4. 不调品义注
1第三品:难调伏品的注释
3. Akammaniyavaggavaṇṇanā
21-22关于第21-22偈:在第三品的第一偈中,「未修习」(abhāvita)指未增长,未通过修习而令它生起。「成为难调伏的」(akammaniyaṃ hoti)指不能胜任工作,不适合做作业。在第二偈中,应当反过来理解它的含义。这里,第一偈中的“心”指的是以流转方式生起的心,第二偈中的“心”指的是以还灭方式生起的心。其中应该了知有这样的分类:流转、流转之足,还灭、还灭之足。所谓“流转”,就是指三界的流转。“流转之足”,是指为了获得流转而造的业。“还灭”,是指九种出世间法。“还灭之足”,是指为了获得还灭而造的业。所以,在这些经文中,实际上只是讲述了流转和还灭。
21-22. Tatiyassa paṭhame abhāvitanti avaḍḍhitaṃ bhāvanāvasena appavattitaṃ. Akammaniyaṃ hotīti kammakkhamaṃ kammayoggaṃ na hoti. Dutiye vuttavipariyāyena attho veditabbo. Ettha ca paṭhame cittanti vaṭṭavasena uppannacittaṃ, dutiye vivaṭṭavasena uppannacittaṃ. Tattha ca vaṭṭaṃ vaṭṭapādaṃ, vivaṭṭaṃ vivaṭṭapādanti ayaṃ pabhedo veditabbo. Vaṭṭaṃ nāma tebhūmakavaṭṭaṃ, vaṭṭapādaṃ nāma vaṭṭapaṭilābhāya kammaṃ, vivaṭṭaṃ nāma nava lokuttaradhammā, vivaṭṭapādaṃ nāma vivaṭṭapaṭilābhāya kammaṃ. Iti imesu suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitanti.
23-24关于第23-24偈:在第三偈中,应当知道这里的心只是以流转方式生起的心。「导致大不利」(mahato anatthāya saṃvattati)的意思是:即使它能给予人、天的成就,以及魔和梵天的自在,但它也反复地给出生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼,给出蕴、界、处、缘起的流转,实际上只是给予纯粹的大苦蕴,所以叫做“导致大不利”。第四偈中的“心”,指的是只以还灭方式生起的心。
23-24. Tatiye vaṭṭavaseneva uppannacittaṃ veditabbaṃ. Mahato anatthāya saṃvattatīti devamanussasampattiyo mārabrahmaissariyāni ca dadamānampi punappunaṃ jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāse khandhadhātuāyatanapaṭiccasamuppādavaṭṭāni ca dadamānaṃ kevalaṃ dukkhakkhandhameva detīti mahato anatthāya saṃvattati nāmāti. Catutthe cittanti vivaṭṭavaseneva uppannacittaṃ.
25-26关于第25-26偈:在第五、第六偈中,区别在于「未修习,未显现」(abhāvitaṃ apātubhūtaṃ)。这里的意旨是:以流转方式生起的心,即使已经生起了,其实也叫做未修习、未显现。为什么呢?因为它没有能力跳入出世间的基础禅那、观、道、果、涅槃。但是以还灭方式生起的心,则称为已修习、已显现。为什么呢?因为它有能力跳入那些法。然而,住在古伦达卡寺的弗沙弥陀长老说:“贤友,只有道心才能称为已修习、已显现。”
25-26. Pañcamachaṭṭhesu abhāvitaṃ apātubhūtanti ayaṃ viseso. Tatrāmayadhippāyo – vaṭṭavasena uppannacittaṃ nāma uppannampi abhāvitaṃ apātubhūtameva hoti. Kasmā ? Lokuttarapādakajjhānavipassanāmaggaphalanibbānesu pakkhandituṃ asamatthattā. Vivaṭṭavasena uppannaṃ pana bhāvitaṃ pātubhūtaṃ nāma hoti. Kasmā? Tesu dhammesu pakkhandituṃ samatthattā. Kurundakavāsī phussamittatthero panāha – ‘‘maggacittameva, āvuso, bhāvitaṃ pātubhūtaṃ nāma hotī’’ti.
27-28关于第27-28偈:在第七、第八偈中,「未多修习」(abahulīkata)的意思是未一再地修习。这两者也要知道是以流转和还灭方式生起的心。
27-28. Sattamaṭṭhamesu abahulīkatanti punappunaṃ akataṃ. Imānipi dve vaṭṭavivaṭṭavasena uppannacittāneva veditabbānīti.
29关于第29偈:这里,如‘生也是苦’等经文中说的苦,它能承载、带来苦,所以称为「承载苦者」(dukkhādhivaha)。也有读作「苦所运载」(dukkhādhivāha)。它的意思是:以出世间基础禅那等圣法为目标,它却被苦的方式运载、投送过去,因此称为“苦所运载”。这同样只是以流转方式生起的心。因为,即使它能给予如前所说的人、天等成就,但由于它承载着生等之苦,所以叫做“承载苦者”;又因为它很难被导向圣法的证得,因此也叫做“苦所运载”。
29. Navame ‘‘jātipi dukkhā’’tiādinā nayena vuttaṃ dukkhaṃ adhivahati āharatīti dukkhādhivahaṃ. Dukkhādhivāhantipi pāṭho. Tassattho – lokuttarapādakajjhānādi ariyadhammābhimukhaṃ dukkhena adhivāhīyati pesīyatīti dukkhādhivāhaṃ. Idampi vaṭṭavasena uppannacittameva. Tañhi vuttappakārā devamanussādisampattiyo dadamānampi jātiādīnaṃ adhivahanato dukkhādhivahaṃ, ariyadhammādhigamāya duppesanato dukkhādhivāhañca nāma hotīti.
30关于第30偈:这偈中的心,只是以还灭方式生起的心。因为它从人乐承载到天乐,从天乐承载到禅那乐,从禅那乐承载到观乐,从观乐承载到道乐,从道乐承载到果乐,从果乐承载到涅槃乐,所以称为「承载乐者」(sukhādhivaha),或者「乐所运载」(sukhādhivāha)。它面对出世间基础禅那等圣法,容易投送,就像善放出的帝释金刚一样,所以也被叫做“乐所运载”。在这一品中也只是讲述了流转和还灭。
30. Dasame vivaṭṭavasena uppannacittameva cittaṃ. Tañhi mānusakasukhato dibbasukhaṃ, dibbasukhato jhānasukhaṃ, jhānasukhato vipassanāsukhaṃ, vipassanāsukhato maggasukhaṃ, maggasukhato phalasukhaṃ, phalasukhato nibbānasukhaṃ adhivahati āharatīti sukhādhivahaṃ nāma hoti, sukhādhivāhaṃ vā. Tañhi lokuttarapādakajjhānādiariyadhammābhimukhaṃ supesayaṃ vissaṭṭhaindavajirasadisaṃ hotīti sukhādhivāhantipi vuccati. Imasmimpi vagge vaṭṭavivaṭṭameva kathitanti.
8难调伏品注释。
Akammaniyavaggavaṇṇanā.