10. 巴亚西经义注
1《帕雅西王经》的注释
10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
406“如是我闻”等，这是《帕雅西王经》。以下解释其中难词：“尊者”是亲切的称呼。“童子迦叶”是他的名字。因为他童年就出家了，当世尊说“把迦叶叫来，把这个果或嚼食给迦叶”时，有人问“哪个迦叶？”回答是“童子迦叶”。由于这样得名，从此以后即使年老了，也仍被称为“童子迦叶”。又因为他是国王抚养的儿子，所以大家也以此称他为“童子迦叶”。
406.Evaṃme sutanti pāyāsirājaññasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – āyasmāti piyavacanametaṃ. Kumārakassapoti tassa nāmaṃ. Kumārakāle pabbajitattā pana bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassā’’ti. ‘‘Kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā tato paṭṭhāya vuḍḍhakālepi ‘‘kumārakassapo’’ tveva vuccati. Apica rañño posāvanikaputtattāpi taṃ kumārakassapoti sañjāniṃsu.
2下面是他过去业缘的显扬故事。据说，这位长老在莲花上佛的时代是一位长者之子。一天，他看到世尊把一位善辩的弟子列为诸弟子之首，便向世尊行了七日布施，并发愿：“愿我在未来某位佛陀的教法中，也能成为这样的善辩弟子。”他积累福德，后来在迦叶佛的教法中出家，但没能证得殊胜成就。据说那时，已经般涅槃的世尊教法趋于衰微，有五位比丘绑梯登山，修行沙门法。僧团长老在第三天证得阿拉汉果，第二位长老在第四天成为不来者，其余三位无法证得殊胜，死后生在天界。
Ayaṃ panassa pubbayogato paṭṭhāya āvibhāvakathā – thero kira padumuttarassa bhagavato kāle seṭṭhiputto ahosi. Athekadivasaṃ bhagavantaṃ citrakathiṃ ekaṃ attano sāvakaṃ etadagge ṭhapentaṃ disvā bhagavato sattāhaṃ dānaṃ datvā ‘‘ahampi bhagavā anāgate ekassa buddhassa ayaṃ thero viya citrakathī sāvako bhavāmī’’ti patthanaṃ katvā puññāni karonto kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Tadā kira parinibbutassa bhagavato sāsane osakkante pañca bhikkhū nisseṇiṃ bandhitvā pabbataṃ āruyha samaṇadhammaṃ akaṃsu. Saṅghatthero tatiyadivase arahattaṃ patto, anuthero catutthadivase anāgāmī ahosi, itare tayo visesaṃ nibbattetuṃ asakkontā devaloke nibbattā.
3在佛陀与佛陀之间的漫长时期里，他们在天界与人界辗转受用成就。其中一位生在塔迦尸喇的王族，成为名叫帕库萨提的国王，因为世尊而出家，前往王舍城，在陶匠的草堂里听闻世尊说法，证得不来果。另一位生在某个海边良家，乘船时船坏，穿着树皮衣，获得了利养成就，心里生起“我是阿拉汉”的想法。有一位善意的天神督促他说：“你不是阿拉汉，去见世尊、请教问题吧。”他照做之后，证得阿拉汉果。
Tesaṃ ekaṃ buddhantaraṃ devesu ca manussesu ca sampattiṃ anubhavantānaṃ eko takkasilāyaṃ rājakule nibbattitvā pakkusāti nāma rājā hutvā bhagavantaṃ uddissa pabbajitvā rājagahaṃ uddissa āgacchanto kumbhakārasālāyaṃ bhagavato dhammadesanaṃ sutvā anāgāmiphalaṃ patto. Eko ekasmiṃ samuddapaṭṭane kulaghare nibbattitvā nāvaṃ āruyha bhinnanāvo dārucīrāni nivāsetvā lābhasampattiṃ patto ‘‘ahaṃ arahā’’ti cittaṃ uppādetvā ‘‘na tvaṃ arahā, gaccha, satthāraṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchā’’ti atthakāmāya devatāya codito tathā katvā arahattaphalaṃ patto.
4第三位生于王舍城一位良家女子的胎中。那位女子先向父母请求出家，没得到允许，后来去夫家而怀了孕。她自己并不知道有孕，令丈夫欢喜，得到丈夫许可，便在比丘尼众中出家。比丘尼们看到她怀胎的征象，就去问提婆达多。提婆达多说：“她不是沙门尼。”她们又去问十力（佛陀）。佛陀把这件事委托给优波离长老。长老叫来舍卫城里的众家族以及维莎喀女居士，查问后说：“她是在俗家时怀的胎，出家没有过失。”佛陀说：“这个诉讼判得好。”并称赞了长老。那位比丘尼生下一个肤色如金色雕像般的儿子。波斯匿王把这孩子抱去抚养，为他取名“迦叶”。后来把他打扮好，带到世尊面前出家。因此，也由于他是国王的养子，人们就认其为“童子迦叶”。一天，他在安陀林修行沙门法时，一位善意的天神教他一些问题，对他说：“向世尊请问这些问题吧。”长老请问了这些问题，在问答结束时证得阿拉汉果。世尊也把他放在善辩比丘中的第一位。
Eko rājagahe ekissā kuladārikāya kucchimhi uppanno. Sā ca paṭhamaṃ mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā kulagharaṃ gantvā gabbhaṃ gaṇhi . Gabbhasaṇṭhitampi ajānanti sāmikaṃ ārādhetvā tena anuññātā bhikkhunīsu pabbajitā, tassā gabbhanimittaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu. So ‘‘assamaṇī’’ti āha. Dasabalaṃ pucchiṃsu. Satthā upālittheraṃ sampaṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sodhento ‘‘pure laddho gabbho, pabbajjā arogā’’ti āha. Satthā ‘‘suvinicchitaṃ adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāramadāsi. Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ gahetvā rājā pasenadi kosalo posāpesi. ‘‘Kassapo’’ti cassa nāmaṃ katvā aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Iti naṃ rañño posāvanikaputtattāpi ‘‘kumārakassapo’’ti sañjāniṃsūti. Taṃ ekadivasaṃ andhavane samaṇadhammaṃ karontaṃ atthakāmā devatā pañhe uggahāpetvā ‘‘ime pañhe bhagavantaṃ pucchā’’ti āha. Thero pañhe pucchitvā pañhavissajjanāvasāne arahattaṃ pāpuṇi. Bhagavāpi taṃ citrakathikānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
5“塞陀比亚”是那个城市的名字。“塞陀比亚之北”是指从塞陀比亚城往北的方向。“王族”指没有受过灌顶的国王。“恶见”就是指见本身。就像说“粪聚、尿聚”时，并不存在粪尿以外的东西，同样，“恶见”就是指见本身。“亦无”等是说，他以种种理由说“也没有”。……“直到使其了知”是指，直到他让对方明白为止。
Setabyāti tassa nagarassa nāmaṃ. Uttarena setabyanti setabyato uttaradisāya. Rājaññoti anabhisittakarājā. Diṭṭhigatanti diṭṭhiyeva. Yathā gūthagataṃ muttagatanti vutte na gūthādito aññaṃ atthi, evaṃ diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ. Itipi natthīti taṃ taṃ kāraṇaṃ apadisitvā evampi natthīti vadati. Purā…pe… saññāpetīti yāva na saññāpeti.
7日月天子喻的注释
Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
411“朋友迦叶，这些日月天子”等等。据说，那位王子被长老问后，心里这样想：“这位沙门先举了日月天子来作比喻，他在智慧方面大概就像日月天子一样，不被别人折服。但如果我说‘日月天子在这个世界’，他就会用‘它们依靠什么而住？量有多大？有多高？’等问题来难我。我就没法解答，还是对他说‘在另一个世界’吧。”所以他这样回答。
411.Ime bho, kassapa, candimasūriyāti so kira therena pucchito cintesi ‘‘ayaṃ samaṇo paṭhamaṃ candimasūriye upamaṃ āhari, candimasūriyasadiso bhavissati paññāya, anabhibhavanīyo aññena, sace panāhaṃ ‘candimasūriyā imasmiṃ loke’ti bhaṇissāmi, ‘kiṃ nissitā ete, kittakapamāṇā, kittakaṃ uccā’tiādīhi paliveṭhessati. Ahaṃ kho panetaṃ nibbeṭhetuṃ na sakkhissāmi, ‘parasmiṃ loke’ iccevassa kathessāmī’’ti. Tasmā evamāha.
7然而，世尊不久前刚讲过《苏达波佳尼耶本生》，其中提到：“在月亮上有月天子，在太阳上有日天子。”凡是世尊所说的本生或经，都会流传遍及整个阎浮提。因此王子心想：“不能说那里没有居住的天神。”于是说：“那些是天神，不是人。”
Bhagavā pana tato pubbe na cirasseva sudhābhojanīyajātakaṃ kathesi. Tattha ‘‘cande cando devaputto, sūriye sūriyo devaputto’’ti āgataṃ. Bhagavatā ca kathitaṃ jātakaṃ vā suttantaṃ vā sakalajambudīpe patthaṭaṃ hoti, tena so ‘‘ettha nivāsino devaputtā natthī’’ti na sakkā vattunti cintetvā devā te na manussāti āha.
412“王族，是否有特别的理由？”这是在问：“是否有某种原因？”“患病”指具有名为不合意感受的疾病。“痛苦”指遭遇痛苦。“重病”指极为严重的病。“可信的”意思是：“我信任你们，你们对我来说是可信的，你们的话值得相信。”“可依的”意思是：“我信赖你们，你们对我来说是可依的，是值得信赖的。”
412.Atthi pana, rājañña, pariyāyoti atthi pana kāraṇanti pucchati. Ābādhikāti visabhāgavedanāsaṅkhātena ābādhena samannāgatā. Dukkhitāti dukkhappattā. Bāḷhagilānāti adhimattagilānā. Saddhāyikāti ahaṃ tumhe saddahāmi, tumhe mayhaṃ saddhāyikā saddhāyitabbavacanāti attho. Paccayikāti ahaṃ tumhe pattiyāmi, tumhe mayhaṃ paccayikā pattiyāyitabbāti attho.
11强盗等譬喻的解释
Corādiupamāvaṇṇanā
413「指出后」：向他们展示了自己以及应被保管的物品后，令他们接受，这是其含义。「正在种种悲叹者」：正在悲叹着“我的儿子、我的女儿、我的财富”等种种内容的人。「地狱狱卒们」：指在地狱中执行业报的有情。然而，有些人说：“是业本身在执行惩罚，并不存在地狱狱卒。”他们以此反对《天使命者经》中所说的：“诸比丘，那时，地狱狱卒们……”实际上，就像人间王族中有执行刑罚的人，地狱里也有地狱狱卒。
413.Uddisitvāti tesaṃ attānañca paṭisāmitabhaṇḍakañca dassetvā, sampaṭicchāpetvāti attho. Vippalapantassāti ‘‘putto me, dhītā me, dhanaṃ me’’ti vividhaṃ palapantassa. Nirayapālesūti niraye kammakāraṇikasattesu. Ye pana ‘‘kammameva kammakāraṇaṃ karoti, natthi nirayapālā’’ti vadanti. Te ‘‘tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā’’ti devadūtasuttaṃ paṭibāhanti. Manussaloke rājakulesu kāraṇikamanussā viya hi niraye nirayapālā honti.
415「以细竹片」指用竹的薄片。「好好地擦拭吧」意思是“要像彻底擦拭干净那样地擦拭，清除掉吧”。
415.Veḷupesikāhīti veḷuvilīvehi. Sunimmajjathāti yathā suṭṭhu nimmajjitaṃ hoti, evaṃ nimmajjatha, apanethāti attho.
11「不净」：指不可意。「名为不净」：指属于不净的部分，或被认知为不净。「恶臭」：指尸体的气味。「可厌」：指与应被厌离的状态相应。「违逆」：指仅凭看见就引起反感。「它困扰」：指对于每天沐浴两次、更换衣物三次、用饰品装扮得庄严美丽的转轮王等人类，他们身上的气味，在一由旬之外的天神闻起来，就像挂在脖子上的腐尸一样让人难受。
Asucīti amanāpo. Asucisaṅkhātoti asucikoṭṭhāsabhūto asucīti ñāto vā. Duggandhoti kuṇapagandho. Jegucchoti jigucchitabbayutto. Paṭikūloti dassaneneva paṭighāvaho. Ubbādhatīti divasassa dvikkhattuṃ nhatvā tikkhattuṃ vatthāni parivattetvā alaṅkatapaṭimaṇḍitānaṃ cakkavattiādīnampi manussānaṃ gandho yojanasate ṭhitānaṃ devatānaṃ kaṇṭhe āsattakuṇapaṃ viya bādhati.
416再次，他是就那些持守远离杀生等五戒而转起的人而说。「三十三天的天神们」这句话，他是这样说的：“那些出生在遥远天界的天神们暂时先不要来，为什么这里的（天神们）不来呢？”
416. Puna pāṇātipātādipañcasīlāni samādāyavattentānaṃ vasena vadati. Tāvatiṃsānanti idañca dūre nibbattā tāva mā āgacchantu, ime kasmā na entīti vadati.
418「如同生盲者的譬喻对我显现」：意思是像生来盲者的譬喻那样在我面前出现。「阿兰若、丛林旷野」：由于具备阿兰若支而称为“阿兰若”，由于是大森林丛而称为“丛林旷野”。「边远的」：指距离遥远的。
418.Jaccandhūpamomaññe paṭibhāsīti jaccandho viya upaṭṭhāsi. Araññavanapatthānīti araññakaṅgayuttatāya araññāni, mahāvanasaṇḍatāya vanapatthāni. Pantānīti dūrāni.
419「善法」：指借由此戒而具备美好法的人。「对苦违逆」：指不希望遭受痛苦。「将会更好」：意思是，在未来世将会获得善趣的快乐。
419.Kalyāṇadhammeti teneva sīlena sundaradhamme. Dukkhapaṭikūleti dukkhaṃ apatthente. Seyyo bhavissatīti paraloke sugatisukhaṃ bhavissatīti adhippāyo.
420「临近分娩者」：指已接近分娩的时候，意思就是怀胎足月，不久将要生产。「将成为她的玩物」：指将成为供她脚边使唤的仆役。「非福与不幸」：指极大的痛苦。其中“福”是快乐，“非福”就是没有福，是痛苦。那种完全摧毁、驱散快乐的状态，就叫做“不幸”。所以，「非福与不幸」就是指导致灾患和毁灭的大苦。「不如理地」：指用不正确的方法。「未成熟的，他们不让其成熟」：是说，对于尚未完全成熟、寿命尚未穷尽的，他们不会中途强行断绝其生命。「他们等待成熟」：指他们等待寿命自然成熟的时刻。这一切，法将（舍利弗长老）曾如此说过：
420.Upavijaññāti upagatavijāyanakālā, paripakkagabbhā na cirasseva vijāyissatīti attho. Opabhoggā bhavissatīti pādaparicārikā bhavissati. Anayabyasananti mahādukkhaṃ. Ayoti sukhaṃ, na ayo anayo, dukkhaṃ. Tadetaṃ sabbaso sukhaṃ byasati vikkhipatīti byasanaṃ. Iti anayova byasanaṃ anayabyasanaṃ, mahādukkhanti attho. Ayonisoti anupāyena. Apakkaṃ na paripācentīti apariṇataṃ akhīṇaṃ āyuṃ antarāva na upacchindanti. Paripākaṃ āgamentīti āyuparipākakālaṃ āgamenti. Dhammasenāpatināpetaṃ vuttaṃ –
16“我不欣喜死亡，也不欣喜活着；
‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ;
17我只是等待合适的时刻，就像仆人等待领取报酬那样。”（《长老偈》1001）
Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathāti. (theragā. 1001)
421「打破」是指打破泥土的涂层。
421.Ubbhinditvāti mattikālepaṃ bhinditvā.
422「令人愉悦的」：指令人愉悦的状态。「嬉戏犯过者」：指因为游戏而犯错的人。「少女」：指年轻的女孩。「你的命」：是说：在梦境显现的时候，他们是否看到你的命在进出？这里是将心所游履的范围执取为“命”而说的。因为他是在那种状态下有“命”的想的人。
422.Rāmaṇeyyakanti ramaṇīyabhāvaṃ. Velāsikāti khiḍḍāparādhikā. Komārikāti taruṇadārikā. Tuyhaṃ jīvanti supinadassanakāle nikkhamantaṃ vā pavisantaṃ vā jīvaṃ api nu passanti. Idha cittācāraṃ ‘‘jīva’’nti gahetvā āha. So hi tattha jīvasaññīti.
423「以弓弦」：指用弓的弦，意思是缠绕颈部。「更僵硬者」：指更加坚硬的状态。这是为了说明什么呢？你们主张，众生在活着时有五蕴，而在死亡时，只有色蕴单独留下来，其他三蕴不再现行，识蕴离开。按理说，剩余的色蕴应该变得更轻，实际上却更重了。因此，这为了说明：根本没有什么东西去往任何地方。
423.Jiyāyāti dhanujiyāya, gīvaṃ veṭhetvāti attho. Patthinnataroti thaddhataro. Iminā kiṃ dasseti? Tumhe jīvakāle sattassa pañcakkhandhāti vadanti, cavanakāle pana rūpakkhandhamattameva avasissati, tayo khandhā appavattā honti, viññāṇakkhandho gacchati. Avasiṭṭhena rūpakkhandhena lahutarena bhavitabbaṃ, garukataro ca hoti. Tasmā natthi koci kuhiṃ gantāti imamatthaṃ dasseti.
424「寂灭者」指那些已经平息了热恼的人。
424.Nibbutanti vūpasantatejaṃ.
425「不毁坏」：指不使它坏灭。「成为生者」：指变成半死不活，开始要死。「抖掉」：指往近处弄掉。「摇开」：指往远处弄掉。「抖落」：指来回地弄掉。「不领受彼处」：指不以那只眼去感知那个色处。一切情况都按这个道理来理解。
425.Anupahaccāti avināsetvā. Āmato hotīti addhamato marituṃ āraddho hoti. Odhunāthāti orato karotha. Sandhunāthāti parato karotha. Niddhunāthāti aparāparaṃ karotha. Tañcāyatanaṃ na paṭisaṃvedetīti tena cakkhunā taṃ rūpāyatanaṃ na vibhāveti. Esa nayo sabbattha.
426「螺号手」（Saṅkhadhamo）指吹螺的人。「吹响后」（Upalāpetvā）就是吹奏了之后。
426.Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako. Upalāpetvāti dhamitvā.
428「侍火者」：指供奉火的人。「可令达成」：指能使产生，或者能使活到寿命结束。「可养育」：指用食物等来奉养。「可令增长」：指能让它增长。「钻火棍对」：指一对钻火棍。
428.Aggikoti aggiparicārako. Āpādeyyanti nipphādeyyaṃ, āyuṃ vā pāpuṇāpeyyaṃ. Poseyyanti bhojanādīhi bhareyyaṃ. Vaḍḍheyyanti vaḍḍhiṃ gameyyaṃ. Araṇīsahitanti araṇīyugaḷaṃ.
429「异地的国王们」：指在其他国家、其他地方的国王们也都知道。「不聪敏者」：指不明了、不熟练的人。「以忿怒」：指对那些会这样说我的人所生起的忿怒，我也会怀着这个恶见到处走，想着“我要除去它、我要保住它”。「以贬损」：指以你所说的那种不合理由为特征的贬损心态。「以嫉妒」：指以跟你争强斗胜、执着比较为特征的嫉妒。
429.Tirorājānopīti tiroraṭṭhe aññasmimpi janapade rājāno jānanti. Abyattoti avisado acheko. Kopenapīti ye maṃ evaṃ vakkhanti, tesu uppajjanakena kopenapi etaṃ diṭṭhigataṃ harissāmi pariharissāmīti gahetvā vicarissāmi. Makkhenāti tayā vuttayuttakāraṇamakkhalakkhaṇena makkhenāpi. Palāsenāti tayā saddhiṃ yugaggāhalakkhaṇena palāsenāpi.
430「任何绿叶」：指任何绿色的东西，甚至连一片湿草叶也没有，这就是它的意思。「装束弓箭」：指已经装束好的弓和箭袋。「充满水的道路与峡谷」：指水满盈的道路和沟谷。「牛」：指役用的牛。
430.Haritakapaṇṇanti yaṃ kiñci haritakaṃ, antamaso allatiṇapaṇṇampi na hotīti attho. Sannaddhakalāpanti sannaddhadhanukalāpaṃ. Āsittodakāni vaṭumānīti paripuṇṇasalilā maggā ca kandarā ca. Yoggānīti balibadde.
27「多已出离」：指大多已经离开家、出家很久了，这就是它的意思。「如所携带的物品」：指你们装载的那些草、木、水等物品，就按照它们被携带的状态，也就是按照被拿取的那个样子。
Bahunikkhantaroti bahunikkhanto ciranikkhantoti attho. Yathābhatena bhaṇḍenāti yaṃ vo tiṇakaṭṭhodakabhaṇḍakaṃ āropitaṃ, tena yathābhatena yathāropitena, yathāgahitenāti attho.
28「价值低廉的」：指价值低廉的东西。「商品」：指货物。
Appasārānīti appagghāni. Paṇiyānīti bhaṇḍāni.
32关于「担粪者等譬喻」的注释
Gūthabhārikādiupamāvaṇṇanā
432「Mamaca sūkarabhattanti」指这是我的，也是猪的食物。「Uggharantanti」指向上方涌出流淌。「Paggharantanti」指向下渗流。「Tumhe khvettha bhaṇeti」即「你们啊，就在此说吧」，另一版本正是此读法。「Tathā hi pana me sūkarabhattanti」就像这样，我的这些粪便是猪的食物。
432.Mamaca sūkarabhattanti mama ca sūkarānaṃ idaṃ bhattaṃ. Uggharantanti upari gharantaṃ. Paggharantanti heṭṭhā parissavantaṃ. Tumhe khvettha bhaṇeti tumhe kho ettha bhaṇe. Ayameva vā pāṭho. Tathā hi pana me sūkarabhattanti tathā hi pana me ayaṃ gūtho sūkarānaṃ bhattaṃ.
434「Āgatāgataṃ kaliṃ gilatīti」他吞下一次次递来的落败骰子。「Pajjohissāmīti」我将作除障，即进行献祭供养。「Akkhehi dibbissāmāti」我们将用骰子赌博。「Littaṃ paramena tejasāti」涂上了最胜威力的毒。
434.Āgatāgataṃ kaliṃ gilatīti āgatāgataṃ parājayaguḷaṃ gilati. Pajjohissāmīti pajjohanaṃ karissāmi, balikammaṃ karissāmīti attho. Akkhehi dibbissāmāti guḷehi kīḷissāma. Littaṃ paramena tejasāti paramatejena visena littaṃ.
436「Gāmapaṭṭanti」指村落兴建的地方，也有「Gāmapadaṃ」的读法，含义相同。「Sāṇabhāranti」一捆麻纤维的担子。「Susannaddhoti」绑得牢固。「Tvaṃ pajānāhīti」你应当知晓；意思是：如果你想抓取，那就抓取吧。
436.Gāmapaṭṭanti vuṭṭhitagāmapadeso vuccati. ‘‘Gāmapada’’ntipi pāṭho, ayamevattho. Sāṇabhāranti sāṇavākabhāraṃ. Susannaddhoti subaddho. Tvaṃ pajānāhīti tvaṃ jāna. Sace gaṇhitukāmosi, gaṇhāhīti vuttaṃ hoti.
32「Khomanti」亚麻纤维。「Ayanti」黑铁。「Lohanti」赤铜。「Sajjhanti」银。「Suvaṇṇanti」金摩沙迦。「Abhinandiṃsūti」他们欢喜满足。
Khomanti khomavākaṃ. Ayanti kāḷalohaṃ. Lohanti tambalohaṃ. Sajjhanti rajataṃ. Suvaṇṇanti suvaṇṇamāsakaṃ. Abhinandiṃsūti tussiṃsu.
437「Attamanoti」自心满意，内心喜悦。「Abhiraddhoti」极为澄净明澈。「Pañhāpaṭibhānānīti」诸问现前。「Paccanīkaṃ kattabbanti」我那时曾想，应该当作反对者、敌对者来对待，这就是执取了相反之见而安立。
437.Attamanoti sakamano tuṭṭhacitto. Abhiraddhoti abhippasanno. Pañhāpaṭibhānānīti pañhupaṭṭhānāni. Paccanīkaṃ kattabbanti paccanīkaṃ paṭiviruddhaṃ viya kattabbaṃ amaññissaṃ, paṭilomagāhaṃ gahetvā aṭṭhāsinti attho.
438「Saṅghātaṃ āpajjantīti」他们走向积聚、消亡，也就是死亡。「Na mahapphaloti」就果报而言，不是大果。「Na mahānisaṃsoti」就功德利益而言，不是大利益。「Na mahājutikoti」就威光势力而言，不是大威光。「Na mahāvipphāroti」就果报广演而言，不是大广演。「Bījanaṅgalanti」种子与犁。「Dukkhetteti」在坏田、贫瘠田中。「Dubbhūmeti」在不平坦地。「Patiṭṭhāpeyyāti」安放。「Khaṇḍānīti」残断缺损的种子。「Pūtīnīti」无有菁华的种子。「Vātātapahatānīti」被风和阳光所摧损、威光尽失的种子。「Asārādānīti」没有米实精华，只取其壳的。「Asukhasayitānīti」那些干燥后散放或堆置在仓库里的，称为『善卧』；但这些并非如此。「Anuppaveccheyyāti」指不持续灌入，不详尽降雨，意即不是每隔半月、每天、每隔五天降雨。「Api nu tānīti」当有了田地、种子、降雨的这些过失，那些种子还能向上生长根、芽、叶等，向下生长，向周围而广盛吗？「Evarūpo kho rājañña yaññoti」像这样的王族布施，由于依靠侵损他人而得来的资具不清净，施者不清净，受者不清净，所以不是大果。
438.Saṅghātaṃ āpajjantīti saṅghātaṃ vināsaṃ maraṇaṃ āpajjanti. Na mahapphaloti vipākaphalena na mahapphalo hoti. Na mahānisaṃsoti guṇānisaṃsena mahānisaṃso na hoti. Na mahājutikoti ānubhāvajutiyā mahājutiko na hoti. Na mahāvipphāroti vipākavipphāratāya mahāvipphāro na hoti. Bījanaṅgalanti bījañca naṅgalañca. Dukkhetteti duṭṭhukhette nissārakhette. Dubbhūmeti visamabhūmibhāge. Patiṭṭhāpeyyāti ṭhapeyya. Khaṇḍānīti chinnabhinnāni. Pūtīnīti nissārāni. Vātātapahatānīti vātena ca ātapena ca hatāni pariyādinnatejāni. Asārādānīti taṇḍulasārādānarahitāni palālāni. Asukhasayitānīti yāni sukkhāpetvā koṭṭhe ākiritvā ṭhapitāni, tāni sukhasayitāni nāma. Etāni pana na tādisāni. Anuppaveccheyyāti anupaveseyya, na sammā vasseyya, anvaddhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ na vasseyyāti attho. Api nu tānīti api nu evaṃ khettabījavuṭṭhidose sati tāni bījāni aṅkuramūlapattādīhi uddhaṃ vuddhiṃ heṭṭhā virūḷhiṃ samantato ca vepullaṃ āpajjeyyunti . Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājañña dānaṃ parūpaghātena uppāditapaccayatopi dāyakatopi pariggāhakatopi avisuddhattā na mahapphalaṃ hoti.
35「Evarūpo kho rājañña yaññoti」这样的王族布施，由于不侵损他人所得的资具清净，施者为不侵损他人的持戒者，受者为成就正见等功德者，所以是大果。如果还能得到从灭尽定出定的、功德超胜的受施者，并且思（cetanā）广大，那么在现法就能给予果报。
Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājaññadānaṃ aparūpaghātena uppannapaccayatopi aparūpaghātitāya sīlavantadāyakatopi sammādiṭṭhiādiguṇasampannapaṭiggāhakatopi mahapphalaṃ hoti. Sace pana guṇātirekaṃ nirodhā vuṭṭhitaṃ paṭiggāhakaṃ labhati, cetanā ca vipulā hoti, diṭṭheva dhamme vipākaṃ detīti.
439然而，听了这位大长老的法语后，王族帕耶希邀请大长老，并供养了七天大施，从那时起，便对广大民众安排了布施。针对这个，便说了『那时，王族帕耶希』等语。其中：「Kaṇājakanti」带有碎米粒的去米粥饭。「Bilaṅgadutiyanti」以酸粥为副食。「Dhorakāni ca vatthānīti」粗厚的衣服。「Guḷavālakānīti」有团状穗边的，意即一堆一堆而立的大穗边。「Evaṃ anuddisatīti」这样教示、安排。「Pādāpīti」连用脚（给与）。
439. Imaṃ pana therassa dhammakathaṃ sutvā pāyāsirājañño theraṃ nimantetvā sattāhaṃ therassa mahādānaṃ datvā tato paṭṭhāya mahājanassa dānaṃ paṭṭhapesi. Taṃ sandhāya atha kho pāyāsi rājaññotiādi vuttaṃ. Tattha kaṇājakanti sakuṇḍakaṃ uttaṇḍulabhattaṃ. Bilaṅgadutiyanti kañjikadutiyaṃ. Dhorakāni ca vatthānīti thūlāni ca vatthāni. Guḷavālakānīti guḷadasāni, puñjapuñjavasena ṭhitamahantadasānīti attho. Evaṃ anuddisatīti evaṃ upadisati. Pādāpīti pādenapi.
440「Asakkaccanti」缺乏信、无信的布施。「Asahatthāti」不是亲手给予。「Acittīkatanti」缺乏恭敬，既没有表现出恭敬，也没有以殊胜之心而行布施。「Apaviddhanti」被抛弃、丢弃的。「Suññaṃ serīsakanti」他进入了一座名叫『刺槐木制』的空银宫殿。据说它的门口有一棵大阔荚合欢树，因此它被称为『刺槐木制』。
440.Asakkaccanti saddhāvirahitaṃ assaddhadānaṃ. Asahatthāti na sahatthena. Acittīkatanti cittīkāravirahitaṃ, na cittīkārampi paccupaṭṭhāpetvā na paṇītacittaṃ katvā adāsi. Apaviddhanti chaḍḍitaṃ vippatitaṃ. Suññaṃ serīsakanti serīsakaṃ nāma ekaṃ tucchaṃ rajatavimānaṃ upagato. Tassa kira dvāre mahāsirīsarukkho, tena taṃ ‘‘serīsaka’’nti vuccati.
441「具寿伽梵跋提」：据说这位长老过去生为人时，是牧童们中的年长者。他清扫了一棵大阔荚合欢树的根部，撒上沙子，请来一位行乞食的长老坐在树根下，并把自己得到的食物供养给他。由于这份功德力，他死后投生在那座银宫殿里。阔荚合欢树就立在宫殿门口。那树每五十年才结一次果，因此天人子生起了悚惧之心。后来，在我们世尊的时代，他又转生为人，听了导师的说法，证得了阿拉汉果。不过，由于过去串习的力量，为了白天住处舒适，他常常去那同一座宫殿，据说那里气候很适合他。因此经文说：『那时，具寿伽梵跋提……』等等。
441.Āyasmāgavaṃpatīti thero kira pubbe manussakāle gopāladārakānaṃ jeṭṭhako hutvā mahato sirīsassa mūlaṃ sodhetvā vālikaṃ okiritvā ekaṃ piṇḍapātikattheraṃ rukkhamūle nisīdāpetvā attanā laddhaṃ āhāraṃ datvā tato cuto tassānubhāvena tasmiṃ rajatavimāne nibbatti. Sirīsarukkho vimānadvāre aṭṭhāsi. So paññāsāya vassehi phalati, tato paññāsa vassāni gatānīti devaputto saṃvegaṃ āpajjati. So aparena samayena amhākaṃ bhagavato kāle manussesu nibbattitvā satthu dhammakathaṃ sutvā arahattaṃ patto. Pubbāciṇṇavasena pana divāvihāratthāya tadeva vimānaṃ abhiṇhaṃ gacchati, taṃ kirassa utusukhaṃ hoti. Taṃ sandhāya ‘‘tena kho pana samayena āyasmā gavaṃpatī’’tiādi vuttaṃ.
39「他恭敬地布施」：他即使是对属于别人的物品，也恭敬地布施。「他如是告知」：他以「请恭敬地布施……」等方式进行了告知。而大众听了长老的告知后，恭敬地布施，由此投生天界。然而，波耶西剎帝利的随从们虽然也恭敬地布施，却因贪爱之力而投生到了他（波耶西）的身边。据说那是一座游行的天宫，坐落在瓦达尼森林中。天人子波耶西有一天向商人们展示了（天宫），并讲述了自己所做的业行。
Sosakkaccaṃ dānaṃ datvāti so parassa santakampi dānaṃ sakkaccaṃ datvā. Evamārocesīti ‘‘sakkaccaṃ dānaṃ dethā’’tiādinā nayena ārocesi. Tañca pana therassa ārocanaṃ sutvā mahājano sakkaccaṃ dānaṃ datvā devaloke nibbatto. Pāyāsissa pana rājaññassa paricārakā sakkaccaṃ dānaṃ datvāpi nikantivasena gantvā tasseva santike nibbattā. Taṃ kira disācārikavimānaṃ vaṭṭaniaṭaviyaṃ ahosi. Pāyāsidevaputto ca ekadivasaṃ vāṇijakānaṃ dassetvā attano katakammaṃ kathesīti.
44以上摘自《吉祥悦美》——长部注疏。
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
45《波耶西剎帝利经》的解释完毕。
Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
46大品诸经的解释也完毕。
Niṭṭhitā ca mahāvaggassatthavaṇṇanā.
47《大品注疏》结束。
Mahāvaggaṭṭhakathā niṭṭhitā.