← 文献总目录

词根读本华美释

e1204n.nrf · 静态文献页 · 118 段 · 打开交互阅读器

《界论庄严》
Dhātupāṭha vilāsiniyā
1礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
1
1.
3正自觉者如同太阳,彻悟照耀,慈悲普施;
Sammāsambuddha sūriyo yo sambodho dayo dito;
4如同莲花出污泥而不染,我敬礼于那位觉者。
Jagu paṅkaja saṅghāte bodhayī paṇamāmi taṃ.
2
2.
6法灯开明照亮众生,智慧深广普及天下;
Saddhammabhānu yo lokā lokaṃ katvāna dhī tamaṃ;
7由圣者所正证灭除烦恼,我恭敬敬礼于他。
Dhaṃsayī muninā sammā pātubhūto namāmi taṃ.
3
3.
9浸染戒香般庄严佛陀,是法之伟大弘扬者;
Silagandhasamākiṇṇo buddho saddhammahāya yo;
10他护持三宝之火焰,我恭敬礼拜于他。
Saṅghatoyaruho pāṇa lī tosesi namāmi taṃ-
4
4.
12我曾到过名为莲苑的庄严之所,
Natvā mama garuṃvāsi padumārāma nāmakaṃ;
13依止巴利语,在持法教导上精进不懈;
Pāḷiṃ nissāya kassā haṃ dhātupāṭhavilāsini-
5
5.
15在这里著述者,乃是乐于宣扬佛陀来临之正法者;
Imañhi ganthakaraṇaṃ satthāgamanaye rato;
16此庄严之村,由贤善众生所营造,适合诸善士居住;
Mūkalaṃgamu saṅkhāte gāme sajjanakārite-
6
6.
18他居于名为净洁庄严的精舍之内;
Suvisuddhārāmanāma vihāramhi nivāsako;
19在此,长老具足感恩心,具足和悦安住心境;
Tasmiṃ padhāna thero si kataññū santavutti yo-
7
7.
21『Guṇālaṅkāranāmo』者,此长老名为具德庄严,此长老属于长老之支派,心乐此故;
Guṇālaṅkāranāmo so thero theranvaye rato;
22谓:『友人至来乞求我时,我怀柔敬意心心具柔软。』
Yāci maṃ abhigantvāna mitto me vaṅkamānaso.
8
8.
24『当我在世间中成为佛陀时,即此时为我之教导;』
Buddho hessaṃ yadā loke niddeso haṃ tadā iti;
25『谁谓我具大慢心,能取彼灭之,谁与辩?』
Pāpuṇissa mahaṅkāraṃ ko vādo pani hantare-
26『增起业因相续不息,诸存在界依此为本;』
Appaccayo paro hoti bhūvādi gaṇato sati;
27『清净之开示、教诲,依止诸法,无不相关。』
Suddhakattu kirayākhyāne sabbadhātuka nissitaṃ-
28以拜托结缚的绳索相连,如同站立于枷锁之中,譬如困顿于牢笼,令意志不自由;
Payutto kattunā yoge ṭhito yevā ppadhāniye;
29此言旨在成就此灯明般教法之语句,即法的光明引导众生;
Kirayaṃ sādheti etassa dīpakaṃ sāsane padaṃ-
30此语乃为助缘所说,言语句法得以彰显,谓之为照显经义之语辞;
Karaṇa vacanaṃyeva yebhuyyena padissati;
31此乃阐释所立之处,详究所依之基,故释此义理;
Ākhyāte kāritaṭṭhānaṃ sandhāya kathitaṃ idaṃ;
32非仅名义为立所,而是意旨令觉悟也,乃至诸如“觉者”为本之教导;
Na nāme kārataṭṭhānaṃ bodhetā itiādikaṃ-
33即便是犬亦取食,同时亦喜好众多根源之语者也,借以喻示随顺所闻而行。
Sunakhehipi khādāpenti iccādini padānitu;
34悟者善于持取并予以照耀,能使修习成就光明。
Āharitvāna dīpeyya payoga kusalo budho-yī.
35真理已被简要宣说,终结于简明言辞之中;
Kathito sacca saṅkhepe paccanta vacanena ve;
36声音之间因缘相续,故而意涵得以明示;
Bhuyyate iti saddassa sambandho bhāvadīpano-
37指示性言辞如色像般展现,延展而广布传播;
Niddesapāḷiyaṃ rūpaṃ vihoti vihavīyati;
38如是显现者,言语稳固而明彻不动摇;
Iti dassanatovāpi paccattavacanaṃ thiraṃ-
39正如尊者于旌旗灯明经中如实说述一般。
Tathā dhajaggasuttante muninā hacca bhāsite;
40如此必当舍弃,此乃巴利文之显现证据,
So pahīyissati iti pāḷidassanatopica-
41以波罗蜜多之意,犹如王后离身而去;
Pāramitānu bhāvena mahesīnaṃva dehato;
42并非如萨咖等天人之语般,纯为产生;
Sanni nipphādanā neva sakkaṭādi vaco viya-
43而是各自独显,如众人亲见之境,方为真实;
Paccatta dassaneneva purisattaya yojanaṃ;
44单字句亦然,多字句亦无差异;
Ekavacanikañcāpi bahuvacanikampica;
45务必作此理解,若非宽容他人之语义及他种释意,
Kātabba miti no khantī parassapadaādike-
46于巴利语中,被动使役词乃是极难辨别之物;
Bhāve kirayāpadaṃ nāma pāḷiyā atiduddasaṃ;
47因此,取义方便法门由我说出至此为度。
Tasmā taggahaṇūpāyo vutto ettāvatā mayā-yī.
48所谓三时三人之词,谓因时因人而用的便辞;
Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ kirayāvāci tikārakaṃ;
49由自身标记及双词构成者,称之为『三时用语』。
Attiliṅgaṃ dvivacanaṃ ta dākhyātanti vuccati-yī.
50如大海波涛起伏变化无常,
Ākhyāta sāgara matha jjatani taraṅgaṃ,
51元素水分及变化现象随时间流转而异。
Dhātujjalaṃ vikaraṇa gama kālamīnaṃ;
52断绝羁绊的绳索,得以渡过分裂的彼岸,
Lopā nubandha raya mattha vibhāgatīraṃ,
53智者超越烦恼迷惑,如同诗人驾驭新颖智慧之船。
Dhīrā taranti kavino puthu buddhi nāvā-yī.
54眼睛者,谓之目器,领导诸根,作为视觉之处,观见之相显现。
Cakkhakkhī nayanaṃ nettaṃ locanaṃ diṭṭhi dassanaṃ;
55观看者即观察,其言语犀利,表达深刻的见解。
Pekkhanaṃ acchi pamhantu pakhumanti pavuccati-yi.
56『出家人伴随国土,离开他乡异域,』
‘‘Pabbājito sakā raṭṭhā, aññaṃ janapadaṃ gato,
57『应当广建宏大众聚,驱除恶劣之徒。』
Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nivetave’’-
58过往之物,乃无双之典范,如同目前尚存者一般,
Porāṇa metaṃ atula netaṃ ajjatanāmiva,
59寂静者为月中之患,言多者亦遭诋毁;
Nindanti tuṇhi māsīnaṃ nindanti bahubhāṇinaṃ;
60即使为言语节制者,世间亦无不被非议者。
Mitabhāṇinampi nindanti natthi loke anindito-
61正如城邑之于其后方,有着隐秘之处与公开之处,
Nagaraṃ yathā paccantaṃ ‘‘guttaṃ’’ santarabāhiyaṃ,
62自护莫使自陨,时刻莫使自陷困境,
Evaṃ ‘gopetha’ attānaṃ, khaṇe ve mā upaccagā-
63愿坚定持守此清净,吾之生命之所系。
Dhiratthu taṃ visavantaṃ, yamahaṃ jīvita kāraṇā,
64我愿在死后净除污秽,我所愿者是人生至善。
Vantaṃ pacchā vamissāmi, mataṃ me jivitaṃ varaṃ-
65人如蚀腐之物,随时渐渐消损,
Viluppateva puriso, yāvassa upakappati,
66当其自身被他人毁坏时,彼此相互摧残——
Yadā caññe vilumpantī, so vilutto vilumpatī-
67『勤慎为不死之地,懈怠则致死之墟;勤慎者永不灭亡,懈怠者如其所感必死。』
‘‘Appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃ,
68(此句为第67句续承,故合入上段译文)
Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathāmatā’’.
1
1.
70称为智慧清净者提沙,是伟大僧团的领导者,
Ñāṇavimala tissākhyo, yo mahāsaṅgha nāyako,
71此处用以说明缘起,如灯芯在灯火之中被点燃,灯火由灯芯得以成就。
Marammavaṃsaṃ ādoca, dīpe saṇṭhāpayī idha-
2
2.
73世尊所宣讲的教法中,巴利注疏对其主要内容作了详尽的说明与注解。
Tassa padhāna sissosi, pāḷi yaṭṭhakathā vidū,
74此处所称持法者,即庄严其教法的上座比丘,犹如大寺院的首领一般善护其法。
Dhammadhāra samaññāto, yo mahā saṅghasāmiko-
3
3.
76此人乃法中导师,其智慧如七重罗汉一般深广、圆满。
Yo tassa mukhyasiṃssā si, dhamme sattheva kovido,
77大长老称为智慧欢喜者,犹如熟睡者醒来般,顿觉心意光明明朗。
Ñāṇānanda mahāthero, khe mā viya supākaṭo-
4
4.
79称为净妙义者祺舍,乃传法之贤首与伟大吟诵者,善化其意教相互传诵。
Vimalasāra tissākhyo, mahāsaṃsādhipo kavi,
80此人为第二弟子,精通文字义理者;
Sissosi dutiyo tassa, pariyatti visārado-
5
5.
82名为波阇马喇摩,是出家长老中尊贵者;
Padumārāma nāmo me, ācero therapuṅgavo,
83他是第三弟子,受持戒律敬重法学舍者;
Tatiyo tassa sisso si sikkhāgārava saññuto-
6
6.
85清净梵行众僧之领袖,被尊为长老中宝尊;
Saṅghādhipoca vimala, sārākhyo therakuñjaro,
86闻名于波阇马喇摩,二者俱为尊贵长老;
Padumārāma vikhyāta, mahāthero cime duve-
7
7.
88持法之尊大僧团首领,尊者于尊长面前。
Dhammādhāra mahāsaṅgha, sāminoca upantike,
89长老智安多在场,亲近而摄受了——
Ñāṇānanda mahāthera, ssantikeva samuggahuṃ-
8
8.
91在此,莲花园的长老,也是如此对我——
Tesu kho padumārāma mahāthero avaṃ mamaṃ,
92受教之声以及巴利文注疏中——
Sikkhayi sadda sattheca, pāḷiyaṭṭhakathāsu ca-
9
9.
94亡故之后,于语法等义理详尽表述,
Tasmiṃ divaṅgate pacchā, chando vyākaraṇādikaṃ,
95净明相长老,也在场亲近而摄受——
Vimalasāra mahāthera, ssantikeca samuggahiṃ-
10
10.
97莲花园那位智慧长老,
Tassa kho padumārāma mahātherassa dhīmato,
98由长老『知灯』比丘所著,名为『论说指南』,
Sissena ñāṇatilaka therena saṃsasāminā-
11
11.
100记述世尊入般涅槃时,在四万二千五百年后,
Buddhassa parinibbāṇa vīsahasse catussate,
101即在七百余年、最长之月、最美好之时,
Sa sattatyādhike vasse jeṭṭhamāse manorame-
12
12.
103八月的黑半月,于此心智净化经中,
Aṭṭhamiyaṃ kāḷapakkhe, katāyaṃ matisūdanī,
104为了讲说境界本理,尽展理趣的境界经中,
Dhātupāṭhattha bodhāya dhātupāṭha vilāsinī-
13
13.
106最初设立扬声部,名曰『品德光饰』,
Ādi muddāpanaṃ assā, guṇālaṅkāra nāmino,
107勤苦修行者,尤为亲近于我之人,其上更是苦行者。
Onojitaṃ, mamāyattaṃ tatopari tapassino-
14
14.
109师长于我乃是德高望重的,他使我如同初生婴儿般纯净。
Sisso mayhaṃ gunānando unākuruva gāmajo,
110师长是我依赖之人,是结、习聚之所、本源。
Mamu patthamhito āsi, gaṇṭhiṭṭhānesanādito;
15
15.
112国王平等对待平民,父亲是我的生身之父。
Bastyaṃ samaññako rājā, macco mama pitā ahu,
113我的母亲是温柔贤淑之人,亦是统帅军队的女将。
Ontīnyā vī sanāmā me mātā senāpatānyanu–
16
16.
115既是师长亦是引导者,正如父亲是生育我的父母。
Ācerā ceva pācerā, janako jananīva me,
116天人、外道诸众皆应生起念想:『他们已得灭度』。
Devā cetyaṅgino sabbe, nenapappontu nibbutinti-
117《界论庄严》完毕。
Dhātupāṭhavilāsiniyā samāptayi.