在家生活释
1在家住处之解说
Gharāvāsa-niddesa
171
171.
2苦,乃是应当执取之善法。
Dukkhaṃ gahabbataṃ sādhu,
3分享食物亦是善行;
Saṃvibhajjañca bhojanaṃ;
4不因贪利而欢笑,
A-hāso attha-lobhesu,
5不为嗔害而无恼。
Attha-byāpatti abyatho.
172
172.
7战士不惧寒冷与炎热,
Yodha sītañca uṇhañca,
8对荆棘之苦更不以为意;
Tiṇā bhiyyo na maññati;
9他履行男子应尽之责,
Karaṃ purisa-kiccāni,
10因此,他不舍离安乐。
So sukhā na vihāyati.
173
173.
12智者具足戒行,
Paṇḍito sīla-sampanno,
13温和而具辩才;
Saṇhā ca paṭibhānavā;
14谦恭柔和、不傲慢者,谛听义理,
Nivāta-vutti atthaddho,
15如此之人获得称誉。
Tādiso labhate yasaṃ.
174
174.
17勤勉精进、不懈怠者,
Uṭṭhānako analaso,
18于危难中不动摇;
Āpadāsu na vedhati;
19持守净戒无缺的智者,
Acchinnavutti medhāvī,
20如是之人得名誉。
Tādiso labhate yasaṃ.
175
175.
22善于摄众、能结交朋友者,
Saṅgāhako mitta-karo,
23能言善辩且远离悭吝;
Vadaññū vītta-maccharo;
24是引导者,非被引导者,亦非随从者;
Netā vi-netā anu-netā,
25他便获得相应的名声。
Tādiso labhate yasaṃ.
176
176.
27精勤具念者,
Uṭṭhānavako satīmato,
28于清净业审虑而行者。
Suci-kammassa nisammakārino;
29已调伏者,依法而住,
Saññatassa dhamma-jīvino,
30不放逸者,声誉日增。
A-ppamattassa yasobhi-vaḍḍhati.
177一七七
177.
32朋友,只有两种根本。
Dveva tāta padākāni,
33一切依此而安立。
Yattha sabbaṃ patiṭṭhitaṃ;
34对于未得者,那是获得。
A-laddhassa ca yo lābho,
35对于已得者是守护。
Laddhassa anurakkhaṇā.
178一百七十八。
178.
37应将财富分作四种。
Catudhā vibhaje bhoge,
38智者居家中;
Paṇḍito gharamāvasaṃ;
39独自受用资财;
Ekena bhogaṃ bhuñjeyya,
40以两种方式经营事业。
Dvīhi kammaṃ payojaye;
41第四种则储藏起来,
Catutthañca nidhāpeyya,
42遇难时便有依靠。
Āpadāsu bhavissati.
179
179.
44见无明灭尽,
Añjanānaṃ khayaṃ disvā,
45及白蚁的积聚,
Upacikānañca ācayaṃ;
46蜂蜜的采集,
Madhūnañca samāhāraṃ,
47智者应安住居家。
Paṇḍitto gharamāvase.
180
180.
49若人能守护所获,
Vibhavaṃ rakkhato laddhaṃ,
50衰败便无由生起;
Parihāni na vijjati;
51若守护有所缺失,
Ārakkhamhi a-santamhi,
52凡有所得,终归灭尽
Laddhaṃ laddhaṃ vinassati.
181
181.
54若无智慧,则无财富
Paññā natthi dhanaṃ natthi,
55若人于世间,一无所获
Yassa loke na vindati;
56儿女与妻子,得不到他的亲爱;
Putta-dārā na pīyanti,
57他却有一位能带来快乐的朋友。
Tassa mittaṃ sukhāvahaṃ.
182
182.
59应知有此四种人。
Cattāro ca veditabbā,
60朋友与善友;
Mittā ceva suhadā ca;
61助益者即是善友;
Upakāro suhadopi,
62同甘共苦者。
Samāna-sukha-dukkho ca;
63宣说利益,心怀怜悯
Atthakkhāyīnukampako,
64如是,当知为友
Tathā mitto veditabbo.
183
183.
66财富灭去、衰败之时
Bhogā naṭṭhena jiṇṇena,
67饮食应知量;
A-mitena ca bhojane;
68不因久视而滞留,
Na tiṭṭhanti ciraṃ disvā,
69智者于家中当如是安住。
Taṃ paṇḍito ghare vase.
184
184.
71过冷与过热,
Ati-sītaṃ ati-uṇhaṃ,
72亦为过晚时;
Ati-sāyamidaṃ ahu;
73如是,于业处已舍之际,
Iti vissaṭṭha-kammantte,
74意义即为学童阐明。
Atthā accenti māṇave.
185
185.
76白昼不以清净的戒行而庄严,
Na divā suppa-sīlena,
77夜晚也不以守护而显现;
Rattinaṭṭhānadessinā;
78总是陶醉于饮用迷醉之饮,
Niccaṃ mattena soṇḍena,
79释迦女可居住的住所。
Sakkā āvasituṃ gharaṃ.
186
186.
81财富会毁坏愚痴之人,
Hananti bhogā dummedhaṃ,
82倘若并非寻求彼岸者,
No ce pāra-gavesino;
83因贪求财物而愚痴的人,
Bhoga-taṇhāya dummedho,
84他所毁坏的正是自己。
Hanti aññeva attanaṃ.
187一百八十七。
187.
86我们过着恶劣的生活,
Dujjīvitamajīvimhā ,
87我们对他们不施与。
Yesaṃ no na dadāmase;
88于现前诸欲乐中,
Vijjamānesu bhogesu,
89不为自己作灯明。
Dīpaṃ nā kamha mattano.
188一百八十八。
188.
91六万年之久
Saṭṭhi-vassa-sahassāni ,
92悉皆圆满
Paripuṇṇāni sabbaso;
93在地狱中受苦的众生
Niraye paccamānānaṃ,
94何时方有终结?
Kadā anto bhavissati.
189
189.
96既无终结,何来终结?
Natthi anto kuto anto,
97终究不见尽头;
Na anto patidissati;
98那时,恶业确已显现,
Tadā hi pakataṃ pāpaṃ,
99我、你,乃至魔罗,
Mama tuyhañce mārisā;
190
190.
101我今必定从此离去,
Sohaṃ nūna ito gantā,
102获得人身之后
Yoni laddhāna mānusaṃ;
103知恩报恩者,具足戒德
Vadaññū sīla-sampanno,
104我将广修众善
Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ.
191
191.
106人莫贪著于诸缘,
Mā gijjhe paccaye macco,
107因诸缘实多过患;
Bahu-dosā hi paccayā;
108依于正理行诸缘者,
Caranto paccaye ñāyā,
109两者俱得增长。
Ubhayatthāpi vaḍḍhati.
192
192.
111未得之财,令人焦灼,
A-laddhā vittaṃ tappati,
112往日未曾积聚;
Pubbe a-samudānitaṃ;
113此前未曾拥有的财富,
Na pubbe dhanamesissaṃ,
114事后为此追悔莫及。
Iti pacchānutappati.
193
193.
116我曾居于尖顶之屋,
Kūṭavedī pure āsiṃ,
117两舌离间,背后中伤
Pisuṇo piṭṭhi-maṃsiko;
118又凶暴,又粗鲁
Caṇḍo ca pharuso cāpi,
119事后便如此追悔
Iti pacchānutappati.
194
194.
121我曾于往昔杀生,
Pāṇātipātī pure āsiṃ,
122残忍暴戾,不仁不义;
Luddo cāpi anariyo;
123对众生毫无悲悯,
Bhūtānaṃ nānukampiyaṃ,
124因此,事后追悔。
Iti pacchānutappati.
195
195.
126在众多的圣者当中,
Bahūsu vata santīsu,
127于不净的女性中,
Anāpādāsu itthisu;
128贪求他人之妻,
Para-dāraṃ asevissaṃ,
129事后便心生懊悔。
Iti pacchānutappati.
196
196.
131当你有众多亲族时,
Bahumhi tava santamhi,
132当饮食供养现前时
Anna-pāne upaṭṭhite;
133往昔未曾布施
Na pubbe adadaṃ dānaṃ,
134因而事后追悔
Iti pacchānutappati.
197
197.
136母亲与父亲皆已年迈,
Mātaraṃ pitarañcāpi,
137年迈体衰,青春已逝;
Jiṇṇakaṃ gata-yobbanaṃ;
138我虽有能力,却未能尽心供养,
Pahu santo na posissaṃ,
139如此,随后思惟。
Iti pacchānukappati.
198
198.
141遵循师长教诲,
Ācariyamanusatthāraṃ ,
142耽著一切欲味。
Sabba-kāma-rasāharaṃ;
143我曾轻慢父亲
Pitaraṃ atimaññissaṃ,
144如此,而后追悔
Iti pacchānutappati.
199
199.
146沙门及婆罗门
Samaṇe brāhmaṇe cāpi,
147具戒者与多闻者;
Sīlavante bahussute;
148过去未曾亲近承事,
Na pubbe payirupāsissaṃ,
149由此而后追悔。
Iti pacchānutappati.
200
200.
151已修的苦行乃是善,
Sādhu hoti tapo ciṇṇo,
152亦善亲近寂静者;
Santo ca payirupāsito;
153并非先前勤苦行,
Na pubbeva tapociṇṇo,
154如是,事后便生懊悔。
Iti pacchānutappati.
201
201.
156若人于此诸处,
Yo ca etāni ṭhānāni,
157如理而行持;
Yoniso paṭipajjati;
158行男子应作之事,
Karaṃ purisa-kiccāni,
159他事后便无悔恨。
Sa pacchā nānutappati.
202
202.
161不与他人共妻者,
Na sādhāraṇa-dārassa,
162不应独自享用善妙之物;
Na bhuñje sādhumekako;
163不应依止世俗言论;
Na seve lokāyatikaṃ,
164此非智慧增长之道。
Netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.
203
203.
166持戒具足,威仪端正,
Sīlavā vatta-sampanno,
167精进不放逸,明察具慧;
A-ppamatto vicakkhaṇo;
168谦和柔软,无有骄慢,
Nivātta-vutti atthaddho,
169Surato,意为乐于交往;sakhito,意为友善亲近;mudu,意为柔和温顺。合起来解释为:乐于交往且亲切温和者。
Surato sakhito mudu.
204
204.
171摄受诸友
Saṅgahetā ca mittānaṃ,
172乐施善谋
Saṃvibhāgī vīdhānavā;
173以饮食令得饱足,
Tappeyya anna-pānena,
174常供沙门与婆罗门。
Sadā samaṇa-brāhmaṇe.
205二百零五。
205.
176法欲者,即渴仰正法、善持所闻者。
Dhamma-kāmo sutā-dhāro,
177应成为遍问者,精勤不懈,善问善思。
Bhaveyya paripucchako;
178应至诚恭敬,亲近承事。
Sakkaccaṃ payirupāseyya,
179依止持戒者、多闻者而多所闻授。
Sīlavante bahussutte.
206二百零六。
206.
181对于在家者,
Gharamāvasamānassa ,
182家主连同住处;
Gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
183生活安稳应当如此,
Khemā vutti siyā evaṃ,
184集会亦当如是。
Evaṃ nu assa saṅgaho.
207二百零七。
207.
186应当如此而无恼害,
A-byapajjo siyā evaṃ,
187以及说真实语的学童;
Sacca-vādī ca māṇavo;
188从此世间至于彼世间,
Asmā lokā paraṃ lokaṃ,
189如是命终之后,便无忧伤。
Evaṃ pecca na socati.
208二百零八
208.
191孝顺母亲是世间之乐,
Sukhā matteyyatā loke,
192孝顺父亲亦是乐;
Atho petteyyatā sukhā;
193沙门之性是世间之乐,
Sukhā sāmaññatā loke,
194或谓梵行之乐。
Atho brahmaññatā sukhā.
209二百零九。
209.
196大地如粉,细沙为尘,
Pathavī veḷukaṃ pattaṃ,
197轮围山犹如针尖之果,
Cakkavāḷaṃ sucipphalaṃ;
198须弥山如同蚁垤般渺小,
Sineru vammiko khuddo,
199大海亦如一钵之水。
Samuddo pātiko yathā.
210二百一十。
210.
201所谓“梵天”,即指父母,
Brahmāti mātā-pitaro,
202他们被称为“前行者”。
Pubbācariyāti vuccare;
203子孙应受敬奉,
Āhuneyyā ca puttānaṃ,
204他是众生的大悲者。
Pajānamanukampakā.
211二一一
211.
206因此,应对他致敬,
Tasmā hi ne namaseyya,
207贤者应当恭敬他,
Sakkareyya ca paṇḍito;
208以食物或以饮水,
Annena atho pānena,
209以及衣物与卧具
Vatthena sayanena ca.