杂释
杂项解说
Pakiṇṇaka-niddesa
253二百五十三。
253.
2莲花是谁启发?
Kumudaṃ ko pabodhayi,
3谁为明师、智者?
Nātho ravindu paṇḍito;
4莲华是谁?莲花是谁?
Kamalaṃ ko kumudaṃ ko,
5人群中谁来启发?
Narapaṃ ko pabodhayi.
254二百五十四。
254.
7世界随心迁转,
Cittena niyyati loko,
8世界因心起伏变化;
Cittena parikassati;
9心恒存一法,
Cittassa eka-dhammassa,
10众生似皆随其宰制。
Sabbeva vasamanvagū.
255
255.
12游方者胜过国王及诸侯王,
Samaṇo rājānurājā,
13大将军极其狂妄;
Senāpati mahā-matto;
14但见法义通达博学,
Dhammaṭṭho paṇḍito disvā,
15无所为彼义而有偏向。
Paccakkhatthaṃ na kāriyā.
256二百五十六。
256.
17灯火如新方诸方光辉熠烁,
Dīpo nava-disaṃ tejo,
18非下等且亦非同类之物;
Na heṭṭhā ca tathā sakaṃ;
19应当观察自身过失,
Para-vajjaṃ vidū passe,
20亦应观察他人过失。
Saka-vajjaṃpi passatu.
257二百五十七。
257.
22智者在世间得善果,
Sa-phalaṃ paṇḍito loke,
23当言正当的缘由;
Sa-kāraṇaṃ vacaṃ bhaṇe;
24愚者则说无缘的果报。
A-kāraṇaṃphalaṃ bālo,
25此乃两种相。
Idaṃ ubhaya-lakkhaṇaṃ.
258二百五十八。
258.
27当知其语,
Tassa vācāya jāneyya,
28曲折者,愚智俱有;
Kuṭilaṃ bāla-paṇḍitaṃ;
29语形亲近者为友,
Vācā-rūpaṃ mittaṃ kare,
30坚牢语形应当舍弃。
Vācā-rūpaṃ dhuvaṃ jahe.
259二百五十九。
259.
32「忧虑心重者的忧虑,
Duccintitassa cintā ca,
33恶语出世者的言语,
Dubbhāsitassa bhāsanā;
34作恶者的行为,」
Dukkammassa katañcāti,
35这是愚者的特征。
Etaṃ bālassa lakkhaṇaṃ.
260二百六十。
260.
37善思者所思虑者,
Su-cintitassa cintā ca,
38善言者所说话语,
Su-bhāsitassa bhāsanā;
39善行者所为业,
Su-kammassa katañcāti,
40此为智者之特征。
Etaṃ dhīrassa lakkhaṇaṃ.
261
261.
42愚痴者不引导此。
A-nayaṃ nayati dummedho,
43不侵害他者,
A-dhurāyaṃ ni-yuñjati;
44即为优秀的主宰,
Dunnayo seyyaso hoti,
45正当说法时,能生起恭敬心;
Sammā vutto pakuppati;
46但不懂戒律的人,
Vinayaṃ so na jānāti,
47他之所行不可见,理应称赞。
Sādhu tassa a-dassanaṃ.
262
262.
49智慧者能引导此路,
Nayaṃ nayati medhāvī,
50非愚昧之途不可通行;
A-dhurāyaṃ na yuñjati;
51善导者安住于正道,
Su-nayo seyyaso hoti,
52正言之中不生嗔恨;
Sammā vutto na kuppati;
53彼了知持戒之义,
Vinayaṃ so pajānāti,
54与之相聚当称善。
Sādhu tena samāgamo.
263二百六十三。
263.
56无指导者者灭亡,
A-nāyakā vinassanti,
57多指导者亦灭亡;
Nassanti bahu-nāyakā;
58女指导者灭亡,
Thī-nāyakā vinassanti,
59正当之指导者不灭。
Nassanti susu-nāyakā.
264二百六十四。
264.
61在低贱的业中,
Jeṭṭho kammesu nīcānaṃ,
62像无知者一样行事;
Jānaṃjānaṃva ācare;
63明知却仍如此行,
A-jānevaṃ kare jānaṃ,
64低劣者无疑招致害怕和痛苦。
Nīco eti bhayaṃ piyaṃ.
265
265.
66业如同恶劣的伴侣,
Kammaṃ dujjana-sāruppaṃ,
67如乳者同善人之品;
Dudhā sujana-sāruppaṃ;
68恶人为其作恶;
Dujjanaṃ tesu dukkamme,
69善人为善行而乐;
Su-kamme sujanaṃ icche.
266
266.
71智者与敌人、愚者与恶人,
Paṇḍito verī bālo ca,
72恶人由愚者所蔽;
Dujjayo bāla-verito;
73智慧者绝不因疏忽大意而生怨恨,
Paṇḍitaṃ-verī pamādena,
74此种怨恨终究不会恒久得胜。
Na taṃ jayo hi sabbadā.
267二百六十七。
267.
76隐秘者的行为果真是隐秘而善巧,
Guyhassa hi guyhameva sādhu,
77因为隐秘之中无有公开不善之业;
Na hi guyhassa pasatthamāvi-kammaṃ;
78因此,以不显露为本忍受的刚毅者,
A-nipphannatāya saheyya dhīro,
79好比说出已经完成的利益那般愉悦。
Nipphannatthova yathā-sukhaṃ bhaṇeyya.
268
268.
81不应揭露秘密的含义,
Guyhamatthaṃ na vivareyya,
82应像守护珍宝那样守护它;
Rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ;
83秘密的意义若显露,便不善,
Na hī pātukato sādhu,
84因秘密的意义已被知晓。
Guyho attho pajānatā.
269
269.
86不怀疑隐密,
Thiyā guyhaṃ na saṃseyya,
87且为无所友者之智者;
A-mittassa ca paṇḍito;
88或以退守克制自持,
Yo cāmisena saṃhīro,
89或心静定而为人者。
Hadaya-ttheno ca yo naro.
270
270.
91应当独自默然地于白昼秘密诵说,
Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ,
92于夜晚口语不离时节地放松发出;
Rattiṃ giraṃ nāti-velaṃ pamuñce;
93学习者们诚实地听受谛思,
Upassutikā hi suṇanti mantaṃ,
94所以谛思迅速产生分解破坏。
Tasmā hi manto khippamupeti bhedaṃ.
271二百七十一。
271.
96不启显秘密者,
Na pakāsati guyhaṃ yo,
97于是密藏处所秘密收摄,
So guyhaṃ paṭiguyhati;
98不因恐惧而舍离职责义务,
Bhayesu na jahe kicce,
99成为善友随顺者。
Su-mittonucaro bhave.
272二百七十二。
272.
101行难行善事,
Karoti dukkaraṃ sādhuṃ,
102正直宽恕恶事。
Ujuṃ khamati dukkhamaṃ;
103若有所恶意者,亦给予同类之物,
Duddadaṃ sāmaṃ dadāti,
104则彼为善友、良友。
Yo su-mitto have bhave.
273二百七十三。
273.
106亲切的言语永为友,
Piya-vācā sadā mitto,
107不乞求亲切之物;
Piya-vatthuṃ na yācanā;
108凭愿望托付的布施,
Icchāgatena dānena,
109『苏-达罗』者,指坚硬、粗糙之义;『苏-皮约』者,指可爱、宜人之义。
Su-daḷho su-ppiyo have;
110『塔丹-伽托』者,谓往来于彼;『恰-希涅那』者,指懦弱或下贱之人。
Tadaṅgato ca hīnena,
111『阿-皮约』者,谓不受喜爱;『比吉亚诺』者,谓为憎恶厌弃。
A-ppiyo bhijjano bhave.
274此为章节数字二百七十四。
274.
113『得希』者,在请乞中生起羞愧心;
Dehīti yācane hirī,
114『悉里』者,指身之神祇护佑。
Sirī ca kāya-devatā;
115逃离者被称为抵抗者,
Palāyanti siricchito,
116非乞求他人的痛苦者。
Na yāce para-santakaṃ.
275
275.
118自己所获的肉体,
Svāno laddhāna nimmaṃsaṃ,
119骨骼满足而欢喜;
Aṭṭhiṃ tuṭṭho pamodati;
120狮子在猎物附近,
Sakantikaṃ migaṃ sīho,
121丢弃大象而追逐,
Hitvā hatthiṃnudhāvati.
276二百七十六。
276.
123如是,依照欲望之合,
Evaṃ chandānurūpena,
124人们依止其果,
Jano āsīsate phalaṃ;
125大欲亦如巨大的,
Mahā chandā mahantaṃva,
126小欲则如微小的欲望者。
Hīnaṃva hīna-chandakā.
277
277.
128多种欲望,诸大王,
Nānā-chandā mahārāja,
129独自一室而居;
Ekāgāre vasāmase;
130我愿得乡中上等之地,
Ahaṃ gāma-varaṃ icche,
131及一百头婆罗门牛。
Brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ.
278
278.
133有幼子驾御战车,
Putto ca ājañña-rathaṃ,
134有女子佩戴宝石耳环;
Kaññā ca maṇi-kuṇḍalaṃ;
135如果此处所述者为女主,
Yā cesā puṇṇakā jammī,
136则其怀疑纯洁贤明之人。
Ujukkhalaṃbhi-kaṅkhati.
279
279.
138地方、友伴、财物与行为。
Ṭhānaṃ mitte dhane kamme,
139善护其心而努力,所得甚难获得;
Satussāhe su-labbhitaṃ;
140为此精进努力,完成艰难之事,
Taṃ daḷhaṃ dukkaraṃ kare,
141依凭智慧、念处与正定三者。
Paññā-sati-samādhinā.
280二百八十。
280.
143设立净药以治疗众生,
Bhesajje vihite suddha,
144为佛宝及其诸宝之所依托;
Buddhādi-ratanattaye;
145应恒常庄严威仪,
Pasādamācare niccaṃ,
146与善知识相处且具德行。
Sajjane sa-guṇepi ca.
281
281.
148国王持守国家法度,
Rājā raṭṭhena dhātuso,
149愚人则为恶行所困,
Bālo pāpehi dummano,
150女子亦当以饰物自修饰,
Alaṅkārena itthīpi,
151欲乐不能满足。
Kāmehi ca na tappati.
282二百八十二。
282.
153不过于吝惜,
Appiccho ca dhutaṅgena,
154以精进努力为起点;
Āraddho vīriyena hi;
155善于管理同伴,
Visārado parisāya,
156舍弃赠予施与者。
Pariccāgena dāyako;
157听闻善法,
Savanena su-dhammaṃpi,
158愚者虽勤不逮智者。
Na tappativa paṇḍito.
283二百八十三。
283.
160长者声音严肃沉静,
Jeṭṭhassa sitaṃ hasitaṃ,
161中者言辞柔和甜美;
Majjhassa madhurassaraṃ;
162世间如肢体颤抖摇动,
Loke aṃsa-siro-kampaṃ,
163闹笑声被制止,
Jammassa apa-hassitaṃ;
164这是过度的笑,
Etesaṃ ati-hassitaṃ,
165笑应当适度合宜。
Hāso hoti yathākkamaṃ.
284二百八十四。
284.
167恶人无导引可依,
Natthi duṭṭhe nayo atthi,
168既无法亦无善说;
Na dhammo na su-bhāsitaṃ;
169应当断除恶法,
Nikkamaṃ duṭṭhe yuñjeyya,
170因为恶法毫无喜悦可言。
So hi sabbhiṃ na rañjati.
285
285.
172罕见正直的语辞,
Dullabhaṃ pakatiṃ vācaṃ,
173罕见安稳的圣者;
Dullabho khemako suto;
174罕见与之相似的出生者,
Dullabhā sadisī jāyā,
175难得而又受人喜爱的人。
Dullabho sa-jano piyo.
286二百八十六。
286.
177旗帜是战车的智慧,
Dhajo rathassa paññāṇaṃ,
178烟雾是通向智慧之道的障碍;
Dhūmo paññāṇamaggino;
179君王是国土的智慧,
Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ,
180仆人是愚昧者的智者。
Bhattā paññāṇamitthiyā.
287二百八十七。
287.
182『难知』者,家族清净,
Dunnāriyā kulaṃ suddhaṃ,
183子女不中断孝养;
Putto nassati lālanā;
184『燃燃』者,不贪连累亲属,
Samiddhi a-nayā bandhu,
185戒忌轻薄与无羞耻。
Pavāsā madanā hirī.
288二百八十八。
288.
187父母对子女,
Mātā pitā ca puttānaṃ,
188不应给他们许多严重威胁;
Novāde bahu-sāsannaṃ;
189贤明的母亲们应少言,
Paṇḍitā mātaro appaṃ,
190应当言说正当教诲的灯火。
Vadeyyuṃ vajja-dīpanaṃ.
289二百八十九。
289.
192教导五年时,
Lāḷaye pañcha-vassāni,
193十年于丛林,
Dasa-vassāni tāḷaye;
194获十九岁,
Patte tu soḷase vasse,
195视子如朋友般抚育。
Puttaṃ mittaṃvadācare.
290二百九十。
290.
197疼爱女儿难免忧患,
Lālane dhītaraṃ dosā,
198护持众多德行增长;
Pālane bahavo guṇā;
199女儿应常行善业,
Dhītuyā kiriyaṃ niccaṃ,
200母亲们好生观察。
Passantu suṭṭhu mātaro.
201如叫做“杂项解说”。
Iti pakiṇṇaka-niddeso nāma
202第七章。
Sattamā paricchedo.