身省察
身的省察
Kāyapaccavekkhaṇā
1
1.
2『Nādikāla』者,音声之时,谓声音之起止;『viparita』者,反转、颠倒也;合之,意指观察人群所在之处,音声却反其常理而起,于此教法中,乃示众生未得正知故,音声与实际所观不相应也。
Nādikāla viparita, jana bhūtattha dassino;
3『Dātume』者,赠与、供养也;『kantikassādaṃ』,指光明祥瑞之供养;『satthu pādo timānito』,谓供养世尊足趾之三重净洁。此句释世尊足趾被敬供养,其光明祥瑞溢出三倍之洁净,表明礼敬之殊胜功德。
Dātume kantikassādaṃ, satthu pādo timānito.
2
2.
5以庄严头部之花鬘,礼敬正自觉者莲足;
Sīse pilandiyā modī, sambuddha caraṇa mbujaṃ;
6吾说此乃善妙悦心,令人安乐之省察法。
Sādhu tuṭṭhikaraṃ brūmi, sukāya paccavekkhaṇaṃ.
3
3.
8如理作意而思惟,所述未悖于正义;
Yoniso manasīkatvā, nādā viruddha maññitaṃ;
9愿诸善士予以认可,虽吾慧浅识不足。
Sādhavo ta mudikkhantu, mayāpi mandabuddhino.
4
4.
11此处云欲取者,依其聚合之性;
Icchitabbāna māyattā, tesañca cayabhāvato;
12依其所引事理而行,身为聚合之集合体。
Tadākārena vattitā, kāyo jeguccha puñjako.
5
5.
14如反复登阶,智慧与意念相通;
Punappunaṃva okkama, ñāṇa manto pavesiya;
15似无依凭于外,而随时审视自心。
Bāhiraṃva anālamba, ikkhaṇā paccavekkhaṇā.
6
6.
17如肉所覆,实而不动,心与风则运动;
Maṃsacchanna ṭṭhirūpeva, manoja vāyu cālite;
18女人若行乞,非因善意而审察。
Nārī gatāti yācintā, neva sāpaccavekkhaṇā.
7
7.
20名色和见分别心,以及这等错误认知,
Saññādiṭṭhica cittañca, vipallāsā imetayo;
21以此缘故起作用,无明为地而建立的秸秆。
Ta dākārena vattanti, avijjo ttharitā bhusaṃ.
8
8.
23那些渴望的反面,
Āsā viparite yesaṃ,
24以错误认知为名;
Vipallāsāti tematā;
25渴望本是所欲,
Āsā āsisanā vuttā,
26本质即为渴爱。
Taṇhāyeva sabhāvato.
9
9.
28不美者即美者,无常者如常者;
Asubheva subhamiti, anicceeva niccato;
29苦者即乐者,无我者如我者。
Dukkheyeva sukhaṃvāti, anattaniva attato.
10
10.
31想法、知觉、见解,
Saññāṇaṃ dassanaṃ cintā,
32共有十二种类,分为三组;
Dvādasā kārato tayo;
33有以见为首的见类,
Diṭṭhisā cādi maggena,
34各类分别彼此划分。
Sesā sesehi vajjhitā.
11
11.
36渴爱是自我的、是我的的执着,或是执为自我所有的我见;
Taṇhā tassi mametanti, māno maññi ahantica;
37若有见解认为“我就是自己”,便由此生起三种分别执着;
Yassi diṭṭhica attāti, papañcā nāmime tayo.
12
12.
39分别执着者即轮回,故称之为分别生心;
Papañcanti saṃsāraṃ, tasmā papañcanāmakā;
40它们作用于造作,驱使轮回,久远不能灭尽,不能得解脱;
Bhavayante payojentā, mokkhaṃ nādaṃsu te ciraṃ.
13
13.
42陷于轮回淤泥中沉没,分别执著之类随其转流;
Bhavapaṅke ni mujjantā, papañcānaṃ vasānugā;
43故久远受苦,远离涅槃之境。
Cirassaṃ dukkhitā honti, ārā nibbānato tiva.
14
14.
45我不是这样说,不与这些人争辩;
Name nāhaṃ naattāti, etehi vivadaṃ kare;
46这些毁谤、争辩的人,离涅槃尚远。
Bhaṇḍantā vivadantā te, nibbānato adūrino.
15
15.
48错乱和痴迷的事,应予摒弃;
Vipallāse papañceca, dvepiete pahātave;
49亦当观察其因,本身如聚集的蛆虫。
Sopaccavekkhitabbe vaṃ, kāyo jegucchapuñjako.
16
16.
51头发、体毛、指甲和牙齿,
Kesā lomā nakhādantā,
52亦是渴爱所执着之物;
Taṇhāyāpica gocarā;
53因此,对欲望的观察者,
Tasmā te daṭṭhukāmena,
54渴爱常被制止。
Taṇhā nivāritā sadā.
17
17.
56执着犹如目利,渴爱属于外境;
Laggikā chaviyaṃyeva, taṇhā bāhiragocarā;
57所以在此,世尊称此为非外境。
Tasmā ettha tacovāha, sambuddho na bahicchaviṃ.
18
18.
59此即如此之非外境,以语句亦被制止;
Esā tacapariyanta, padenāpi nivāritā;
60由此目利承载,似目之多者如是。
Ato chavi manālamba, tacasīva manekare.
19
19.
62(皮肤)覆盖诸令厌秽之物,骨、肉、皮肤等;
Jigucchitāni chādeti, aṭṭhi maṃsa tacādini;
63依凭智慧而断除此等不净之物,故此谓之断(chindi);因此被称为『chavī』,意即舍弃、离弃。
Ñāṇena chindi tabbāca, tasmā chavīti vuccati.
20
20.
65舍弃污秽之后,如同见到皮毛被剥离,
Chaviṃ chetvā tacaṃ passe,
66再次披舍掉肉体等污秽,
Taṃ chetvā maṃsakādayo;
67如同以灯火照亮腹内之物,
Gabbhevatthūni dīpena,
68犹如智慧之灯普照,洞见内里真相。
Yathā paññāpadīpiko.
21
21.
70贪欲如焰火燃烧的身体,
Jeguccho chaviyā kāyo,
71以不净身呈现美妙之态;
Asubhova subhāyate;
72由不净而生,执著其中,
Nicchavā tacamattena,
73此身何以能称为美妙?
Kathaṃ subhāyate ayaṃ.
22
22.
75皮肤如木板般坚硬,筋络交错,肉体覆盖血脉;
Nhārubandho ṭṭhisaṅghāto, maṃsalohi ta limpito;
76如若至死方休,迷惑由此形成,其所覆蔽的乃这众生。
Chaviyāva vimoheti, tacacchanno imaṃ pajaṃ.
23
23.
78色相相续如同壁垢,
Vaṇṇa saṇṭhāna toceva,
79气味如粪污,
Gandho kāsā sayehica;
80令人厌恶且令人反感,
Jegucchā paṭikulyāca,
81我不爱护诸发。
Kesānāma na mepiyā.
24
24.
83须一一观思,勿恣意牵引;
Ekekaṃ manasīkatvā, naye nicceva mādinā;
84应如理智所知,专心修习善法。
Bhāvetabbā samārambha, yathāpaññāyate tathā.
25
25.
86满溢着瘰疬肿块,头骨亦感作呕厌恶;
Pūritaṃ matthaluṅgassa, sīsaṭṭhipi jigucchitaṃ;
87面、鼻、眼及诸根皆残缺割裂,语言支解难以言说。
Mukha nāsakkhi kaṇṇādi, chiddā vachidda duddasaṃ.
26
26.
89肮脏腐臭之气流动,肚脐周围满是血污;
Pūti vāyu vicarita, kucchiṭṭhantāni lohitaṃ;
90胆汁炽热且病状显著,心脏亦如同鬼神所伤。
Pittaṃ semhañca papphāsaṃ, hadayaṃ yakanampi dhī.
27
27.
92人饮食皆失常,混杂杂乱于嗜欲之中;
Anna pānaṃ manuññampi, kheḷa tinta madhopari;
93牙齿松动如同腐肉,惊扰动摇令人厌恶。
Dantehi pisitaṃ svāna, vamathūva jigucchitaṃ.
28
28.
95在寿命尚未减少的时期,所吞食的饮食均在月中保持完好无损;
Yāvatāyu adhotevā, māsaye gilitaṃ ṭhitaṃ;
96当各类根芽杂合聚集之时,所食即为寒凉而滋养的食物。
Kimikūla samākiṇṇe, tahimevā sitāsitaṃ.
29
29.
98这被称为腹部,即内里消化所及之处;
Etaṃ udariyaṃ nāma, tamhā pakkāsayaṃ gataṃ;
99在日渐损耗殆尽之时,正是此处两股气流积极作用的所在。
Dinaccaye karīsantaṃ, sā sayaṃ taṃdvayampi dhī.
30
30.
101将食物烹调净熟后,使人进入饮食的安稳与舒畅;
Pakāsetvā paveseti, annapānaṃ mahārahaṃ;
102当消化所阻,饮食被覆盖滞留,人即停留于此,难以进一步消受。
Paṭicchanno niharati, tameva nto ṭhitaṃ jano.
31
31.
104进入那围绕之地,
Pavese taṃ parivato,
105孤独隐秘且隐蔽;
Nihareko raho lino;
106好像人们进入其中,
Manuññaṃva pavīsante,
107出离时则感厌恶。
Nikkhamante jigucchitaṃ.
32
32.
109令人厌恶拒绝的,肉骨皮毛等;
Jeguccha paṭikulyāni, maṃsanhāru tacaṭṭhini;
110非美味且难满足,也非此处之果实。
Napiyāni na tuṭṭhāni, nevaitthī napūpiso.
33
33.
112手足、面部诸端,
Hattha pāda mukhādīni,
113无他,唯因忌惮;
Natthaññāni jigucchitā;
114那里少女女子,
Tatthā kumārikā kaññā,
115因愚痴执有我相。
Mohena atthisaññitā.
34
34.
117个别分别各处,如头发、毛、甲等,
Paccekaṃ vinibhuttesa, kesa loma nakhādisu;
118无少女女子,聚集处从何而生。
Natthikaññā kumārīvā, sampiṇḍitesu sā kuto.
35
35.
120好比天空为身体的界限,
Ākāsoyeva kāyāṅkhyo,
121以天空等为周围环绕;
Tacādi parivārito;
122如同头、脸和手部,
Tathāsīsaṃ mukhaṃhattho,
123以及足、膝等部位。
Pādoru kaṭiādayo.
36
36.
125又如柱子等构筑房屋,
Thambhādīsviva gehoti,
126聚合者居于其中构成。
Piṇḍite svesu sammuti;
127『身体』者,指女性外形。
Kāyoti itthiposoti,
128迷惑之人则生起忿怒。
Saṃmuḷho tāyarajjati.
37
37.
130当思安静者,如不安静者,不安者中安乐;
Santaṃ cinteyya nāsantaṃ, santaṃ cintayato sukhaṃ;
131不思安静者,因诸多苦而受苦。
Asantaṃ anucintento, nānādukkhehi tappati.
38
38.
133就如生于疾速之物,不生于无知;
Javatyā vijjamāneva, nāvijjā vijjamānake;
134因此,迷惑为此名,渴爱也与之相应。
Tasmātaṃnāmako moho, taṇhāpica tadanvitā.
39
39.
136身臭或死尸臭,又有污秽污渍;
Puṃkāyovāthīkāyovā , malāsucijigucchito;
137对于此无益之物尚且不去除,更何况污秽者的制造。
Tassamaṃ natthigārayhaṃ, yvāmalampi malaṃkare.
40
40.
139无有身等的敌害,
Natthi kāyasamoverī,
140长期成就大利益;
Mahānatthakaro cīraṃ;
141无有身等的欺骗,
Natthi kāyasamo vañco,
142丑者被视为美。
Asubhova subhāyate.
41
41.
144「女与男及他身」,见之,亦不见之;
Thīpuṃ saparakāyoti, passatipi napassati;
145『厌恶、违逆』者,如实观察、如实观察也。
Jeguccha paṭikulyoti, sammā passati passati.
42
42.
147执取为净、为净者,
Subhosubhoti maññantā,
148『智哉、智哉』——此乃胜者所宣说;
Dhīti dhīti jinerite;
149世间与出世间之法,彼等皆不学习,
Lokālokā nadhīyesaṃ,
150于一有又一有中,随业流转者。
Bhavā bhavā vacārino.
43
43.
152如怒欲日趋强烈般加剧,
Bhiyyobhiyyova rāgaggi,
153似明媚美好之物得以洞察般明了;
Subhosubhotipassato;
154如愚昧迟钝日渐增长一般,
Mandomandova soaggi,
155又如聪敏睿智日益明了般增长。
Dhīvadhīvavipassato.
44
44.
157广泛听闻如同愚人,误将不善视为善;
Bahussutopi bālova, asubhe subhamaññako;
158而能观照不善之人,非多闻而是聪明。
Asubhoti vipassanto, appassutopipaṇḍito.
45
45.
160或许能够了解多项技艺,甚至数以千计;
Yoca sippāni jāneyya, satāni sahassānipi;
161但身体的诞生更加殊胜,若无此难以知晓他法。
Kāyekajānanaṃ seyyo, yañce añña vijānaṃnaṃ.
46
46.
163我仅知一身之法,即使是觉者所获得的法;
Kāyamekampi naññāmi, buddhāladdhanayo api;
164望闻于经典和智者,唯有他们能够端正解说。
Sutāca paṇḍitātyamhā, yuttoyevā tilajjituṃ.
47
47.
166我认为唯有须跋陀那者,如此羞耻之人;
Subhatoyeva maññāmi, evaṃ jigucchitampinaṃ;
167愚痴者反称智者,不过是不知道羞耻罢了。
Mañca ñe paṇḍito tyāhu, alamevātilajjituṃ.
48
48.
169对身体生起恶不净相的观念,我从未有过任何片刻的感受;
Kāye asubhasaññaṃyo, nalabhāmi kadācipi;
170即使巧言善辩、口才灵巧,我也不曾因羞耻而黯然失色。
Suladdha sugato vādo, svārahovātilajjituṃ.
49
49.
172虽然身躯在轮回中流转不息,其形态却是这样变化无常;
Kāyena saṃsarantopi, tadākāraṃ yathātathaṃ;
173在无数生命中因无明不知真相,将其误认为“我”的东西我毅然舍弃。
Bhavebhave ajānanto, mamāyitvāva taṃ cajiṃ.
50
50.
175即便身躯历劫轮回,我也无所厌恶这具身体;
Kāyena saṃsarantopi, naññā kāya jiguccataṃ;
176它虽经久难舍,无端依恋,却如亲爱之人一般被我抛弃。
Niccupādā mamāyanto, piyāyitvāva taṃ cajiṃ.
51
51.
178以恶业为根本,始于恶见,其心好伤害;
Kubhāraṃ sārasaññāya, piyāyitvāva hiṃsakaṃ;
179由此产生无量痛苦,生死轮回中纷扰颠倒。
Anantadukkha māpādiṃ, vipallāso bhavebhave.
52
52.
181谓之大勇士,虽有畏惧却奋发精进;
Mahājānīya pattoti, saṃvejetvā sakaṃmanaṃ;
182虽言悍勇如胜者,实则不退转的坚毅。
Dirokata jinovādo, anivattita vīriyo.
53
53.
184请见其先前所行,犹如真实之现象显现;
Adiṭṭhapubba metassa, tathākāraṃva passatu;
185若只以无所作为、冷漠观望,则为畏惧轮回的胆怯者。
Kicca mañña mupekkhāya, saṃsāra bhaya bhīruko.
54
54.
187何为未断,何为应当作?
Yañhikiccaṃ apaviṭṭhaṃ, akiccaṃ pana kayirā;
188放逸疏懈者,其烦恼渐增。
Unnaḷānaṃ pamattānaṃ, tesaṃ vaḍḍhanti āsavā.
55
55.
190然已善勤,恒行身念者;
Yesañca susamāraddhā, niccaṃ kāyagatā sati;
191懈怠者则灭此,恒勤作此功德;
Akiccaṃ te nasevanti, kicce sātata kārino;
192常正知者,彼烦恼得解脱。
Satānaṃ sampajānānaṃ, atthaṃ gacchanti āsavāti.
56
56.
194口生脓污,如金属躯体,
Thomentā soṇṇaṃ kāyora,
195以口舌等为本;
Mukhakkhi tyādinā imaṃ;
196在夜晚昏睡之时也作是做;
Ratte muṭṭhe karontete,
197在他人面前则亲自表现。
Aññejane sayaṃviya.
57
57.
199身体端正光明;
Kāyasobhya pakāsetā,
200言语如魔之教诲;
Vācā ve māradesanā;
201随其光明显现。
Tadasobhya pakāsetā,
202言语被缠缚的说法。
Vācā sammuddha desanā.
58
58.
204身体被诸恶所玷污,如同疾病侵袭;
Asubhoti jinuddiṭṭhaṃ, kāyaṃ subhoti gāhino;
205心意受缠绕时难以解脱,此即与世尊教法相违背者。
Saṃmuḷhāte na muccanti, bhavā buddha virodhino.
59
59.
207身心若被诸恶所玷污,亦如疾病侵袭;
Asubhoti jinuddiṭṭhaṃ, kāyaṃ tatheva gāhino;
208唯有智者方能解脱,此即随顺如来正法者。
Paṇḍitā teva muccanti, bhavā buddhamatānugā.
60
60.
210犹如净衣之饰,在身体污秽之前清洗除垢;
Sodhentelaṅkaronteva , malāsavantikāyato;
211这身躯虽未经净化,如愚人般执重此身。
Alaṃ kāyavisodhena, bālova taṃ garuṃ karo.
61
61.
213正如养护畜牲以保其健康,
Gopenteva arogāya,
214身躯亦需防止病痛的发生;
Kāyo rogenasaṃvase;
215愚钝者附着于歌声的咽喉,
Gāyaguttaṃ mudhāyeva,
216有智者则执著于心识的安稳。
Cittaguttaṃva sātthakaṃ.
62
62.
218即使涂抹有檀香等香料,
Candanādi vilittopi,
219其宝石璀璨光辉辉映;
Muttomaṇi vibhūsito;
220正如其性质,忧伤专属于彼处,
Taṃsabhāvova sokāyo,
221自彼处四面散布;
Vissavanto tatotato.
63
63.
223无论落在善业或非善业上,
Patiteca apatite,
224没有丝毫分别;
Viseso natthi kiñcipi;
225其体如同彼处唯一存在的那样,
Kāyo cemanuñño tamhā,
226纵使堕落者亦然。
Patitopi tathāsiyā.
64
64.
228身体因人类本生而起,具三有趣的特性;
Kāyo manussajātīnaṃ, tiracchāna ttabhāvato;
229虽然污秽难除且重负难承,仍向上而跃。
Jegucchita tarohoti, dubbisodhoca dubbharo.
65
65.
231由本生身躯,尚可修行而不懈;
Yathājātena kāyena, sakkā viharituṃ naca;
232亦应从根本清净,反复洗涤、浸没等事而净除。
Paccahaṃ sodhanīyoca, dhovana majjanādibhi.
66
66.
234夜间应当饮食,断齿并除虱蚤等污秽,方可。
Rattaṃ pātuṃ chaviṃ chetvā, sakkā ḍaṃsādayopinaṃ;
235放弃肉食等种种,智者如何能依止?
Chetvā maṃsa ṭṭhikādīni, dhīro nālambituṃ kathaṃ.
67
67.
237陷入贪欲者,如同被蚊蝇叮咬;
Lagganti chavimatte ye, makkhikā sedapā yathā;
238因执著口等诸根的颜色知见,愚痴且大热恼。
Thīpuṃ mukhādi saññāya, te pamuḷhā mahātapā.
68
68.
240游荡于禁断之外的欲境,如猿猴被涂抹黏液;
Cārī agocare kāme, laggālepe kapīriva;
241受多种痛苦折磨,如稻米被啄食,极度悲苦而死。
Bahūhi pīḷitā rīhi, maranti atidukkhino.
69
69.
243若能战胜贪欲的凶敌,行于胜利土地和美妙之处;
Rāgāriṃ dujjayaṃ jeyyuṃ, jayabhummāsubhe carā;
244清凉而柔软如丝绒,坚韧如强劲的芦苇。
Sītānissita laṭukī, senakaṃva mahabbalaṃ.
70
70.
246体衣是身体所依之物,
Kāyadhi ggocaro veso,
247乃胜利世尊之第二礼服;
Jayabhūbuddha duttiyā;
248愿其成为内外明净之穿着,
Ettheva gocarā hontu,
249不为欲乐所胜。
Mābho kāme jayatthikā.
71
71.
251愿身体清净明朗,具神通力量而得观察。
Kāyā subhaṃ vipassantu, dibba kkhināpya passiyaṃ;
252为了长远获得圣道的利益,这种显现必将出现。
Āyatiṃ maggalābhāya, taṃ dassanaṃ bhavissati.
72
72.
254用愚钝的眼睛来看,而非用肉眼观察;
Dhīcakkhunāva dhikkāyaṃ, passe na maṃsacakkhunā;
255恰如开启的愚钝之眼,正当以清净觉察提升警觉。
Ummilitvāva dhīcakkhuṃ, vivekaṭṭho udikkhatu.
73
73.
257如同隐藏五肢残废,察觉眼等诸根敏锐;
Pañcaṅgāni yathā kummo, cakkhādīni nigūhaye;
258敌人得以自由,而五门大开无人防护。
Verī labhatu mokāsaṃ, pañcadvārā arakkhitā.
74
74.
260以眼为形象居住,欲爱之子因而生起;
Cakkhurūpena saṃvāsā, rāgaputtaṃ vijāyati;
261大造作者引起忧伤,应以离欲而防止其生起。
Mahānatthakaro soca, saṃvāsaṃ tena vāraye.
75
75.
263由于对色等诸法生起知觉,众生因此起名色等的分别。
Rūpādīsusañjantīti, sattā itthyādi saññāya;
264并非仅以蕴为分别,而以对此分别生起离欲者为不分别。
Natveva khandhasaññāya, taṃsaññihi virāgino.
76
76.
266(此分别)遍及本身及他身,
Sakāyeparakāyeca ,
267贤者应当斩断此分别的根本,
Āsaṃ chindeyya paṇḍito;
268斩断之后,便得安乐安住。
Āsaṃ chetvā sukhaṃseti,
269众生因所爱之境而苦恼。
Āsāya dukkhitā pajā.
77
77.
271于见闻触之时,身心生起作用,
Dassane savane kāya,
272与缘合及缠缚成配合;
Saṃsagge methunepica;
273若无所爱的,则得安乐,
Nirāso sukhito hoti,
274若极无所爱,则极为苦恼。
Anirāsotidukkhito.
78
78.
276对于外境若能充分清净,则不从境缘生起烦恼之结。
Bahīva sodhitaṃ yassa, na vanto jeguccha puñjakaṃ;
277若未闻此身之真实,其身则为情欲所染。
Taṃkāyaṃ asutaṃjāna, tanurāgo siyāttani.
79
79.
279身体若心存贪欲,必然堕入邪见,不能见此之间之真理;
Kāyevirāga micchanto, nupasseyya tadantaraṃ;
280唯有内心勤恳觉悟者,方能获得从轮回中解脱之道。
Antodassī atappanto, labhe saṃsāramocanaṃ.
80
80.
282众生之间相互牵连,彼等轮回萦绕不绝,皆因迷惑所致;
Sattā sattā bahiṭṭhevā, sāraṃsāraṃ mamāyino;
283唯有满足且洞察,方能于新生中自在呼吸,安然自在。
Santosanto vipassanto, navānavāyatiṃbhave.
81
81.
285身体若频频以邪见玷污,便如腐臭污秽之积聚一般难以洁净。
Alaṃ alaṃ katvā kāyaṃ, malāmalāsavantito;
286光彩莹然,新处庄严,心意渐次,交往渐浓。
Sobhaṃ sobhaṃ naye ṭhānaṃ, manaṃ manaṃ pyalaṃ kataṃ.
82
82.
288亲近相生,遂生爱怜,
Saṃsaggajātassa bhavanti snehā,
289爱怜之缘,苦患由生;
Snehānvayaṃ dukkha midaṃ pahoti;
290由爱而起,嫉妒疑心,
Ādinavaṃ snehajaṃpekkha māno,
291独自漂泊,如同无主弃舟。
Eko carekhagga visāṇa kappo.
83
83.
293爱乐消散,伙伴中间疏离,
Khiṭṭā rati hoti sahāya majjhe,
294对子女的爱护极为广大充足;
Puttesuca vipulaṃ hoti pemaṃ;
295因分别亲疏而生厌恶,
Piyavippayogaṃ vijigucchamāno,
296唯有独自行动,如持锋利毒箭者。
Eko care khaggavisāṇa kappo.
84
84.
298如同竹节中空而宽广,
Vaṃso visāloyathā visatto,
299对子女则怀有期待和爱护;
Puttesu dāresuca yāapekkhā;
300却如竹节之壳,无所依傍而渐渐干枯。
Vaṃsakaḷirova asajjamāno,
301独自游行,锋利如剑的毒蛇。
Eko care khaggavisāṇa kappo.
85
85.
303欲念生于心者,彼心便起嗔恨;
Kāmaṃ kāmaya mānassa, tassacetaṃ samijjhati;
304因之生此喜悦,执著于所期求者。
Addhā pītimano hoti, macco laddhā yadicchati.
86
86.
306彼有欲乐之心,欲生者众生;
Tassace kāmayānassa, chandajātassa jantuno;
307三欲皆被摒弃,如箭刺入肉中。
Tekāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.
87
87.
309远离欲乐之境,如爪尖抹头顶般。
Yokāme parivajjeti, sappasseva padā siro;
310世尊为乐趣者,意念尚未斩断,在世间中,觉悟之人常常远离贪恋。
Somaṃ visattikaṃ loke, sato samativattati.
88
88.
312犹如农夫耕田、池塘,为牛及仆役所用,种植诸作物,
Khettaṃ vatthuṃ taḷākaṃvā, gavassaṃ dāsaporisaṃ;
313众多的亲属因欲望而生,种族间彼此追求而嫉妒,
Thiyo bandhū puthukāme, yonaro anugijjhati.
89
89.
315软弱者不会胜过强者,懈怠者也不敌奋发之人;
Abalā naṃ balīyanti, maddantenaṃ parissayā;
316因此苦难随之而来,如同破船漂浮于水面一般,
Tatonaṃ dukkhamanveti, nāvaṃ bhinna mivodakaṃ.
90
90.
318故此,常处觉醒者必当远离欲乐。
Tasmājantu sadāsato, kāmāni parivajjaye;
319舍弃彼激流,如舟坐稳即渡彼岸。
Te pahāya tare oghaṃ, nāvaṃ sitvāva pāragū.
91
91.
321由欲生忧愁,
Kāmato jāyate soko,
322由欲生恐怖;
Kāmato jāyate bhayaṃ;
323于欲已断者,
Kāmato vippamuttassa,
324无忧则何来恐怖?
Natthi soko kuto bhayaṃ.
92
92.
326善观行者住于此,感官不被所染。
Subhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu asaṃvutaṃ;
327在饮食上缺乏节制,烦恼肆虐而精进不足;
Bhojanamhi amattaññuṃ, kusitaṃ hīna vīriyaṃ;
328正因此,魔障如风般动摇其身,犹如软弱无力的枯木。
Taṃve pasahati māro, vāto rukkhaṃva dubbalaṃ.
93
93.
330住于观见不净之相,感官严密约束;
Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ;
331于饮食中虽节制有度,然信心与精进俱备;
Bhojanamhica mattaññuṃ, saddhaṃ āraddha vīriyaṃ;
332然魔障无法动摇,如岩山之稳固如铁石一般。
Taṃve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbataṃ.
94
94.
334譬如隐蔽不善之屋,有蚯蚓在其中钻蛀,
Yathā agāraṃ ducchannaṃ, vuṭṭhi samati vijjhati;
335如是,心念既已灭灭,贪欲亦随之消散。
Evaṃ abhāvitaṃ cittaṃ, rāgo samativijjhati.
95
95.
337那些因贪欲之火薄弱而软弱的人,正是如此反复观照自身;
Tadevaṃ paccavekkhanti, ye te rāgaggidubbalā;
338已在教法中建立,不起嗔恨,亦非欢喜所缚。
Patiṭṭhaṃ sāsane laddhā, nukkaṇṭhā nalasā ratā.
96
96.
340虽已得闻佛所宣说,我却无所新的自称;
Buddhāvādaṃ labhitvāpi, nāhaṃsakkā navomhiti;
341未曾纵任嗔恨与渴爱,究竟成熟是何时乎?
Dosaṃ taṇhaṃ anāsento, paripakko kadābhave;
342不作功德行为,轻慢戒律,弃舍邪行。
Puññakammaṃ akaronto, paravajjaṃ akhamanto.
97
97.
344身体所造作者为渴爱,其性质为卑劣低下。
Kāya saṅkhārikā taṇhā, nīcānīcakarāca sā;
345心意所造作者为信心,其性质为高昂崇高。
Cittasaṅkhārikā saddhā, uccā uccakarāca sā.
98
98.
347所乐见者为渴爱,信心则依言语修持。
Dassanīye ratā taṇhā, saddhāsvācārabhattikā;
348散乱行为为渴爱,信心则为纯净修行。
Vikiṇṇacārikā taṇhā, saddhā visadacārinī.
99
99.
350心染污者为渴爱,随顺所染者而生苦;
Manokilesikā taṇhā, sānugānanta dukkhadā;
351令心安详者为信心,随顺自己而生乐。
Cittappasādikā saddhā, attānuga sukhāvahā.
100
100.
353渴爱如信心,依其差别而生,但若从根本真实知之;
Taṇhā saddhāna miccevaṃ, visesaṃ jāna tatvato;
354知得渴爱则灭,信心由心而生。
Ñatvā taṇhaṃ vināseyya, saddhaṃbhāveyya cetasi.
101
101.
356如熏香之火焰,即使火熄且檀香残留;
Ucchukaṃ yantapattampi, sañcuṇṇitampi candanaṃ;
357甜美且芬芳,慈心虽受伤害亦无损。
Madhuraṃva sugandhaṃva, mettiva hiṃsitopi saṃ.
102一百零二。
102.
359自己斋戒清净,犹如檀香芬芳;
Attacchedampi vāseti, sugandheniva candanaṃ;
360持有慈心善乐,心中护持不害。
Santo mettāsugandhena, attahiṃsampi vāsaye.
103一百零三。
103.
362任何时候不恶臭,净如檀香细末;
Kadācipi na duggandhi, sukkhaṃ cuṇṇampi candanaṃ;
363同样痛苦之中,善行无恶不作。
Tatheva dukkhapattopi, na santo pāpakārako.
104
104.
365应当随时放下应受责罚的行为,这是对世尊忍辱的遵守;
Khame vajjaṃ kareyyatthaṃ, buddhakhanti manussaraṃ;
366因慈心无边,即便敌人也不应怀有害意。
Mettātintena verīpi, nupanāho siyattani.
105
105.
368恶意批评者多有损害,唯我独无害;
Nagacchati ta makkoso, mamevā natthakārako;
369明智者了解此理,绝不轻易发怒于任何事。
Iti ñatvāva sappañño, neva kkoseyya kiñcanaṃ.
106
106.
371不要生嗔恨我,
Akkoso maṃ naāgacche,
372对那嗔恨无所作为;
Tassevā natthakārako;
373了知此理应忍耐,
Iti ñatvā titikkheyya,
374不作回嗔报复。
Na paccakkosanaṃ kare.
107
107.
376愤怒者,当收摄此心,
Akkosaka nayaṃ gaṇhi,
377发怒乃非善行;
Paccakkoso na so varo;
378智慧者应当不随波逐流,
Budho taṃ nānugāheyya,
379勿使其成为恶人。
Mā sova pāpiyo bhave.
108
108.
381渴爱与无明为根本,乃轮回之毒枝。
Taṇhāvijjāca mūlādve, saṃsāravisapādape;
382一切处闻法,唯有二种果实甘美。
Sabbhatti saddhammassutaṃ, dveyeva madhurā phalā.
109
109.
384汝心若净,凭清净之修行;
Sodhe citta mupakkamma, suddhaṃ upakkamena taṃ;
385便流无量安乐,苦恼则不染污垢。
Vahe sukhaṃ asaṅkheyyaṃ, dukkhaṃ asodhitaṃ mali.
110
110.
387净者通向善趣,不净如通恶趣。
Sodhitaṃ sugatiṃneti, duggatiṃva asodhitaṃ;
388心应当清净,无染于烦恼的垢秽。
Cittaṃ sodhetu mālimpe, rāgadosa malehi taṃ.
111一百一十一。
111.
390由于消灭了烦恼所生者,
Dosejā nāsitā yena,
391在此教法中生去烦恼;
Sāsanevatthi sonayo;
392除此别无余义,
Natthaññattha tamādāya,
393觉者应当除灭此对烦恼。
Budho nāsetu taṃdvayaṃ.
112一百一十二。
112.
395居住于兰那国境内,位于东方的达谷城;
Ranakunavāsi katāvāse, daguṃcetī puratthime;
396由长老依教法制定条文,维持教法而行持。
Vasatā aggadhammena, therena racito ayanti.