← 文献总目录

5. 比丘尼相应

s0301t.tik5 · 静态文献页 · 37 段 · 打开交互阅读器

15. 比丘尼相应
5. Bhikkhunīsaṃyuttaṃ
21. 阿腊毗卡经注
1. Āḷavikāsuttavaṇṇanā
162162.「生于阿腊毗」:在阿腊毗出生后长大。因此说「即从阿腊毗城出离而出家」。「说服献财」:当时塔庙的国王负责一面,王子负责一面,大臣中的首领——将军负责一面,地方上的首领——长者负责一面。如此从四面进行新工程时,长者所负责的那一面工程陷入停滞。有一位近事男,是圣弟子,调集了五百辆车,前往地方号召说:「谁有能力布施金钱、黄金、七宝、雌黄或雄黄,就请献出财物吧!」在获得物资后,他先把第一批资具送去工程处,后来听说「新工程已经竣工」,便独自返回。在途中,一伙盗贼劫持了他,他们没从他身上得到任何财物,心想:「如果放了他,他会害我们」,于是夺去了他的生命。那些盗贼对无过失的圣弟子造下罪行之后,都变成了盲人。因此,那个地方就被称为「盲林」,这是注疏中说的。对于诸漏尽者来说,由于依远离已经成就,他们的心在任何地方都能现起心远离。因此,称她为「寻求身远离者」。
162.Āḷaviyaṃjātāti āḷaviyaṃ vijāyitvā saṃvaḍḍhamānā. Tenāha ‘‘āḷavinagaratoyeva ca nikkhamma pabbajitā’’ti. Dhanaṃ samādapetvāti cetiyassa rājā ekaṃ mukhaṃ, rājaputto ekaṃ, amaccānaṃ jeṭṭhako hutvā senāpati ekaṃ, janapadānaṃ jeṭṭhako hutvā seṭṭhi ekanti evaṃ catūsu mukhesu navakamme kayiramāne seṭṭhinā gahitamukhe kamme olīyamāne eko upāsako ariyasāvako pañca sakaṭasatāni yojāpetvā janapadaṃ gantvā ‘‘yo yaṃ dātuṃ ussahati hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā sattavidharatanaṃ vā haritālaṃ vā manosilaṃ vā, so dhanaṃ detū’’ti samādapetvā yathāladdhaṃ paṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ pesetvā ‘‘navakammaṃ niṭṭhita’’nti sutvā ekakaṃ āgacchantaṃ antarāmagge corā palibundhitvā tato kiñcipi dhanaṃ alabhantā ‘‘sace naṃ muñcissāma, anatthaṃ no kareyyā’’ti jīvitā voropesuṃ. Anaparādhe ariyasāvake aparādhakā te corā andhā jātā, tasmā taṃ ṭhānaṃ ‘‘andhavana’’nti paññāyitthāti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Khīṇāsavānaṃ yasmā yattha katthaci cittaviveko hotiyeva upadhivivekassa siddhattā. Tasmā ‘‘kāyavivekatthinī’’ti vuttaṃ.
2「出离」就是指涅槃,因为从一切有为法中出离。「以省察智」:这是指用省察智,而其内在的意涵更是指以道果智来观照。「涅槃句」就是名为涅槃的法聚。「以穿透义」:这五种欲乐如同矛与刺,因为它们能刺穿心脏,在心脏被刺穿后于诸蕴中产生痛苦。而「敲打器」指的就是刑戮用的锤子。
Nissaraṇanti nibbānaṃ sabbasaṅkhatassa nissaṭattā. Paccavekkhaṇañāṇenāti paccavekkhaṇañāṇena, pageva maggaphalañāṇehīti adhippāyo. Nibbānapadanti nibbānasaṅkhātaṃ dhammakoṭṭhāsaṃ. Vinivijjhanaṭṭhenāti hadayaṃ vinividdhena hadayamhi vijjhitvā dukkhuppādanena khandhānaṃ ete pañca kāmā sattisūlasadisā. Adhikuṭṭanabhaṇḍikāti āghātanaghaṭikā.
5阿腊毗卡经注结束。
Āḷavikāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
62. 索玛经注
2. Somāsuttavaṇṇanā
163163.「处」是指自在的处所,也就是所缘境的内在范围。「难胜」是因为它不可动摇。「以两指慧者」:在这点上,女人们从少女时代起就学着做饭。她们在锅里烧开水、放入米之后,想要凭自己的智慧来判断米煮熟的时间长短,但即便用勺子把米捞起来,只凭观察颜色与形状,也无法知道是生是熟。她们只有在用两根手指挤压米粒的时候才能知道。正因为这种依靠两根手指的粗浅智慧,所以被称为「两指慧」。通过赞叹在果等至中生起的智慧,显示了在四圣谛中没有迷乱的安住状态,因此说「当智转起时」,就是指当果等至的智慧正在运作的时候。「增上观者」:这是指由无迷乱的通达,而能够特别殊胜地观照者,也就是证悟圣谛之前,在初步阶段观照五蕴的人。「其他」:是指除了男女之外的其他任何事物。在那些以慢和邪见执取、以渴爱执取而计度为「我存在」的对象上,所以说「『我是』即依爱、慢、见」。
163.Ṭhānanti issariyaṭṭhānaṃ visayajjhattaṃ. Duppasahaṃ akampiyabhāvattā. Dvaṅgulapaññāyāti ettha itthiyo hi daharakumārikākālato paṭṭhāya odanapacanavidhiṃ anutiṭṭhantiyo ukkhaliyaṃ udakaṃ tāpetvā taṇḍule pakkhipitvā attano buddhiyā tesaṃ pākakālappamāṇaṃ paricchindituṃ tāni dabbiyā uddharitvāpi vaṇṇasaṇṭhānaggahaṇamattena pakkāpakkabhāvaṃ jānituṃ na sakkonti, kevalaṃ pana dvīhi aṅgulīhi uppīḷitakāle eva jānanti, tasmā dvīhaṅgulikehi dubbalapaññattā ‘‘dvaṅgulapaññā’’ti vuccanti. Phalasamāpattiñāṇappavattikittanena catūsu saccesu asammohavihāro dīpito hotīti āha ‘‘ñāṇamhi vattamānamhīti phalasamāpattiñāṇe pavattamāne’’ti. Vipassantassāti asammohapaṭivedhato visesena passantassa khandhapañcakameva saccābhisamayato pubbabhāge vipassantassa. Aññaṃ vāti itthipurisato aññaṃ vā kiñci vatthuṃ. ‘‘Ahaṃ asmī’’ti mānadiṭṭhigāhataṇhāgāhavasena gahitavatthusmiṃ yevāti āha ‘‘ahaṃ asmīti taṇhāmānadiṭṭhivasenā’’ti.
8索玛经注结束。
Somāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
9《翅舍·乔达弥经》的注疏
3. Kisāgotamīsuttavaṇṇanā
164「翅舍·乔达弥」:在这里,问的是这位翅舍·乔达弥究竟是谁,她又如何成为一位比丘尼之后,把沙门法修到了顶峰。为了把这个意思说明白,注疏者便从「据说从前……」这段开始讲起。「火炭」指的就是已经烧成像烧砖那样的火红色炭块。「薪菜」:心里想着「我可以用这半个月的工钱去买柴和菜」,于是就走到集市内的巷子里去了。
164. ‘‘Kisāgotamī’’ti ettha kā panāyaṃ kisāgotamī, kissa ayaṃ bhikkhunī hutvā samaṇadhammaṃ matthakaṃ pāpesīti tamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘pubbe kirā’’tiādimāraddhaṃ. Aṅgārāvāti addāriṭṭhakavaṇṇaaṅgārā eva jātā. Dārusākanti addhamāsakena dāruṃ sākañca āharissāmīti antarāpaṇe antaravīthiṃ gatā.
5「悉达多」指的是芥子。「在堂中」:意思是在给孤独布施的堂中。「在刀尖上」:指的就是正好在刀尖上,也就是说,是在头发脱落的那一瞬间,这就是它的含义。
Siddhatthakanti sāsapaṃ. Sālāyanti anāthasālāyaṃ. Khuraggeyevāti khurasikhe eva, kesorohanakkhaṇe evāti attho.
6「Ekamāsīti(她是一位)」这个词里,字母「ma」是用来构成词间连音的。由于连音规则,有时前面那个词会变成短音,而后面那个词会变成长音,所以就说成了「ekā āsī(她是一位)」。这是一个阴性抽象名词,就像「ekamantaṃ nisīdī」(坐在一边)这类用法一样。所谓「子死是终极」,是指那已经是过去的事了,因为现在对她来说,已经没有「子死」这回事了。正因为如此,她才说:「没有所谓的子死。」「寻找男子」:意思是,正如同对我来说,彻底没有寻找男子那回事一样,同样,也根本没有寻找孩子那回事了。所以,我的「子死」已经是极限了。透过说明在一切诸蕴、诸有等等之中,都没有了渴爱和欢喜,这表明她对于一切众生已经完全干涸了渴爱;而那作为渴爱之因的无明之蕴,也已经被击破了——这位长老尼就是这样宣告自己离诸烦恼的状态,发出了「狮子吼」。
Ekamāsīti ettha ma-kāro padasandhikaro. Saṃhitāvasena ca purimapade vā rassattaṃ. Parapade vā dīghattanti āha ‘‘ekā āsī’’ti. Bhāvanapuṃsakametaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Puttamaraṇaṃ antaṃ atītaṃ idāni puttamaraṇassa abhāvato. Tenevāha ‘‘puttamaraṇaṃ nāma natthī’’ti. Purisaṃ gavesitunti yathā mayhaṃ purisagavesanā nāma sabbaso natthi, tathā eva puttagavesanāpi natthi, tasmā me puttamaraṇaṃ etadantaṃ, sabbesu khandhādīsu bhavādīsu ca taṇhānandiyā abhāvakathanena sabbasattesu taṇhā sabbaso visositā, tassāyeva kārakaavijjākkhandho padālitoti attano nikkilesataṃ pavedentī therī sīhanādaṃ nadīti.
13《翅舍·乔达弥经》的注疏结束。
Kisāgotamīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
14《胜利经》的注疏
4. Vijayāsuttavaṇṇanā
165「五分」:具有五支,故为五分,五分本身即五支具足,以彼五支具足。在「ātata」等之中,所谓「ātata」,是指在蒙皮乐器如鼓等之中的单面乐器。所谓「vitata」,是指双面乐器。所谓「ātatavitata」,是指有弦绷紧的琵琶等。所谓「susira」,是指笛等。所谓「ghana」,是指铙钹等。即使有tata等细分,也仅是ātata,故以「在蒙皮乐器中」作限定。单面乐器如罐鼓、羊皮鼓等。双面乐器如大鼓、小鼓等。其余一切蒙皮及有弦绷紧的乐器,皆名为ātatavitata,应知牛角号等亦摄于此。所谓「笛等」,以「等」字亦摄海螺、角号等。木铙钹、铜铙钹、石铙钹、竹板铙钹等,名为ghana。其中,所谓木铙钹,即木制铙钹;铜铙钹,即铜制铙钹;石铙钹,即在石上以铁钵敲击之铙钹。一切欲乐。以喷涌、滴漏之义:即向上涌出与向下流漏。如是:即「以此不净之身」。为显示无色:因此教法以众生为所依,故说「于一切处:即于一切色界有与无色界有」。因彼二种色界有与无色界有已被摄受。从有之有共通性、及以彼为所依而摄受欲有时。无明之暗已被破坏,因以最上道彻底断除故。
165. Pañca aṅgāni etassāti pañcaṅgaṃ, pañcaṅgameva pañcaṅgikaṃ, tena pañcaṅgikena. Ātatantiādīsu ātataṃ nāma cammapariyonaddhesu bheriādīsu ekatalaṃ tūriyaṃ. Vitataṃ nāma ubhayatalaṃ. Ātatavitataṃ nāma tantibaddhavīṇādi. Susiraṃ vaṃsādi. Ghanaṃ sammādi. Tataādivisesopi ātatamevāti ‘‘cammapariyonaddhesū’’ti visesanaṃ. Ekatalaṃ kumbhathūṇadaddarādi. Ubhayatalaṃ bherimudiṅgādi. Cammapariyonaddhaṃ sesaṃ tantibaddhaṃ sabbaṃ ātatavitataṃ nāma, gomukhīādīnampi ettheva saṅgaho daṭṭhabbo. Vaṃsādīti ādisaddena saṅkhasiṅgānampi saṅgaho. Sammatāḷa-kaṃsatāḷa-silātāḷa-salākatāḷādi sammādi nāma. Tattha sammatāḷaṃ nāma daṇḍamayatāḷaṃ, kaṃsamayatāḷaṃ kaṃsatāḷaṃ, silāyaṃ ayopattena ca tāḷanatāḷaṃ. Sabbe kāmaguṇe. Uggharitapaggharitaṭṭhenāti upari gharaṇena ca vissandanena ca. Evanti ‘‘iminā pūtikāyenā’’ti. Arūpaṭṭhāyinoti sattādhiṭṭhānenāyaṃ dhammadesanāti āha ‘‘sabbatthāti sabbesu rūpārūpabhavesū’’ti. Tesaṃ dvinnaṃ rūpārūpabhavānaṃ gahitattā. Bhavabhāvasāmaññato, tadadhiṭṭhānato gahite kāmabhave. Avijjātamo vihato aggamaggena samugghātitattā.
16《胜利经》的注疏结束。
Vijayāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
17《莲华色经》的注释
5. Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā
166「从顶端开始」:从最顶端开始,直至根部,完全正确地盛开的整个娑罗树。以「色蕴」之言说具足色蕴的第二位比丘尼,故说「没有其他比丘尼与你相似」。以「睫毛」之言说眼器官,故说「睫毛中间」即两眼之间。「在鼻梁处」:在鼻梁根部。说「你没有看见」后,说明不见的原因:「我已得自在」。
166.Aggatopaṭṭhāyāti sabbaaggato pabhuti yāva mūlā antarāyuttaṃ sammadeva pupphitaṃ sālarukkhaṃ. Vaṇṇadhātusīsena vaṇṇadhātusampannaṃ dutiyaṃ bhikkhuniṃ vadatīti āha ‘‘tayā sadisā aññā bhikkhunī natthī’’ti. Pakhumasīsena akkhibhaṇḍaṃ vuccatīti āha ‘‘pakhumantarikāyanti dvinnaṃ akkhīnaṃ majjhe’’ti. Nāsavaṃseti nāsavaṃsamūle. ‘‘Na passasī’’ti vatvā adassane kāraṇaṃ āha ‘‘vasībhūtamhī’’ti.
19《莲华色经》的注释结束。
Uppalavaṇṇāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
20《遮罗经》的注释
6. Cālāsuttavaṇṇanā
167「Idaṃ」:此见。「令执取」:令受持「不要喜欢生」。「其他」:指杀害亲属之外的其他切割等事。「令进入」:令趣入。
167.Idanti idaṃ dassanaṃ. Gāhāpesīti samādāpesi ‘‘jātiṃ mā rocā’’ti. Aññanti bandhavadhato aññaṃ chedanādiṃ. Nivesesīti pavisāpesi.
22《遮罗经》的注释结束。
Cālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
23《优波遮罗经》的注释
7. Upacālāsuttavaṇṇanā
168「一再……来」:由于原因未被断除。「被燃烧」:被烦恼之燃烧所燃烧。「非趣」:非境界。
168.Punappunaṃ…pe… āgacchanti kāraṇassa asamūhatattā. Santāpito kilesasantāpehi. Agatīti avisayo.
25优波遮罗经注释结束。
Upacālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
268. 尸舍波遮罗经注释
8. Sīsupacālāsuttavaṇṇanā
169「与沙门相似」:因持沙门相而与沙门相似,因不喜任何外道、不实践默然道,故我不见你的沙门性,此为意旨。「结网」:布置网,即如是将众生之心缠于见网,如是布置,此为义。而彼等如是作已,如将网抛入众生心中,故说「将见网抛入心中,此为义」。「从网救脱」:以法之善法性,从众生心相续中拔出见网。因此,从网救脱故,不被称为外道。此为对「唯此外在是外道」所说义的归结。且如此作已,针对一切外道,于《小狮子吼经》中说「九十六外道」。「沉没」:于见泥、轮回泥中,以种种方式深陷沉没。
169.Samaṇisadisāti samaṇaliṅgassa dhāraṇena samaṇisadisā, kassacipi pāsaṇḍassa aruccanato monamaggassa appaṭipajjanato tava samaṇibhāvaṃ nānupassāmīti adhippāyo. Pāsaṃ ḍentīti pāsaṃ sajjenti, yathā tattha diṭṭhipāse sattānaṃ cittaṃ paṭimukkaṃ hoti, evaṃ sajjentīti attho. Tathābhūtā ca te sattānaṃ citte khittā viya hontīti āha ‘‘cittesu diṭṭhipāsaṃ khipantīti attho’’ti. Pāse mocetīti diṭṭhipāse sattānaṃ cittasantānato nīharati dhammasudhammatāya. Tasmāti pāsamocanato pāsaṇḍoti na vuccati. ‘‘Ito bahiddhāyeva pāsaṇḍā hontī’’ti vuttassa atthassa nigamanaṃ. Evañca katvā sabbepi bāhirakasamaye sandhāya cūḷasīhanādasutte ‘‘channavuti pāsaṇḍā’’ti vuttaṃ. Pasīdantīti diṭṭhipaṅke saṃsārapaṅke ca pakārehi agādhā osīdanti.
12「征服已」:以断一切杂染而征服、超越。「不被战胜者」:因已战胜,故不被战胜。一切不善业与善业于此灭尽,故为一切业灭尽,即阿罗汉果。依着于此完全灭尽,故为依着灭尽,即涅槃。
Abhibhavitvāti sabbasaṃkilesappahānena abhibhuyya atikkamitvā. Ajitoti ajini avijayattā. Sabbāni akusalakammāni kusalakammāni ca khīṇāni etthāti sabbakammakkhayo, arahattaṃ. Upadhayo sammadeva khīyanti etthāti upadhisaṅkhayo, nibbānaṃ.
29尸舍波遮罗经注释结束。
Sīsupacālāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
309. 萨罗经注释
9. Selāsuttavaṇṇanā
170「此形体为谁所造?」:欲作所谓作者之痴,而问此名为有身之形体,为梵天、毗湿奴、生主等中谁所造、所化、所生?「苦」:苦之处。故说「因是苦之安立处」。因因之灭:即渴爱所造之因的不生灭。因缘之缺:即彼残余烦恼、行等缘的缺失状态,即入无因缘状态,此为义。
170.Kenidaṃpakataṃ bimbanti idaṃ attabhāvasaññitaṃ bimbaṃ brahmā-visaṇupurisa-pajāpatiādīsu kena kataṃ nimmitaṃ nibbattitanti kattabbamohaṃ nāma kātukāmo pucchati. Aghanti aghavatthu. Tenāha ‘‘dukkhapatiṭṭhānattā’’ti. Hetunirodhenāti taṇhāsaṅkhatassa hetuno anuppādanirodhena. Paccayavekallenāti tadavasiṭṭhakilesābhisaṅkhārādipaccayassa vekallabhāvena, apaccayabhāvūpagamanenāti attho.
32《塞拉经》注疏结束。
Selāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
33第十、《金刚比丘尼经》的注释
10. Vajirāsuttavaṇṇanā
171「纯净的行堆」:指在色与非色(区分)中的烦恼行堆。「从究竟义上」:指从自性上说。正如被称为「有情」的行堆,在究竟义上根本找不到,同样,脱离这个(行堆)的任何事物也因不存在而找不到。「在存在的事物中」:即依缘具足而可得的一切事物中。「以那样的方式」:即像女人、男人这样的方式。「在被确定的事物中」:指依各自的缘的差异而生起的形状差异,据此,以“男人、象、马”等概念来称呼而转起的事物。「世俗共许」:指“有情”这种称呼。所以说“仅是假名而已”。「五蕴苦」:指被称为五蕴的苦。世尊曾这样说:“简言之,五取蕴是苦。”(《长部》2.387;《中部》1.120;3.373;《分别论》202)除了如上所说的苦之外,并没有别的生起,因为不存在其他的有为法。并没有别的灭去:即除了那个(苦)之外没有别的灭去,只有生起与灭去。
171.Suddhasaṅkhārapuñjeti rūpārūpavibhāge kilesasaṅkhārasamūhe. Paramatthatoti sabhāvena. Yathā na hi sattasaññitasaṅkhārapuñjo nāma paramatthato upalabbhati, evaṃ tabbinimutto nāma koci na upalabbhati avijjamānattā. Vijjamānesūti yathāpaccayasampattiyā labbhamānesu. Tenākārenāti itthipurisādiākārena. Vavatthitesūti paccekaṃ paccayavisesasamuṭṭhitaṃ saṇṭhānavisesaṃ upādāya ‘‘puriso hatthī asso’’tiādinā abhisaṅgato pavattesu. Sammutīti sattoti vohāro. Tenāha ‘‘samaññāmattamevā’’ti. Pañcakkhandhadukkhanti pañcakkhandhasaññitaṃ dukkhaṃ. Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā ‘‘saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti (dī. ni. 2.387; ma. ni. 1.120; 3.373; vibha. 202) añño neva sambhoti yathāvuttadukkhato aññassa saṅkhatadhammassa abhāvato. Na nirujjhatīti tato aññaṃ na nirujjhati, uppādato hoti nirodhoti.
35《金刚比丘尼经》注释结束。
Vajirāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
36在《显扬精义》的《相应部》注释中
Sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
37《比丘尼相应》注释的略义阐明完成。
Bhikkhunīsaṃyuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.