← 文献总目录

7. 嘉离亚经义注

s0101a.att6 · 静态文献页 · 25 段 · 打开交互阅读器

1第六 摩诃梨经注
6. Mahālisuttavaṇṇanā
2婆罗门使者事注释
Brāhmaṇadūtavatthuvaṇṇanā
359359.「如是我闻:一时,世尊在毗舍离」——这是《摩诃梨经》。以下是其中一些未解释过的词句的注释。 「在毗舍离」:指一座城市,因为它一次次变得广大、扩展,所以被称为毗舍离。 「大林」:在城外,有一处与雪山连成一片的天然树林,由于它非常广大,人们就把它叫做大林。在这片大林里。 「重阁讲堂」:在那片树林中,他们建立了一座僧园。在那里,他们先安装好椽子,然后在柱子上方建造了一座类似天宫的精舍,形状就像一间尖顶大厅;因此,整座僧园都被称为重阁讲堂。 世尊依止毗舍离城,就住在那座僧园里。所以经文说:「住在毗舍离的大林重阁讲堂」。 「憍萨罗人」:指憍萨罗国的居民。 「摩揭陀人」:指摩揭陀国的居民。 「应作之事」:即不能不做的事。因为有些事是可做可不做的,那叫做「应做事」;而必须要做的,就叫做「必应作」。
359.Evaṃme sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyanti mahālisuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Vesāliyanti punappunaṃ visālabhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare. Mahāvaneti bahinagare himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ sayaṃ jātavanaṃ atthi, yaṃ mahantabhāveneva mahāvananti vuccati, tasmiṃ mahāvane. Kūṭāgārasālāyanti tasmiṃ vanasaṇḍe saṅghārāmaṃ patiṭṭhapesuṃ. Tattha kaṇṇikaṃ yojetvā thambhānaṃ upari kūṭāgārasālāsaṅkhepena devavimānasadisaṃ pāsādaṃ akaṃsu, taṃ upādāya sakalopi saṅghārāmo ‘‘kūṭāgārasālā’’ti paññāyittha. Bhagavā taṃ vesāliṃ upanissāya tasmiṃ saṅghārāme viharati. Tena vuttaṃ – ‘‘vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’’nti. Kosalakāti kosalaraṭṭhavāsino. Māgadhakāti magadharaṭṭhavāsino. Karaṇīyenāti avassaṃ kattabbakammena. Yañhi akātumpi vaṭṭati, taṃ kiccanti vuccati, yaṃ avassaṃ kātabbameva, taṃ karaṇīyaṃ nāma.
360360.「世尊独处」:是指世尊从追逐各种不同所缘的状态中退回来,独自隐居,达到专注一处,在单一的所缘上体验禅那之乐,这就是它的意思。 「即于彼处」:就在那座精舍里。 「于一旁」:他们离开那个地方后,各自坐在不同的树荫下。
360.Paṭisallīno bhagavāti nānārammaṇacārato paṭikkamma sallīno nilīno, ekībhāvaṃ upagamma ekattārammaṇe jhānaratiṃ anubhavatīti attho. Tatthevāti tasmiññeva vihāre. Ekamantanti tasmā ṭhānā apakkamma tāsu tāsu rukkhacchāyāsu nisīdiṃsu.
5厚唇离车族事注释
Oṭṭhaddhalicchavīvatthuvaṇṇanā
361361.「厚唇」:因为嘴唇厚,所以得到了这个名字。 「与庞大的离车众一起」:他在饭前为以佛陀为首的比丘僧团供养了饮食,又在世尊面前受持了布萨戒。之后,他让人拿着香花等物品,以高声宣布集合了庞大的离车王族群众。这些人穿着蓝、黄等各色衣服,佩戴着首饰,涂抹了香料,整群大众的盛况可与三十三天的天众媲美。他就与这庞大的离车群众一起来到世尊那里。 「摩诃梨,现在不是时候」:那位厚唇者的本名就叫摩诃梨,长老便用他的本名称呼他为「摩诃梨」。 「坐在一旁」:他带着离车群众在合适的树荫下,一边称赞三宝的功德,一边坐了下来。
361.Oṭṭhaddhoti addhoṭṭhatāya evaṃladdhanāmo. Mahatiyā licchavīparisāyāti purebhattaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā bhagavato santike uposathaṅgāni adhiṭṭhahitvā gandhamālādīni gāhāpetvā ugghosanāya mahatiṃ licchavirājaparisaṃ sannipātāpetvā tāya nīlapītādivaṇṇavatthābharaṇavilepanapaṭimaṇḍitāya tāvatiṃsaparisasappaṭibhāgāya mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ upasaṅkami. Akālo kho mahālīti tassa oṭṭhaddhassa mahālīti mūlanāmaṃ, tena mūlanāmamattena naṃ thero mahālīti ālapati. Ekamantaṃ nisīdīti patirūpāsu rukkhacchāyāsu tāya licchaviparisāya saddhiṃ ratanattayassa vaṇṇaṃ kathayanto nisīdi.
362362.「狮子沙弥」:他是尊者那祇多的外甥,七岁时出家,在佛法中精进修行,名叫狮子。据说,他看到这大群大众后,心里想:「这群大众真庞大,坐满了整个僧园。世尊今天一定会以很大的热情为这群人说法。我为什么不先去告诉亲教师,再让他去向世尊报告大众聚集的情形呢?」于是,他就来到尊者那祇多那里。 「大德迦叶」:他用族姓来称呼长老。 「这些人群」:指这些群众。
362.Sīho samaṇuddesoti āyasmato nāgitassa bhāgineyyo sattavassakāle pabbajitvā sāsane yuttapayutto ‘‘sīho’’ti evaṃnāmako sāmaṇero, so kira taṃ mahāparisaṃ disvā – ‘‘ayaṃ parisā mahatī, sakalaṃ vihāraṃ pūretvā nisinnā, addhā bhagavā ajja imissā parisāya mahantena ussāhena dhammaṃ desessati, yaṃnūnāhaṃ upajjhāyassācikkhitvā bhagavato mahāparisāya sannipatitabhāvaṃ ārocāpeyya’’nti cintetvā yenāyasmā nāgito tenupasaṅkami. Bhante kassapāti theraṃ gottena ālapati. Esā janatāti eso janasamūho.
5「你自己去向世尊通报吧」:据说狮子是世尊的亲信,而这位长老身体肥胖沉重,所以在起身、坐下等动作上,他显得稍微有些迟缓。而这位沙弥又时常服侍世尊。因此,长老对他说:「你也是十力的亲信,你去吧,你自己去通报。」 「在精舍的荫凉处」:就是在精舍的荫凉处,具体指的是那间重阁大屋的影子覆盖到的地方。据说,那座重阁讲堂是南北长、朝向东方盖的,所以讲堂前面会铺展开一大片荫凉。狮子就在那里为世尊铺设了座位。
Tvaññeva bhagavato ārocehīti sīho kira bhagavato vissāsiko, ayañhi thero thūlasarīro, tenassa sarīragarutāya uṭṭhānanisajjādīsu ālasiyabhāvo īsakaṃ appahīno viya hoti. Athāyaṃ sāmaṇero bhagavato kālena kālaṃ vattaṃ karoti. Tena naṃ thero ‘‘tvampi dasabalassa vissāsiko’’ti vatvā gaccha tvaññevārocehīti āha. Vihārapacchāyāyanti vihārachāyāyaṃ, kūṭāgāramahāgehacchāyāya pharitokāseti attho. Sā kira kūṭāgārasālā dakkhiṇuttarato dīghā pācīnamukhā, tenassā purato mahatī chāyā patthaṭā hoti, sīho tattha bhagavato āsanaṃ paññapesi.
363363. 于是,世尊从门缝和窗缝之间放射出闪耀扩散的六色佛光,如同从雨云间隙升起的满月一般,从重阁讲堂出来,坐到了敷设好的殊胜佛座上。因此经中说:“于是,世尊从精舍出来,坐在精舍阴凉处敷设的座上。”
363. Atha kho bhagavā dvārantarehi ceva vātapānantarehi ca nikkhamitvā vidhāvantāhi vippharantīhi chabbaṇṇāhi buddharasmīhi saṃsūcitanikkhamano valāhakantarato puṇṇacando viya kūṭāgārasālato nikkhamitvā paññattavarabuddhāsane nisīdi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāya paññatte āsane nisīdī’’ti.
364-365在这段经文中,“大德!那些前些日子、更早的日子”这句话里,把昨天称为「前」(purima),比那更早的则称为「更前」(purimatara)。而从那天开始,所有的日子也都既是「前」也是「更前」了。「Yadagge」的意思是:从根本的那一天开始,把那天作为最上、作为最边际而住,也就是住了那么久。接下来,为了说明这段时间的限量,经中说“不久,三年”。或者,「yadagge」也可以这样理解:从以那天为最上开始,我住了不久,也就是三年。意思是,从最初那天起,住了不久,恰好三年。据说,这位善星在拿持世尊的钵与衣、侍奉世尊时,侍奉了整整三年,他正是针对这件事而说出这番话。 「可爱的」(piyarūpāni),指的是那些产生喜爱、产生快乐的事物。 「与欲相应的」(kāmūpasaṃhitāni),指的是带着欲乐滋味的事物。 「诱人的」(rajanīyāni),指的是能引生贪欲的事物。 为什么善星听不到那些天声呢?据说,他来到世尊跟前,请求修习天眼的方法,世尊便为他作了开示。他依教奉行,生起了天眼,当看见天神的容貌后,心里想:“有着这样的身体形貌,声音必定甘甜,怎样才能听到它呢?”于是他又来到世尊跟前,询问修习天耳的方法。但这个人在过去世,曾经打了一位持戒比丘的耳光,致使那位比丘变成了聋子。因此,即使他修习,也无法证得天耳。所以,世尊没有为他说修习的方法。他就因此对世尊怀起了愤恨,心想:“沙门乔达摩心里一定是这样想的:‘我是刹帝利,他也是刹帝利,要是他的智慧增长起来,也会成为一切知者。’他因为嫉妒才不告诉我。”后来,他逐渐还俗,并把这件事讲给大离车族人听,就说了这番话。
364-365.Purimāni, bhante, divasāni purimatarānīti ettha hiyyo divasaṃ purimaṃ nāma, tato paraṃ purimataraṃ. Tato paṭṭhāya pana sabbāni purimāni ceva purimatarāni ca honti. Yadaggeti mūladivasato paṭṭhāya yaṃ divasaṃ aggaṃ parakoṭiṃ katvā viharāmīti attho, yāva vihāsinti vuttaṃ hoti. Idāni tassa parimāṇaṃ dassento ‘‘naciraṃ tīṇi vassānī’’ti āha. Atha vā yadaggeti yaṃ divasaṃ aggaṃ katvā naciraṃ tīṇi vassāni viharāmītipi attho . Yaṃ divasaṃ ādiṃ katvā naciraṃ vihāsiṃ tīṇiyeva vassānīti vuttaṃ hoti. Ayaṃ kira bhagavato pattacīvaraṃ gaṇhanto tīṇi saṃvaccharāni bhagavantaṃ upaṭṭhāsi, taṃ sandhāya evaṃ vadati. Piyarūpānīti piyajātikāni sātajātikāni. Kāmūpasaṃhitānīti kāmassādayuttāni. Rajanīyānīti rāgajanakāni. No ca kho dibbāni saddānīti kasmā sunakkhatto tāni na suṇāti? So kira bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dibbacakkhuparikammaṃ yāci, tassa bhagavā ācikkhi, so yathānusiṭṭhaṃ paṭipanno dibbacakkhuṃ uppādetvā devatānaṃ rūpāni disvā cintesi ‘‘imasmiṃ sarīrasaṇṭhāne saddena madhurena bhavitabbaṃ, kathaṃ nu kho naṃ suṇeyya’’nti bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dibbasotaparikammaṃ pucchi. Ayañca atīte ekaṃ sīlavantaṃ bhikkhuṃ kaṇṇasakkhaliyaṃ paharitvā badhiramakāsi. Tasmā parikammaṃ karontopi abhabbo dibbasotādhigamāya. Tenassa na bhagavā parikammaṃ kathesi. So ettāvatā bhagavati āghātaṃ bandhitvā cintesi – ‘‘addhā samaṇassa gotamassa evaṃ hoti – ‘ahampi khattiyo ayampi khattiyo, sacassa ñāṇaṃ vaḍḍhissati, ayampi sabbaññū bhavissatī’ti usūyāya mayhaṃ na kathesī’’ti. So anukkamena gihibhāvaṃ patvā tamatthaṃ mahālilicchavino kathento evamāha.
366-371「片面修习」:指以一部分、一方面而修习,也就是为了见到天界之色,或为了听闻天界之声而修习。「横向」:指隅角方向。「两面修习」:指以两部分、两方面而修习。「摩诃梨!这就是因」:这就是为了见到天界之色而片面修习之定的因。离车族人听后想道:“在这教法中,以天耳听闻声音,想必是最上的意义;比丘们大概就是为了这个,五十年、六十年地修持无失误的梵行;那我应该向十力者请问这个意义。”
366-371.Ekaṃsabhāvitoti ekaṃsāya ekakoṭṭhāsāya bhāvito, dibbānaṃ vā rūpānaṃ dassanatthāya dibbānaṃ vā saddānaṃ savanatthāya bhāvitoti attho. Tiriyanti anudisāya. Ubhayaṃsabhāvitoti ubhayaṃsāya ubhayakoṭṭhāsāya bhāvitoti attho. Ayaṃ kho mahāli hetūti ayaṃ dibbānaṃyeva rūpānaṃ dassanāya ekaṃsabhāvito samādhi hetu. Imamatthaṃ sutvā so licchavī cintesi – ‘‘idaṃ dibbasotena saddasuṇanaṃ imasmiṃ sāsane uttamatthabhūtaṃ maññe imassa nūna atthāya ete bhikkhū paññāsampi saṭṭhipi vassāni apaṇṇakaṃ brahmacariyaṃ caranti, yaṃnūnāhaṃ dasabalaṃ etamatthaṃ puccheyya’’nti.
372「定修习」:这里,定本身即是修习,指的是两种修习的定。然而,由于这些定修习是教法之外的,而非内在的,所以世尊否定了它们后,为了显示比丘们是为何目的而修梵行,说道:“摩诃梨!不……”等等。
372. Tato tamatthaṃ pucchanto ‘‘etāsaṃ nūna, bhante’’tiādimāha. Samādhibhāvanānanti ettha samādhiyeva samādhibhāvanā, ubhayaṃsabhāvitānaṃ samādhīnanti attho. Atha yasmā sāsanato bāhirā etā samādhibhāvanā, na ajjhattikā. Tasmā tā paṭikkhipitvā yadatthaṃ bhikkhū brahmacariyaṃ caranti, taṃ dassento bhagavā ‘‘na kho mahālī’’tiādimāha.
13「四圣果」注释
Catuariyaphalavaṇṇanā
373「三结」:即身见等三种束缚。因为它们将众生连结在流转之苦的车乘中,所以称为「结」。「成为须陀洹」:即进入了道之流。「不堕恶趣法」:指不会堕入四恶趣的特质。「决定」:依法的决定性而注定。「以正觉为归宿者」:以上三道称为正觉,以此为归宿,或由它而应达到,故称「以正觉为归宿者」。
373.Tiṇṇaṃsaṃyojanānanti sakkāyadiṭṭhiādīnaṃ tiṇṇaṃ bandhanānaṃ. Tāni hi vaṭṭadukkhamaye rathe satte saṃyojenti, tasmā saṃyojanānīti vuccanti. Sotāpannohotīti maggasotaṃ āpanno hoti. Avinipātadhammoti catūsu apāyesu apatanadhammo. Niyatoti dhammaniyāmena niyato. Sambodhiparāyaṇoti uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi paraṃ ayanaṃ assa, anena vā pattabbāti sambodhiparāyaṇo.
11「薄」:指由于烦恼现起的力量微弱,以及只是有时偶尔生起,而变得淡薄。「下分结」:指属于较低部分的结,因为被它们系缚,就不能生于上方的净居天。「化生」:这是用以排除其他生(胎、卵、湿)的词语。「于彼处般涅槃」:在那上层天界即进入般涅槃的性质。「不退转法」:从那个梵天界不再以结生方式退转回来的性质。「心解脱」:指心的清净,这是从一切烦恼束缚中解脱的阿拉汉果心的别名。「慧解脱」:这里也应理解为从一切烦恼束缚中解脱的阿拉汉果慧,即慧解脱。「于现法」:在此生此世。「自」:自己。「证智」:以智证知之后。「作证」:亲自证实之后。或者,「证智作证」:以殊胜的智慧亲自证实之后。「具足」:达到、获得之后。离车王听后想道:“这个法不能像鸟一样飞上去而证悟,也不能像蜥蜴用胸爬行而证悟,但证悟它的人必定有其预备道。我要问吗?”
Tanuttāti pariyuṭṭhānamandatāya ca kadāci karahaci uppattiyā ca tanubhāvā. Orambhāgiyānanti heṭṭhābhāgiyānaṃ, ye hi baddho upari suddhāvāsabhūmiyaṃ nibbattituṃ na sakkoti. Opapātikoti sesayonipaṭikkhepavacanametaṃ. Tattha parinibbāyīti tasmiṃ uparibhaveyeva parinibbānadhammo. Anāvattidhammoti tato brahmalokā puna paṭisandhivasena anāvattanadhammo. Cetovimuttinti cittavisuddhiṃ, sabbakilesabandhanavimuttassa arahattaphalacittassetaṃ adhivacanaṃ. Paññāvimuttinti etthāpi sabbakilesabandhanavimuttā arahattaphalapaññāva paññāvimuttīti veditabbā. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Sayanti sāmaṃ. Abhiññāti abhijānitvā. Sacchikatvāti paccakkhaṃ katvā. Atha vā abhiññā sacchikatvāti abhiññāya abhivisiṭṭhena ñāṇena sacchikaritvātipi attho. Upasampajjāti patvā paṭilabhitvā. Idaṃ sutvā licchavirājā cintesi – ‘‘ayaṃ pana dhammo na sakuṇena viya uppatitvā, nāpi godhāya viya urena gantvā sakkā paṭivijjhituṃ , addhā pana imaṃ paṭivijjhantassa pubbabhāgappaṭipadāya bhavitabbaṃ, pucchāmi tāva na’’nti.
16「八支圣道」注释
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā
374-375于是,他向世尊请问:“大德!是否……”等。「八支」:就像有五支的乐器、有八个成员的村落一样,只是具足八支,并不是在这八支之外另外有一个“道”存在。因此他说:“即正见……正定。”其中,「正见」的特相是正确的见;「正思惟」的特相是正确地引心投向;「正语」的特相是正确地摄持;「正业」的特相是正确地发动;「正命」的特相是正确地净化;「正精进」的特相是正确地策励;「正念」的特相是正确地安立;「正定」的特相是正确地等持。这每一支各有三种作用。例如:正见,它断除邪见以及其他与自己敌对的烦恼;以灭为所缘;并且通过去除那遮蔽相应法的愚痴,而不迷乱地看见相应法。正思惟等也同样地断除邪思惟等,并以灭为所缘。不过这里特别之处是:正思惟将同时生起的诸法引导投向;正语正确地摄持;正业正确地发动;正命正确地净化;正精进正确地策励;正念正确地安立;正定正确地专注。
374-375. Tato bhagavantaṃ pucchanto ‘‘atthi pana bhante’’tiādimāha. Aṭṭhaṅgikoti pañcaṅgikaṃ turiyaṃ viya aṭṭhaṅgiko gāmo viya ca aṭṭhaṅgamattoyeva hutvā aṭṭhaṅgiko, na aṅgato añño maggo nāma atthi. Tenevāha – ‘‘seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhī’’ti. Tattha sammādassanalakkhaṇā sammādiṭṭhi. Sammā abhiniropanalakkhaṇo sammāsaṅkappo. Sammā pariggahaṇalakkhaṇā sammāvācā. Sammā samuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto. Sammā vodāpanalakkhaṇo sammāājīvo. Sammā paggahalakkhaṇo sammāvāyāmo. Sammā upaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati. Sammā samādhānalakkhaṇo sammāsamādhi. Etesu ekekassa tīṇi tīṇi kiccāni honti. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi tāva aññehipi attano paccanīkakilesehi saddhiṃ micchādiṭṭhiṃ pajahati, nirodhaṃ ārammaṇaṃ karoti, sampayuttadhamme ca passati tappaṭicchādakamohavidhamanavasena asammohato. Sammāsaṅkappādayopi tatheva micchāsaṅkappādīni pajahanti, nirodhañca ārammaṇaṃ karonti, visesato panettha sammāsaṅkappo sahajātadhamme abhiniropeti. Sammāvācā sammā pariggaṇhati. Sammākammanto sammā samuṭṭhāpeti. Sammāājīvo sammā vodāpeti. Sammāvāyāmo sammā paggaṇhati. Sammāsati sammā upaṭṭhāpeti. Sammāsamādhi sammā padahati.
13再说,这个称为「正见」的,在道的前行阶段,於不同时刻有不同的所缘;在道心刹那,则在同一时刻有同一所缘。然而从作用上说,它获得“於苦智”等四种名称。正思惟等在前行阶段也有不同时刻、不同所缘,在道心刹那则是同一时刻、同一所缘。其中,正思惟从作用上获得“出离思惟”等三种名称。正语等三支,有时是远离,有时是思等,但在道心刹那则只是远离。正精进和正念这两支,从作用上,依正勤和念住而获得四种名称。然而正定,不论在前行阶段还是在道心刹那,都只是正定。
Api cesā sammādiṭṭhi nāma pubbabhāge nānākkhaṇā nānārammaṇā hoti, maggakkhaṇe ekakkhaṇā ekārammaṇā. Kiccato pana ‘‘dukkhe ñāṇa’’ntiādīni cattāri nāmāni labhati. Sammāsaṅkappādayopi pubbabhāge nānākkhaṇā nānārammaṇā honti. Maggakkhaṇe ekakkhaṇā ekārammaṇā. Tesu sammāsaṅkappo kiccato ‘‘nekkhammasaṅkappo’’tiādīni tīṇi nāmāni labhati. Sammā vācādayo tisso viratiyopi honti, cetanādayopi honti, maggakkhaṇe pana viratiyeva. Sammāvāyāmo sammāsatīti idampi dvayaṃ kiccato sammappadhānasatipaṭṭhānavasena cattāri nāmāni labhati. Sammāsamādhi pana pubbabhāgepi maggakkhaṇepi sammāsamādhiyeva.
14因此在这八法当中,世尊是为了利益那些为证得涅槃而修行的瑜伽行者,首先教导了正见。因为正见被称为“智慧之灯、智慧之剑”。所以,用这种在前行阶段称为观智的正见,破除无明的黑暗,杀掉烦恼盗贼,瑜伽行者就能安稳地证得涅槃。因此这样说:“为了利益那些为证得涅槃而修行的瑜伽行者,世尊首先教导正见。”
Iti imesu aṭṭhasu dhammesu bhagavatā nibbānādhigamāya paṭipannassa yogino bahukārattā paṭhamaṃ sammādiṭṭhi desitā. Ayañhi ‘‘paññāpajjoto paññāsattha’’nti (dha. sa. 20) ca vuttā. Tasmā etāya pubbabhāge vipassanāñāṇasaṅkhātāya sammādiṭṭhiyā avijjandhakāraṃ vidhamitvā kilesacore ghātento khemena yogāvacaro nibbānaṃ pāpuṇāti. Tena vuttaṃ – ‘‘nibbānādhigamāya paṭipannassa yogino bahukārattā paṭhamaṃ sammādiṭṭhi desitā’’ti.
15而正思惟对於正见大有帮助,所以紧接着正见之后宣说。就像金匠用手反复翻动金币,再用眼看,知道“这是真的,这是假的”。同样,瑜伽行者在道前阶段,先以思惟反复思考之后,以观慧观察,了知“这些是欲界法,这些是色界法等”。又比如,一个木匠对於别人抓住一端反复转动后递过来的大树,用斧子砍削后,再用于工作;同样,瑜伽行者对於通过思惟反复思考所托付的法,以智慧这样分辨:“这些是欲界法,这些是色界法等”,如此用于修行工作。因此说:“正思惟对它大有帮助,所以在它之后宣说。”而且这个正思惟,正如帮助正见一样,也帮助正语。正如所说的:“毗舍佉!先思惟、考察之后,后来才发出言语。”所以在正思惟之后紧接着说了正语。
Sammāsaṅkappo pana tassā bahukāro, tasmā tadanantaraṃ vutto. Yathā hi heraññiko hatthena parivaṭṭetvā parivaṭṭetvā cakkhunā kahāpaṇaṃ olokento – ‘‘ayaṃ cheko, ayaṃ kūṭo’’ti jānāti. Evaṃ yogāvacaropi pubbabhāge vitakkena vitakketvā vipassanāpaññāya olokayamāno – ‘‘ime dhammā kāmāvacarā, ime dhammā rūpāvacarādayo’’ti pajānāti. Yathā vā pana purisena koṭiyaṃ gahetvā parivaṭṭetvā parivaṭṭetvā dinnaṃ mahārukkhaṃ tacchako vāsiyā tacchetvā kamme upaneti, evaṃ vitakkena vitakketvā vitakketvā dinne dhamme yogāvacaro paññāya – ‘‘ime kāmāvacarā, ime rūpāvacarā’’tiādinā nayena paricchinditvā kamme upaneti . Tena vuttaṃ – ‘‘sammāsaṅkappo pana tassā bahukāro, tasmā tadanantaraṃ vutto’’ti. Svāyaṃ yathā sammādiṭṭhiyā evaṃ sammāvācāyapi upakārako. Yathāha – ‘‘pubbe kho, visākha, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindatī’’ti, (ma. ni. 1.463) tasmā tadanantaraṃ sammāvācā vuttā.
16又因为人们在世间要先用言语约定“我们要做这个、要做那个”,然后才从事各种身体行为,所以言语能帮助身业。因此,在正语之后紧接着说正业。再者,因为只有舍弃四种语恶行和三种身恶行、并圆满两种善行的人,才能圆满以正命为第八支的戒,其他人则不能,所以在正语和正业之后说正命。然而,如果一个人有了这样清净的谋生方式,就满足於“我的谋生方式已经清净”,从而放逸度日,那是不对的。为了显示“於一切行住坐卧中,都应当策励这精进”,在正命之后说了正精进。为了显示“即使已经发起精进,也应在身、受、心、法这四种对象上,很好地建立起念”,所以在正精进之后开示了正念。又因为这样良好建立的念,能够考察那些对定有帮助和没有帮助的诸法动向,从而能够将心专注於单一所缘,所以应当知道,在正念之后宣说了正定。「为了证得这些法」意思是:为了亲自现证这些预流果等。
Yasmā pana – ‘‘idañcidañca karissāmā’’ti paṭhamaṃ vācāya saṃvidahitvā loke kammante payojenti; tasmā vācā kāyakammassa upakārikāti sammāvācāya anantaraṃ sammākammanto vutto. Catubbidhaṃ pana vacīduccaritaṃ, tividhañca kāyaduccaritaṃ pahāya ubhayaṃ sucaritaṃ pūrentasseva yasmā ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ pūreti, na itarassa, tasmā tadubhayānantaraṃ sammāājīvo vutto. Evaṃ visuddhājīvena pana ‘‘parisuddho me ājīvo’’ti ettāvatā ca paritosaṃ katvā suttapamattena viharituṃ na yuttaṃ, atha kho ‘‘sabbiriyāpathesu idaṃ vīriyaṃ samārabhitabba’’nti dassetuṃ tadanantaraṃ sammāvāyāmo vutto. Tato ‘‘āraddhavīriyenapi kāyādīsu catūsu vatthūsu sati sūpaṭṭhitā kātabbā’’ti dassanatthaṃ tadanantaraṃ sammāsati desitā. Yasmā panevaṃ sūpaṭṭhitā sati samādhissupakārānupakārānaṃ dhammānaṃ gatiyo samannesitvā pahoti ekattārammaṇe cittaṃ samādhātuṃ, tasmā sammāsatiyā anantaraṃ sammāsamādhi desitoti veditabbo. Etesaṃ dhammānaṃ sacchikiriyāyāti etesaṃ sotāpattiphalādīnaṃ paccakkhakiriyatthāya.
22两个出家者事件的注释
Dve pabbajitavatthuvaṇṇanā
376-377这段经文为何以“Ekamidāhaṃ”开头?据说,这位国王持有“色是我”这样的见解,因此他的心对世尊的教导不肯信受。于是,世尊为了揭示他的这种执见,引用一个因缘而开始这段开示。此处的简要意思是:“我曾经有一段时间住在瞿师罗园。当时,住在那里的我,被那两位出家人这样询问。于是我向他们开示佛陀的出现,并讲说名为‘经法’的教法时,这样说道:‘贤友!具足信的善男子,在这样的导师的教法中出家之后,如此圆满三种戒,证得初禅等而住,这时如果他说“那个就是命者”之类的话,对他而言是否恰当?’当他们回答‘恰当’之后,我又说:‘贤友!我确实对此是这样知、这样见的,然而我并不这样说。’就这样否定了那种说法后,我又进一步指出漏尽者,说道:‘对于这样的人,这样说是不恰当的。’他们听了我的话,心中感到满意。”当世尊这样说了之后,这位国王也感到满意。因此经文说:“世尊说了这话。离车族的奥特塔多感到满意,欢喜世尊所说。”
376-377.Ekamidāhanti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Ayaṃ kira rājā – ‘‘rūpaṃ attā’’ti evaṃladdhiko, tenassa desanāya cittaṃ nādhimuccati. Atha bhagavatā tassa laddhiyā āvikaraṇatthaṃ ekaṃ kāraṇaṃ āharituṃ idamāraddhaṃ. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – ‘‘ahaṃ ekaṃ samayaṃ ghositārāme viharāmi, tatra vasantaṃ maṃ te dve pabbajitā evaṃ pucchiṃsu. Athāhaṃ tesaṃ buddhuppādaṃ dassetvā tantidhammaṃ nāma kathento idamavocaṃ – ‘‘āvuso, saddhāsampanno nāma kulaputto evarūpassa satthu sāsane pabbajito, evaṃ tividhaṃ sīlaṃ pūretvā paṭhamajjhānādīni patvā ṭhito ‘taṃ jīva’ntiādīni vadeyya, yuttaṃ nu kho etamassā’’ti? Tato tehi ‘‘yutta’’nti vutte ‘‘ahaṃ kho panetaṃ, āvuso, evaṃ jānāmi, evaṃ passāmi, atha ca panāhaṃ na vadāmī’’ti taṃ vādaṃ paṭikkhipitvā uttari khīṇāsavaṃ dassetvā ‘‘imassa evaṃ vattuṃ na yutta’’nti avocaṃ. Te mama vacanaṃ sutvā attamanā ahesunti. Evaṃ vutte sopi attamano ahosi . Tenāha – ‘‘idamavoca bhagavā. Attamano oṭṭhaddho licchavī bhagavato bhāsitaṃ abhinandī’’ti.
24以上出自《吉祥悦意》——《长部》的注释书。
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
25《摩诃梨经》的注释到此结束。
Mahālisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.