慧释
慧之解说
Paññā-niddesa
55
55.
2智慧为这一切中的第一,
Paññaṃ pathamamesehi,
3智慧之力最为广大;
Paññā-balaṃ bahuttamaṃ;
4家族之子力量乃智慧,
Kula-putta balaṃ paññā,
5以何物不可得成?
Kiṃhināma na sādhyati.
56
56.
7能断诸多疑惑者,
Aneka-saṃsayucchedi ,
8为他方利益的显现者;
Parokkhatthassa dassakaṃ;
9一切之所依止,皆为利益所在,
Sabbassa locanaṃ satthaṃ,
10依此法而无有盲昧如同无明。
Yassa natthyandhameva so.
57
57.
12智慧能详尽诠释所闻法义,
Paññā sutaṃ vinicchindi,
13增进名誉与美誉的流传;
Kitti-siloka-vaḍḍhanī;
14在此有智慧相助之人,
Paññāsahito naro idha,
15亦能远离苦患而得安乐。
Api sukhānivindati.
58
58.
17一切智者与辟支佛,
Sabbaññubuddha-pacceka ,
18听闻四圣谛,
Catusacca-sutā iti;
19在四佛中唯一,
Catu-buddhesu ekova,
20人类中多有听闻者。
Bahussuto naro bhave.
59
59.
22书写者或言说者,
Lekhacheko vācacheko,
23著述者且善言者;
Ganthacheko suvācako;
24如同初学剑术的勇士,
Vidhāyakacheko sūro,
25虽有伴侣,却苦难相随。
Niddukkhova sakammani.
60
60.
27智慧实为最胜且善良,人们谓之,
Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,
28如同诸星辰中群星之王者;
Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ;
29戒律、威仪乃至尊荣光且正法,
Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo,
30因其是具慧者理所当然的随行。
Anvāyikā paññāvato bhavanti.
61
61.
32若事奉那位圆满智慧、广闻博识的世尊,
Sevetha buddhe nipuṇe bahussutte,
33既为引导者,亦为追问者;
Uggāhako ca paripucchako;
34应当专注聆听他淳美善言,
Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni,
35如此行持,智慧者即能成就。
Evaṃ karo paññavā hoti macco.
62
62.
37在老年时以名誉为检验,
Vayena yasa-pucchāhi,
38以忍耐安住,且当恰当地善加持守;
Tiṭṭha-vāsena yoniso;
39交谈与亲近的侍奉,
Sākacchā snehasaṃsevā,
40以及相合相称的喜好,
Patirūpa-vāsenaca.
63
63.
42此八种场所,
Etāni aṭṭhaṭhānāni,
43是心智明净的缘起;
Buddhi-visada-kāraṇā;
44由此八者而生者,
Yesaṃ etāni sambhonti,
45其心智显然清明。
Tesaṃ buddhi pabhijjati.
6464. 比丘们,有四种法通过智慧的增长而起。哪四种呢?就是善人相处、正法听闻、正思惟,以及依教修行。比丘们,这四种法就是通过智慧增长而起的法。
64. Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro. Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.
65
65.
48有眼力憍慢者,
Cakkhupasāda-sampanno ,
49见他人的恶习;
Acchimantañca passati;
50虽目盲耳聋,却能觉察;
Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ,
51盲者全然不能见。
Andho sabbaṃ na passati.
66
66.
53他见,见着可见者,
Passatti passo passantaṃ,
54不觉察者则见;
A-passantañca passati;
55觉察者见觉察者,
A-passanto a-passantaṃ,
56而觉察者亦不见。
Passantañca na passati.
67
67.
58显然无隐蔽,
Pākaṭaṃ a-paṭicchannaṃ,
59形相为清净明了之眼所见;
Rūpaṃ pasāda-cakkhunā;
60无他所见,一切皆现。
Nāññaṃ passatti sabbaṃpi,
61由此以智慧之眼观照。
Tathato ñāṇa-cakkhunā.
68
68.
63众生无论善恶,
Sujanāsujanā sabbe,
64即便以品德为鉴察者;
Guṇenāpi vivekino;
65离群索居之境界,
Vivekaṃ na samāyanti,
66不可与不离群索居者共处。
A-vivekījanantike.
69
69.
68彼于已经产生之义,
Yo ca uppatitaṃ atthaṃ,
69不迅速领会理解;
Na khippamanubujjhati;
70不跟随不适当之事,
A-mittavasamanveti,
71随后生起忏悔;
Pacchā ca anutappati.
70
70.
73如此这般,具大权能的智慧,
Evaṃ mahiddhikā paññā,
74善于思惟周详精巧;
Nipuṇā sādhucintinī;
75以所见法利益为目的,
Diṭṭhadhamma-hitatthāya,
76或为堕落之苦。
Samparāya-sukhāya vā.
71
71.
78彼此众力之中,最上者为力量,
Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭha,
79即最胜的智慧力;
Agga paññābalaṃ balaṃ;
80依靠智慧力,
Paññābalenupatthaddho,
81智者由此得见;
Etthaṃ vindati paṇḍitto.
72
72.
83以何等智慧得觉醒,
Yena ñāṇena bujjhanti,
84圣者已完成的事业。
Ariyā kata-kiccataṃ;
85得到了智慧宝藏,
Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ,
86应当努力追求胜利者的乐趣。
Vāyāmetha jinorasā.
73
73.
88智慧宝珠的项链,
Paññāratanamālassa ,
89生命不会长久存在;
Na ciraṃ vattate bhavo;
90迅速显现无死的境界,
Khippaṃ dasseti amataṃ,
91那人不会喜乐于世间的有为生;
Na ca so rocate bhave.
74
74.
93愚痴无知之人恣意放逸懈怠,
Pamādamanuyuñjanti ,
94愚昧愚蠢的众生如此;
Bālā dummedhino janā;
95而明智之人则不懈怠,
Appamādañca medhāvī,
96如同护持宝贵财富一般守护正念正智。
Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
75
75.
98因财富、福德与智慧所得所获,
Dhana-puñña-dhī-lābhena ,
99智者不会浪费时间;
Kālaṃ khiyyati paṇḍito;
100愚痴者则沉湎于游戏,
Kīḷanena ca dummedho,
101或以嗜眠、争闹堕落。
Niddāya kalahena vā.
76
76.
103谨慎以慎重治愈疏忽,
Pamādaṃ appamādena,
104当智者警觉醒悟时;
Yadā nūdati paṇḍito;
105犹如依止智慧殿堂,守护安立。
Paññāpāsāda-māruyha,
106无怒者犹如慈爱其子众生,
A-soko sokiniṃ pajaṃ,
107如山立于大地之上,
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,
108有智者则观察无知之人。
Dhīro bāle avekkhati.
77
77.
110无有胜过自身之爱,
Natti attasamaṃ pemaṃ,
111无有等于财富之财物;
Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
112无有等乎智慧之光辉,
Natthi paññāsamā ābhā,
113成就第一为最上。
Vuṭṭhi ve paramā sarā.
78
78.
115在所见法中,其义者,
Diṭṭhe dhamme ca yo attho,
116此义是恒常者,
Yo cattho samparāyiko;
117坚志于义达者,
Atthābhisamayā dhīro,
118谓之智者。
Paṇḍitoti pavuccati.
79
79.
120非彼智者也,
Na tena paṇḍito hoti,
121凡是多言者,
Yāvatā bahu bhāsati;
122有安乐者,无仇者,无畏者,
Khemī a-verī a-bhayo,
123为智者所称赞。
Paṇḍitotti pavuccati.
80
80.
125在于真实与法的,
Yamhi saccañca dhammo ca,
126无害、节制与驭心,
A-hiṃsā saṃyamo damo;
127此人谓之纯净、坚定者,
Sa ve vantamalo dhīro,
128称为长老。
Thero iti pavuccatti.
81
81.
130善行与恶过,
Saka-guṇaṃ saka-dosaṃ,
131知晓者乃是聪达者;
Yo jānāti sapaṇḍito;
132他人之善行与恶过,
Para-guṇaṃ para-dosaṃ,
133知晓者乃是聪达者。
Yo jānāti sapaṇḍito.
82
82.
135以念、精进、智慧,
Sati-vīriya-paññāya ,
136行于出入之道者,
Yo karoti iriyāpathe;
137此人必为智者,
So paṇḍito have bhave,
138两边皆能操守者也。
Ubhayattha-pariggaho.
83
83.
140心存感恩,具足学识,
Kataññū vijjā-sampanno,
141生有福田且财富丰盈;
Jātimā dhanavā have;
142且品持审慎,善于思虑。
So vicāraṇa-sīlo ca,
143博学者不受苦恼。
Niddukkho paṇḍito bhave.
144一切有业者众生,
Sabbe kammassakā sattā,
145业将使众生分别。
Kammaṃ satte vibhajjati.
84
84.
147彼能见业果实,
Yo passati paccakkhatthaṃ,
148彼亦见轮回之义;
Yo ca saṃsāratthaṃ tesu;
149如同时节而应敬者,
Pacchimova pūjanīyo,
150两方面都明了清晰。
Ubhayattha-sudiṭṭhattā.
85
85.
152仅仅因为自身无过,
Appena anavajjena,
153心满意足且容易满足;
Santuṭṭho sulabhena ca;
154适度知足,心地和悦,
Mattaññū subharo hutvā,
155智者应当如此生活行持。
Careyya paṇḍito naro.
86
86.
157自身为第一,
Attānameva pathamaṃ,
158持于正法之内安住;
Patirūpe nivesaye;
159而后依照该法修习,
Athaññamanusāseyya,
160智者则不邪行。
Na kilisseyya paṇḍito.
87
87.
162于高丽众集间,
Uttama-parisāya ve,
163应作至上之语;
Utttamaṃ vācamuttamo;
164应说详尽且广泛之义,
Bhaṇeyyākhepa-vitthāraṃ,
165这是为世间所稀有珍贵的。
Sā anagghyā lokattaye.
88
88.
167智者的美妙言辞,
Paṇḍitassa subhāsittaṃ,
168如同智者般善巧适宜;
Paṇḍitova sujāniyā;
169愚痴者却不能理解,
Dummedho taṃ na jānāti,
170贤者则感化贤者。
Dhīro dhīraṃ mamāyati.
89
89.
172以某种颜色、形态,
Yena kenaci vaṇṇena,
173他得到了他人的财产或财富;
Paro labhati rūppanaṃ;
174如果言语具有意义,
Attho vācāya ce hoti,
175那聪慧者不应轻率地说出。
Taṃ na bhāseyya paṇḍito.
90
90.
177为了食用,或为了讲话,
Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ,
178应当说“是口”,而不可说“不是口”;
Mukhaṃ hotītti no vade;
179正如那样,口若龈齿相交,
Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ,
180言语乃聪慧之人所行。
Vacanaṃ paṇḍito naro.
91
91.
182他人之私利即为己利,
Para-sattitto sa-sattiṃ,
183恶知之人对友反遭损害;
Dujjāno hi naro mite;
184若知己与友之利害,
Ce jāne saka-sattiṃca,
185何况谈论他人私利乎?
Kā kathā para-sattiyā.
92
92.
187所谓能成他人之功德者,
Katta-guṇaṃ paresaṃ yo,
188贤者能予以回避;
Paṭikaroti paṇḍito;
189他知道且能阐释,
Jānāti so ācikkhati,
190愚者不亲近善法。
Na bālo guṇa-māmako.
93
93.
192不可多作,
Pabhūtaṃ neva kātabbaṃ,
193不可憾念将来;
Bhavissaṃ neva cintaye;
194按当时适时而为,
Vattamānena kālena,
195聪明人于事物中应运心智而行。
Vicaranti vicakkhaṇā.
94
94.
197在法中应当具足正念,才是所欲。
Dhammesu sati icchitā,
198于味中应当远离盐分,盐味为不欲。
Rasesu loṇamicchitaṃ;
199在王事上保持诚信,乃是适宜正行。
Rāja-kiccesu amaccaṃ,
200于一切场所皆当具足智慧,方称贤达。
Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.
95
95.
202在彼众人中,贵族为最尊者。
Khattiyo seṭṭho jane tasmiṃ,
203所有皈依乔达摩者;
Ye gottapaṭisārino;
204具足智慧与行为功德者,
Vijjā-caraṇa-sampanno,
205彼为诸天与人中最上者。
So seṭṭho deva-mānuse.
96
96.
207证得正觉者为二足动物中最上者,
Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho,
208不为四足动物所知;
Ājānīyo catuppadaṃ;
209善于照顾妻妾诸女子中最上者,
Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ,
210若有人有子。
Yo ca puttānamassavo.
97
97.
212「寂静」者,非迷惑也,
Sātthako ca a-sammoho,
213善行可行之所,亦如是;
Sappāyo gocaro tathā;
214此四种当修习,
Cattārimāni sikkheyyuṃ,
215增长正念正知等觉性。
Sampajaññābhivaḍḍhakā.
98
98.
217而智慧则非轻薄者,
Paññañca kho a-sussusaṃ,
218无人能够证得;
Na koci adhigacchati;
219因未亲身深入聆听广大法义,
Bahussutaṃ anāgamma,
220故不能正确理解法义,
Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.
99
99.
222此乃难以理解的障碍,
Adhippāyo sudubbodho,
223由于存在阻碍,即妨碍清净之物,
Yasmā vijjati pāḷiyaṃ;
224因此必当恭敬护持。
Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe,
225庄严者知庄严。
Garuṃ garumataṃ vidū.