17. 忿怒品义注
1第十六品：爱品
16. Piyavaggo
2一、三由旬出家事
1. Tayojanapabbajitavatthu
1这段关于「Ayoge（于不致力）」的法教，是世尊住在祇园精舍时，针对三位出家人而宣说的。
Ayogeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tayo pabbajite ārabbha kathesi.
2据说，在舍卫城的一个家庭里，父母有个独生子，他们非常疼爱他，觉得他乖巧可爱。有一天，他在家里听到受邀比丘们作随喜说法，听了佛法后，便生起了出家的念头，于是向父母请求出家。父母不同意。他就想：‘我就趁父母不注意，到外面去出家。’后来，父亲外出时，就嘱咐母亲：‘你要看好他。’母亲外出时，也嘱咐父亲。有一天，父亲在外，母亲心想：‘我要看好儿子。’便靠着一根门柱，用脚踩住地面坐着纺线。他心想：‘我要骗过她溜走。’于是说：‘娘，你稍微让一让，我要去方便一下。’等她蜷起腿，他就趁机跑出去，飞快地前往精舍，找到比丘们，请求道：‘大德，请让我出家吧。’于是就在他们那里出了家。
Sāvatthiyaṃ kira ekasmiṃ kule mātāpitūnaṃ ekaputtako ahosi piyo manāpo. So ekadivasaṃ gehe nimantitānaṃ bhikkhūnaṃ anumodanaṃ karontānaṃ dhammakathaṃ sutvā pabbajitukāmo hutvā mātāpitaro pabbajjaṃ yāci. Te nānujāniṃsu. Tassa etadahosi – ‘‘ahaṃ mātāpitūnaṃ apassantānaṃyeva bahi gantvā pabbajissāmī’’ti. Athassa pitā bahi nikkhamanto ‘‘imaṃ rakkheyyāsī’’ti mātaraṃ paṭicchāpesi, mātā bahi nikkhamantī pitaraṃ paṭicchāpesi. Athassa ekadivasaṃ pitari bahi gate mātā ‘‘puttaṃ rakkhissāmī’’ti ekaṃ dvārabāhaṃ nissāya ekaṃ pādehi uppīḷetvā chamāya nisinnā suttaṃ kantati. So ‘‘imaṃ vañcetvā gamissāmī’’ti cintetvā, ‘‘amma, thokaṃ tāva apehi, sarīravalañjaṃ karissāmī’’ti vatvā tāya pāde samiñjite nikkhamitvā vegena vihāraṃ gantvā bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘pabbājetha maṃ, bhante’’ti yācitvā tesaṃ santike pabbaji.
3后来，父亲回来问母亲：‘我的儿子在哪里？’她说：‘夫君，他刚才就在这儿的。’父亲心想：‘我的儿子到底去哪儿了？’四处寻找也找不到，心想：‘肯定是去了精舍。’于是他来到精舍，看到儿子已经出家，便大哭起来，说：‘孩子啊，你这是要毁了我啊！’接着又说：‘儿子都出家了，我如今还待在家里做什么？’于是自己也请求比丘们，出家了。之后，母亲也想：‘我的儿子和丈夫怎么这么久还不回来？莫非是去精舍出家了？’她到处寻找，来到精舍，看见两人都已出家，心想：‘他们都出家了，我还要这个家有什么意义？’便自己去到比丘尼的住处也出了家。他们出家之后，仍然无法彼此分离。在精舍里，以及在比丘尼的住处里，他们都常常聚坐在一起聊天度日，这让比丘们和比丘尼们都感到十分困扰。
Athassa pitā āgantvā mātaraṃ pucchi – ‘‘kahaṃ me putto’’ti? ‘‘Sāmi, imasmiṃ padese ahosī’’ti. So ‘‘kahaṃ nu kho me putto’’ti olokento taṃ adisvā ‘‘vihāraṃ gato bhavissatī’’ti vihāraṃ gantvā puttaṃ pabbajitaṃ disvā kanditvā roditvā, ‘‘tāta, kiṃ maṃ nāsesī’’ti vatvā ‘‘mama putte pabbajite ahaṃ idāni gehe kiṃ karissāmī’’ti sayampi bhikkhū yācitvā pabbaji. Athassa mātāpi ‘‘kiṃ nu kho me putto ca pati ca cirāyanti, kacci vihāraṃ gantvā pabbajitā’’ti te olokentī vihāraṃ gantvā ubhopi pabbajite disvā ‘‘imesaṃ pabbajitakāle mama gehena ko attho’’ti sayampi bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbaji. Te pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, vihārepi bhikkhuniupassayepi ekatova nisīditvā sallapantā divasaṃ vītināmenti. Tena bhikkhūpi bhikkhūniyopi ubbāḷhā honti.
4后来有一天，比丘们将他们的行为禀告了世尊。世尊把他们召来，问道：‘听说你们确实这样做，是真的吗？’他们回答：‘是真的。’世尊便问：‘你们为什么这样做？这绝非出家人该行之事啊。’他们说：‘大德，我们彼此离不开。’世尊说：‘从出家之时起，这样的行为就不合适了。因为，见不到喜爱的人，见到不喜爱的人，这本身就是苦。所以，对于有情和一切行，都不应执取任何可爱或不可爱的东西。’说完，便开示了这些偈颂：
Athekadivasaṃ bhikkhū nesaṃ kiriyaṃ satthuṃ ārocesuṃ. Satthā te pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tumhe evaṃ karothā’’ti pucchitvā ‘‘sacca’’nti vutte ‘‘kasmā evaṃ karotha? Na hi esa pabbajitānaṃ yogo’’ti. ‘‘Bhante, vinā bhavituṃ na sakkomā’’ti. ‘‘Pabbajitakālato paṭṭhāya evaṃ karaṇaṃ ayuttaṃ. Piyānañhi adassanaṃ, appiyānañca dassanaṃ dukkhameva. Tasmā sattesu ca saṅkhāresu ca kañci piyaṃ vā appiyaṃ vā kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
209209.
209.
6「在不该致力处致力，在该致力处却不致力；」
‘‘Ayoge yuñjamattānaṃ, yogasmiñca ayojayaṃ;
7「舍弃了义利而执取可爱者，羡慕那些自我投入者。」
Atthaṃ hitvā piyaggāhī, pihetattānuyoginaṃ.
210二百一十。
210.
9「不应与可爱者相聚，也不应与不可爱者相聚；」
‘‘Mā piyehi samāgañchi, appiyehi kudācanaṃ;
10「见不到可爱者是苦，见到不可爱者也是苦。」
Piyānaṃ adassanaṃ dukkhaṃ, appiyānañca dassanaṃ.
211二百一十一。
211.
12「因此，不应造作可爱者，因为与可爱者别离是恶事；」
‘‘Tasmā piyaṃ na kayirātha, piyāpāyo hi pāpako;
13「那些没有可爱与不可爱者的人，他们就没有结缚。」
Ganthā tesaṃ na vijjanti, yesaṃ natthi piyāppiya’’nti.
14在这里，「ayoge」是指不应该投入的非如理作意。因为，涉足以妓女行境等为分类的六种非行境，在这里就称为非如理作意；在那种非如理作意中把自身投入进去，这就是它的意思。「yogasmiṃ」这个词则是指相反的一面，即在如理作意中不把自身投入进去，这就是它的意思。「atthaṃ hitvā」（舍弃义）：从出家那一刻开始，增上戒等三学就称为「义」；舍弃了那种义。「piyaggāhī」（执取可爱者）：就是去抓取那称为五欲的可爱事物。「pihetattānuyoginaṃ」（羡慕那些自我投入者）：由于那样的行为而从教法中退堕，成为在家状态之后，看到那些自我投入者成就了戒等德行，从天人那里得到恭敬，就对他们心生羡慕，心里想着：「啊，但愿我也能成为那样的人！」而生起欲求，这就是它的意思。
Tattha ayogeti ayuñjitabbe ayonisomanasikāre. Vesiyāgocarādibhedassa hi chabbidhassa agocarassa sevanaṃ idha ayonisomanasikāro nāma, tasmiṃ ayonisomanasikāre attānaṃ yuñjantoti attho. Yogasminti tabbiparīte ca yonisomanasikāre ayuñjantoti attho. Atthaṃ hitvāti pabbajitakālato paṭṭhāya adhisīlādisikkhattayaṃ attho nāma, taṃ atthaṃ hitvā. Piyaggāhīti pañcakāmaguṇasaṅkhātaṃ piyameva gaṇhanto. Pihetattānuyoginanti tāya paṭipattiyā sāsanato cuto gihibhāvaṃ patvā pacchā ye attānuyogaṃ anuyuttā sīlādīni sampādetvā devamanussānaṃ santikā sakkāraṃ labhanti, tesaṃ piheti, ‘‘aho vatāhampi evarūpo assa’’nti icchatīti attho.
15对于「mā piyehi」（不应与可爱者）这个词：与可爱的有情或诸行，在任何时候，哪怕只一刹那，也不应相聚；同样地，对于不可爱者也是如此。什么原因呢？因为与可爱者分离而导致见不到他们，与不可爱者相遇则导致见到他们，这就称为苦。因此：因为这两者都是苦，所以，不应把任何有情或诸行视为可爱。对于「piyāpāyo hi」（因为与可爱者别离）：与可爱者别离就是分离。「pāpako」意思是低劣的。对于「结缚于他们不存在」这一句：那些没有可爱者的人，他们的贪欲身结被断除；那些没有不可爱者的人，他们的嗔恨身结被断除。当这两种结缚被断除后，其余的结缚也就随之断除了。因此，不应做可爱或不可爱，这是它的含义。
Mā piyehīti piyehi sattehi vā saṅkhārehi vā kudācanaṃ ekakkhaṇepi na samāgaccheyya, tathā appiyehi. Kiṃ kāraṇā? Piyā nañhi viyogavasena adassanaṃ appiyānañca upasaṅkamanavasena dassanaṃ nāma dukkhaṃ. Tasmāti yasmā idaṃ ubhayampi dukkhaṃ, tasmā kañci sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā piyaṃ nāma na kareyya. Piyāpāyo hīti piyehi apāyo viyogo . Pāpakoti lāmako. Ganthā tesaṃ na vijjantīti yesaṃ piyaṃ natthi, tesaṃ abhijjhākāyagantho pahīyati. Yesaṃ appiyaṃ natthi, tesaṃ byāpādo kāyagantho. Tesu pana dvīsu pahīnesu sesaganthā pahīnā honti. Tasmā piyaṃ vā appiyaṃ vā na kattabbanti attho.
16开示结束时，许多人证得了入流果等。然而，那三人心想：“没有对方，我们无法生活。”于是他们还俗，回到了家中。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Tena pana tayo janā ‘‘mayaṃ vinā bhavituṃ na sakkomā’’ti vibbhamitvā gehameva agamiṃsūti.
19三由旬出家事第一
Tayojanapabbajitavatthu paṭhamaṃ.
20二、某居士事
2. Aññatarakuṭumbikavatthu
17「从爱生」这一法教，是世尊住在祇园精舍时，针对某居士而宣说的。
Piyato jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi.
18他因自己的儿子们去世，被丧子之痛所击垮，前往火葬场哭泣，无法克制悲痛。导师在清晨观察世间时，见到他具备了入流道的亲依止缘，于是托钵回来的路上，带了一位随行比丘，来到他家门口。他听说导师来了，心想：“导师会与我亲切交谈吧。”便将导师请进屋内，在堂中铺设座位。导师坐下后，他也过来坐在一边。于是导师问他：“近事男，你痛苦吗？”当他倾诉了丧子别离之苦后，导师说：“近事男，不要忧愁。这所谓的死，并非只在一个地方发生，也不是只有一个人会遭遇。凡是有生命存在的地方，一切众生都会遇到。即使是一个行，也没有恒常的。因此，应当这样如理作意：‘死法者已死，坏法者已坏’，而不应忧愁。古代的智者们，在儿子去世时，也不生忧愁，而是修习死随念，思惟‘死法者已死，坏法者已坏’。”他说：“大德，哪些人这样做了？何时做的？请为我开示。”于是导师为了阐明这层义理，引述了过去的故事——
So hi attano putte kālakate puttasokābhibhūto āḷāhanaṃ gantvā rodati, puttasokaṃ sandhāretuṃ na sakkoti. Satthā paccūsakāle lokaṃ volokento tassa sotāpattimaggassūpanissayaṃ disvā piṇḍapātapaṭikkanto ekaṃ pacchāsamaṇaṃ gahetvā tassa gehadvāraṃ agamāsi. So satthu āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘mayā saddhiṃ paṭisanthāraṃ kātukāmo bhavissatī’’ti satthāraṃ pavesetvā gehamajjhe āsanaṃ paññāpetvā satthari nisinne āgantvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ nu kho, upāsaka, dukkhitosī’’ti pucchitvā tena puttaviyogadukkhe ārocite, ‘‘upāsaka, mā cintayi, idaṃ maraṇaṃ nāma na ekasmiṃyeva ṭhāne, na ca ekasseva hoti, yāvatā pana bhavuppatti nāma atthi, sabbasattānaṃ hotiyeva. Ekasaṅkhāropi nicco nāma natthi. Tasmā ‘maraṇadhammaṃ mataṃ, bhijjanadhammaṃ bhinna’nti yoniso paccavekkhitabbaṃ, na socitabbaṃ. Porāṇapaṇḍitāpi hi puttassa matakāle ‘maraṇadhammaṃ mataṃ, bhijjanadhammaṃ bhinna’nti sokaṃ akatvā maraṇassatimeva bhāvayiṃsū’’ti vatvā, ‘‘bhante, ke evamakaṃsu, kadā ca akaṃsu, ācikkhatha me’’ti yācito tassatthassa pakāsanatthaṃ atītaṃ āharitvā –
19「如同蛇蜕去旧皮，舍弃身体而离去；」
‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ;
20同样地，当身体已无用处，此人已死之时。
Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.
21正被火烧的人，不会知道亲人们的悲泣。
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;
22因此，我不为他悲伤；他已经去了他该去的趣处。
Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. (jā. 1.5.19-20) –
23他详细开示了《五集》中的《蛇本生经》，然后说：“往昔的智者们，在疼爱的儿子死去时，并没有像你现在这样放下工作、不吃东西，边走边哭；他们借着修习死随念的力量，不起悲伤，照样进食，并坚守自己的本分。所以，你不该再想着‘我的爱子死了’。因为正在生起的悲伤或恐怖，确实都是依着亲爱者才生起的。”说完，就诵出这首偈颂：
Imaṃ pañcakanipāte uragajātakaṃ vitthāretvā ‘‘evaṃ pubbe paṇḍitā piyaputte kālakate yathā etarahi tvaṃ kammante vissajjetvā nirāhāro rodanto vicarasi, tathā avicaritvā maraṇassatibhāvanābalena sokaṃ akatvā āhāraṃ paribhuñjiṃsu, kammantañca adhiṭṭhahiṃsu . Tasmā ‘piyaputto me kālakato’ti mā cintayi. Uppajjamāno hi soko vā bhayaṃ vā piyameva nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
212212.
212.
25从亲爱者那里，生起悲伤；从亲爱者那里，生起恐怖。
‘‘Piyato jāyatī soko, piyato jāyatī bhayaṃ;
26若从亲爱者中解脱出来，就没有悲伤，又哪来的恐怖？
Piyato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
27这里，「从亲爱者」的意思是：以轮回为根本的悲伤或恐怖，当它们生起时，必定是依靠亲爱者——或是依于有情，或是依于诸行——而生起；而那些已经从这些中解脱的人，这两种就都不会有。这就是其中的义理。
Tattha piyatoti vaṭṭamūlako hi soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ piyameva sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā nissāya uppajjati, tato pana vippamuttassa ubhayampetaṃ natthīti attho.
28开示结束时，那位居士证得了入流果，而对在场的大众来说，这也成为了一次有利益的法开示。
Desanāvasāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
33第二则，某居士的事。
Aññatarakuṭumbikavatthu dutiyaṃ.
34第三则，毗舍佉的事。
3. Visākhāvatthu
29「由爱而生」这句法开示，是世尊住在祇园时，针对近事女毗舍佉而宣说的。
Pemato jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto visākhaṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi.
30她曾将名为善施的孙女（她儿子的女儿）立为自己的继承人，让她在家中为比丘僧团作服务。后来，孙女去世了。毗舍佉为孙女办完葬礼后，无法抑制悲伤，痛苦、沮丧地来到世尊跟前，顶礼后坐在一边。于是世尊问她：“毗舍佉，你为何痛苦、沮丧，泪流满面，哭泣着坐在那里？”她说明了事情原委，说：“大德，那位具足威仪的少女是我所爱的，现在再也见不到那样的人了。”世尊问：“毗舍佉，舍卫城里大约有多少人？”她说：“大德，您自己曾告诉我，有七千万人。”世尊说：“如果这么多人都像你的孙女一样，你会想要吗？”“是的，大德。”“那么，在舍卫城中每天死去的人有多少？”“很多，大德。”“那么，毗舍佉，你不应该没有悲伤的时候，岂不是要日夜哭泣着度过一生了？”“是的，大德，我知道了。”于是，世尊对她说：“既然如此，不要悲伤，悲伤与恐惧正是因爱而生的。”说完，说了此偈——
Sā kira puttassa dhītaraṃ sudattaṃ nāma kumārikaṃ attano ṭhāne ṭhapetvā gehe bhikkhusaṅghassa veyyāvaccaṃ kāresi. Sā aparena samayena kālamakāsi. Sā tassā sarīranikkhepaṃ kāretvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkontī dukkhinī dummanā satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, visākhe, dukkhinī dummanā assumukhā rodamānā nisinnā’’ti āha. Sā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘piyā me, bhante, sā kumārikā vattasampannā, idāni tathārūpaṃ na passāmī’’ti āha. ‘‘Kittakā pana, visākhe, sāvatthiyaṃ manussā’’ti? ‘‘Bhante, tumhehiyeva me kathitaṃ satta janakoṭiyo’’ti. ‘‘Sace panāyaṃ ettako jano tava nattāya sadiso bhaveyya, iccheyyāsi na’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Kati pana janā sāvatthiyaṃ devasikaṃ kālaṃ karontī’’ti? ‘‘Bahū, bhante’’ti. ‘‘Nanu evaṃ, bhante, tava asocanakālo na bhaveyya, rattindivaṃ rodantīyeva vicareyyāsī’’ti. ‘‘Hotu, bhante, ñātaṃ mayā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘tena hi mā soci, soko vā bhayaṃ vā pematova jāyatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
213二百一十三。
213.
32由爱而生悲伤，由爱而生恐惧；
‘‘Pemato jāyatī soko, pemato jāyatī bhayaṃ;
33从爱中解脱的人，便没有悲伤，又哪里会有恐惧？
Pemato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
34此处，「由爱」的意思是：缘于对子女等所生的爱，悲伤就会生起。
Tattha pematoti puttadhītādīsu kataṃ pemameva nissāya soko jāyatīti attho.
35开示结束时，许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
42毗舍佉事 第三
Visākhāvatthu tatiyaṃ.
434. 离车族事
4. Licchavīvatthu
36「由乐而生」这首偈颂的开示，是世尊住在毗舍离附近的重阁讲堂时，针对离车族而宣说的。
Ratiyā jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliṃ nissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharanto licchavī ārabbha kathesi.
37据说，在一次节庆的日子里，离车族人各自佩戴着互不相同的装饰，为了前往园林而从城中出来。世尊正要入城乞食，看见他们后，对比丘们说：“比丘们，看啊，那些离车人，即使没见过三十三天的天神，看看他们也就差不多了。”说完就进了城。那些离车族在前往园林的途中，带上了一个城中美人，因她而被嫉妒所压倒，互相殴打，流出的血如同河流一般。后来，人们用担架把他们抬了回来。世尊用完斋食后从城中出来。比丘们见到离车族被这样抬着，便对世尊说：“大德，离车王族们一大早盛装打扮，像天神一样出城，现在却因为一个女人而遭此灾祸。”世尊说：“比丘们，忧愁或者恐惧的生起，正是依赖于喜乐而生的。”说完，便诵出此偈——
Te kira ekasmiṃ chaṇadivase aññamaññaṃ asadisehi alaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānagamanatthāya nagarā nikkhamiṃsu. Satthā piṇḍāya pavisanto te disvā bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha, bhikkhave, licchavayo, yehi devā tāvatiṃsā na diṭṭhapubbā, te ime olokentū’’ti vatvā nagaraṃ pāvisi. Tepi uyyānaṃ gacchantā ekaṃ nagarasobhiniṃ itthiṃ ādāya gantvā taṃ nissāya issābhibhūtā aññamaññaṃ paharitvā lohitaṃ nadiṃ viya pavattayiṃsu. Atha ne mañcenādāya ukkhipitvā āgamaṃsu. Satthāpi katabhattakicco nagarā nikkhami. Bhikkhūpi licchavayo tathā nīyamāne disvā satthāraṃ āhaṃsu – ‘‘bhante, licchavirājāno pātova alaṅkatapaṭiyattā devā viya nagarā nikkhamitvā idāni ekaṃ itthiṃ nissāya imaṃ byasanaṃ pattā’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ ratiṃ nissāya uppajjatiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
214二百一十四。
214.
39“由喜乐生起忧愁，由喜乐生起恐惧；
‘‘Ratiyā jāyatī soko, ratiyā jāyatī bhayaṃ;
40已脱离喜乐的人，没有忧愁，又何来恐惧？”
Ratiyā vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
41这里的「喜乐」（ratiyā）是指五欲之乐；意思就是依于这种欲乐而生起。
Tattha ratiyāti pañcakāmaguṇaratito, taṃ nissāyāti attho.
42开示结束时，许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
51离车族的事第四。
Licchavīvatthu catutthaṃ.
52第五 不近女色童子的事
5. Anitthigandhakumāravatthu
43这部以「由欲」（Kāmato）等为开端的法开示，是世尊住在祇园时，针对一位名叫不近女色的童子而说的。
Kāmatoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anitthigandhakumāraṃ nāma ārabbha kathesi.
44据说，那位童子从梵天界死后，投生在舍卫城一个极富贵的家族里。从他出生那天起，就不愿意靠近女性；如果被女性抱起来，他就放声大哭。家人只好用布团垫着把他托住，喂他奶喝。他长大之后，父母对他说：“孩子，我们给你娶一门亲吧。”他拒绝说：“我根本不需要女人。”父母一再恳求，他便召来五百位金匠，交给他们一千枚赤金金币，吩咐他们打造一尊极其美丽、用纯金铺地般的实心女子金像。金像造好后，父母又说：“孩子啊，如果你不娶妻，家族的血统就没办法延续，我们打算为你迎娶一位少女。”他便拿出那尊金像给他们看，说：“那好，如果你们能帮我找到跟这一模一样的少女，我就听你们的话。”于是他的父母请来一些有名望的婆罗门，对他们说：“我们的儿子福报很深，这世上必定有过去跟他共同修过善业的少女。请你们带着这尊金像，去找一位这样的少女来。”那些婆罗门应允后，便外出云游，来到了末地国的沙嘎喇城。城里有一位十六岁、相貌极美的少女，她的父母把她深藏在七层楼阁的最顶层。那些婆罗门心想：“如果这城里真有这样的少女，人们看到这尊像，一定会说‘这像真是漂亮，就像某某家的女儿一样’。”于是他们把金像放在渡口的路边，自己则坐在一旁。
So kira brahmalokā cutasatto sāvatthiyaṃ mahābhogakule nibbatto jātadivasato paṭṭhāya itthisamīpaṃ upagantuṃ na icchati, itthiyā gayhamāno rodati. Vatthacumbaṭakena naṃ gahetvā thaññaṃ pāyenti. So vayappatto mātāpitūhi, ‘‘tāta, āvāhaṃ te karissāmā’’ti vutte ‘‘na me itthiyā attho’’ti paṭikkhipitvā punappunaṃ yāciyamāno pañcasate suvaṇṇakāre pakkosāpetvā rattasuvaṇṇanikkhasahassaṃ dāpetvā ativiya pāsādikaṃ ghanakoṭṭimaṃ itthirūpaṃ kāretvā puna mātāpitūhi, ‘‘tāta, tayi āvāhaṃ akaronte kulavaṃso na patiṭṭhahissati, kumārikaṃ te ānessāmā’’ti vutte ‘‘tena hi sace me evarūpaṃ kumārikaṃ ānessatha, karissāmi vo vacana’’nti taṃ suvaṇṇarūpakaṃ dasseti. Athassa mātāpitaro abhiññāte brāhmaṇe pakkosāpetvā ‘‘amhākaṃ putto mahāpuñño, avassaṃ iminā saddhiṃ katapuññā kumārikā bhavissati, gacchatha imaṃ suvaṇṇarūpakaṃ gahetvā evarūpaṃ kumārikaṃ āharathā’’ti pahiṇiṃsu. Te ‘‘sādhū’’ti cārikaṃ carantā maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ gatā. Tasmiñca nagare ekā soḷasavassuddesikā abhirūpā kumārikā ahosi, taṃ mātāpitaro sattabhūmikassa pāsādassūparimatale parivāsesuṃ. Tepi kho brāhmaṇā ‘‘sace idha evarūpā kumārikā bhavissati, imaṃ disvā ‘ayaṃ asukassa kulassa dhītā viya abhirūpā’ti vakkhantī’’ti taṃ suvaṇṇarūpakaṃ titthamagge ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
45那时，少女的保姆刚为少女沐完浴，自己也想洗个澡，就来到渡口。她看到那尊金像，误以为是自己的小姐，心想：“你太不听话了！我刚给你洗完出来，你倒比我先跑到这里来了。”便用手拍了一下，发现它硬梆梆的，一点反应也没有，这才说：“我还以为是我家小姐呢，这到底是什么东西？”那些婆罗门便问她：“大娘，您的女儿真有这么美吗？”保姆回答：“我女儿在这像旁边能算什么呀！”婆罗门便说：“那么请让我们见一见您的女儿吧。”于是保姆带他们一起回到家中，把经过告知了主人。主人与婆罗门互相寒暄问候之后，就让女儿走下楼，领到下层的楼阁，站在那尊金像旁边。顿时，金像变得暗淡无光，而那位少女则显得光彩照人。婆罗门便把金像送给他们，并代为迎取了这位少女。他们回去后，把情况禀报给不近女色童子的父母。双亲满心欢喜地说：“快去，赶快把她迎来！”随即准备了盛大的礼遇，派遣他们再去迎接。
Athassa kumārikāya dhātī taṃ kumārikaṃ nhāpetvā sayampi nhāyitukāmā hutvā titthaṃ āgatā taṃ rūpakaṃ disvā ‘‘dhītā me’’ti saññāya ‘‘dubbinītāsi, idānevāhaṃ nhāpetvā nikkhantā, tvaṃ mayā puretaraṃ idhāgatāsī’’ti hatthena paharitvā thaddhabhāvañceva nibbikāratañca ñatvā ‘‘ahaṃ me, dhītāti saññamakāsiṃ, kiṃ nāmeta’’nti āha. Atha naṃ te brāhmaṇā ‘‘evarūpā te, amma, dhītā’’ti pucchiṃsu. Ayaṃ mama dhītu santike kiṃ agghatīti? Tena hi te dhītaraṃ amhākaṃ dassehīti. Sā tehi saddhiṃ gehaṃ gantvā sāmikānaṃ ārocesi. Te brāhmaṇehi saddhiṃ katapaṭisammodanā dhītaraṃ otāretvā heṭṭhāpāsāde suvaṇṇarūpakassa santike ṭhapesuṃ. Suvaṇṇarūpakaṃ nippabhaṃ ahosi, kumārikā sappabhā ahosi. Brāhmaṇā taṃ tesaṃ datvā kumārikaṃ paṭicchāpetvā gantvā anitthigandhakumārassa mātāpitūnaṃ ārocayiṃsu. Te tuṭṭhamānasā ‘‘gacchatha, naṃ sīghaṃ ānethā’’ti mahantena sakkārena pahiṇiṃsu.
46童子听到那消息，心想“听说有位比金像更美的女孩”，仅凭听闻就生起了爱意，说道：“快把她带来！”而那位少女被扶上车带来途中，因身体过于娇嫩，由车辆颠簸引发了风病，在半路上就去世了。童子不停地问：“她来了吗？”随从们因为他爱恋太深，不敢立刻告知实情，拖延了几天后，才把这件事告诉他。他心想：“我竟未能与那样的女子相见”，生起忧恼，如同被大山压住一般，被愁苦所淹没。导师观察到他得度的因缘，在托钵乞食时来到他家门口。他的父母将导师请入屋内，恭敬地供养。导师用完斋后问道：“不近女色童子在哪儿？”他们回答：“尊者，他断了饮食，坐在内室里。”导师说：“请叫他来。”他出来顶礼导师后，坐在一旁。导师问：“童子，你生起了强烈的忧愁吗？”他回答：“是的，尊者，我听说‘那样的女子在半路去世了’，生起了强烈的忧愁，连饭也吃不下。”于是导师问他：“那么，童子，你知道你是依什么而生起这忧愁的吗？”他回答：“我不知道，尊者。”导师说：“童子，强烈的忧愁是依于欲乐而生起的，忧愁或恐惧都是依于欲乐而生起的。”说完后，诵出了这首偈颂：
Kumāropi taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘kañcanarūpatopi kira abhirūpatarā dārikā atthī’’ti savanavaseneva sinehaṃ uppādetvā ‘‘sīghaṃ ānentū’’ti āha. Sāpi kho yānaṃ āropetvā ānīyamānā atisukhumālatāya yānugghātena samuppāditavātarogā antarāmaggeyeva kālamakāsi. Kumāropi ‘‘āgatā’’ti nirantaraṃ pucchati, tassa atisinehena pucchantassa sahasāva anārocetvā katipāhaṃ vikkhepaṃ katvā tamatthaṃ ārocayiṃsu. So ‘‘tathārūpāya nāma itthiyā saddhiṃ samāgamaṃ nālattha’’nti uppannadomanasso pabbatena viya sokadukkhena ajjhotthaṭo ahosi. Satthā tassūpanissayaṃ disvā piṇḍāya caranto taṃ gehadvāraṃ agamāsi. Athassa mātāpitaro satthāraṃ antogehaṃ pavesetvā sakkaccaṃ parivisiṃsu. Satthā bhattakiccāvasāne ‘‘kahaṃ anitthigandhakumāro’’ti pucchi. ‘‘Eso, bhante, āhārūpacchedaṃ katvā antogabbhe nisinno’’ti. ‘‘Pakkosatha na’’nti. So āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā ‘‘kiṃ nu kho, kumāra, balavasoko uppanno’’ti vutte, ‘‘āma, bhante, ‘evarūpā nāma itthī antarāmagge kālakatā’ti sutvā balavasoko uppanno, bhattampi me nacchādetī’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāsi pana tvaṃ, kumāra, kiṃ te nissāya soko uppanno’’ti? ‘‘Na jānāmi, bhante’’ti. ‘‘Kāmaṃ nissāya, kumāra, balavasoko uppanno, soko vā bhayaṃ vā kāmaṃ nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
215215.
215.
48从贪欲产生忧愁，从贪欲产生恐惧；
‘‘Kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ;
49已彻底解脱贪欲的人，没有忧愁，哪来的恐惧。
Kāmato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
50其中，“从欲”指事欲与烦恼欲，意思是依于这两种欲。
Tattha kāmatoti vatthukāmakilesakāmato, duvidhampetaṃ kāmaṃ nissāyāti attho.
51开示结束时，无女人香童子安立于入流果。
Desanāvasāne anitthigandhakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi.
62无女人香童子的故事，第五。
Anitthigandhakumāravatthu pañcamaṃ.
63某婆罗门事
6. Aññatarabrāhmaṇavatthu
52“由渴爱生”这则法开示，是世尊住在祇园时，针对某位婆罗门而讲说的。
Taṇhāya jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
53据说，他是一个邪见者。有一天，他来到河边清理田地。世尊看见他已成就得度的因缘，便来到他身边。他看见世尊后，也没有行适当的礼仪，只默默地站着。于是世尊先开口说：“婆罗门，你在做什么？”他说：“在清理田地，乔达摩尊。”世尊只说了这些话就走了。第二天，世尊又去了他正在耕田的地方，问他：“婆罗门，你在做什么？”听到他说“在耕田，乔达摩尊”后便离开了。接下来几天也一样，世尊去问他，听到他说“在播种、在除草、在守护，乔达摩尊”后离开。后来有一天，那婆罗门说：“乔达摩尊，您从我清理田地那天起就一直来。如果我的庄稼收成了，我也会分您一份；不先给您，我自己绝不吃。从今以后，您就是我的朋友了。”
So kira micchādiṭṭhiko ekadivasaṃ nadītīraṃ gantvā khettaṃ sodheti. Satthā tassa upanissayasampattiṃ disvā tassa santikaṃ agamāsi. So satthāraṃ disvāpi sāmīcikammaṃ akatvā tuṇhī ahosi. Atha naṃ satthā puretaraṃ ālapitvā, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha. ‘‘Khettaṃ, bho gotama, sodhemī’’ti. Satthā ettakameva vatvā gato. Punadivasepi tassa khettaṃ kasituṃ āgatassa santikaṃ gantvā, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti pucchitvā ‘‘khettaṃ kasāmi, bho gotamā’’ti sutvā pakkāmi. Punadivasādīsupi tatheva gantvā pucchitvā, ‘‘bho gotama, khettaṃ vapāmi niddemi rakkhāmī’’ti sutvā pakkāmi. Atha naṃ ekadivasaṃ brāhmaṇo āha – ‘‘bho gotama, tvaṃ mama khettasodhanadivasato paṭṭhāya āgato. Sace me sassaṃ sampajjissati, tuyhampi saṃvibhāgaṃ karissāmi, tuyhaṃ adatvā sayaṃ na khādissāmi, ito dāni paṭṭhāya tvaṃ mama sahāyo’’ti.
54后来，过了一段时间，他的庄稼成熟了。他想：“庄稼成熟了，明天我就让人收割。”可就在夜间，正当他们为收割做准备时，下了大暴雨，冲毁了所有庄稼，田地变得像被铲平一样，光秃秃的。其实，世尊在第一天就已经知道：“那些庄稼不会收成。”那婆罗门一早就想着“我要去看看田地”，去了看到空无的田地，生起强烈的忧愁。他想：“沙门乔达摩从我清理田地时就一直来，我也对他说过：‘等庄稼成熟了，我要分您一份；不先给您，我自己绝不吃。从今以后您就是我的朋友。’我的这个愿望落空了。”于是他断绝饮食，躺在床上。这时世尊来到他家门口。他听到世尊来了，就说：“把我朋友请进来，让他坐在这里。”仆人照做了。世尊坐下后问道：“婆罗门在哪里？”回答：“在内室躺着。”世尊说：“请他过来。”婆罗门被请来后，出来坐在一边。世尊问：“怎么了，婆罗门？”他回答：“乔达摩尊，您从我清理田地那天就一直来，我也说过‘等庄稼熟了分您一份’。我的愿望没能实现，所以我很忧愁，连饭都吃不下。”于是世尊问他：“婆罗门，你知道你的忧愁是依什么而生起的吗？”他说：“我不知道，乔达摩尊，但您知道吗？”世尊说：“是的，婆罗门。忧愁或恐惧生起时，是以渴爱为依而生起的。”然后世尊诵出了这首偈颂——
Athassa aparena samayena sassaṃ sampajji , tassa ‘‘sampannaṃ me sassaṃ, sve dāni lāyāpessāmī’’ti lāyanatthaṃ kattabbakiccassa rattiṃ mahāmegho vassitvā sabbaṃ sassaṃ hari, khettaṃ tacchetvā ṭhapitasadisaṃ ahosi. Satthā pana paṭhamadivasaṃyeva ‘‘taṃ sassaṃ na sampajjissatī’’ti aññāsi. Brāhmaṇo pātova ‘‘khettaṃ olokessāmī’’ti gato tucchaṃ khettaṃ disvā uppannabalavasoko cintesi – ‘‘samaṇo gotamo mama khettasodhanakālato paṭṭhāya āgato , ahampi naṃ ‘imasmiṃ sasse nipphanne tuyhampi saṃvibhāgaṃ karissāmi, tuyhaṃ adatvā sayaṃ na khādissāmi, ito paṭṭhāya dāni tvaṃ mama sahāyo’ti avacaṃ. Sopi me manoratho matthakaṃ na pāpuṇī’’ti āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipajji. Athassa satthā gehadvāraṃ agamāsi. So satthu āgamanaṃ sutvā ‘‘sahāyaṃ me ānetvā idha nisīdāpethā’’ti āha. Parijano tathā akāsi. Satthā nisīditvā ‘‘kahaṃ brāhmaṇo’’ti pucchitvā ‘‘gabbhe nipanno’’ti vutte ‘‘pakkosatha na’’nti pakkosāpetvā āgantvā ekamantaṃ nisinnaṃ āha ‘‘kiṃ, brāhmaṇā’’ti? Bho gotama, tumhe mama khettasodhanadivasato paṭṭhāya āgatā, ahampi ‘‘sasse nipphanne tumhākaṃ saṃvibhāgaṃ karissāmī’’ti avacaṃ. So me manoratho anipphanno, tena me soko uppanno, bhattampi me nacchādetīti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāsi pana, brāhmaṇa, kiṃ te nissāya soko uppanno’’ti pucchitvā ‘‘na jānāmi, bho gotama, tvaṃ pana jānāsī’’ti vutte, ‘‘āma, brāhmaṇa, uppajjamāno soko vā bhayaṃ vā taṇhaṃ nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
216216.
216.
56从渴爱中生起忧愁，从渴爱中生起恐惧；
‘‘Taṇhāya jāyatī soko, taṇhāya jāyatī bhayaṃ;
57对于已从渴爱解脱的人，就没有忧愁，哪来的恐惧。
Taṇhāya vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
58偈颂中的“渴爱”是指由六门转起的渴爱；意思是，忧愁等是依凭这渴爱而生起的。
Tattha taṇhāyāti chadvārikāya taṇhāya, etaṃ taṇhaṃ nissāya uppajjatīti attho.
59开示结束时，那位婆罗门证得了入流果。
Desanāvasāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
72《某婆罗门事》第六。
Aññatarabrāhmaṇavatthu chaṭṭhaṃ.
737.《五百男孩事》
7. Pañcasatadārakavatthu
60“戒与见具足”这一教法的开示，是导师住在竹林精舍时，因途中遇到的五百个男孩而讲说的。
Sīladassanasampannanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto antarāmagge pañcasatadārake ārabbha kathesi.
61据说有一天，导师由八十位大长老陪同，被五百位比丘随从，进入王舍城乞食。在一个节庆日，导师看见五百个男孩让人抬着装满糕饼的篮子，出城前往园林。那些男孩礼敬导师后就走开了，他们连一位比丘也没有说‘请拿糕饼’。他们离开后，导师对比丘们说：‘比丘们，你们将吃到糕饼。’‘大德，糕饼在哪里？’‘你们没看见那些男孩让人抬着糕饼篮走过去了吗？’‘大德，那样的孩子是不会给任何人糕饼的。’‘比丘们，虽然他们没有用糕饼邀请我或你们，但是糕饼的主人——一位比丘正从后面过来，吃了糕饼再走是可以的。’因为佛陀对任何众生都没有嫉妒或嗔恚，所以他说完这番话后，就带领比丘僧团在一棵树下荫凉处坐下。男孩们看见大迦叶尊者从后面走来，生起敬爱之心，由于喜悦的冲击，全身充满，便放下篮子，以五体投地礼敬尊者，并连篮子一起举起糕饼，对尊者说：‘大德，请接受。’尊者对他们说：‘导师已经带领比丘僧团坐在树下，你们应带着供养品前去，分给比丘僧团。’他们回答：‘好的，大德。’便转身随尊者一同回去，供养了糕饼，站在一旁看着他们受用，受用完后又供养了水。比丘们议论道：‘那些男孩看着（大迦叶的）脸就供养了乞食，他们不事先禀告正自觉者或其他大长老，一见到大迦叶尊者就连篮子一起送过来。’导师听到他们的议论，说：‘比丘们，像我的儿子大迦叶这样的比丘，是天神和人类所喜爱的，他们也正是以四种资具供养他的。’然后导师说了这首偈颂——
Ekadivasañhi satthā asītimahātherehi saddhiṃ pañcasatabhikkhuparivāro rājagahaṃ piṇḍāya pavisanto ekasmiṃ chaṇadivase pañcasate dārake pūvapacchiyo ukkhipāpetvā nagarā nikkhamma uyyānaṃ gacchante addasa. Tepi satthāraṃ vanditvā pakkamiṃsu, te ekaṃ bhikkhumpi ‘‘pūvaṃ gaṇhathā’’ti na vadiṃsu. Satthā tesaṃ gatakāle bhikkhū āha – ‘‘khādissatha, bhikkhave, pūve’’ti. ‘‘Kahaṃ bhante, pūvā’’ti? ‘‘Kiṃ na passatha te dārake pūvapacchiyo ukkhipāpetvā atikkante’’ti? ‘‘Bhante, evarūpā nāma dārakā kassaci pūvaṃ na dentī’’ti. ‘‘Bhikkhave, kiñcāpi ete maṃ vā tumhe vā pūvehi na nimantayiṃsu, pūvasāmiko pana bhikkhu pacchato āgacchati, pūve khāditvāva gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Buddhānañhi ekapuggalepi issā vā doso vā natthi, tasmā imaṃ vatvā bhikkhusaṅghaṃ ādāya ekasmiṃ rukkhamūle chāyāya nisīdi. Dārakā mahākassapattheraṃ pacchato āgacchantaṃ disvā uppannasinehā pītivegena paripuṇṇasarīrā hutvā pacchiyo otāretvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pūve pacchīhi saddhiṃyeva ukkhipitvā ‘‘gaṇhatha, bhante’’ti theraṃ vadiṃsu. Atha ne thero āha – ‘‘esa satthā bhikkhusaṅghaṃ gahetvā rukkhamūle nisinno, tumhākaṃ deyyadhammaṃ ādāya gantvā bhikkhusaṅghassa saṃvibhāgaṃ karothā’’ti. Te ‘‘sādhu, bhante’’ti nivattitvā therena saddhiṃyeva gantvā pūve datvā olokayamānā ekamante ṭhatvā paribhogāvasāne udakaṃ adaṃsu. Bhikkhū ujjhāyiṃsu ‘‘dārakehi mukholokanena bhikkhā dinnā, sammāsambuddhaṃ vā mahāthere vā pūvehi anāpucchitvā mahākassapattheraṃ disvā pacchīhi saddhiṃyeva ādāya āgamiṃsū’’ti. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, mama puttena mahākassapena sadiso bhikkhu devamanussānaṃ piyo hoti, te ca tassa catupaccayena pūjaṃ karontiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
217二百一十七。
217.
63「戒与见具足，住立于法，证知真理，
‘‘Sīladassanasampannaṃ, dhammaṭṭhaṃ saccavedinaṃ;
64履行自己之业——这样的人，众人便令他成为可爱。」
Attano kamma kubbānaṃ, taṃ jano kurute piya’’nti.
65在此，「戒与见具足」(sīladassanasampannaṃ)：指具备四遍净戒，以及与道果相应的正见。「住立于法」(Dhammaṭṭhaṃ)：指安住于九种出世间法，也就是已经作证出世间法的意思。「证知真理」(Saccavedinaṃ)：指以谛智证知真理，因为他以十六种行相现证了四圣谛。「履行自己之业」(Attano kamma kubbānaṃ)：所谓‘自己之业’是指三学，意思是正在修习圆满这三学。「这样的人，众人」(Taṃ jano)：指对于这样一位补特伽罗，世间的广大群众让他成为可爱，也就是说他们必定想见到他、想礼敬他、想用资具供养他。
Tattha sīladassanasampannanti catupārisuddhisīlena ceva maggaphalasampayuttena ca sammādassanena sampannaṃ. Dhammaṭṭhanti navavidhalokuttaradhamme ṭhitaṃ, sacchikatalokuttaradhammanti attho. Saccavedinanti catunnaṃ saccānaṃ soḷasahākārehi sacchikatattā saccañāṇena saccavedinaṃ. Attano kamma kubbānanti attano kammaṃ nāma tisso sikkhā, tā pūrayamānanti attho. Taṃ janoti taṃ puggalaṃ lokiyamahājano piyaṃ karoti, daṭṭhukāmo vanditukāmo paccayena pūjetukāmo hotiyevāti attho.
66开示结束时，所有这些男孩都证得了入流果。
Desanāvasāne sabbepi te dārakā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsūti.
81《五百男孩的故事》第七
Pañcasatadārakavatthu sattamaṃ.
82第八则：某位不来者长老的故事
8. Ekaanāgāmittheravatthu
67“欲生者”这一教法的开示，是世尊住在祇园时，针对一位不来者长老而宣说的。
Chandajātoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anāgāmittheraṃ ārabbha kathesi.
68据说，有一天，这位长老的同住比丘们问他：“大德，您是否有什么殊胜的证悟呢？”长老心想：“所谓不来果，在家人也能证得；等我证得阿拉汉果的时候再告诉他们吧。”因为感到不好意思，他什么也没说就去世了，转生在净居天界。那时，他的同住比丘们哭泣、悲叹，前往世尊那里，顶礼世尊后，一边哭一边坐在一旁。世尊便问他们：“比丘们，你们为什么哭呢？”他们回答：“大德，我们的亲教师去世了。”世尊说：“比丘们，别担忧，这就是无常的规律啊。”他们回答：“是的，大德，我们也知道这个道理；只是我们曾经问过亲教师有关殊胜证悟的事，他却什么也没说就去世了，因此心里难过。”世尊说：“比丘们，别担忧，你们的亲教师已经证得了不来果；他心里想‘在家人也能证得这个果，等我证得阿拉汉果再告诉他们吧’，因此感到不好意思，什么都没对你们说就过世了，现出生于净居天。安心吧，比丘们，你们的亲教师已经达到了在诸欲中毫无系缚的心境。”说完之后，世尊诵出了以下的偈颂：
Ekadivasañhi taṃ theraṃ saddhivihārikā pucchiṃsu – ‘‘atthi pana vo, bhante, visesādhigamo’’ti. Thero ‘‘anāgāmiphalaṃ nāma gahaṭṭhāpi pāpuṇanti, arahattaṃ pattakāleyeva tehi saddhiṃ kathessāmī’’ti harāyamāno kiñci akathetvāva kālakato suddhāvāsadevaloke nibbatti. Athassa saddhivihārikā roditvā paridevitvā satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā rodantāva ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha ne satthā ‘‘kiṃ, bhikkhave, rodathā’’ti āha. ‘‘Upajjhāyo no, bhante, kālakato’’ti. ‘‘Hotu, bhikkhave, mā cintayittha, dhuvadhammo nāmeso’’ti? ‘‘Āma, bhante, mayampi jānāma, apica mayaṃ upajjhāyaṃ visesādhigamaṃ pucchimhā, so kiñci akathetvāva kālakato, tenamha dukkhitā’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, mā cintayittha, upajjhāyena vo anāgāmiphalaṃ pattaṃ, so ‘gihīpetaṃ pāpuṇanti, arahattaṃ patvāva nesaṃ kathessāmī’ti harāyanto tumhākaṃ kiñci akathetvā kālaṃ katvā suddhāvāse nibbatto, assāsatha, bhikkhave, upajjhāyo vo kāmesu appaṭibaddhacittataṃ patto’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
218218.
218.
70「应在不可言说的涅槃上生起意欲，并以心去触达；
‘‘Chandajāto anakkhāte, manasā ca phuṭo siyā;
71于诸欲中其心无系缚者，便被称为上流者。」
Kāmesu ca appaṭibaddhacitto, uddhaṃsototi vuccatī’’ti.
72其中，「欲生者」指：由于想要做的心而产生了欲求，达到了精进努力的状态。「不可言说」是指涅槃。因为涅槃不能像“被某物所造”或“在青等颜色中有如此形状”这样来表述，所以称为“不可言说”。「应以心触达」意思是：通过较低的三道果心去触证、去圆满。「心无系缚」即：凭借不来道的力量，在诸欲中内心无所系缚。「上流者」是指：这样的比丘投生到无烦天后，从那里开始，以结生心不断转生，一直到达阿迦尼咤天，所以称为上流者。这就是你们亲教师的情形，这便是其中的义理。
Tattha chandajātoti kattukāmatāvasena jātachando ussāhapatto. Anakkhāteti nibbāne. Tañhi ‘‘asukena kataṃ vā nīlādīsu evarūpaṃ vā’’ti avattabbatāya anakkhātaṃ nāma. Manasā ca phuṭo siyāti heṭṭhimehi tīhi maggaphalacittehi phuṭo pūrito bhaveyya. Appaṭibaddhacittoti anāgāmimaggavasena kāmesu appaṭibaddhacitto. Uddhaṃsototi evarūpo bhikkhu avihesu nibbattitvā tato paṭṭhāya paṭisandhivasena akaniṭṭhaṃ gacchanto uddhaṃsototi vuccati, tādiso vo upajjhāyoti attho.
73开示结束时，那些比丘证得了阿拉汉果，大众也获得了带来真实利益的法教。
Desanāvasāne te bhikkhū arahattaphale patiṭṭhahiṃsu, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
90某位不还者长老的故事 第八
Ekaanāgāmittheravatthu aṭṭhamaṃ.
919. 南迪亚的故事
9. Nandiyavatthu
74这首以「久旅」开头的法教，是世尊住在仙人堕处时，以南迪亚为缘而宣说的。
Cirappavāsinti imaṃ dhammadesanaṃ satthā isipatane viharanto nandiyaṃ ārabbha kathesi.
75据说，在波罗奈城有一个具足信心的家庭，生了一个儿子名叫南迪亚。他随顺父母，具足信心，成了僧团的侍奉者。后来，他父母到了老年，想从近亲家里为他迎娶舅舅的女儿，名叫蕾瓦提。但她没有信仰，不持布施之戒，南迪亚不愿意娶她。于是，母亲对蕾瓦提说：“女儿啊，你在这家里，把比丘僧团要坐的地方涂抹干净，铺设座位，放好托盘。比丘们来时，接过钵，请他们坐下，用滤水囊滤好饮用水。他们用完餐，洗净钵。这样，你就能让我儿子中意了。”蕾瓦提照着做了。后来，母亲告诉儿子：“她现在已经能接受教导了。”儿子同意之后，便择定吉日，迎娶了她。
Bārāṇasiyaṃ kira saddhāsampannassa kulassa nandiyo nāma putto ahosi, so mātāpitūnaṃ anurūpo saddhāsampanno saṅghupaṭṭhāko ahosi. Athassa mātāpitaro vayappattakāle sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na icchi. Athassa mātā revatiṃ āha – ‘‘amma, tvaṃ imasmiṃ gehe bhikkhusaṅghassa nisajjanaṭṭhānaṃ upalimpitvā āsanāni paññāpehi, ādhārake ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhammakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle patte dhova, evaṃ me puttassa ārādhitā bhavissasī’’ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ ‘‘ovādakkhamā jātā’’ti puttassa ārocetvā tena sādhūti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu .
76南迪亚于是对她说：“如果你能好好侍奉比丘僧团和我的父母，你就可以住在这个家里，一定不要放逸。”她答应道：“好的。”在最初几天，她装出有信心的样子，服侍丈夫，后来生了两个儿子。南迪亚的父母寿尽去世了，家里的一切家业都归她掌管。从父母去世开始，南迪亚成为大施主，开始对比丘僧团作布施，并为贫苦人、旅人等在家门口设立了常设的食物布施。后来，他听闻世尊说法，观察到施舍精舍的功德利益，便在仙人堕处的大精舍里，建造了一座由四个房间组成的四方殿堂，铺设了床座等物品。他奉献这座住处时，先供养以佛陀为首的比丘僧团，再向如来行了施水礼。世尊手中施水落下的同时，在三十三天界便现起一座天宫，方圆十二由旬，高百由旬，由七宝构成，满是天女。
Atha naṃ nandiyo āha – ‘‘sace bhikkhusaṅghañca mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā katipāhaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ upaṭṭhahantī dve putte vijāyi. Nandiyassāpi mātāpitaro kālamakaṃsu, gehe sabbissariyaṃ tassāyeva ahosi. Nandiyopi mātāpitūnaṃ kālakiriyato paṭṭhāya mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi. Kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā āvāsadāne ānisaṃsaṃ sallakkhetvā isipatane mahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvā taṃ āvāsaṃ niyyādento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tathāgatassa dakkhiṇodakaṃ adāsi. Satthu hatthe dakkhiṇodakapatiṭṭhānena saddhiṃyeva tāvatiṃsadevaloke sabbadisāsu dvādasayojaniko uddhaṃ yojanasatubbedho sattaratanamayo nārīgaṇasampanno dibbapāsādo uggacchi.
77有一天，大目犍连尊者在诸天游历，来到那座天宫附近，站在那里，问前来身边的天子：“这是谁的天宫，被这么多天女围绕着？”天人们告诉他天宫主人的来历，说：“大德，这是那位名叫南迪亚的居士子，在仙人堕处为世尊建造精舍并供养之后，为他而显现的天宫。”天女们看见尊者，就从天宫下来，说：“大德，我们是为了成为南迪亚的侍从才在这里投生的，可是总见不到他，我们非常焦虑，闷闷不乐。就像打破了陶罐而得到金盆一样，请您劝他放下人间的成就，来获取天界的成就，让他来这里吧！”尊者从那里回来，来到世尊跟前，问：“世尊，那些还住在人世间就行善的人，真的能这样现起天界的成就吗？”世尊说：“目犍连，你不是在天上亲眼见到了南迪亚所感得的天界成就了吗，为什么还问我？”尊者答：“是的，世尊，确实会现起。”
Athekadivase mahāmoggallānatthero devacārikaṃ gantvā tassa pāsādassa avidūre ṭhito attano santike āgate devaputte pucchi – ‘‘kasseso accharāgaṇaparivuto dibbapāsādo nibbatto’’ti. Athassa devaputtā vimānasāmikaṃ ācikkhantā āhaṃsu – ‘‘bhante, yena nandiyena nāma gahapatiputtena isipatane satthu vihāraṃ kāretvā dinno, tassatthāya etaṃ vimānaṃ nibbatta’’nti . Accharāsaṅghopi naṃ disvā pāsādato orohitvā āha – ‘‘bhante, mayaṃ ‘nandiyassa paricārikā bhavissāmā’ti idha nibbattā, taṃ pana apassantī ativiya ukkaṇṭhitamhā, mattikapātiṃ bhinditvā suvaṇṇapātigahaṇaṃ viya manussasampattiṃ jahitvā dibbasampattigahaṇaṃ, idhāgamanatthāya naṃ vadeyyāthā’’ti. Thero tato āgantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘nibbattati nu kho, bhante, manussaloke ṭhitānaṃyeva katakalyāṇānaṃ dibbasampattī’’ti. ‘‘Moggallāna, nanu te devaloke nandiyassa nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante, nibbattatī’’ti.
78于是，世尊对他说：“目犍连，你为什么会这么说呢？这就好比有人久旅他乡，或是儿子，或是兄弟，从远方平安归来。有人看见他站在村口，就飞快地跑回家，告诉说：‘某某人回来了！’于是他的亲戚们欢喜踊跃，急忙出来迎接，说：‘你回来啦，亲爱的！你身体好吗，亲爱的！’同样地，在这个世间行善的女人或男子，当他舍离此世、前往他世时，天人们会拿着十种天界的礼物，争着出来迎接，欢喜地说：‘让我先来！让我先来！’”说完，便诵出了以下偈颂——
Atha naṃ satthā ‘‘moggallānaṃ kiṃ nāmetaṃ kathesi. Yathā hi cirappavuṭṭhaṃ puttaṃ vā bhātaraṃ vā vippavāsato āgacchantaṃ gāmadvāre ṭhito kocideva disvā vegena gehaṃ āgantvā ‘asuko nāma āgato’ti āroceyya, athassa ñātakā haṭṭhapahaṭṭhā vegena nikkhamitvā ‘āgatosi, tāta, arogosi, tātā’ti taṃ abhinandeyyuṃ, evameva idha katakalyāṇaṃ itthiṃ vā purisaṃ vā imaṃ lokaṃ jahitvā paralokaṃ gataṃ dasavidhaṃ dibbapaṇṇākāraṃ ādāya ‘ahaṃ purato , ahaṃ purato’ti paccuggantvā devatā abhinandantī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
219二百一十九。
219.
80「久居他乡的人，从远方平安归来；
‘‘Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ;
81亲戚、朋友和至交好友们，都欢喜地迎接归来的人。
Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
220二百二十。
220.
83「同样地，已行善的人，从此世间前往他世后，
‘‘Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ;
84这些善业便会迎接他，如同亲戚迎接亲爱的归来者一样。」
Puññāni paṭigaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgata’’nti.
85在这里，「远行者」是指长久离开家的人。「从远方平安归来」是指从事商贾或为王事服务而获得利益、圆满成就后，从远方无灾无难地归来。关于「亲戚、朋友和亲爱者」：「亲戚」依家族关系来说，「朋友」依见面等关系来说，「亲爱者」依好心好意的关系来说。「他们欢喜归来」：看见他后，只是用言语说“你回来了”或者合掌；等他真的回到家中，就以赠送种种礼物的方式来表达欢喜。同样地，已经造福的补特伽罗从此世间前往他世后，如同带着十种礼物——天界寿命、容貌、快乐、名声等殊胜，以及天界的色、声、香、味、触——，那些仿佛站在父母位置上的诸善业，便会欢喜地迎接接纳他。「如亲爱者归来」：意思是，如同在这个世间，当亲爱的亲戚归来时，其他亲戚会欢喜迎接那样。
Tattha cirappavāsinti cirappavuṭṭhaṃ. Dūrato sotthimāgatanti vaṇijjaṃ vā rājaporisaṃ vā katvā laddhalābhaṃ nipphannasampattiṃ anupaddavena dūraṭṭhānato āgataṃ. Ñātimittā suhajjā cāti kulasambandhavasena ñātī ca sandiṭṭhādibhāvena mittā ca suhadayabhāvena suhajjā ca. Abhinandanti āgatanti naṃ disvā āgatanti vacanamattena vā añjalikaraṇamattena vā gehasampattaṃ pana nānappakārapaṇṇākārābhiharaṇavasena abhinandanti. Tathevāti tenevākārena katapuññampi puggalaṃ imasmā lokā paralokaṃ gataṃ dibbaṃ āyuvaṇṇasukhayasaādhipateyyaṃ, dibbaṃ rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbanti imaṃ dasavidhaṃ paṇṇākāraṃ ādāya mātāpituṭṭhāne ṭhitāni puññāni abhinandantāni paṭiggaṇhanti. Piyaṃ ñātīvāti idhaloke piyañātakaṃ āgataṃ sesañātakā viyāti attho.
86开示结束时，许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
105难提事第九。
Nandiyavatthu navamaṃ.
106喜爱品注释完毕。
Piyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
107第十六品。
Soḷasamo vaggo.