4. 优波离品复注
1第四品 优波离品
4. Upālivaggo
2优波离经的注释
1. Upālisuttavaṇṇanā
31在第四品的第一经中,「义利」(atthavaso)指增长殊胜,也就是因为制定学处而应当证得的利益殊胜,这是它的意思。或者,义本身就是义利,所谓十种义就是十种原因。再者,义是果,因为此因随转于果,所以称为「义利」,在这里也应理解为因的意思。由于世尊说过“凡认为我的言教应听应信者,那将对他们长夜带来利益与安乐”,所以说“凡是接受如来言教的人,那将对他长夜带来利益与安乐”。因为显示了不接受的过患,如同《跋陀利经》那样,示现了不接受的过患。因为没有安乐住就不会有共住的人,所以共住者的安乐住也被称为安乐住。所谓安乐住,就是四种威仪住的舒适安稳。
31. Catutthassa paṭhame atthavaseti vuddhivisese, sikkhāpadapaññattihetu adhigamanīye hitaviseseti attho. Atthoyeva vā atthavaso, dasa atthe dasa kāraṇānīti vuttaṃ hoti. Atha vā attho phalaṃ tadadhīnavuttitāya vaso etassāti atthavaso, hetūti evampettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Ye mama sotabbaṃ saddahātabbaṃ maññissanti, tesaṃ taṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti vuttattā ‘‘yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchati, tassa taṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattatī’’ti vuttaṃ. Asampaṭicchane ādīnavanti bhaddālisutte viya asampaṭicchane ādīnavaṃ dassetvā. Sukhavihārābhāve sahajīvamānassa abhāvato sahajīvitāpi sukhavihārova vutto. Sukhavihāro nāma catunnaṃ iriyāpathavihārānaṃ phāsutā.
2「羞涩」(maṅku)指失去光彩,变得萎靡不振。在提到「依法」等词的地方,「法」指真实的事;「律」指诘问与令忆念;「大师教」指动议的成就与羯磨语的成就。
Maṅkutanti nittejataṃ. Dhammenātiādīsu dhammoti bhūtaṃ vatthu. Vinayoti codanā ceva sāraṇā ca. Satthusāsananti ñattisampadā ceva anussāvanasampadā ca.
3「乐于修学者」(piyasīlānaṃ)指爱乐修学的人,对他们来说戒是可爱的。因此他说:“为圆满三学而精勤者”。“心生犹豫”(sandiddhamanā)即生起疑惑。“被逼迫”(ubbaḷhā honti)即受到压迫。「僧伽行事」(saṅghakammāni)——虽然布萨和自恣也属于僧伽行事,但如同用牛群与公牛的譬喻那样,除了布萨和自恣,应知这里是指具足戒等其余的僧伽行事。和合的状态就是「和合」(sāmaggī)。
Piyasīlānanti sikkhākāmānaṃ. Tesañhi sīlaṃ piyaṃ hoti. Tenevāha ‘‘sikkhāttayapāripūriyā ghaṭamānā’’ti. Sandiddhamanāti saṃsayaṃ āpajjamanā . Ubbaḷhā hontīti pīḷitā honti. Saṅghakammānīti satipi uposathapavāraṇānaṃ saṅghakammabhāve gobalībaddañāyena uposathaṃ pavāraṇañca ṭhapetvā upasampadādisesasaṅghakammānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Samaggānaṃ bhāvo sāmaggī.
4“纯陀,我并非只为防护现法之漏而说法”(《长部》3.182),在这里,成为争论之根的烦恼被称为「漏」。
‘‘Nāhaṃ, cunda, diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemī’’ti (dī. ni. 3.182) ettha vivādamūlabhūtā kilesā āsavāti āgatā.
5由此能生天界,或成为乾闼婆或飞鸟;
‘‘Yena devūpapatyassa, gandhabbo vā vihaṅgamo;
6由此我得夜叉性,并舍弃人身;
Yakkhattaṃ yena gaccheyyaṃ, manussattañca abbaje;
7「我的那些漏已经灭尽、摧毁、彻底消除了。」(《增支部》4.36)
Te mayhaṃ āsavā khīṇā, viddhastā vinaḷīkatā’’ti. (a. ni. 4.36) –
8这里,三地之业和其余不善法被说为漏。但在本处,漏特指毁谤他人、追悔、杀害、束缚等,以及成为恶趣之苦的种种灾患,所以他说:“住于不防护者,即于此自身中当得的”等等。意思是:如果世尊不制定学处,那么由于行恶法、不与取、杀生等因,就会产生种种现世的无义,例如遭到他人毁谤等;同时也因为那些恶行为缘,投生到地狱等处,遭受五种束缚、刑罚等重大痛苦,这就是种种来世的无义。正是针对这些,说“为防护现法之漏,为对治当来之漏”。现法是指现前可见的自身,属于其中的事物就是“现法所摄”。因此说“即于此自身中当得的”。当面的指责是“无誉”,背后的指责是“恶名”。或者,当面与背后的指责都属“无誉”,眷属的丧失则叫“恶名”。“关闭来处之门”就是堵塞来趣的道路。当来(samparāya)是应当往赴、死后所去之处,即他世,所以他说“当来在地狱等处”。
Ettha tebhūmakaṃ kammaṃ avasesā ca akusalā dhammā. Idha pana parūpavādavippaṭisāravadhabandhādayo ceva apāyadukkhabhūtā ca nānappakārā upaddavā āsavāti āha ‘‘asaṃvare ṭhitena tasmiṃyeva attabhāve pattabbā’’tiādi. Yadi hi bhagavā sikkhāpadaṃ na ca paññapeyya, tato asaddhammappaṭisevanaadinnādānapāṇātipātādihetu ye uppajjeyyuṃ parūpavādādayo diṭṭhadhammikā nānappakārā anatthā, ye ca tannimittameva nirayādīsu nibbattassa pañcavidhabandhanakammakāraṇādivasena mahādukkhānubhavanappakārā anatthā, te sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā’’ti. Diṭṭhadhammo vuccati paccakkho attabhāvo, tattha bhavā diṭṭhadhammikā. Tena vuttaṃ ‘‘tasmiṃyeva attabhāve pattabbā’’ti. Sammukhā garahanaṃ akitti, parammukhā garahanaṃ ayaso. Atha vā sammukhā parammukhā garahanaṃ akitti, parivārahāni ayasoti veditabbaṃ. Āgamanamaggathakanāyāti āgamanadvārapidahanatthāya. Samparetabbato pecca gantabbato samparāyo, paralokoti āha ‘‘samparāye narakādīsū’’ti.
9「淫欲等」是染着的处所,「杀生等」是毁犯的处所。
Methunādīni rajjanaṭṭhānāni. Pāṇātipātādīni dussanaṭṭhānāni.
10「律抑制」:即戒抑制、念抑制、智抑制、忍耐抑制、精进抑制,这五种就是抑制。对于各自应被抑制乃至应被调伏的身恶行等,因为有抑制的作用,所以称为“抑制”;因为有调伏的作用,所以称为“律”。「断律」:即彼分断、镇伏断、正断、止息断、出离断,这五种就是断。从舍弃的意义上说就是断,从调伏的意义上说就是律,所以称为“断律”。「止律」:即七种诉讼的止息。「施设律」:就是学处本身。因为只有当学处的制定存在时,才有学处的生起,所以施设律也由学处的制定所扶持。其余本处已说的意思与此相同。
Saṃvaravinayoti sīlasaṃvaro, satisaṃvaro, ñāṇasaṃvaro, khantisaṃvaro, vīriyasaṃvaroti pañcavidho saṃvaro. Yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato saṃvaro, vinayanato vinayoti vuccati . Pahānavinayoti tadaṅgappahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ, samucchedappahānaṃ, paṭipassaddhippahānaṃ, nissaraṇappahānanti pañcavidhaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayaṭṭhena vinayo, tasmā ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Samathavinayoti satta adhikaraṇasamathā. Paññattivinayoti sikkhāpadameva. Sikkhāpadapaññattiyā hi vijjamānāya eva sikkhāpadasambhavato paññattivinayopi sikkhāpadapaññattiyā anuggahito hoti. Sesamettha vuttatthameva.
13《优波离经》的注释结束。
Upālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
14《优波离品》的注释结束。
Upālivaggavaṇṇanā niṭṭhitā.