← 文献总目录

9. 林相应

s0301t.tik9 · 静态文献页 · 58 段 · 打开交互阅读器

1第九 林相应
9. Vanasaṃyuttaṃ
2第一 远离经注释
1. Vivekasuttavaṇṇanā
221221.“想要令之悚惧”(Saṃvejetukāmāti):从义理上说,就是想要生起悚惧感(saṃvega)。处于那种状态的人,被称为想要让他从烦恼的杂处等当中远离出来,所以说“想要令之践行远离”(vivekaṃ paṭipajjāpetukāmā)。“于外”(Bāhiresūti):指在那些相对于内在行境而属于外在的事物上。“于种种所缘”(Puthuttārammaṇesūti):指在色等种种不同的所缘上。“行走”(Caratīti):指转起。“你,所生”(Tvaṃ janoti):你因为自己的烦恼而生,所以称为“所生”,在同样被烦恼所生的其他人当中,你是独特的。对于这个依非理作意而转起的欲贪(chandarāga),你应当调伏它、驱散它。“我们提醒具念的贤者”(Sataṃ taṃ sārayāmaseti):在能导出轮回的教法中出家后,在导师跟前取得业处,因住在阿兰若而成为具念、贤善的你,我们为了驱散任何所生起的寻(vitakka)而作提醒;或者,我们提醒已经践行了诸善士断除烦恼之法而安住的你,要记念轮回之苦。“深渊”(Pātālanti):指无明的深渊,也就是烦恼的尘垢,它本身被称为“深渊”。“勿带走”(Mā avaharīti):不要把它带向下方恶趣之流。“附着”(Sitanti):指连接。因此说“附着于身”。“已证入远离”(Vivekamāpannoti):已证入烦恼的远离,即修习止(samatha)与观(vipassanā)。“最上精进”(Uttamavīriyanti):指达到了勇悍之相的精进,或者已成就了四种正勤的精进。“提起”(Paggayhāti):令其生起之后。“最上远离”(Paramavivekanti):指最上的,即通过断除而实现的远离(viveka)。
221.Saṃvejetukāmāti atthato saṃvegaṃ uppādetukāmā. Tathābhūtā naṃ kilesasaṅgaṇikādito vivecetukāmā nāma hotīti vuttaṃ ‘‘vivekaṃ paṭipajjāpetukāmā’’ti. Bāhiresūti gocarajjhattato bahibhūtesu. Puthuttārammaṇesūti rūpādinānārammaṇesu. Caratīti pavattati. Tvaṃ janoti tvaṃ attano kilesehi jananato visuṃ jāto tādise eva aññasmiṃ jane imaṃ ayonisomanasikāravasena pavattamānaṃ chandarāgaṃ vinayassu vinodehi. Sataṃ taṃ sārayāmaseti niyyānikasāsane pabbajitvā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññavāsena ca satimantaṃ paṇḍitaṃ taṃ mayampi yathāuppannaṃ vitakkaṃ vinodanāya sārayāma, sataṃ vā sappurisānaṃ kilesavigamanadhammaṃ paṭipajjitvā vasantaṃ taṃ sārayāma vaṭṭadukkhaṃ. Pātālanti mohapātālaṃ kilesarajo, tadeva ‘‘pātāla’’nti vuttaṃ. Mā avaharīti heṭṭhā duggatisotaṃ mā upanesi. Sitanti sambandhaṃ. Tenāha ‘‘sarīralagga’’nti. Vivekamāpannoti kilesavivekaṃ samathavipassanābhāvanamāpanno. Uttamavīriyanti ussoḷhilakkhaṇappattaṃ vīriyaṃ, catubbidhaṃ samappadhānavīriyaṃ vā sampattaṃ. Paggayhāti āropetvā. Paramavivekanti paramaṃ samucchedavivekaṃ.
4远离经注释结束。
Vivekasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
5第二 现前经注释
2. Upaṭṭhānasuttavaṇṇanā
222222.他必定会有身体的不安,但不会有心的不安,因为心不安已经被道完全根除了。
222.Kāyadaratho hotiyeva niyamena, na cittadaratho tassa maggeneva samugghāṭitattā.
3“被老所折磨”(Jarāturoti):因为被老所征服,所以确实是受折磨者。在这两个词上也是同样的道理。因为处在高处,且四周宽广长大,所以极度穿透,因此用“标枪之箭”来比喻。这样说,是因为它与渴爱之箭有相似性。而无明,因为它能导致迷乱和导致受苦,所以它又有与毒药的相似性。“被伤害”(Ruppatoti):正在感受变化和压迫,就是为了表达这个意思,所以说“被冲击、折磨着”。
Jarāturoti jarābhibhavanena āturoyeva. Padadvayepi eseva nayo. Upariṭṭhatāya parito dīghaputhulatāya ativiya vijjhatīti sattisallaggahaṇaṃ. Evaṃ hissa taṇhāsallassa sadisatā. Avijjāya pana sammohāpādanena dukkhāpādanena ca visasadisatā. Ruppatoti vikāraṃ āpādiyamānassa pīḷiyamānassāti atthoti āha ‘‘ghaṭṭiyamānassā’’ti.
4“出家者”(Pabbajitanti):指从自己的相续中出家,或从贪等污秽中出家。“因此”(Tasmāti):因为这是长老所说的话,所以这就是现在要解释的这首偈颂的意义。所谓“因为那位天神……”等等,是对已经说过的意义进行显了说明。“此中”(Etthāti):指在其余的偈颂中。因为意义已经依照所说之理阐明了,所以说“这是对字句未明之处的注释”。“由调伏”(Vinayāti):这是一个表示原因(hetu)的从格词,所以用工具格来解释它的意思,说“以调伏故”(vinayena)。同样,“由彻底超越”(samatikkamā)这一句也是这么解释。“最极清净”(Paramaparisuddhaṃ):因为断除了染污,所以称为最极清净。“已发勤精进”(Āraddhavīriyanti):已具备的精进。而所谓的具备,就是指生起和圆满,所以说“已发起精进,已圆满精进”。
Pabbajitanti sasantānato pabbajitaṃ vā rāgādimalato pabbajitaṃ vā. Tasmāti yasmā therassevetaṃ vacanaṃ, tasmā ayaṃ idāni vuccamāno ettha gāthāya attho. Devatāya hītiādi vuttasseva atthassa pākaṭakaraṇaṃ. Etthāti sesagāthāsu. Atthassa vuttanayattā ‘‘anuttānapadavaṇṇanā’’ti āha. Vinayāti hetumhi nissakkavacananti tassa hetumhi karaṇavacanena atthamāha ‘‘vinayenā’’ti. Tathā ‘‘samatikkamā’’ti etthāpi. Paramaparisuddhaṃ saṃkilesasamucchindanato. Āraddhavīriyanti sambhāvitavīriyaṃ. Sambhāvanañcassa paggaṇhanaṃ paripūraṇañcāti āha ‘‘paggahitavīriyaṃ paripuṇṇavīriya’’nti.
9现前经注释结束。
Upaṭṭhānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
10第三 迦叶族经注释
3. Kassapagottasuttavaṇṇanā
223223.“切断”(Chetanti):指切断诸鹿的生命。因此说“猎鹿者”(migaluddaka)。“赤鹿”(Rohitamiganti):指红色的小型鹿,也有人说是“大赤鹿”。他从导师那里获取了业处,由于那个地方容易乞食,便前往那里居住——正是基于这个含义,才说“依照第一经所说的方法”。而这位长老是具足五神通、修行观的行者。“站住”(Ṭhatvāti):指截断跟随的步伐,在靠近长老的地方站立。他开始聆听他的话。他使拇指燃烧(Aṅguṭṭhakaṃ jālāpesīti):以决意力使自己的拇指像火炬一样燃烧起来。他用眼睛看着正在燃烧的拇指,也用耳朵听到由此被说出的部分法。然而他的心却驰骋——这便是其中的连接。对于这位猎人来说也是如此(Etassapīti luddakassapi)。
223.Chetanti migānaṃ jīvitaṃ chetaṃ. Tenāha ‘‘migaluddaka’’nti. Rohitamiganti lohitavaṇṇaṃ khuddakamigaṃ, ‘‘mahārohitamiga’’nti keci. Satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā tassa janapadassa sulabhabhikkhatāya tattha gantvā viharatīti imamatthaṃ sandhāya ‘‘paṭhamasutte vuttanayenevā’’ti vuttaṃ. Ayaṃ pana thero pañcābhiñño vipassanākammiko. Ṭhatvāti padānubandhanavasena gamanaṃ upacchinditvā therassa āsannaṭṭhāne ṭhatvā. Tassa vacanaṃ sotuṃ āraddho. Aṅguṭṭhakaṃ jālāpesīti adhiṭṭhānabalena daṇḍadīpikaṃ viya attano aṅguṭṭhakaṃ jālāpesi. Akkhīhipi passati aṅguṭṭhakaṃ jālamānaṃ. Kaṇṇehipi suṇāti tena vuccamānaṃ dhammaṃ ekadesena. Cittaṃ panassa dhāvatīti sambandho. Etassapīti luddakassapi.
6“少慧”(Appapaññanti):这里的 appa 一词,如同在“appaharite”等词中一样,是“不存在”的意思,因此说明为“无慧”(nippañña)。所谓“具足能知因之智”(Kāraṇajānanasamatthenāti):是指具备了能够了知原因的智慧,也就是与“业是自己的所有”这种智相应的心,能在行事时如此了知:由于这个原因,众生得到快乐;由于那个原因,众生得到痛苦。“他听闻”(Suṇātīti):他只是停留在听闻的层面去听,并不是为了理解其义而听。因此说“他不知其义”。“诸因之相”(Kāraṇarūpānīti):即自性因。“这个对我有什么用呢?”(Kiṃ me imināti?)这样想后,便舍弃了“这些是戏论”的想法。然后,他提起精进(Vīriyaṃ paggayhāti):即提起四种正勤的精进。
Appapaññanti ettha appa-saddo ‘‘appaharite’’tiādīsu viya abhāvatthoti āha ‘‘nippañña’’nti. Kāraṇajānanasamatthenāti iminā kāraṇena sattānaṃ sukhaṃ, iminā dukkhanti evaṃ samācaramānena kāraṇaṃ jānituṃ samatthena kammassakatañāṇasampayuttacittenāti attho. Suṇātīti kevalaṃ savanamattavasena suṇāti, na tadatthavasena. Tenāha ‘‘atthamassa na jānātī’’ti. Kāraṇarūpānīti sabhāvakāraṇāni. Kiṃ me imināti? ‘‘Idaṃ papañca’’nti pahāya. Vīriyaṃ paggayhāti catubbidhaṃ sammappadhānaṃ vīriyaṃ paggaṇhitvā.
13《迦叶族经》注释结束。
Kassapagottasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
14第四 众多经注释
4. Sambahulasuttavaṇṇanā
224224.“众多”(Sambahulāti):依照经文的用法,指“众多的”。“诵习了经者”(Suttante sajjhāyiṃsūti):称为经师。“持守律者”(Vinayaṃ dhārentīti):称为律师。“修行者”(Yuñjantīti):指在履行住所的义务中投入修行。“努力者”(Ghaṭentīti):指在那里作出努力。就在他们这么做的时候,恰好黎明升起——这是前后文的连接。
224.Sambahulāti suttantanayena sambahulā. Suttante sajjhāyiṃsūti suttantikā. Vinayaṃ dhārentīti vinayadharā. Yuñjantīti vāsadhure yogaṃ karonti. Ghaṭentīti tattha vāyāmaṃ karonti. Karontānaṃyeva aruṇo uggacchatīti sambandho.
8“Kome”即“这些是什么?”,因此说“这些在哪里?”。他们去了跋耆地、跋耆国——由于是在跋耆地,因此说“面向跋耆国而去”。他们没有固定的住处,没有常住的居所,所以是无家者,故说“无家”。仅仅气候是适宜的,或者由于气候的调适,身体和心达到堪能状态而成为适宜。其余的情况也依此类推。
Kometi kiṃ ime? Tenāha ‘‘kahaṃ ime’’ti? Vajjibhūmiṃ vajjiraṭṭhaṃ gatāti vajjibhūmiyā. Tenāha ‘‘vajjiraṭṭhābhimukhā gatā’’ti. Natthi etesaṃ nikebhaṃ nibaddhanivāsaṭṭhānanti aniketā tenāha ‘‘agehā’’ti. Utu eva sappāyaṃ, utuvasena vā kāyacittānaṃ kallattā sappāyaṃ. Esa nayo sesesupi.
17《众多经》的注释结束。
Sambahulasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
185. 《阿难经》注释
5. Ānandasuttavaṇṇanā
225「过久」(ativelaṃ):指极长的时间。身为比丘,面对来访者只应说些相应的简短谈话,随后就应把心专注于研习经典的义务或处理住所的义务,而不该没完没了地投入俗家劝导。然而那时,长老由于某种原因,长时间地忙于俗家劝导,正因如此才说“过久……”等话。现在为了说明这个意思,而说“在佛世尊……”等。那正是针对这种劝导,才说“过度地以俗家劝导为事”这句话。听了比丘僧团的话:因为长老是坐在僧团中间讲述的。佛陀的教法(Satthusāsana):指三藏。
225.Ativelanti atibahukālaṃ. Bhikkhunā nāma upagatānaṃ upanisinnakathāmattaṃ vatvā ganthadhurehi vāsadhurehi vā yuttapayuttacittena bhavitabbaṃ, nātivelaṃ tesaṃ saññattibahulena. Thero pana tadā kenaci kāraṇena bahuvelaṃ gihisaññattibahulo ahosi, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ativela’’ntiādi. Idāni tamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘bhagavatī’’tiādi vuttaṃ. Tanti taṃ tādisaṃ saññāpanaṃ sandhāya etaṃ ‘‘ativelaṃ gihisaññattibahulo’’ti vacanaṃ vuttaṃ. Bhikkhusaṅghassa kathaṃ sutvāti saṅghassa majjhe nisīditvā therena kathitattā vuttaṃ. Satthusāsananti piṭakattayaṃ vadati.
10「Pasakkiyā」:指走近、前往。因为那里是进入,所以又说「进入后」。对于那些由于观照行苦而心生厌离、如实观察那脱离一切行的涅槃,而涅槃又恰好作为安稳的所依现前的人,为了更进一步证得而努力,这便称为把涅槃安置在心中——也就是所谓的“将涅槃……放置……”等。涅槃……作为所缘而放置——这样连接起来。无意义的、发出“比哩比哩”声的行为叫作“比哩迦”(biḷikā),而这种俗家劝导语对于长老成就自身的沙门义并无利益,就像天神的比哩迦一样,因此被称为“比哩比哩迦”(biḷibiḷikā)。
Pasakkiyāti upasakkitvā gantvā. Taṃ pana tattha ajjhogāhanaṃ hotīti āha ‘‘pavisitvā’’ti. Saṅkhāradukkhato nibbinnahadayassa sabbasaṅkhāravinissaṭaṃ nibbānaṃ yāthāvato paccavekkhantassa sammadeva samassāsakaraṃ hutvā upaṭṭhahantaṃ taṃ upari adhigamāya ussukkaṃ karonto nibbānaṃ hadaye nikkhipati nāmāti āha – ‘‘nibbānaṃ…pe… opeti nāmā’’ti. Nibbānaṃ…pe… ārammaṇato opeti nāmāti ānetvā sambandho. Atthavirahitā ‘‘biḷibiḷī’’ti pavattakiriyā biḷikā, ayaṃ pana gihisaññattikathā therassa attano sāmaññatthaasādhanato devatāya biḷikā viyāti biḷibiḷikāti vuttā.
21《阿难经》注疏结束。
Ānandasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
226. 《阿那律经》注疏
6. Anuruddhasuttavaṇṇanā
226226.「在无间的自身存在中」(Anantare attabhāve):指过去紧接着的天身存在。因为长老是从三十三天死后,投生到这里来的。所谓「大妃」(Aggamahesī):某位侍从天女心里想:“仅仅凭着心意祈愿,现在也将生于天身,因为已经积集了善法。”她如此说着,好像还住在那里一样,说道“你容光焕发(sobhasī)”。为了显示由于时间不算太长,她把过去的天耳神通也视同现在一样,所以又说“从前你也容光焕发”。意思是:从善趣或地狱等恶趣的角度来看,如今她成了恶趣;或者从行道恶趣来说,是因为在诸欲中陷入昏迷。
226.Anantareattabhāveti atītānantare devattabhāve. Thero hi tāvatiṃsadevalokā cavitvā idhūpapanno. Aggamahesīti kāci paricārikā devadhītā cittapaṇidhānamattena idānipi devakāye bhavissati upacitakusaladhammattāti maññamānā tasmiṃ vattamānaṃ viya kathentī ‘‘sobhasī’’ti āha. Evaṃ atītampissa dibbasotaṃ paccuppannaṃ viya maññeyya nāticirakālattāti dassento ‘‘pubbepi sobhasī’’ti āha. Sugatinirayādiduggatiyā vasena duggatā etarahīti adhippāyo. Paṭipattiduggatiyā kāmesu sammucchitabhāvato.
12「安住」(patiṭṭhahanto):即进入、止住。「以八种原因」(aṭṭhahi kāraṇehi):指以长期修习而根深蒂固的,并以不如理作意等为缘基础的,这里所说的八种原因。被贪染者:以贪之力——从自性和意图两方面,在面对自己所希求的可意境时,于自身中生起了贪染,所以称为贪染者、贪求者、执著者。「安住」(patiṭṭhātī):即降下而停住。被嗔害者:以嗔之力——从自性和意图两方面,在面对自己所不可意的不可意境时,于自身中生起了嗔害,所以称为嗔害者、心被损恼者。被痴蒙者:以痴之力——由于不如理观察而蒙昧,所以以痴迷之力而成为痴蒙者。「被系缚」(vinibaddho):即以我执,特别是系缚在慢所依事上,所以称为被缚者;以慢之力——以种种计度为方式。「被紧握」(parāmaṭṭho):以“常”等相,将法的自性执取为别的,所以称为被紧握者;以见之力——以邪见的方式。「达到有力」(thāmagato):以贪等烦恼之力达到了力量、坚固性;以随眠之力——因为未被圣道所断,所以伴随、随眠于相续中的那种力量。“随眠”的含义便是“未被断除”。“达到犹豫”(aniṭṭhaṅgato):成为疑惑者。「达到散乱」(vikkhepagato):成为散乱状态;以掉举之力——以心的掉举状态之力。「那些」(tāpī):指那些天女。「这样安住者」(evaṃ patiṭṭhitāvā):即像上面所说的那样,以贪染等状态安住于自身的人。「人天」(naradevānaṃ):指以人身而成为天的。
Patiṭṭhahantoti nivisanto. Aṭṭhahi kāraṇehīti cirakālaparibhāvanāya viruḷhamūlehi ayonisomanasikārādipaccayamūlakehi vuccamānehi aṭṭhahi kāraṇehi. Ratto rāgavasenāti sabhāvato saṅkappato ca yathāsamīhite iṭṭhākāre sakkāye sañjātarāgavasā ratto giddho gadhito. Patiṭṭhātīti oruyha tiṭṭhati. Duṭṭho dosavasenāti sabhāvato saṅkappato ca yathāsamīhite aniṭṭhākāre sakkāye sañjātadosavasena duṭṭho rupitacitto. Mūḷho mohavasenāti asamapekkhanena mūḷho muyhanavasena. Vinibaddhoti ahaṃkārena visesato nibandhanato mānavatthusmiṃ bandhito. Mānavasenāti tena tena maññanākārena. Parāmaṭṭhoti dhammasabhāvaṃ niccādivasena parato āmaṭṭho. Diṭṭhivasenāti micchādassanavasena. Thāmagatoti rāgādikilesavasena thāmaṃ thirabhāvaṃ upagato. Anusayavasenāti maggena appahīnatāya anu anu santāne sayanavasena. Appahīnaṭṭho hi tesaṃ anusayaṭṭho. Aniṭṭhaṅgatoti saṃsayito. Vikkhepagatoti vikkhittabhāvaṃ upagato. Uddhaccavasenāti cittassa uddhatabhāvavasena. Tāpīti tāpi devakaññāyo. Evaṃ patiṭṭhitāvāti yathāvuttanayena rattabhāvādinā sakkāyasmiṃ patiṭṭhitā eva. Naradevānanti purisabhūtadevānaṃ.
13「返回」(paṭigantuṃ):指为了舍弃从那里(天界)离开的期望,也就是放下那份期望。「布」(dussanti):指散边的布,有些注释家解释为“衣”。「穿针引线」:用缝线把针连上,再穿入线圈中。生于悦意天身的天众,称为「悦意天众」(manāpakāyikā)。为了彰显她们的能力,所以说“以意”等等。「结合」(samajjaṃ):即被联结在一起。「前往性」(gamanabhāvaṃ):指想要前往的意愿。「已尽」(vikkhīṇo):以断除的方式彻底灭尽。因为天人宣说超人法并无过失,所以为了她们不再回来,他记说了阿拉汉果。
Paṭigantunti apekkhāvasena tato apagantuṃ apekkhaṃ vissajjetuṃ. Dussantanti dasantaṃ, ‘‘vattha’’nti keci. Sūciṃ yojetvāti sibbanasuttena sūciṃ yojetvā pāse ca pavesetvā. Manāpakāye devanikāye jātā manāpakāyikā. Tesaṃ pabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘manasā’’tiādi vuttaṃ. Samajjanti saṃhitaṃ. Gamanabhāvanti gamanajjhāsayaṃ. Vikkhīṇoti vicchindanavasena khīṇo. Devatānaṃ uttarimanussadhammārocane doso natthīti tāsaṃ puna anāgamanatthaṃ arahattaṃ byākāsi.
26阿那律经的注疏结束。
Anuruddhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
27第七、象授经的注疏。
7. Nāgadattasuttavaṇṇanā
227「过早」(atikālena):指极早的上午时分,意思是在过早的时刻。「扫帚尾端」(koṭisammuñjaniyāti):即以扫帚的末端,意思是用扫帚的一部分。这一句显示他扫地时表现出让人不悦的行为。「当正午已过时」(majjhanhike vītivatte):因为与在家人交往而虚度时光,使得正午时分过多地流逝。「与其他比丘」(aññehi bhikkhūhīti):指那些未在过早时刻入村的比丘们,此处用了从格。天女们把象授的修行方式看作可怖畏的事,因此说「我害怕象授」(bhāyāmi nāgadattaṃ),以此鞭策他精进修行。「极为厚颜」(suppagabbhaṃ):极具有身傲慢等表现。
227.Atikālenāti ativiya pubbaṇhakālena, kālassevāti attho. Koṭisammuñjaniyāti sammuñjanikoṭiyā, sammuñjaniyā ekadesenevāti attho. Iminā sammajjane amanāpakāritaṃ dasseti. Majjhanhike vītivatteti gihisaṃsaggavasena kālaṃ vītināmento majjhanhe bahuvītivatte. Aññehi bhikkhūhīti nātikālaṃ paviṭṭhehi. Nissakkavacanañcetaṃ. Bhāyāmi nāgadattanti tassa paṭipattiṃ bhāyitabbaṃ katvā devatā vadantī paṭipattiyaṃ niyojeti. Suppagabbhanti kāyapāgabbiyādīhi ativiya samannāgataṃ.
29象授经的注疏结束。
Nāgadattasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
30第八、家主妇经的注疏。
8. Kulagharaṇīsuttavaṇṇanā
228「深入」(ogāhappatto):是基于信任而达到随意进入的状态。「某个家族」(aññataraṃ kulaṃ):这是针对那家中的夫妻而说的。他心里想:“这个家族长年以来,用适宜的食物等布施方式,对我有诸多帮助。因此,我在这里成了最上的应供者。我就只通过接受他们的应施物来增长福业吧。”所以他说出「到别处去能做什么」等这番话。「她」(sā):指那位天女。「这两者」(ubhopete):是针对那位比丘和那位家妇而说的。「得安住」(paṭigādhappattā):指达到安住的状态,这安住是基于彼此之间确立下来的信任。
228.Ogāhappattoti vissāsavasena anuppavesaṃ patto. Aññataraṃ kulanti tasmiṃ kule jāyampatiṃ sandhāya vadati. ‘‘Bahūpakāraṃ me etaṃ kulaṃ ciraṃ sappāyāhāradānādinā; tasmā idhāhaṃ aggadakkhiṇeyyo jāto; imesaṃyeva deyyadhammapaṭiggaṇhanena puññaṃ vaḍḍhessāmī’’ti cintesi. Tenāha ‘‘aññattha gantvā kiṃ karissāmī’’tiādi. Sāti devatā. Ubhopeteti taṃ bhikkhuñca gharaṇiñca sandhāya vadati. Paṭigādhappattāti paṭigādhaṃ pattā aññamaññasmiṃ patiṭṭhitavissāsena.
16人们因为达到信赖而安住于此,所以称为「住处」(saṇṭhānaṃ),也就是休息的地方。「聚集后」(samāgantvā):指会合之后。通过引述承诺来交谈,所以称为「商议」(mantanaṃ),也就是告知理由。「逆耳之言」(paṭilomasaddā):因为是以违逆的方式说出来的,揭示出不真实的面貌,所以是让人难受、不悦的声音。「以此因由」(tena kāraṇena):是藉由那种似是而非的借口,也就是不实的言词。不应感到羞愧,因为自己并非造作此事的人。「因语声而激动者」(saddena paritassatī):指仅仅因为他人加在自己身上的不实之词,就很容易激动的那种习性。「戒行不能成就」(vataṃ na sampajjati):指由于心性轻躁,所持守的戒行无法达到圆满。「戒行成就者」(sampannavato):指具足圆满戒德等功德的人。
Vissamappattivasena santiṭṭhanti etthāti saṇṭhānaṃ, vissamanaṭṭhānaṃ. Samāgantvāti sannipatitvā. Paṭiññūdāharaṇehi mantayatīti mantanaṃ, ñāpakaṃ kāraṇaṃ. Paṭilomasaddāti paṭilomabhāvena patitattā asaccavibhāvanā paṭikūlasaddā. Tena kāraṇenāti tena kāraṇapaṭirūpakena micchāvacanena. Na maṅkuhotabbaṃ akārakabhāvato. Saddena paritassatīti parehi attani payuttamicchāsaddamattena paritassanasīlo. Vataṃ na sampajjatīti yathāsamādinnavataṃ lahucittatāya na pāripūriṃ gacchati. Sampannavatoti paripuṇṇasīlādivataguṇo
33良家妇经注释结束。
Kulagharaṇīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
34第九 跋耆子经注释
9. Vajjiputtasuttavaṇṇanā
229「跋耆国的王子」(Vajjiraṭṭhe rājaputto):指在跋耆国出生、成长的跋耆王子。「整夜游行者」(Sabbaratticāro):即因节日到来,由到处游走的人所体验的星宿大节庆。因此他说:“宣告迦底迦星宿”等等。「好似融为一体」(Ekābaddhaṃ hoti):因为四大王天的天神在那天宣告星宿后,为了体验由自己福业威力所成就的天界成就,体验极大的星宿游乐之乐,所以那个节庆对他们来说就好似融为一体。「鼓等乐器」(Bheriāditūriyānanti):指鼓、腰鼓、螺、铜钹、琴等乐器。「敲击」(Tāḷitānanti):指配合所起的节拍而击打。「琴等」(Vīṇādīnanti):指琴、笛、牛头琴等。「弹奏」(Vāditānanti):指配合所起的音律而弹奏。「说」(Abhāsi):指他的心被那种音声牵引,不如理作意而跃动起来,悲叹道:“我的命真大啊!”「如弃木」(Chaḍḍitadārukaṃ viya):就像被扔在树林里的无用木块。「更低劣」(Lāmakataro):即更下劣的。天神像把先钉的木桩从门闩处拔掉一样,排除了那位比丘所说的话,而说“有许多人羡慕你”;为了说明这个意思,注释者说“长老”等。其含义是:就像地狱众生羡慕去天界的人一样,你这样正确行道的人也被许多人羡慕,因此你不要认为自己是“恶人”。
229.Vajjiraṭṭhe rājaputtoti vajjiraṭṭhe jātasaṃvaddho vajjirājaputto. Sabbaratticāroti chaṇasampattiyā ito cito carantehi anubhavitabbanakkhattamaho. Tenāha ‘‘kattikanakkhattaṃ ghosetvā’’ tiādi. Ekābaddhaṃ hotīti yasmā cātumahārājikadevā tasmiṃ divase nakkhattaṃ ghosetvā attano puññānubhāvasiddhāya dibbasampattiyā mahantaṃ nakkhattakīḷāsukhaṃ anubhavanti, tasmā taṃ tehi ekābaddhaṃ viya hoti. Bheriāditūriyānanti bherimudiṅgasaṅkhapaṇavavīṇāditūriyānaṃ. Tāḷitānanti āraddhalayānurūpaṃ pahaṭānaṃ. Vīṇādīnanti vīṇāveṇugomukhīādīnaṃ. Vāditānanti yathāraddhamucchanānurūpaṃ saṅghaṭṭitānaṃ. Abhāsīti tena saddena ākaḍḍhiyamānahadayo ayoniso ummujjitvā ‘‘mahatī vata me jānī’’ti anutthunanto abhāsi. Chaḍḍitadārukaṃ viyāti vane chaḍḍitaniratthakakaḷiṅgaraṃ viya. Lāmakataroti nihīnataro. Devatā paṭhamappitaṃ āṇiṃ paṭāṇiyā nīharantī viya tena bhikkhunā vuttamatthaṃ apanentī ‘‘tassa te bahukā pihayantī’’ti avocāti vuttanti dassento ‘‘thero’’tiādimāha. Saggaṃ gacchantānaṃ yathā nerayikā pihayanti, evaṃ sammāpaṭipannassa tuyhaṃ bahū pihayanti, tasmā tvaṃ ‘‘pāpiyo’’ti attānaṃ mā maññitthāti adhippāyo.
36跋耆子经注释结束。
Vajjiputtasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
37第十 读诵经注释
10. Sajjhāyasuttavaṇṇanā
230「以出离的教法之力」(Nissaraṇapariyattivasenā):意思是:确实,依靠这个教法,就能够从轮回的苦中出离;这样,就是以出离的教法之力。「由于读诵」(Sajjhāyanato):指安住在解脱处的巅顶而读诵。现在,为了显示他以出离的教法之力读诵、以行道之力履行义务以及修观的情形,注释者说了“据说他”等语。在他证得阿拉汉果的那天,通过称扬他的行道,显示他在之前的日子里也是这样行道,只是还未能使观成熟。「超时」(Kālaṃ ativattetī):这是对“困惑”一词的意义解说。「大长老的」(Therassāti):指那位读诵大长老的。
230.Nissaraṇapariyattivasenāti addhā imaṃ pariyattiṃ nissāya vaṭṭadukkhato nissarituṃ labbhāti evaṃ nissaraṇapariyattivasena. Sajjhāyanatoti vimuttāyatanasīse ṭhatvā sajjhāyanato. Idāni tassa nissaraṇapariyattivasena sajjhāyanakaraṇaṃ, paṭipattivasena vattapaṭivattakaraṇaṃ, vipassanābhāvanañca dassetuṃ ‘‘so kirā’’tiādi vuttaṃ. Arahattaṃ pattadivase paṭipattikittanāya purimadivasesupi tathā paṭipajji, vipassanaṃ pana ussukkāpetuṃ nāsakkhīti dasseti. Kālaṃ ativattetīti idaṃ ‘‘saṅkasāyatī’’ti padassa atthavacanaṃ. Therassāti sajjhāyakattherassa.
19“法句”(Dhammapadāni)是指阐明戒等法蕴的语句。因此他说:“这是指一切佛语”。“不持所受的教示”(Na gaṇhāsi uddesaṃ)是想要表达的意思。在巴利经文中,以“与比丘们共住”这句话,显示为了听闻佛法的目的,他们也应当学习法。“由此离染,故称离染”(Virajjati etenāti virāgo),即圣道。“遍知后”(Jānitvā):通过遍知现观的方式,如实了知所见所闻等之后,彻底通达。“舍离”(Vissajjanaṃ)指断除,不是指放弃佛语。因为即使为了储藏而学习教法也是被允许的,更何况是为了出离而学习;为了说明在这里应当知道分寸,注释者说了“至此”等语。
Dhammapadānīti sīlādidhammakkhandhadīpakāni padāni. Tenāha ‘‘sabbampi buddhavacanaṃ adhippeta’’nti. Na gaṇhāsi uddesanti adhippāyo. Pāḷiyaṃ ‘‘bhikkhūhi saṃvasanto’’ti iminā tesaṃ dhammassavanatthāyapi dhammo pariyāpuṇitabboti dasseti. Virajjati etenāti virāgo, ariyamaggo. Jānitvāti pariññābhisamayavasena diṭṭhasutādiṃ yāthāvato jānitvā paṭivijjhitvā. Vissajjananti pahānaṃ. Na buddhavacanassa vissajjanaṃ. Bhaṇḍāgārikapariyattiyāpi anuññātattā pageva nissaraṇatthāya, tattha pana mattā jānitabbāti dassento ‘‘ettāvatā’’tiādimāha.
40读诵经注释结束。
Sajjhāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
4111. 《不善寻经》的注释
11. Akusalavitakkasuttavaṇṇanā
231231.“不善寻”(Akusalavitakke):以从不善所生的意义,称为不善的、邪寻。“因”(yoni)是指方法,因此,把不净等作意为净等,即不如理作意,所以说“以非方法的作意”。“能生净信之业处”:指能带来净信的佛随念等业处。“强力的喜与乐”:由于能镇伏五盖,所以是强有力的、伴随近行禅那的喜与乐。
231.Akusalevitakketi akosallasambhūtaṭṭhena akusale micchāvitakke. Yoni vuccati upāyo, tasmā asubhādike subhādivasena manasikāro ayonisomanasikāroti āha ‘‘anupāyamanasikārenā’’ti. Pāsādikakammaṭṭhānanti pasādāvahaṃ buddhānussatiādikammaṭṭhānaṃ. Balavapītiñca sukhañcāti nīvaraṇavikkhambhanato balavantaṃ upacārajjhānasahagataṃ pītiñca sukhañca.
43《不善寻经》的注释结束。
Akusalavitakkasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
4412. 《日中经》的注释
12. Majjhanhikasuttavaṇṇanā
232232.“于欢喜品”:因为在欢喜品的注释中,这里的偈颂也没有特殊差别。如果这样,为何在那边结集了,这边还要采用呢?答:依据与天神的关联,即使它已经被收录在《天神相应》中,但因为与本事(因缘故事)有关,所以在这里也采用了。
232.Nandanavaggeti nandanavaggavaṇṇanāyaṃ tattha idhāpi gāthāya visesābhāvato. Yadi evaṃ kasmā tattha saṅgītaṃ idha gahitanti? Devatāpaṭisaṃyuttataṃ upādāya devatāsaṃyutte saṅgahitampi aṭṭhuppattiyā paṭisaṃyuttattā idha gahitaṃ.
46《日中经》的注释结束。
Majjhanhikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
4713. 《显露根经》的注释
13. Pākatindriyasuttavaṇṇanā
233233. 在第十三部经中,应该说的都已经详细阐明了,应当这样来连接理解。在《阐陀天子经》的注释里,“在那里结集了,这里也同样采用”等的说明,与紧接前一部经的注释中所说的方法是一样的。
233. Terasame yaṃ vattabbaṃ, taṃ vitthāritamevāti yojanā. Jantudevaputtasutteti jantudevaputtasuttasaṃvaṇṇanāya. ‘‘Tattha saṅgītaṃ idhāpī’’tiādi anantarasuttavaṇṇanāyaṃ vuttanayameva.
49《显露根经》的注释结束了。
Pākatindriyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
5014. 《香贼经》的注释
14. Gandhatthenasuttavaṇṇanā
234234.“审察香所缘”:即靠近称为香的所缘而审察,如同识以色所缘而认知色,以香为所缘,靠近它而审察,即现量地、如实地、依其自性而通达,这是其含义。“将嗅”(upasiṅghissati):由于渴爱的力量,靠近后将要嗅。
234.Gandhārammaṇaṃupanijjhāyatīti gandhasaṅkhātaṃ ārammaṇaṃ upecca nijjhāyati, rūpārammaṇena viya viññāṇena rūpaṃ, gandhārammaṇena taṃ upecca nijjhāyati paccakkhato, yāthāvato sabhāvato paṭivijjhatīti attho. Upasiṅghissatīti taṇhāvasena upagantvā siṅghissati.
24“此是贼事的一份”:当依据所缘来区分偷盗的行为时,香所缘便是其中的一份。因此,才说“应偷盗的”等等。当一种偷盗是基于对“味美”(滋养)的贪求而发生时,它也可能以法为所缘。但是,那种偷盗并不“甘甜”,所以经文才说“五部分”。虽然那香所缘并没有被任何人占有,按理说是可以拿取的,然而因为导师(佛陀)没有允许,所以受用它是不合适的。至于那位比丘所说的“我不拿取,不破坏”,其回应也是基于同一个道理。以之来称说果,称为“色”,也就是原因。所以说“以色,以原因”。
Ekaṅgametaṃtheyyānanti ārammaṇavasena theyyavatthūsu vibhajiyamānesu ekamaṅgametaṃ gandhārammaṇanti āha ‘‘thenitabbāna’’ntiādi. Ojāpekkhāya theyyāya pavattamānāya dhammārammaṇatāpi tassā siyā, sā pana na madhurā theyyakatā cāti ‘‘pañcakoṭṭhāsāna’’nti vuttaṃ. Kāmañca taṃ gandhārammaṇaṃ kenaci pariggahitaṃ na hotīti ādiyituṃ sakkā, satthārā pana ananuññātattā na yutto tassa paribhogo. Yaṃ pana tena bhikkhunā vuttaṃ ‘‘na harāmi na bhañjāmī’’ti, tassapi ayameva parihāro. Vaṇṇīyati phalaṃ etenāti vaṇṇaṃ, kāraṇanti vuttaṃ ‘‘vaṇṇenāti kāraṇenā’’ti.
25“在那个”:指在那位比丘身上。“混杂的业行”:指以渴爱、邪见等为主导的不善业行。之所以这么说,是因为他从一开始就通过邪见、愚痴、渴爱等排斥了善业。而且,由于邪见的力量,他变得固执,形成了粗硬、倔强的性格,因此说他是“未尽的业行、粗硬的业行”。
Tasminti tasmiṃ bhikkhusmiṃ. Ākiṇṇakammantoti taṇhādiṭṭhiādivasena akusalakammanto diṭṭhimohataṇhādivasena ādito paṭṭhāya kusalakammānaṃ paṭikkhepanato. Diṭṭhivasena ca kathinakakkhaḷakharigatattā ‘‘akhīṇakammanto kakkhaḷakammanto’’ti vuttaṃ.
26“混杂而凶暴”:指他既混浊又粗恶。因此说“多恶”等。“被涂染”:指他被染污了。“那”(Tan)指的是天神的谴责。“因此”(Tasmā):因为他超越了界限而这样安住,所以天神才这样说:“你就该被呵责。”(注:此处依巴利字面直译,“你应被告知”)。
Ākiṇṇaluddoti ākiṇṇo hutvā kakkhaḷo. Tenāha ‘‘bahupāpo’’tiādi. Makkhitoti litto. Tanti devatācodanaṃ. Tasmāti atikkamma ṭhitattā‘‘tvañcārahāmi vattave’’ti evamāha.
27“寻求者”:指为了在自己的生命相续中生起某种状态而四处探寻的人。这种状态庞大到如同弥漫在虚空中、长宽达数由旬的雨云顶部一般。“清净”:你知道“这个人是因为持戒而完全清净的”。“善逝”:指美好的投生;由此,这定义也涵盖并包含了涅槃。
Gavesantassa attano santāne uppādanavasena pariyesantassa. Anekayojanāyāmavitthāraṃ gaganatalaṃ byāpetvā uppannavalāhakakūṭappamāṇaṃ viya. Suddhoti sīlena parisuddho ayanti jānāsi. Sugatinti sundaranibbattiṃ. Tena nibbānassapi saṅgaho siddho.
56《香贼经》的注释结束了。
Gandhatthenasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
57在《显扬真义》这部《相应部》的注释中
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
58《林相应》注释的隐义阐明至此结束。
Vanasaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.