不放逸引导杂释
1不放逸品杂事解说
Appamādāvaha pakiṇṇakaniddesa
1
1.
2于世间中,得以存在
Saṃvijjanti dha lokasmiṃ,
3种种生命形态。
Bahū jīvitakappanā;
4执持生存却能舍离者,
Gahetvā patta muñcho yo,
5于生存者中,他堪称明智者。
Jīvikānaṃ sa lāmako.
2
2.
7他们行持清净,严整无染,不耽著于欲乐享受;
Sukulāca tadupagā, kāmabhogā napekkhino;
8并非出于畏惧,并非因债务所迫,亦非为谋求生计。
Na bhayaṭṭā na iṇaṭṭā, neva ājīva kāraṇā.
3
3.
10若为在家者,不足以圆满修习无缺的梵行;
Nālaṃva gihinā brahma, cariyāya akhaṇḍitaṃ;
11居家多迫隘,出家则无依无着。
Gharāvāso tisambādho, pabbajjāva nirālayā.
4
4.
13脱离轮回泥沼,超越三界怖畏;
Bhavapaṅkā pamuccāma, tivittiṇṇā bhayānakā;
14我开示此修行道,依之而行者即得证入。
Paṭipatti yimāyāti, katvā tadupagā ime.
5
5.
16既已奋起,不应放逸,于所行法当善修持;
Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ caritaṃ sucare;
17行法者安住于乐,于此世、彼世皆然。
Dhammacārī sukhaṃseti, asmiṃloke paramhica.
6
6.
19比丘啊,实为善来!已证得正自觉者之子的境界。
Svāgatā vata tebhikkhū, pattā sambuddhaputta taṃ;
20既离在家之缚,于教法中欢喜安乐。
Gihi bandhana pucchijja, sukhitā sāsane ratā.
7
7.
22这些具足殊胜功德者,实为善得而难得;
Katapuñña visesāva, ete suladdha dullabhā;
23纵使舍弃大王国之位,亦不应自以为已得这些殊胜。
Chaṭṭetvāpi mahārajjaṃ, nedisaṃ laddha maññadā.
8
8.
25愿善来者皆生善趣,放逸之人切莫堕于恶趣;
Svāgatā sugatī hontu, māduggatī pamādino;
26若行恶行,终当堕入三苦恶趣。
Dussīlā ce gamissanti, apāyaṃ tibhayānakaṃ.
9
9.
28既失在家之欲乐,复损沙门之性,
Gihibhogā parīhinno, sāmaññattañca dūbhato;
29败散之际四处散落,犹如残炬般灭尽。
Paridhaṃsamāno pakireti, chavālātaṃva nassati.
10
10.
31譬如不善握持之草,只会割伤手掌。
Kuso yathā duggahito, hatthamevā nukantati;
32出家之道若行持不当,便会被拖入地狱。
Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayā yupa kaḍḍhati.
11
11.
34一切懈怠堕落之业,无论染污或堕落之因纣,
Yaṃkiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃkataṃ;
35梵行若杂染不纯,则无大果报。
Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, nataṃhoti mahapphalaṃ.
12
12.
37当作应作之事,以坚定勇猛而精进。
Kariyāce kariyā venaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;
38游方者若懈怠,尘垢便更增。
Sithilohi paribbajo, bhiyyo ākirate rajaṃ.
13
13.
40如是牟尼主所说,常忆念此而不违逆;
Iti vuttaṃ munindena, nussaraṃ ani vattito;
41佛弟子当恒常以不退转之心而行。
Sadā alina cittena, careyya buddhasāvako.
14
14.
43应以不净想遮止贪欲,以慈心遮止瞋恚;
Rāgaṃ asubhacintāya, dosaṃ mettāya vāraye;
44纵以死为幢幡者,于正自觉者,亦怀锐利信心而礼敬。
Maraṇena dhajaṃmānaṃ, sambuddhe tikkha saddhiko.
15
15.
46不净对治欲寻思,慈心对治嗔寻思;
Asubhā kāmavitakkaṃ, mettā byāpāda takkitaṃ;
47应常以悲悯遮止害寻。
Vihiṃsaṃ karuṇāyeva, nivāreyya sadāsato.
16
16.
49世尊远离一切烦恼,不为邪思惟所逼迫;
Buddhāṇatti sadātīto, micchāvitakka pīḷito;
50混迹于诸恶法之中,恒为恶趣之村民。
Pāpadhammehi saṃkiṇṇo, soniccāpāya gāmiko.
17
17.
52洗净染污之物,越过困厄与障碍;
Dhovitvā pattimalāni, punātikkama saṃvuto;
53能断邪思维,远诸恶道果。
Micchāvitakka sañchedī, dūro apāya gāmito.
18
18.
55漏尽即成自觉佛,导向出离无障碍。
Khīṇāsavatta buddhattaṃ, niyyānika ntarā yikaṃ;
56于四无畏处,胜者作狮吼。
Sīhanādaṃ catuṭṭhāne, vesārajjo jino nadi.
19
19.
58戒律名为随顺,犯戒即是障碍;
Sīlaṃ niyyānikaṃ nāma, āpatti antarāyikaṃ;
59若心中生起障碍,即当安住于随顺。
Antarāya manāpajja, niyyāneva patiṭṭhatu.
20
20.
61随顺之法为不净观,净想则为障碍;
Niyyānikāca asubhā, subhasaññā ntarāyikā;
62若心生悦意之障,当安住于出离。
Antarāya manāpajja, niyyāneva patiṭṭhatu.
21
21.
64虽犯种种罪,波罗夷则永断。
Nānāpatti pakiṇṇopi, pārājikā vasesako;
65以此自制与誓愿,如具惭者而得清净。
So mityatta paṇīdhīhi, lajjīyeva visodhako.
22
22.
67即使造作了无惭的恶行,
Alajjīkamma kiṇṇopi,
68善友令他心生警策之后,
Saṃvejetvā sumittiko;
69唯有具惭者得以清净,
Lajjīyeva visodhento,
70犹如水中污泥已除,不复染污。
Matakova asodhako.
23
23.
72往昔虽曾懈怠,其后不复懈怠;
Yo pubbeva pamajjitvā, pacchāso nappamajjati;
73他照亮此世间,正如脱云之月,绽放光明。
Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhāmuttovacandimā.
24
24.
75担起职责的统治者,于诸功德中精勤,
Dhuraṃkatvā dhipatayo, yo puññesu parakkame;
76他的出离之业,何名而不成就?
Tassa niyyānikaṃ kammaṃ, kiṃnāmakaṃ nasijjhate.
25
25.
78牟尼的食物,在每一家每一户中,点点滴滴地被烹煮。
Paccate munino bhattaṃ, thokaṃthokaṃ ghareghare;
79让他们唯以团食维生,不行邪命。
Piṇḍikāyeva jīvantu, māpajjantu anesanaṃ.
26
26.
81应以出定之说法水,涤净所行之道。
Dhoveyyā pattimagāni, vuṭṭhāna desanambuhi;
82便以心念严谨守护,令已净之戒无垢。
Saṃvarissanti cittena, sīlaṃ dhotassa nimmalaṃ.
27
27.
84违越诸佛所制戒,及贪与瞋等烦恼所折伏者;
Buddhāṇātikkamāpatti , niggahe rāgadosake;
85若无不故犯之戒,彼即被称为具惭者。
Natthi sañcicca āpatti, lajīva so pavuccati.
28
28.
87依正法律,不得以经商、耕种等方式营求饮食;
Vāṇijja kasikādīhi, nāhāreṭṭhi dhasāsane;
88此事犹如双轭之重担,不应因余事而废舍。
Dhura dvayaṃva kiccaṃ taṃ, nāññakiccehi hāpaye.
29
29.
90应当制御自心,如调伏难驯之野驴;
Niggaṇheyya sakaṃcittaṃ, kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ;
91具足正念与正知者,应于一切威仪中行持。
Satimā sampajānoca, care sabbiriyāpathe.
30
30.
93犹如有人将应调伏的牛犊系缚于柱,
Yathā thambhe nibandheyya, vacchaṃ damaṃ naro idha;
94同样,应将自己的心牢固地系缚于正念的所缘。
Bandheyyevaṃ sakaṃcittaṃ, satiyā rammaṇe daḷhaṃ.
31
31.
96这便是增上戒、增上心、增上慧的修习。
Adhisīlādhicittānaṃ, adhipaññāya sikkhanaṃ;
97比丘以此三事为职,如是行者即是具足比丘。
Bhikkhu kiccattayaṃ etaṃ, karontova subhikkhuko.
32
32.
99五戒、八戒、十戒,无有增上戒更超其上。
Pañcāṭṭha dasa sīlāni, nādhisīlaṃ taduttari;
100巴帝摩卡是增上戒,如须弥山高逾众山。
Pātimokkhaṃ adhisīlaṃ, pabbatā dhika meruva.
33
33.
102为清净巴帝摩卡,乃至不惜舍弃生命;
Pātimokkhaṃ visodhento, appeva jīvitaṃ jahe;
103由世间主所制定的戒律护持,不应毁犯;
Paññattaṃ lokanāthena, nabhinde sīlasaṃvaraṃ.
34
34.
105以戒制止粗重的违犯,以定制止内心的缠缚。
Sīlenā tikkamaṃ thullaṃ, pariyuṭṭhaṃ samādhinā;
106以智慧磨去随眠,比丘断除烦恼。
Paññāyā nusayaṃ saṇhaṃ, kilesaṃ bhikkhu bhindati.
35
35.
108教法之始为戒,中为定;
Sāsanassādi sīlaṃva, majjhe tassa samādhiva;
109慧为其终,此三者皆为善妙。
Paññāva pariyosānaṃ, kalyāṇāva imetayo.
36
36.
111戒安立于广大功德之中,定达到安止地;
Mahāpuññe ṭhitaṃ sīlaṃ, samādhi appanā gataṃ;
112慧与四道相应,这即所谓三学。
Catumagga yutā paññā, etaṃ sikkhattayaṃ mataṃ.
37
37.
114戒为守护行为之相,恶行防止之本质;
Sīlanalakkhaṇaṃ sīlaṃ, dussīlya dhaṃsanaṃ rasaṃ;
115以惭与愧为近因,以清净为现起。
Hirottappa padaṭṭhānaṃ, suci paccupaṭṭhānakaṃ.
38
38.
117具戒、守护、为依怙,善于调伏难调者、于法无畏;
Sasīlagutti nāthoca, dunnigaho visārado;
118安住于法——这五种功德,为律者所共许。
Dhammaṭṭhītīti pañcete, guṇā venayike matā.
39
39.
120比丘最初便能敏利觉知清净的戒法,
Ādi kalrāṇa saṃvedī, sīlamattaṭṭha bhikkhavo;
121向上以求诸善利,不黏著、不退转。
Uddhaṃ kalyāṇa lābhāya, alino anivattiko.
40
40.
123洗净钵中垢秽,从水中起,便作庄严说法;
Dhovitvā pattimalāni, vuṭṭhāna desana mbuhi;
124安住于清净之戒,智者应如此思惟。
Suddhasīle ṭhitoyeva, evaṃ cinteyya paññavā.
41
41.
126犹如具足乳汁的亲生子,由佛陀的乳汁所宣说。
Sampuddhorasa puttāva, buddhurojā nussāvanā;
127由父亲所生、继承父业者,依其本性即名为‘子’。
Sambhūtā pitu dāyādā, puttānāma sabhāvato.
42
42.
129犹如初生婴儿饮母乳而存活,世间所生之子亦复如是。
Khīraṃ pitvāva jīvanti, jātāpi idha puttakā;
130胜者之法犹如乳,饮此法乳,便成为胜者之子。
Pariyatti jinakkhīraṃ, pitvāva jinaputtakā.
43
43.
132佛陀的法,名为慈悲,是调伏众生之法门。
Dāyoca nāma buddhassa, dhammāmisa vasādvidhā;
133道智与悲等法,四圣谛为其缘;
Maggañāṇā dayo dhammo, cattāro paccayāmisā.
44
44.
135长久耽著于肉欲,执取王侯崇敬等;
Cira māmisa dāyādā, rājapūjādi gāhino;
136贪著利养而未能舍,尊重正法者方为胜者。
Dāyā missaggahaṃ nicchi, saddhamma garuko jino.
45
45.
138四种时期的时限,常作明辨与确立;
Lakkha kappa catussaṅkhya, kālaṃ vicita niccitaṃ;
139在此法施之中,诸佛与诸弟子亦皆包含。
Dhammadāyaṃ navindamhā, buddhaputtāpi yemayaṃ.
46
46.
141虽为佛所围绕的施与者,却远离正法之施;
Buddhavārita dāyādā, saddhammadāya bāhirā;
142即便是导师之子,也实为仅以受用度日的侍者。
Puttāpi satthudāsābhā, bhuttamattā hi dāsakā.
47
47.
144正如尊者罗睺罗那样,胜利者并非未曾给予布施;
Bhaddanta rāhulasseva, dāyaṃ nopi adā jino;
145不要因放逸而舍弃这布施,那是善的根本。
Nādiyimhā pamādāya, taṃ dāyaṃ kusalantakaṃ.
48
48.
147比丘们,你们应当成为我法的继承者。
Dhammadāyādā mebhikkhave tumhebhavatha,
148不要成为财物的继承者。
Māāmisa dāyādā;
149这是牟尼所教诲的。
Iti vuttaṃ munindena,
150于诸弟子应具悲悯。
Sāvakesu dayāvatā.
49
49.
152以此佛语,当忆念彼是佛所有;
Imāya buddhavācāya, buddhasantaka taṃ sare;
153两种财食之嗣,即为有的障碍。
Dvinnaṃ āmisaa dāyāda, bhāvassaca nivāraṇaṃ.
50
50.
155虽居王位,犹如旃陀罗之子,却为转正法轮者;
Rajje caṇḍālaputtāva, saddhammacakka vattino;
156虽是子孙,在给养上却多有无望,备受指责。
Puttā hontāpi dāyesmiṃ, nirāsā tiva ninditā.
51
51.
158陷于邪命,于资具利养过分贪求;
Micchājīva samāpannā, accāsā paccayāmise;
159已证得大圣位,却令难得之事归于徒然。
Mahājānīya sampattā, moghakatvā tidullabhaṃ.
52
52.
161他舍弃居家之欲乐后,却被俗务束缚;
Gihikāme pahāyāgo, paravantosu laggito;
162犹如渡过了恒河,却沉溺于池塘。
Gaṅgātiṇṇo taḷākamhi, nimuggovā tinindito.
53
53.
164于衣、食、坐卧诸资具,依仗他人而得安卧;
Cīvare piṇḍapāteca, paccaye sayanāsane;
165于这些资具莫生渴爱,否则将重返垢秽世间。
Etesu taṇha mākāsi, mālokaṃ punarāgami.
54
54.
167依循如是所说之教,为求清净而审察;
Itivuttā nusārena, paccavekkhaṇa suddhiyā;
168于诸欲境中,他曾怀杀害之心,欲残害己子,割其肉而伤其血肉。
Āmisesu hane āsaṃ, puttamaṃsu pamaṃ saraṃ.
55
55.
170生于不净之地者,更为鄙劣。
Seyyo ayoguḷo bhutto,
171犹如火焰的尖端,微小而微弱。
Tatto aggisikhūpamo;
172若有破戒者,
Yañce bhuñjeyya dussīlo,
173未加自制而享用国人信施,
Raṭṭhapiṇḍaṃ asaññato.
56
56.
175如是思惟之后,便应舍离破戒的状态。
Itivuttaṃ nucintento, vajje dussīla bhāvato;
176应安住于戒而受用饮食,不应吞下炽燃的焦糖。
Sīle ṭhitova bhuñjeyya, māditta guḷakaṃ gili.
57
57.
178食物与饮料
Annāna matho pānānaṃ,
179嚼食与衣物
Khādanīyāna mathopi vatthānaṃ;
180获得后,应当妥善储藏;
Laddhāna sannidhiṃ kariyā,
181若未获得那些,亦不应生惧;
Naca parittase tāni alabhamāno.
58
58.
183一者通向利养,一者导向涅槃;
Aññāhi lābhupanisā, aññā nibbāna gāminī;
184不应欣喜于恭敬,应当修习远离。
Sakkāraṃ nābhinandeyya, viveka manubrūhaye.
59
59.
186莫于利养生起期望,
Akatvā āmise āsaṃ,
187唯应期望于正法。
Saddhammeyeva āsiko;
188不放逸、善精进者,
Appamatto samāraddho,
189必将领受法施。
Dhammadāyaṃ labhissati.
60
60.
191若离法教,即便智者亦不得殊胜;
Pariyattiṃ vinā seyyaṃ, nalabhanti budhāapi;
192应当仅为卧具之需而修学,绝非为了供养等动机。
Seyyatthikova sikkheyya, neva pūjādi kāraṇā.
61
61.
194只为出离生存而修学,不应如同粘著者一般;
Bhavanissaraṇatthaṃva , sikkhe nā laggadūpamo;
195若如彼譬喻那般修学,则将堕于恶趣。
Tathūpamāya sikkhanto, apāyesu patissati.
62
62.
197已受学者不应骄慢,傲慢顽固者实非善。
Sikkhitena amānatthaṃ, nasādhu mānathaddhiko;
198为得柔和而修学,调伏之后当柔软。
Mudubhāvāya sikkhitvā, damento muduko bhave.
63
63.
200纵在修学,亦当远离贪、嗔与高举之幢。
Rāgaṃ dosaṃ dhajaṃmānaṃ, sikkhantopi vivajjaye;
201即使是幼童也会死去,没有人能从死亡中幸免。
Daharāpi hi miyyanti, natthi vassaggato mataṃ.
64
64.
203应以佛陀令信心敏锐,以不净想断除贪欲;
Saddhaṃtikkheyya buddhena, rāgaṃ asubha cintayā;
204以死随念摧破骄慢,以慈心调伏嗔恚。
Maraṇena dhajaṃmānaṃ, dosaṃ mettāya vāraye.
65
65.
206以此四种守护,善加防护,修习此联结。
Etehi caturakkhehi, ganthaṃ sikkheyya saṃ vuto;
207若以这些学处守护,心便远离一切染污。
Sikkhantassehi rakkhehi, nakoci saṃkilesiko.
66
66.
209佛陀的言教亦当诵习,更应于此善作意。
Buddhavācampi sajjhāya, etepi manasīkara;
210所谓“法住者”,即是教法中如此殊胜者。
Vutto dhammavihārīti, ediso sāsane varo.
67
67.
212依诸师的教授,
Garūna mupadesena,
213具足四种守护,善持净戒;
Caturakkho susīlavā;
214虽则寡闻,亦堪称赞,
Appassutopi pāsaṃso,
215何况博闻多识之人。
Bhiyyoyeva bahussuto.
68
68.
217安住真实、行于报恩,以此之故,便无苦恼。
Sātaṃ sevakkhaṇevappaṃ, taṃhetvā nantādukkhanti;
218智者断除欲贪,犹如舍离刀刃之蜜。
Dhīro āsaṃ hane kāme, khuradhāramadhūpame.
69
69.
220若有人将欲乐视为快乐,
Yodha kāme sukhaṃmaññi,
221彼人则不能从苦中解脱。
Na so dukkhā vimuccati;
222如同母虎忧念其子
Mātāhi byaggha manvento,
223犊子若得脱,何畏之有?
Vacho mutto kathaṃbhayā.
70
70.
225若念畜生、饿鬼当受之厄,不应耽著于欲乐。
Tiracchā peta laddhabbe, nāsaṃ kāmasukhe kare;
226应怖畏此乐,执著于此则生大热苦。
Bhāyitabba sukhaṃ tañhi, tasmiṃ laggā mahātapā.
71
71.
228愚人得诸欲乐,便欢喜而不明智;
Laddhā kāmasukhaṃ bālā, pamodanti napaṇḍitā;
229犹如牲畜与飞禽所得之乐,乃是无量苦的根源。
Pasupakkhībhi laddhabbaṃ, anantadukkha kāraṇaṃ.
72
72.
231智者获得法喜,欢喜而不愚痴。
Laddhā dhammaratiṃviññū, modanti na apaṇḍitā;
232无上的七种受用,能导向破除烦恼的出离。
Anoma satta paribhogaṃ, bhaganissaraṇāvahaṃ.
73
73.
234低劣之业纵覆藏,亦不希求欲味。
Hīnakammaṃ paṭicchannaṃ, kāmassādaṃ napatthaye;
235善成就者,应于法中求喜悦与欢欣。
Dhamme pītiñca pāmojjaṃ, pattheyya sādhusampato.
74
74.
237那些希求目标者,视诸欲为障碍;
Pariggaṇhanti yekāme, hiṃ santite tadatthikā;
238舍弃之后便无伤害,善士称叹彼解脱。
Pariccattaṃ na hiṃ santi, muttaṃ vaṇṇenti sādhavo.
75
75.
240身虽被敌视如猛犬逼迫,却仍依止修行不退转;
Niccupakkamma puṭṭhopi, kāyo verīvasā nugo;
241善行能速疾引导人归于涅槃,正当以平等心安住。
Aciraṃyeva bhūsāyī, yuttova ta mupekkhituṃ.
76
76.
243身虽受护却如未护,立于怖畏之口。
Rakkhitopi aguttova, kāyo bhayamukhe ṭhito;
244因此,放下对身体的爱著,无有畏惧地行于法。
Tasmā kāya mupekkhitvā, caredhamma machambhito.
77
77.
246根源深重、根本堕落者,犹如世间病根积聚,此身众病难安。
Puṭṭho puṭṭhopi yaṃkāyo, bhuvi rogāsayīsayī;
247愚昧无知之人,所行非难行,所行实为极恶。
Kataṃkataṃ mudhāto na, tadatthaṃ duccare care.
78
78.
249愚者造作恶业,
Pāpaṃ karoti yobālo,
250身躯膨胀,极难承受;
Puṭṭhuṃ kāyaṃ tidubbharaṃ;
251将身躯置于地上,
Bhūmyaṃ kāyaṃ ṭhapetvāna,
252彼无依怙,堕于恶趣。
Anātho so apāyiko.
79
79.
254如怨敌附入其身,
Verīvasā nugaṃ kāyaṃ,
255愚人乃养其恶行。
Bālo poseti duccaro;
256如此培育者,必堕地狱;
Posento niraye pakko,
257身在地中,现种种变形。
Kāyo bhūmyaṃ vikāragū.
80
80.
259莫以身造恶,身是怨仇之随从;
Pāpaṃ mākara kāyatthaṃ, kāyo verī vasānugo;
260他将躺卧于地上,成为污秽败坏者,那恶人已堕地狱。
Bhūmyaṃ sessati vekārī, pāpiko nirayaṃ gato.
81
81.
262由于怀持“我”与“我所”之想,
Amayhaṃ mayhasaññāya,
263此身为病苦所转;
Kāyaṃ rogavasānugaṃ;
264沉溺于诸般资益,
Posaṃ patto mahājāniṃ,
265何有闲暇修习于法。
Nokāso dhamma mikkhituṃ.
82
82.
267若执恋此身,亦无闲暇,
Kāyāpekkhāya nokāso,
268为见法而独处。
Dhammaṃ daṭṭhuṃ rahogato;
269舍正是其契机,
Upekkhāyeva okāso,
270我等因期望而受苦。
Dukkhitā mha apekkhayā.
83
83.
272净化心业已成熟,净化身业尚为新。
Citta saṃsodhakā pakkā, kāyasaṃsodhakā navā;
273应令心熟而净化,非关身;此即畏有者之行。
Sodhe cittaṃva pakkatthaṃ, nakāyaṃ bhavabhīruko.
84
84.
275心所造作庄严善美,此造作明朗清净;
Cittasaṅkharaṇaṃ sādhu, taṃ saṅkhataṃ pabhassaraṃ;
276身行实非善,此造作之身,其性本不净。
Nasādhu kāyasaṅkhāro, saṅkhatopyasubhova so.
85
85.
278此身本性污秽,何以能令其清净无染?
Sabhāva malinaṃ kāyaṃ, nimmalāya kathaṃ kare;
279内心虽为外来尘垢所染,却可使其达于极净。
Āgantumalinaṃ cittaṃ, sakkā kātuṃ sunimmalaṃ.
86
86.
281为内外病苦所迫,恰如今日必当灭坏之物;
Ādhibyādhi parotāya, ajjasvevā vināsinā;
282于此秽身,何故更行非法之事?
Kohināma sarīrāya, dhammāpetaṃ samācare.
87
87.
284本性可厌之身躯,实不能令其显耀庄严;
Sabhāvajegucchaṃ kāyaṃ, sobhetuṃnevasakkuṇe;
285心若庄严清净,则为戒等功德之香所熏。
Cittaṃ vā laṅkataṃ sobhaṃ, sīlādi gandhavāsitaṃ.
88
88.
287若你畏惧痛苦,若痛苦非你所愿;
Sace bhāyatha dukkhassa, sace vo dukkha mappiyaṃ;
288莫行恶业,无论公开还是隐秘。
Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvivā yadivā raho.
89
89.
290烦恼如外来尘垢染污心,心之本性光明清净
Kilesā gantumalaṃcittaṃ, pabhassara sabhāvikaṃ;
291彼时洗净外来尘垢,心清净时便显光明
Tadāgantumalaṃ dhova, cittaṃ dhote pabhassaraṃ.
90
90.
293烦恼如外来尘垢染污心,应依精勤加以净化
Kilesā gantumalaṃcittaṃ, upakkamena sodhaye;
294心极清净,卓然超越有海。
Suvisuddha manāyeva, uttariṃsu bhavaṇṇavā.
91
91.
296当放下身体之垢秽,洗净心中之染污。
Kāye malamupekkhāya, citte malaṃva dhovatu;
297心若清净无垢,纵使身已腐烂,亦堪受恭敬。
Citte hi nimmalesanto, pūtikāyopi pūjito.
92
92.
299应以忍耐对治身病,以疗愈对治心病。
Kāyarogaṃ titikkhāya, cittarogaṃ cikicchatu;
300即使身有病患,若心无疾,仍是安乐之人。
Sukhito kāyarogīpi, citte nirāmaye sati.
93
93.
302身体之疾,医师众多;心灵之病,则有佛陀为医。
Kāyaroge bahū vejjā, buddhuttiva manogade;
303身虽安泰,若内心忧恼无穷,亦非真安。
Idhāpi kāyiko santo, anantāva manorujā.
94
94.
305即便头顶烧燃,亦当以舍心,息灭贪欲之火。
Sīsadaḍḍha mupekkhāya, nibbātu rāgapāvakaṃ;
306速以不净想,断灭于诸有中恒常燃烧之贪火。
Khippaṃ asubha saññāya, niccadaḍḍhaṃ bhavebhave.
95
95.
308于可爱境所生起的贪欲,应以不净加以遮止;
Subhāya uṭṭhitaṃ rāgaṃ, asubhāya nivāraye;
309耽著贪欲的有情,将由此被引入四恶趣。
Sorāgo sāditaṃ jantuṃ, catvāpāyaṃ nayissati.
96
96.
311智者之垢秽是慢,由喜好自赞而显露。
Paṇḍitānaṃ malaṃ māno, sottukkaṃsena pākaṭo;
312不要抬高自己,不要显露自己的垢秽。
Mākho attāna mukkaṃse, māvibhāve sakaṃmalaṃ.
97
97.
314缘于有德者的功德,我慢便生起;
Guṇaṃ paṭicca guṇīnaṃ, ahaṃmāno samuṭṭhahe;
315应随念死亡,击碎我慢之幢。
Maraṇaṃ anucintāya, dhajaṃmānaṃ nipātaya.
98
98.
317独一身远离者,已作烦恼之制伏;
Eko kāyavivekesī, katvā kilesaniggahaṃ;
318安住于心远离者,从二边远离而住。
Vase cittavivekesī, ubho padhi vivekādā.
99
99.
320于未见未闻之处,求脱者应当安住。
Adiṭṭhe asute ṭhāne, vaseyya mocanatthiko;
321要遮止对所见所闻之味的执著,实为极难之事。
Assādaṃhi nivāretuṃ, diṭṭhe sute tidukkaraṃ.
100
100.
323在不为国王所见所闻之处,应安住而守护诸根。
Adiṭṭhe asute raññe, vaseyyi ndriyagopako;
324于纷杂错乱的诸多境界中,要护卫眼与耳,实为甚难。
Vāretuṃ visayākiṇṇe, cakkhusotaṃ tidukkaraṃ.
101一百零一。
101.
326当贪欲生起时,应以持戒者为障而遮止。
Rāgaṃ asati uppannaṃ, santābhujena vāraye;
327若贪欲由外境生起,应于内心思惟不净而对治。
Bāhire rāga muppannaṃ, anto asubhacintayā.
102
102.
329觉者断除嫉恚,犹如比丘远离垢秽。
Rāgaṃ chindāti buddhāṇaṃ, saraṃ bhikkhu rahogato;
330观察此身如病苦时,即得究竟解脱之乐。
Passaṃ kāyedha jegucchaṃ, labheyyā siṭṭhamocanaṃ.
103
103.
332身乃不净之处,犹如污恶之景;
Kāyaṃ asubhatopassa, kallakāleva dassanaṃ;
333虚度光阴如刮指甲,纵使患病亦当如是。
Moghaṃ kālaṃ nakhīyeyya, bhaveyyuṃsvepiāturā.
104
104.
335观照此身时,当省察其过患,了知此身犹如幼稚之物;
Kāyaṃ jegucchatopassa, bālyanto paccavekkhiya;
336如同对不净生起厌离者,于未来应深深厌离此身。
Ādo kiñci jigucchāya, jiguccheyyāyatiṃ bhusaṃ.
105
105.
338应舍弃身体之过患,如今不应再有任何所见。
Kāyādinava mikkheyya, dāni kiñcipi dassanaṃ;
339为获得未来之道,应以此作亲近依止。
Āyatiṃ maggalābhāya, bhaveyya upanissa yo.
106
106.
341不应观察、不应思惟关于妇女的吉凶之相。
Itthīna maṅgamaṅgāni, napasseyya nacintaye;
342那时,他们于两处堕落,既失善趣,又失教法。
Tadāsā ubhato bhaṭṭhā, sugatyā sāsanāpica.
107
107.
344女人以色相与音声为诱,令众多众生从教法中堕落。
Itthirūpa sarākaḍḍhā, bhaṭṭhā bahūva sāsanā;
345即使于现世已受苦,他们死后更为痛苦。
Ihāpi dukkhitā hutvā, te pecca atidukkhino.
108
108.
347男子洗净了身躯,女子则栖身于开阔之处。
Puṃmano pariyādāya, itthirūpasarā ṭhitā;
348于我而言,没有一物能常保鲜活、恒无变易。
Tassama mañña mekampi, navijjateva sabbadhi.
109
109.
350说话应不带伤害之意,即使与恶鬼交谈也无害。
Sallape asihatthena, pisācenāpi sallape;
351宁可安坐毒蛇旁,宁可身处火聚中;
Āsade āsivisepi, aggikkhandhepi āsade;
352善贤者绝不应与女子独自相处。
Natveva mātugāmena, ekekāya supesalo.
110
110.
354执念于不善于欲乐的思惟,怀有嗔恚而心存爱欲;
Kāmaṃ asubhacintāya, byāpādaṃ snehacetasā;
355应以悲心克制害想,如是平息三种寻火。
Vihiṃsaṃ karuṇāyehi, vitakkaggī tayosame.
111
111.
357未熄的寻火,犹如谷壳堆中的枯桩。
Asameta vitakkaggī, thusarāsimhi khāṇuva;
358于教法中不坚住的热忱者,后来则转为过度的热忱。
Athirā sāsane tāpī, tepacchāatitāpino.
112一百一十二。
112.
360世间遍布不净时,当以慈心亲近之;
Asubhā pagame lokā, taṃ mettāyupasaṅkame;
361善修这些诸法,于世能弃爱憎。
Subhāvitāhi etāhi, jaheloke piyāpiyaṃ.
113一百一十三。
113.
363当已去、已住等(诸行)生起时,应等息三种寻思之火:
Gataṭṭhitādo uppanne, vitakkaggī tayo same;
364“精勤者,谓具足热忱、坚毅精进、奋力而行者”——如此安住者,即被称为精勤。
Ātāpī pahitattoti, evaṃbhūto pavuccati.
114
114.
366「纷争已生,再有第二者,谁将起纷争?」“纷争”一词,意指争执、争论。
Vivādappatto dutīyo, keneko vivadissati;
367对于欲求天界之人,心意专一(一境)是被称许的。
Tassate saggakāmassa, ekatta muparocitaṃ.
115
115.
369「怨恨已生,这是第二者,谁将怀有怨恨?」
Sinihappatto dutīyo, kamekā sinihissati;
370对于那希求解脱者,有一法为他所好乐。
Tassate mokkhakāmassa, ekatta muparocitaṃ.
116一百一十六。
116.
372若前方、后方,俱无他人;
Purato pacchatovāpi, aparo ce navijjati;
373他心得安稳,犹如独自安住在林中。
Tasseva phāsu bhavati, ekassa vasato vane.
117一一七
117.
375有依于欲的快乐,也有依于远离的苦。
Sukhañca kāma mayikaṃ, dukkhañca pavivekikaṃ;
376远离之苦,胜于欲乐之乐。
Pavivekaṃ dukkhaṃ seyyo, yañce kāmamayaṃ sukhaṃ.
118一百一十八。
118.
378若有人活到百年,却未曾见生灭;
Yoca vassasataṃ jīve, apassaṃ udayabbayaṃ;
379能见生灭者,一日之命更为胜妙。
Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato udayabbayaṃ.
119一百一十九
119.
381比丘入于空屋,其心寂静。
Suññāgāraṃ paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno;
382观照正法者,即生非人之乐。
Amānussī rati hoti, sammādhammaṃ vipassato.
120一百二十
120.
384他于一切处,正观诸蕴之生灭;
Yatoyato sammasati, khandhānaṃ udayabbayaṃ;
385得喜与悦,了知彼为不死。
Labhati pītipāmojjaṃ, amataṃ taṃ vijānataṃ.
121一百二十一
121.
387如是所说之法喜,依远离而生,其味殊胜。
Iccuttaṃ dhammapāmojjaṃ, vivekajaṃ rasādhikaṃ;
388具戒的比丘若怀善法欲,发起不退转的精进。
Icchanto sīlavā bhikkhu, anivattita vīriyo.
122
122.
390居于林野,则能成就少欲等功德;
Vanā vāse vasitvāna, appicchādiguṇāvaho;
391遍悟圣教,彻断烦恼后,当如此独处修习。
Pali bodhe samucchijja, bhāveyyevaṃrahogato.
123
123.
393身中种种秽浊的积聚,色法以变坏为性。
Kāye jegucchapuñjāni, rūpaṃ ruppanabhāvato;
394然后是受、想,再后为诸行。
Tassitā vedanā saññā, saṅkhārāca tatopare.
124
124.
396以及识,这五蕴即被认作积聚。
Viññāṇañca imepañca, khandhā rāsatthato matā;
397它们是无常、苦、无我,依于执取而归于坏灭。
Tecānicca dukkhā nattā, upādā vayadhammino.
125
125.
399色如聚沫,受如水泡。
Pheṇapiṇḍū pamaṃ rūpaṃ, vedanā pupphuḷūpamā;
400想如阳焰,行如芭蕉。
Marīcikūpamā saññā, saṅkhārā kadalūpamā.
126
126.
402「识」如幻影,此乃一切见者所开示。
Māyūpamanti viññāṇaṃ, dassite sabba dassinā;
403当以譬喻了知:五蕴之中,无有实体。
Upamāhi samasse yya, pañcakkhandhe asārake.
127
127.
405所谓「直至熄灭」,即是「灭尽」。
Yāva byāti nimmissati,
406在死相现起之际,
Koṭilakkhātahiṃkhaṇe;
407诸蕴生起之后便坏灭,
Khandhā bhijjanti hutvāna,
408故彼五蕴为无常。
Aniccānāma te tato.
128
128.
410因逼恼故是苦,因不可支配故是非我;
Bhaya pīḷitato dukkhā, anattā avidheyyato;
411诸蕴如是坏灭,别无所余可得。
Khandhāva honti bhijjanti, añño koci nalabbhati.
129
129.
413五蕴,以坏灭义故无常,以怖畏义故为苦;
Khandhā niccā khayaṭṭhena, bhayaṭṭhena dukhācate;
414以无我的真实之义,再三观照。
Anattā sārakaṭṭhena, iti passe punappunaṃ.
130
130.
416旭日初升时,入于身;寒冬季节,落叶纷飞如庆。
Bhāṇūdaye kayaṃ enti, hemante patitussavā;
417一切贪染与慢心,皆因具念修习无常随观而息灭。
Rāgā mānāca sabbevaṃ, satyā niccānupassane.
131
131.
419林中闻得狮吼声,诸众惊怖心震动
Sīhanādaṃ vanesutvā, saṃvejenti sasotakā;
420广果诸天与世间,闻佛宣说三相法
Vehapphalāpi lokevaṃ, jinerita tilakkhaṇaṃ.
132
132.
422所谓受等诸名,犹如名色二法;
Vedanādīni nāmāni, nāmarūpadvayaṃva te;
423渴爱、无明与业等,是名色的因缘。
Taṇhāvijjāca kammādi, nāmarūpassa paccayā.
133
133.
425把握了名色之后,进而了知这二者之因缘;
Nāmarūpaṃ pariggayha, tato tassaca paccayaṃ;
426因有而坏灭,故为无常;为生灭所逼迫,是为苦。
Hutvā abhāvato niccā, udayabbaya pīḷanā.
134
134.
428苦因不能自主,故具无我相;
Dukkhā avasavattittā, anattātitilakkhaṇaṃ;
429取着诸行之后,一再地审察思惟;
Āropetvāva saṅkhāre, sammasanto punappunaṃ.
135
135.
431可次第证得,
Pāpuṇeyyā nupubbena,
432断尽一切结缚;
Sabbasaṃyojana kkhayaṃ;
433已到彼岸的阿拉汉比丘,
Tampatto arahā bhikkhu,
434已渡越有,究竟寂静。
Bhavatiṇṇo sunibbuto.
136
136.
436比丘们,当说‘色不是你们的,应当舍断它’时,
Natumhaṃ bhikkhave rūpaṃ, taṃ jahethāti vuttato;
437所谓‘这是我的’,即是执取,应当于五蕴中将其灭尽。
Memetanti upādānaṃ, pañcakkhandhe vināsaye.
137
137.
439‘我有儿子,我有财富’——愚人因此而生起忧恼;
Puttā matthi dhanā matthi, iti bālo vihaññati;
440自身尚且无我,又哪里来的儿子与财产呢?
Attāpi attano natthi, kutoputtokutodhanaṃ.
138
138.
442在人们的思惟中,所谓“我”,就是指那个意义吧?
Iccutta manucintāya, attāti atthimetivā;
443世尊观察五蕴并非实体,由此明断无我之义。
Saññaṃ nāseyya khandhāva, atthīti ābhuje budho.
139
139.
445以心摧破诸蕴,作念“我子已死”;
Khandhanāsa manābhujja, mato me puttako iti;
446哀泣者悲恸,由观“无有我子”,故不为自己悲。
Socanti paridevanti puttonatthi nasomato.
140
140.
448于坏灭的诸蕴中,执有我者,彼蕴实为无我。
Bhijjamānesu khandhesu, attasaññī anattesu;
449自无始时即已颠倒,趋入大知见之域。
Nādikāla viparitā, mahājānīyataṃ gatā.
141
141.
451于变坏之蕴中,执著、染爱、视为我所;
Bhijjamānesu khandhesu, laggā rattā mamāyitā;
452无始以来,为男女等想所颠倒。
Nārīpumādi saññāya, viparetā anādike.
142
142.
454颠倒虚妄,于非我中执为我;
Nādikāla viparito, attasaññī anattani;
455于坏灭诸蕴,应断我执、我所执。
Bhijjamānesu khandhesu, jaha ttāti mamāyanaṃ.
143
143.
457恒常生灭,正在坏灭时,不见真性、亦不了知;
Abhiṇhuppattiyāyeva, bhijjamāno naññayati;
458被覆蔽的无常相,善慧之人应当思惟。
Aniccalakkhaṇaṃ channaṃ, taṃ cinteyya supaññavā.
144
144.
460凡依附于不实者,不能从三有中解脱。
Asanteyeva laggantā, namuccanti bhavattayā;
461若于真实无有执着,色蕴等便无所归着。
Natthi santesu laggantā, rūpakkhandhā dike svidha.
145
145.
463渴爱贪著‘此是我所’,慢心执取‘此即是我’。
Taṇhā gijjhati metanti, māno ahanti maññati;
464见取‘此是我’——此三者即是戏论。
Diṭṭhi gaṇhāti attāti, ete papañcakā tayo.
146
146.
466复谓‘此我所,彼是我,此我大’,随逐戏论而流转。
Mame ta maha mattāti, papañcānaṃ vasānugo;
467执取于有之泥沼者,如同沉没于可怖之中。
Gaṇhanto bhava paṅkamhi, nimmuggova bhayānake.
147
147.
469我不说‘我非我’,竟与这些人争论;
Name nāhaṃ naattāti, etehi vivadaṃ kare;
470争执者即从可怖的有之泥沼中解脱。
Vivadantāva muccanti, bhavapaṅkā bhayānakā.
148
148.
472名为‘我非我’,当观此为胜者所说。
Name nāhaṃ naattāti, daṭṭhabbanti jineritaṃ;
473同样地,我常这样思量:切莫追随戏论。
Tatheva sabbadā maññe, mā papañca vasānugo.
149一百四十九。
149.
475世间由佛陀所辨析,非世间所能辨析;
Loko vivadi buddhena, nalokena kadāciso;
476无我为胜者所宣说,世人却执以为有我。
Anattāti jinuddiṭṭhaṃ, loko attāti maññati.
150一百五十。
150.
478愿此世间,平等安乐,
Mo lokena samo hotu,
479何况众生之间,彼此和顺;
Tassamo kiṃtaduttare;
480此世间犹如盲者,为无明所覆,
Andhibhūto ayaṃloko,
481与正自觉者相违逆。
Sambuddhassa virodhiko.
151
151.
483愿他归向正自觉者,纵使为骤夜等的恐惧所逼迫;
Sambuddhassa vasaṃ nvetu, sanjhādi bhayatajjito;
484随顺彼正自觉者故,他将成为渡越有者。
Tabbasaṃyeva anvento, bhavatiṇṇo bhavissati.
152
152.
486“无我”之语是真实,“有我”之言则虚妄。
Anattāti girā saccā, attāti vacanaṃ musā;
487世间凭虚妄而争论,佛陀则宣说真实。
Musāya vivade loko, buddhena sacca vādinā.
153
153.
489往昔,我们曾到马野,在茂密的林中徘徊。
Turaṅgavajagāmamhā, purime camakya kānane;
490此句为依止最上法而住的长老所造。
Vasatā aggadhammena, therena racito ayaṃ.
154一百五十四。
154.
492于拘留孙佛的教法中,
Arimatteyya buddhassa,
493在听闻正法之时得生于善趣,
Dhamma ssutakkhaṇe bhave;
494他是漏尽者、具大智慧者,
Khīṇāsavo mahāpañño,
495以此功德而被称为弟子。
Puññena tena sāvakoti.