杂释
1杂项解说
Pakiṇṇaka-niddesa
253二百五十三
253.
2是谁令白莲绽放?
Kumudaṃ ko pabodhayi,
3谁是那如日轮的依怙智者?
Nātho ravindu paṇḍito;
4红莲是谁?白莲又是谁?
Kamalaṃ ko kumudaṃ ko,
5谁能启迪世人?
Narapaṃ ko pabodhayi.
254二百五十四。
254.
7世间随心而转,
Cittena niyyati loko,
8世间为心所牵引
Cittena parikassati;
9心之一法
Cittassa eka-dhammassa,
10一切皆随其支配
Sabbeva vasamanvagū.
255
255.
12沙门胜于国王与副王,
Samaṇo rājānurājā,
13将军骄慢自大;
Senāpati mahā-matto;
14得见住法之智者,
Dhammaṭṭho paṇḍito disvā,
15不应为现前之义而生偏执。
Paccakkhatthaṃ na kāriyā.
256二百五十六。
256.
17灯的光辉,照彻九方。
Dīpo nava-disaṃ tejo,
18非属下劣,亦非同类;
Na heṭṭhā ca tathā sakaṃ;
19当观他人之过失,
Para-vajjaṃ vidū passe,
20亦当省察自身过。
Saka-vajjaṃpi passatu.
257二百五十七。
257.
22智者在世间,应说有益果报之语,
Sa-phalaṃ paṇḍito loke,
23应说有正当因由之语;
Sa-kāraṇaṃ vacaṃ bhaṇe;
24愚者说无因之果。
A-kāraṇaṃphalaṃ bālo,
25此为二者之相。
Idaṃ ubhaya-lakkhaṇaṃ.
258二百五十八。
258.
27凭其所言,便可了知
Tassa vācāya jāneyya,
28那心思迂曲者,无论愚智;
Kuṭilaṃ bāla-paṇḍitaṃ;
29仅凭言语形貌,便与人结交为友
Vācā-rūpaṃ mittaṃ kare,
30应当舍弃坚固的言辞。
Vācā-rūpaṃ dhuvaṃ jahe.
259二五九。
259.
32忧虑心重者之忧虑,
Duccintitassa cintā ca,
33说恶语者的言语,
Dubbhāsitassa bhāsanā;
34行恶者的行为,”
Dukkammassa katañcāti,
35这便是愚者的特征。
Etaṃ bālassa lakkhaṇaṃ.
260二百六十。
260.
37善思者之所思,
Su-cintitassa cintā ca,
38善言者之所言;
Su-bhāsitassa bhāsanā;
39善行者所作之业,
Su-kammassa katañcāti,
40此为智者之特征。
Etaṃ dhīrassa lakkhaṇaṃ.
261
261.
42愚痴者导入歧途。
A-nayaṃ nayati dummedho,
43他推卸重担,
A-dhurāyaṃ ni-yuñjati;
44难以调伏却自以为是,
Dunnayo seyyaso hoti,
45被如法劝说时便生忿怒;
Sammā vutto pakuppati;
46而不懂戒律的人,
Vinayaṃ so na jānāti,
47不见他,即是善。
Sādhu tassa a-dassanaṃ.
262
262.
49智者引导正道。
Nayaṃ nayati medhāvī,
50不行非道;
A-dhurāyaṃ na yuñjati;
51善导者最为殊胜;
Su-nayo seyyaso hoti,
52正说而无瞋恨。
Sammā vutto na kuppati;
53他通达律仪。
Vinayaṃ so pajānāti,
54与他相会是善的。
Sādhu tena samāgamo.
263二百六十三。
263.
56无领袖者,则灭亡;
A-nāyakā vinassanti,
57多领袖者,亦灭亡;
Nassanti bahu-nāyakā;
58女领袖者,则灭亡。
Thī-nāyakā vinassanti,
59善导师不灭。
Nassanti susu-nāyakā.
264二百六十四。
264.
61于低贱诸业中,
Jeṭṭho kammesu nīcānaṃ,
62应如无知者一般行事;
Jānaṃjānaṃva ācare;
63明知却故作不知而行,
A-jānevaṃ kare jānaṃ,
64卑劣之人必将招致怖畏与苦患。
Nīco eti bhayaṃ piyaṃ.
265
265.
66恶人之业,
Kammaṃ dujjana-sāruppaṃ,
67如乳之与善人相伴;
Dudhā sujana-sāruppaṃ;
68恶人于诸恶业中,
Dujjanaṃ tesu dukkamme,
69善人乐于善行;
Su-kamme sujanaṃ icche.
266
266.
71智者、敌人与愚者,
Paṇḍito verī bālo ca,
72愚者之敌,难以胜伏。
Dujjayo bāla-verito;
73智者不因放逸而怀怨,
Paṇḍitaṃ-verī pamādena,
74如此怨恨终不能恒久得胜。
Na taṃ jayo hi sabbadā.
267二六七
267.
76隐秘者,其所作唯以隐秘为善。
Guyhassa hi guyhameva sādhu,
77因为隐秘之事,不应显露于外。
Na hi guyhassa pasatthamāvi-kammaṃ;
78是故智者,当以不显不彰而安忍。
A-nipphannatāya saheyya dhīro,
79应如述说已成就之义,随宜而谈。
Nipphannatthova yathā-sukhaṃ bhaṇeyya.
268
268.
81不应开显秘密之义,
Guyhamatthaṃ na vivareyya,
82当如守护宝藏般护持它;
Rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ;
83隐秘之义,一经显露,便非善事。
Na hī pātukato sādhu,
84对于已知其义者,更是如此。
Guyho attho pajānatā.
269
269.
86秘密不应向女人吐露。
Thiyā guyhaṃ na saṃseyya,
87与无友者中的智者;
A-mittassa ca paṇḍito;
88或以财物得以调伏者,
Yo cāmisena saṃhīro,
89或心藏盗贼之人。
Hadaya-ttheno ca yo naro.
270
270.
91白昼时,当远离人群,独自秘密诵说;
Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ,
92夜晚时,亦莫过度放逸言语;
Rattiṃ giraṃ nāti-velaṃ pamuñce;
93因窃听者实能听闻密语啊,
Upassutikā hi suṇanti mantaṃ,
94因此,计谋迅速导致破坏。
Tasmā hi manto khippamupeti bhedaṃ.
271二百七十一。
271.
96不泄露秘密者,
Na pakāsati guyhaṃ yo,
97于隐秘处,善加守护;
So guyhaṃ paṭiguyhati;
98虽处恐惧之中,亦不舍弃应尽之责;
Bhayesu na jahe kicce,
99为善友,作随顺者。
Su-mittonucaro bhave.
272二七二
272.
101行难行之善事,
Karoti dukkaraṃ sādhuṃ,
102正直忍受难忍之事。
Ujuṃ khamati dukkhamaṃ;
103自己施舍难施之物,
Duddadaṃ sāmaṃ dadāti,
104如此之人,即是真正的善友。
Yo su-mitto have bhave.
273二七三
273.
106亲切的话语,永为良友,
Piya-vācā sadā mitto,
107从不索取所爱之物;
Piya-vatthuṃ na yācanā;
108带着期许的布施,
Icchāgatena dānena,
109『苏-达罗』者,指坚硬、粗糙之义;『苏-皮约』者,指可爱、宜人之义。
Su-daḷho su-ppiyo have;
110『塔丹-伽托』者,谓往来于彼;『恰-希涅那』者,指懦弱或下贱之人。
Tadaṅgato ca hīnena,
111『阿-皮约』者,谓不受喜爱;『比吉亚诺』者,谓为憎恶厌弃。
A-ppiyo bhijjano bhave.
274此为第二百七十四节。
274.
113‘得希’者,谓于乞求中生起惭耻;
Dehīti yācane hirī,
114‘悉里’者,谓身之神祇护佑;
Sirī ca kāya-devatā;
115溃败者四散奔逃,
Palāyanti siricchito,
116不向他人乞求所得。
Na yāce para-santakaṃ.
275
275.
118自己所获的肉体,
Svāno laddhāna nimmaṃsaṃ,
119得骨骸便满足欢喜;
Aṭṭhiṃ tuṭṭho pamodati;
120狮子面对近旁的野兽,
Sakantikaṃ migaṃ sīho,
121舍弃大象,追逐而去。
Hitvā hatthiṃnudhāvati.
276二百七十六
276.
123如是,随顺欲乐,
Evaṃ chandānurūpena,
124人们希求果报。
Jano āsīsate phalaṃ;
125大欲者犹如巨大,
Mahā chandā mahantaṃva,
126小欲者犹如微小,
Hīnaṃva hīna-chandakā.
277
277.
128种种欲望,大王,
Nānā-chandā mahārāja,
129独居一室;
Ekāgāre vasāmase;
130我愿得上等村落,
Ahaṃ gāma-varaṃ icche,
131及百头婆罗门牛。
Brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ.
278
278.
133有幼子驾着良马战车,
Putto ca ājañña-rathaṃ,
134有少女佩戴宝石耳环;
Kaññā ca maṇi-kuṇḍalaṃ;
135若此处所言者为这位女子,
Yā cesā puṇṇakā jammī,
136便对正直之人亦生怀疑。
Ujukkhalaṃbhi-kaṅkhati.
279
279.
138处所、友伴、财物与事业。
Ṭhānaṃ mitte dhane kamme,
139善具精进,所得极为难得。
Satussāhe su-labbhitaṃ;
140他修此坚固难行之事,
Taṃ daḷhaṃ dukkaraṃ kare,
141以智慧、念与定。
Paññā-sati-samādhinā.
280二八〇。
280.
143于如法所制的药物中清净
Bhesajje vihite suddha,
144于佛等三宝
Buddhādi-ratanattaye;
145应恒常修习净信
Pasādamācare niccaṃ,
146亲近善士,且具德行
Sajjane sa-guṇepi ca.
281
281.
148国王持国以法
Rājā raṭṭhena dhātuso,
149愚人为恶行所困
Bālo pāpehi dummano,
150女子纵以饰物严饰,
Alaṅkārena itthīpi,
151于诸欲乐亦不餍足。
Kāmehi ca na tappati.
282二八二
282.
153少欲而以头陀行
Appiccho ca dhutaṅgena,
154以精进而发勤
Āraddho vīriyena hi;
155于大众中,善巧无畏
Visārado parisāya,
156以舍离而为施者
Pariccāgena dāyako;
157亦闻善法
Savanena su-dhammaṃpi,
158智者犹不满足
Na tappativa paṇḍito.
283二百八十三。
283.
160长者之声含笑而笑,
Jeṭṭhassa sitaṃ hasitaṃ,
161中者之声柔和甜美;
Majjhassa madhurassaraṃ;
162世间中的耸肩摇头,
Loke aṃsa-siro-kampaṃ,
163是愚人的哄笑;
Jammassa apa-hassitaṃ;
164这些是过度的笑,
Etesaṃ ati-hassitaṃ,
165笑应有节。
Hāso hoti yathākkamaṃ.
284二百八十四。
284.
167恶人之中,无导引可依。
Natthi duṭṭhe nayo atthi,
168那既非正法,也非善说;
Na dhammo na su-bhāsitaṃ;
169应从恶法中出离,
Nikkamaṃ duṭṭhe yuñjeyya,
170因为他于善士不悦乐。
So hi sabbhiṃ na rañjati.
285
285.
172正直之语难得
Dullabhaṃ pakatiṃ vācaṃ,
173安稳的圣者难得
Dullabho khemako suto;
174相称的妻子难得
Dullabhā sadisī jāyā,
175既难得又受人喜爱的人。
Dullabho sa-jano piyo.
286二百八十六。
286.
177旗帜是战车的智慧,
Dhajo rathassa paññāṇaṃ,
178烟是火的表征;
Dhūmo paññāṇamaggino;
179王是国土的表征,
Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ,
180夫是女子的表征。
Bhattā paññāṇamitthiyā.
287二百八十七
287.
182‘难知’者,家族清净
Dunnāriyā kulaṃ suddhaṃ,
183子因溺爱而衰亡
Putto nassati lālanā;
184『燃燃』者,不因贪而牵累亲属,
Samiddhi a-nayā bandhu,
185放纵于轻慢与无惭。
Pavāsā madanā hirī.
288二八八。
288.
187父母对于子女,
Mātā pitā ca puttānaṃ,
188不应施予过多的严厉威吓;
Novāde bahu-sāsannaṃ;
189贤明的母亲则应少言,
Paṇḍitā mātaro appaṃ,
190应说训诫之言。
Vadeyyuṃ vajja-dīpanaṃ.
289二百八十九。
289.
192应慈育五年。
Lāḷaye pañcha-vassāni,
193……十年间,
Dasa-vassāni tāḷaye;
194年届十九岁时,
Patte tu soḷase vasse,
195……如同朋友般对待儿子。
Puttaṃ mittaṃvadācare.
290二百九十
290.
197疼爱女儿多忧患,
Lālane dhītaraṃ dosā,
198护持之中多功德;
Pālane bahavo guṇā;
199女儿应常行善业。
Dhītuyā kiriyaṃ niccaṃ,
200愿母亲们善加观察。
Passantu suṭṭhu mātaro.
202如叫做“杂项解说”。
Iti pakiṇṇaka-niddeso nāma
203第七章。
Sattamā paricchedo.