7. 精进发起等品之解释
1第七品：精进发动等品的注释
7. Vīriyārambhādivaggavaṇṇanā
61第七品的第一经中，“精进发动”是指具有四种作用的正勤精进的发动，即已发动、已策励、已圆满的精进状态。
61. Sattamassa paṭhame vīriyārambhoti catukiccassa sammappadhānavīriyassa ārambho, āraddhapaggahitaparipuṇṇavīriyatāti attho.
62第二经中，「多欲」是指大贪。关于这个，有这样的话：
62. Dutiye mahicchatāti mahālobho. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
3“其中，什么是多欲？对于依此等衣、团食、坐卧具、病缘药、资具等五种资具，或是对于五种欲乐，不知足而希求更多，凡是这样的欲、陷入欲、多欲、贪染、心的贪染，这就称为多欲。”（《分别论》850）
‘‘Tattha katamā mahicchatā? Itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi pañcahi vā kāmaguṇehi asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā, yā evarūpā icchā icchāgatā mahicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo. Ayaṃ vuccati mahicchatā’’ti (vibha. 850).
63第三经中，“少欲”指无贪。“少欲者”即无欲者。在此，字面似有余义，但意义却无余。因为并非因有少许欲而被称为少欲者，而是因无欲——即因一再修习的无贪状态——才被称为少欲者。
63. Tatiye appicchatāti alobho. Appicchassāti anicchassa. Ettha hi byañjanaṃ sāvasesaṃ viya, attho pana niravaseso. Na hi appamattikāya icchāya atthibhāvena so appicchoti vutto, icchāya pana abhāvena punappunaṃ āsevitassa alobhasseva bhāvena appicchoti vutto.
5此外，在此应知“过度欲、恶欲、多欲、少欲”这四种区别。其中，对自己所得的一切不知足，而希求他人所得，这称为过度欲。具足此欲者，当同一容器中的熟饼掉入自己钵中时，看起来像未熟透且小；而同一饼掉入他人钵中时，却像熟透且大。而欲令他人认可不实功德，且在受取时不知量，这称为恶欲。此即依“在此有一类人，虽无信却欲令众人知‘我有信’”等方式，在阿毗达摩中所说。具足此欲者，立足于虚伪。而欲令他人认可真实功德，且在受取时不知量，这称为多欲。此亦依“在此有一类人，有信而欲令众人知‘我有信’，有戒而欲令众人知‘我有戒’”等方式所说。具足此欲者，难以满足；即使生母亦不能把握其心。因此有言：
Apicettha atricchatā, pāpicchatā, mahicchatā appicchatāti ayaṃ bhedo veditabbo. Tattha sakalābhe atittassa paralābhe patthanā atricchatā nāma, yāya samannāgatassa ekabhājane pakkapūvepi attano patte patite na supakko viya khuddako ca viya khāyati, sveva pana parassa patte pakkhitto supakko viya mahanto viya ca khāyati. Asantaguṇasambhāvanatā pana paṭiggahaṇe ca amattaññutā pāpicchatā nāma, sā ‘‘idhekacco assaddho samāno saddhoti maṃ jano jānātū’’tiādinā nayena abhidhamme āgatāyeva, tāya samannāgato puggalo kohaññe patiṭṭhāti. Santaguṇasambhāvanatā pana paṭiggahaṇe ca amattaññutā mahicchatā nāma, sāpi ‘‘idhekacco saddho samāno saddhoti maṃ jano jānātūti icchati, sīlavā samāno sīlavāti maṃ jano jānātū’’ti iminā nayena āgatāyeva. Tāya samannāgato puggalo dussantappayo hoti, vijātamātāpissa cittaṃ gahetuṃ na sakkoti. Tenetaṃ vuccati –
6“大火堆、大海，以及多欲之人，
‘‘Aggikkhandho samuddo ca, mahiccho cāpi puggalo;
7即使用车运来资具施予，这三者亦无法满足。”
Sakaṭena paccaye dentu, tayopete atappayā’’ti.
8而隐藏真实功德，且在受取时知量，这称为少欲。具足此少欲者，即使自身有功德，亦因欲隐藏而不愿令众人知“我有信”——纵然有信；有戒、独居、多闻、精进发动、具足定、有慧、是漏尽者，亦不愿令众人知“我是漏尽者”，如日中长老。
Santaguṇanigūhanatā pana paṭiggahaṇe ca mattaññutā appicchatā nāma, tāya samannāgato puggalo attani vijjamānampi guṇaṃ paṭicchādetukāmatāya saddho samāno ‘‘saddhoti maṃ jano jānātū’’ti na icchati. Sīlavā, pavivitto, bahussuto, āraddhavīriyo, samādhisampanno, paññavā, khīṇāsavo samāno ‘‘khīṇāsavoti maṃ jano jānātū’’ti na icchati seyyathāpi majjhantikatthero.
9据说，这位长老是大漏尽者，但其钵与衣仅值一足之价。他在阿育法王的寺院大庆典日担任僧众上座。当时人们见其极为粗朴的外表，便说：“大德，请稍往外站。”长老心想：“像我这样的漏尽者若不接受国王的护持，还有谁会接受呢？”便潜入地下，于僧众上座举起食团时，即涌出接取。如是，虽为漏尽者，却不欲令众人知“我是漏尽者”。再者，如是少欲的比丘能令未生的利养生起，令已生的利养稳固，并令施主心生满意。因其越是依自己的少欲而少取，对其行仪生净信的人们便越是多施。
Thero kira mahākhīṇāsavo ahosi, pattacīvaraṃ panassa pādamattameva agghati. So asokassa dhammarañño vihāramahadivase saṅghatthero ahosi. Athassa atilūkhabhāvaṃ disvā manussā, ‘‘bhante, thokaṃ bahi hothā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘mādise khīṇāsave rañño saṅgahaṃ akaronte añño ko karissatī’’ti pathaviyaṃ nimujjitvā saṅghattherassa ukkhittapiṇḍaṃ gaṇhantoyeva ummujji. Evaṃ khīṇāsavo samāno ‘‘khīṇāsavoti maṃ jano jānātū’’ti na icchati. Evaṃ appiccho ca pana bhikkhu anuppannaṃ lābhaṃ uppādeti, uppannaṃ thāvaraṃ karoti, dāyakānaṃ cittaṃ ārādheti. Yathā yathā hi so attano appicchatāya appaṃ gaṇhāti, tathā tathā tassa vatte pasannā manussā bahū denti.
10此外，还有四种少欲：资具少欲、头陀支少欲、教理少欲、证得少欲。其中，于四种资具少欲者，称为资具少欲。他了知施主之意，了知施物之况，了知自身之力。若施物多而施主欲施少，则随施主意取少；若施物少而施主欲施多，则随施物况取少；若施物多且施主欲施多，则知自身力而适量取。
Aparopi catubbidho appiccho – paccayaappiccho, dhutaṅgaappiccho, pariyattiappiccho, adhigamaappicchoti. Tattha catūsu paccayesu appiccho paccayaappiccho nāma. So dāyakassa vasaṃ jānāti, deyyadhammassa vasaṃ jānāti, attano thāmaṃ jānāti. Yadi hi deyyadhammo bahu hoti, dāyako appamattakaṃ dātukāmo, dāyakassa vasena appaṃ gaṇhāti. Deyyadhammo appo, dāyako bahuṃ dātukāmo, deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhāti. Deyyadhammopi bahu, dāyakopi bahuṃ dātukāmo, attano thāmaṃ ñatvā pamāṇeneva gaṇhāti.
11自己虽受持头陀支，却不愿令人知，这称为头陀支少欲。为阐明此义，有如下事例：据说冢间住大童子长老在墓地住了六十年，其他任何比丘皆不知。正如他所说：
Dhutaṅgasamādānassa attani atthibhāvaṃ najānāpetukāmo dhutaṅgaappiccho nāma. Tassa vibhāvanatthaṃ imāni vatthūni – sosānikamahākumāratthero kira saṭṭhi vassāni susāne vasi, añño ekabhikkhupi na aññāsi. Tenevāha –
12“我在墓地里，不间断地住了六十年，”
‘‘Susāne saṭṭhi vassāni, abbokiṇṇaṃ vasāmahaṃ;
13“无第二人知我，啊！我真是冢间住中的最胜者！”
Dutiyo maṃ na jāneyya, aho sosānikuttamo’’ti.
14在塔庙山住着两位兄弟长老。弟弟拿着侍者送来的甘蔗段，走到兄长处说：“大德，请受用。”那位长老已用毕饭食，正是漱口之时。他便说：“足够了，贤友。”弟弟问：“大德，莫非您是一食者？”长老说：“拿过来吧，贤友，甘蔗段。”尽管他已做了五十年的一食者，却仍隐藏头陀支。他受用了甘蔗段，漱口后，再次决意头陀支而去。
Cetiyapabbate dve bhātikattherā vasiṃsu. Kaniṭṭho upaṭṭhākena pesitaṃ ucchukhaṇḍikaṃ gahetvā jeṭṭhassa santikaṃ agamāsi ‘‘paribhogaṃ, bhante, karothā’’ti. Therassa ca bhattakiccaṃ katvā mukhavikkhālanakālo ahosi. So ‘‘alaṃ, āvuso’’ti āha. Kacci, bhante, ekāsanikatthāti? Āharāvuso, ucchukhaṇḍikanti paññāsa vassāni ekāsaniko samānopi dhutaṅgaṃ nigūhamāno paribhogaṃ katvā mukhaṃ vikkhāletvā puna dhutaṅgaṃ adhiṭṭhāya gato.
15然而，像萨给答低舍长老那样，不愿意让人知道自己多闻的人，就称为教理少欲。据说，长老因为被人责备说：“您总是说‘没有时间’，在诵示和提问上都不给大家机会。大德，您什么时候才能得到死亡的那一刻呢？”于是他解散了僧众，前往翅子树蔓草海精舍。在那里，他于雨安居期间利益了长老、新学、中等比丘们，在大自恣的布萨日，以一场说法震动了整个地方，然后离去。
Yo pana sāketatissatthero viya bahussutabhāvaṃ jānāpetuṃ na icchati, ayaṃ pariyattiappiccho nāma. Thero kira ‘‘khaṇo natthīti uddesaparipucchāsu okāsaṃ akaronto kadā maraṇakkhaṇaṃ, bhante, labhissathā’’ti codito gaṇaṃ vissajjetvā kaṇikāravālikasamuddavihāraṃ gato. Tattha antovassaṃ theranavamajjhimānaṃ upakāro hutvā mahāpavāraṇāya uposathadivase dhammakathāya janapadaṃ khobhetvā gato.
16如果有人已经成为入流者等圣者中的一种，却不愿意让人知道自己是入流者等身份，这样的人就称为「证得少欲」，就像三位善男子（《中部·1.325》）以及陶师伽提迦罗（《中部·2.282》等处）那样。在这个意义上，应该这样理解：那些通过已获取的修行而具备强大无贪的人，无论是有学还是凡夫，都属于少欲。
Yo pana sotāpannādīsu aññataro hutvā sotāpannādibhāvaṃ jānāpetuṃ na icchati, ayaṃ adhigamappiccho nāma tayo kulaputtā (ma. ni. 1.325) viya ghaṭīkārakumbhakāro (ma. ni. 2.282 ādayo) viya ca. Imasmiṃ panatthe laddhāsevanena balavaalobhena samannāgato sekkhopi puthujjanopi appicchoti veditabbo.
6464. 第四项里，「不知足性」是指：因为亲近、交往、承事不知足的人而生起的贪，这种贪就叫做不知足。
64. Catutthe asantuṭṭhitāti asantuṭṭhe puggale sevantassa bhajantassa payirupāsantassa uppanno asantosasaṅkhāto lobho.
6565. 第五项里，「知足性」是指：因为亲近、交往、承事知足的人而生起的无贪，这种无贪就叫做知足。「知足者」是指具备对随所得资具而知足的人。不过，这种知足有十二种。也就是说：对于袈裟，有随所得知足、随力知足、随适宜知足三种；对于团食等也是这样。
65. Pañcame santuṭṭhitāti santuṭṭhe puggale sevantassa bhajantassa payirupāsantassa uppanno alobhasaṅkhāto santoso. Santuṭṭhassāti itarītarapaccayasantosena samannāgatassa. So panesa santoso dvādasavidho hoti. Seyyathidaṃ – cīvare yathālābhasantoso, yathābalasantoso, yathāsāruppasantosoti tividho. Evaṃ piṇḍapātādīsu.
19对此分类的解释如下：这里，一位比丘得到袈裟，不论是好是坏，他就只靠这件袈裟过活，不希求别的，即使再得到也不拿。这是他对袈裟的「随所得知足」。但是，如果他天生体弱，或者被疾病、年老所折磨，披上厚重的袈裟会感到疲惫，他就和情况相似的比丘交换，换成轻的来穿，这样他也仍然是知足的。这是他对袈裟的「随力知足」。另有比丘得到殊胜的资具，得到绸布袈裟之类的贵重袈裟，或者很多袈裟，他心里想着：“这件给长老们——那些久出家者，这件适合多闻者，这件给生病的人，这件给少得者。”这样布施之后，他收集他们的旧袈裟，或者从垃圾堆等地方捡来碎布，用这些缝成僧伽帝衣来穿，他也仍然是知足的。这是他对袈裟的「随适宜知足」。
Tassāyaṃ pabhedasaṃvaṇṇanā – idha bhikkhu cīvaraṃ labhati sundaraṃ vā asundaraṃ vā. So teneva yāpeti aññaṃ na pattheti, labhantopi na gaṇhāti. Ayamassa cīvare yathālābhasantoso. Atha pana pakatidubbalo vā hoti ābādhajarābhibhūto vā, garuṃ cīvaraṃ pārupanto kilamati. So sabhāgena bhikkhunā saddhiṃ taṃ parivattetvā lahukena yāpentopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa cīvare yathābalasantoso. Aparo paṇītapaccayalābhī hoti. So paṭṭacīvarādīnaṃ aññataraṃ mahagghacīvaraṃ bahūni vā pana cīvarāni labhitvā ‘‘idaṃ therānaṃ cirapabbajitānaṃ, idaṃ bahussutānaṃ anurūpaṃ, idaṃ gilānānaṃ, idaṃ appalābhānaṃ hotū’’ti datvā tesaṃ purāṇacīvaraṃ vā saṅkārakūṭādito vā nantakāni uccinitvā tehi saṅghāṭiṃ katvā dhārentopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa cīvare yathāsāruppasantoso.
20这里，比丘得到团食，无论是粗劣还是殊胜，他就只靠这个维生，不希求别的，即使得到别的也不接受。这是他对团食的「随所得知足」。但是，如果有人得到与自己体质不合或者与病情相冲突的团食，吃下去会不舒服，他就把那份团食给合适的比丘，从那位比丘手里取来适宜的食物，即使这样修习沙门法，他也仍然是知足的。这是他对团食的「随力知足」。又有比丘得到很多殊胜的团食，他就像处理袈裟那样，把食物布施给长老、久出家者、多闻者、少得者、生病的人，然后吃他们的残食，或者为了乞食而去行乞，吃混合起来的食物，他也仍然是知足的。这是他对团食的「随适宜知足」。
Idha pana bhikkhu piṇḍapātaṃ labhati lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā, so teneva yāpeti, aññaṃ na pattheti, labhantopi na gaṇhāti. Ayamassa piṇḍapāte yathālābhasantoso. Yo pana attano pakativiruddhaṃ vā byādhiviruddhaṃ vā piṇḍapātaṃ labhati, yenassa paribhuttena aphāsu hoti, so sabhāgassa bhikkhuno taṃ datvā tassa hatthato sappāyabhojanaṃ bhuñjitvā samaṇadhammaṃ karontopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa piṇḍapāte yathābalasantoso. Aparo bahuṃ paṇītaṃ piṇḍapātaṃ labhati. So taṃ cīvaraṃ viya theracirapabbajitabahussutaappalābhagilānānaṃ datvā tesaṃ vā sesakaṃ piṇḍāya vā caritvā missakāhāraṃ bhuñjantopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa piṇḍapāte yathāsāruppasantoso.
21这里，比丘得到坐卧具，无论是让人愉悦还是不愉悦的，他都不会因此生起喜悦或忧愁，哪怕只是草席等最简陋的东西，他也对已得的感到满足。这是他对坐卧具的「随所得知足」。但是，如果有人得到与自己体质不合或者与病情相冲突的坐卧具，住在里面会不舒服，他就把那坐卧具给合适的比丘，住到那位比丘的适宜坐卧具里去，他也仍然是知足的。这是他对坐卧具的「随力知足」。
Idha pana bhikkhu senāsanaṃ labhati manāpaṃ vā amanāpaṃ vā, so tena neva somanassaṃ na domanassaṃ uppādeti, antamaso tiṇasanthārakenāpi yathāladdheneva tussati. Ayamassa senāsane yathālābhasantoso. Yo pana attano pakativiruddhaṃ vā byādhiviruddhaṃ vā senāsanaṃ labhati, yatthassa vasato aphāsu hoti, so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa santake sappāyasenāsane vasantopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa senāsane yathābalasantoso.
22另外，有大福德者得到许多殊胜的坐卧具，比如洞窟、殿堂、尖顶屋等。他就像对待袈裟等物品那样，把它们布施给长老、久出家者、多闻者、少得者、生病的人，然后自己随便找个地方住，他也仍然是知足的。这是他对坐卧具的「随适宜知足」。也有人这样思惟：‘所谓最上等的坐卧具，其实是放逸的地方，坐在那里就容易陷入倦怠和睡眠，被睡眠压垮后再醒来时，各种恶念便会跑出来。’这样想之后，即使得到那样的坐卧具，他也不要，拒绝之后，便去住在露天、树下等处，他也仍然是知足的。这也是他对坐卧具的「随适宜知足」。
Aparo mahāpuñño leṇamaṇḍapakūṭāgārādīni bahūni paṇītasenāsanāni labhati. So tāni cīvarādīni viya theracirapabbajitabahussutaappalābhagilānānaṃ datvā yattha katthaci vasantopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa senāsane yathāsāruppasantoso. Yopi ‘‘uttamasenāsanaṃ nāma pamādaṭṭhānaṃ, tattha nisinnassa thinamiddhaṃ okkamati, niddābhibhūtassa puna paṭibujjhato pāpavitakkā pātubhavantī’’ti paṭisañcikkhitvā tādisaṃ senāsanaṃ pattampi na sampaṭicchati, so taṃ paṭikkhipitvā abbhokāsarukkhamūlādīsu vasantopi santuṭṭhova hoti. Ayampissa senāsane yathāsāruppasantoso.
23这里，比丘得到药，无论是粗劣还是殊胜，得到什么就以什么为满足，不希求别的，即使得到别的也不接受。这是他对病缘药的「随所得知足」。但是，如果一个人需要油却得到了糖蜜，他就把糖蜜给合适的比丘，从那比丘手里接过油，再或者用其他方法找来药使用，他也仍然是知足的。这是他对病缘药的「随力知足」。
Idha pana bhikkhu bhesajjaṃ labhati lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā, so yaṃ labhati, teneva tussati, aññaṃ na pattheti, labhantopi na gaṇhāti. Ayamassa gilānapaccaye yathālābhasantoso. Yo pana telena atthiko phāṇitaṃ labhati, so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa hatthato telaṃ gahetvā aññadeva vā pariyesitvā bhesajjaṃ karontopi santuṭṭhova hoti. Ayamassa gilānapaccaye yathābalasantoso.
24另有一类大福德的人，获得许多油、蜜、糖蜜等殊胜的「药」。他把这些药当作袈裟一样，布施给长老、久出家者、多闻者、少得者和病者，然后靠着他们带回来的任何东西维生，内心也依然「知足」。然而，若有人在两个容器中，一个放着穆陀诃梨勒，另一个放着四甘味，有人对他说：“大德，您想用哪个就随意拿。”他这样想：“如果我的病用其中任何一种都能止息，然而穆陀诃梨勒才是佛陀等所赞叹的药”，于是拒绝了四甘味，只用穆陀诃梨勒来制成「药」，他这样也是最为「知足」的。这就是他对于「病缘」药的随宜知足。然而在这些各别资具的三组三种知足当中，随宜知足正是最上等的。
Aparo mahāpuñño bahuṃ telamadhuphāṇitādipaṇītabhesajjaṃ labhati. So taṃ cīvaraṃ viya theracirapabbajitabahussutaappalābhagilānānaṃ datvā tesaṃ ābhatena yena kenaci yāpentopi santuṭṭhova hoti. Yo pana ekasmiṃ bhājane muttaharītakaṃ ṭhapetvā ekasmiṃ catumadhuraṃ – ‘‘gaṇhatha, bhante, yadicchaka’’nti vuccamāno ‘‘sacassa tesu aññatarenapi rogo vūpasammati, atha muttaharītakaṃ nāma buddhādīhi vaṇṇita’’nti catumadhuraṃ paṭikkhipitvā muttaharītakena bhesajjaṃ karontopi paramasantuṭṭhova hoti. Ayamassa gilānapaccaye yathāsāruppasantoso. Imesaṃ pana paccekapaccayesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ santosānaṃ yathāsāruppasantosova aggo.
66-67在第六与第七项里，「非如理作意」和「如理作意」的特征就如同前面已经说明过的那样。这里的其余内容是自明的。
66-67. Chaṭṭhasattamesu ayonisomanasikārayonisomanasikārā heṭṭhā vuttalakkhaṇāva. Sesamettha uttānatthamevāti.
68在第八项里，「不正知」：指没有正知的状态，这是愚痴的别名。「不正知者」：即不了知者、迷乱者。
68. Aṭṭhame asampajaññanti asampajānabhāvo, mohassetaṃ adhivacanaṃ. Asampajānassāti ajānantassa sammuḷhassa.
69在第九项里，「正知」：指正知的状态，这是智慧的异名。「正知者」：即能正知的人。
69. Navame sampajaññanti sampajānabhāvo, paññāyetaṃ nāmaṃ. Sampajānassāti sampajānantassa.
70在第十项里，「恶友性」：一个人如果结交的朋友是邪恶、下劣的，这个人就称为恶友。恶友的状态就是恶友性，这名称是指以那种方式转起的四「蕴」。这内容也曾被提到过：
70. Dasame pāpamittatāti yassa pāpā lāmakā mittā, so pāpamitto. Pāpamittassa bhāvo pāpamittatā, tenākārena pavattānaṃ catunnaṃ khandhānamevetaṃ nāmaṃ. Vuttampi cetaṃ –
29「其中，什么是恶友性？指那些没有信、戒行差、寡闻、悭吝、智慧低劣的补特伽罗。对他们亲近、依附、随从、交往、结伴、信奉、恭敬、偏向曲从，这就称为恶友性。」（《分别论》901）
‘‘Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā. Yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā. Ayaṃ vuccati pāpamittatā’’ti (vibha. 901).
31《精进始修等品注》
Vīriyārambhādivaggavaṇṇanā.