthu ekādasamaṃ.
143第十二 波吒左罗的事
12. Paṭācārāvatthu
120「无有子」这句法语,是世尊住在祇园时,以波吒左罗为因缘宣讲的。这件事记载于《千品》——
Nasanti puttāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto paṭācāraṃ ārabbha kathesi. Vatthu sahassavagge –
121若人活百年,不见生灭法;
‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;
122不如活一日,得见生灭法。
Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbaya’’nti. (dha. pa. 113) –
123在偈颂的解释中已经详细说明。那时,世尊知道波吒左罗的悲伤已减轻,便说道:“波吒左罗啊,所谓的儿子等,对于一个去往他世的人,并不能成为他的救护、庇护或归依,所以即使他们存在,也等于不存在。智者则应清净戒律,修习通往自己涅槃的道。”这样开示法时,世尊宣说了下面的偈颂——
Gāthāvaṇṇanāya vitthāretvā kathitaṃ. Tadā pana satthā paṭācāraṃ tanubhūtasokaṃ ñatvā ‘‘paṭācāre puttādayo nāma paralokaṃ gacchantassa tāṇaṃ vā leṇaṃ vā saraṇaṃ vā bhavituṃ na sakkonti, tasmā vijjamānāpi te na santiyeva. Paṇḍitena pana sīlaṃ visodhetvā attano nibbānagāmimaggameva sodhetuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
288二百八十八。
288.
125儿子不能作救护,父亲不能,亲族也不能;
‘‘Na santi puttā tāṇāya, na pitā nāpi bandhavā;
126被死亡征服者,于亲属中无救护。
Antakenādhipannassa, natthi ñātīsu tāṇatā.
289二百八十九。
289.
128智者了知此义利,以戒防护自身;
‘‘Etamatthavasaṃ ñatvā, paṇḍito sīlasaṃvuto;
129应速疾清净,通往涅槃道。
Nibbānagamanaṃ maggaṃ, khippameva visodhaye’’ti.
130其中,「作为救护」是指为了成为救护、为了作为依止。「亲族」是指除了儿子和父母之外,其余的亲戚和朋友。「被死亡征服者」是指被死亡所制伏的人。因为在生存中,儿子等虽通过给予饮食等以及处理所生事务而成为救护,但在临终时,却没有任何办法能阻止死亡,所以他们其实不能成为救护或庇护。因此说:“在亲属中并没有救护性。”「此义利」是指:如此了知了他们互相之间无法成为救护的这个道理之后,智者以四种遍净戒防护、保护、守护自身,然后应当迅速地清净那条通往涅槃的八支道。这就是这句话的含义。
Tattha tāṇāyāti tāṇabhāvāya patiṭṭhānatthāya. Bandhavāti putte ca mātāpitaro ca ṭhapetvā avasesā ñātisuhajjā. Antakenādhipannassāti maraṇena abhibhūtassa. Pavattiyañhi puttādayo annapānādidānena ceva uppannakiccanittharaṇena ca tāṇā hutvāpi maraṇakāle kenaci upāyena maraṇaṃ paṭibāhituṃ asamatthatāya tāṇatthāya leṇatthāya na santi nāma. Teneva vuttaṃ – ‘‘natthi ñātīsu tāṇatā’’ti. Etamatthavasanti evaṃ tesaṃ aññamaññassa tāṇaṃ bhavituṃ asamatthabhāvasaṅkhātaṃ kāraṇaṃ jānitvā paṇḍito catupārisuddhisīlena saṃvuto rakkhitagopito hutvā nibbānagamanaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ sīghaṃ sīghaṃ visodheyyāti attho.
131开示结束时,波吒左罗安住于入流果,其他很多人也证得了入流果等果位。
Desanāvasāne paṭācārā sotāpattiphale patiṭṭhahi, aññe ca bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
156波吒左罗的故事第十二。
Paṭācārāvatthu dvādasamaṃ.
157道品注释结束。
Maggavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
158第二十品。
Vīsatimo vaggo.