← 文献总目录

咖那基亚格言

e1008n.nrf · 静态文献页 · 552 段 · 打开交互阅读器

1礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
2佳纳吉亚尼帝巴利
Cāṇakyanītipāḷi
1
1.
2种种论义已宣说,
Nānāsattho ddhataṃ vakkhe,
3此为国王治理之汇集;
Rāja nīti samuccayaṃ;
4此论涵摄一切种。
Sabba bīja midaṃ satthaṃ,
5即为遮那迦所集要义。
Cāṇakyaṃ sārasaṅgahaṃ.
2
2.
7我今宣说根本教典,
Mūlasuttaṃ pavakkhāmi,
8依遮那迦所述而说。
Cāṇakyena yathoditaṃ;
9仅以识为执著者
Yassa viññāna mattena,
10愚者便自以为是智者
Mūḷho bhavati paṇḍito.
3
3.
12被贪与嗔所烧恼之人
Viduttaṃ narapaccañca,
13从无等同比拟之时,
Nevatulyaṃ kudācanaṃ;
14国王在己土受人崇敬,
Sadese pujjate rājā,
15智者则处处受人敬重。
Vidū sabbattha pujjate.
4
4.
17一切善德悉具于智者,
Paṇḍite ca guṇā sabbe,
18愚人则唯有过失而已;
Mūḷhe dosā hi kevalaṃ;
19因此,在千万愚人之中,
Tasmā mūḷhasahassesu,
20唯有智者,方为殊胜。
Pañño eko visisyate.
5
5.
22视他人妻如同母亲,
Mātariva paradāresu,
23视他人财如同土块;
Paradabbesu leṭṭuva;
24视一切众生如同自身,
Attaniva sabbabhūtesu,
25此是智慧具足者之所见。
Yo passati sapaṇḍito.
6
6.
27何等家族为宽广?
Kiṃkulena visālena,
28此人虽无德行,
Guṇahīno tu yonaro;
29纵使出身并不尊贵,却通达教法,
Akulinopi satthañño,
30亦为诸天所敬奉。
Devatāhipi pujjate.
7
7.
32色相与青春具足
Rūpayobbanasampannā ,
33出身名门望族
Visālakulasambhavā;
34若无智慧,便无庄严
Vijjāhīnā nasobhante,
35如同无香气的甄叔迦树。
Niggandhā iva kiṃsukā.
8
8.
37群星的庄严是明月,
Tārānaṃ bhūsaṇaṃ cando,
38女子的庄严是丈夫。
Nārīnaṃ bhūsaṇaṃ pati;
39国王是世间的庄严,
Puthabyā bhūsaṇaṃ rājā,
40智慧是万物之庄严。
Vijjā sabbassa bhūsaṇaṃ.
9
9.
42母亲是怨敌,父亲是仇敌,
Mātā sattu pitā verī,
43由于儿子愚痴,不受教化;
Yena bālo napāṭṭhito;
44于集会中,不显调和;
Na sobhate sabhāmajjhe,
45犹如苍鹭在天鹅群中。
Haṃsamajjhe bakoyathā.
10
10.
47贤良的独子,
Varameko guṇī putto,
48不因愚者而动摇;
Na ca mūḷhasatehipi;
49皎月独能灭除黑暗,
Eko cando tamo hanti,
50非群星所能及。
Na ca tāragaṇehipi.
11
11.
52应以慈爱抚育五年,
Lālaye pañcavassāni,
53应以教诫调伏十年;
Dasavassāni tālaye;
54待他年满十六岁时,
Patte tu soḷase vasse,
55便应如对待朋友一样对待儿子。
Puttaṃ mittaṃva ācare.
12
12.
57过分的呵护会带来诸多过患,
Lālane bahavo dosā,
58摒弃之中,有众多善德;
Tālane bahavo guṇā;
59因此,对儿子与弟子,应当摒弃,而不应宠爱;
Tasmā puttañca sissañca,
60当行摒弃,勿施宠爱。
Tālaye na tu lālaye.
13
13.
62哪怕仅一句善言,
Ekenāpi suvakkhena,
63如盛开之香花,
Pupphitena sugandhinā;
64令有德者之名,遍满整座林间。
Vāsitassa vanaṃ sabbaṃ,
65犹如善子能护家族。
Suputtena kulaṃyathā.
14
14.
67纵使唯有一句恶语。
Ekassāpi kuvakkhassa,
68犹如烈火焚烧积薪。
Koṭaraṭṭhena agginā;
69犹如整座森林遭到焚烧,
Dayhate hi vanaṃ sabbaṃ,
70犹如被劣子败坏的家族,
Kuputtena kulaṃ yathā.
15
15.
72愚者从远处看去光彩照人。
Dūrato sobhate mūḷho,
73身形矮短,粗布蔽体;
Lambamāna paṭāvuto;
74愚痴之人,尚显可爱;
Tāvañca sobhate mūḷho,
75只要他尚未开口说话。
Yāva kiñci nabhāsate.
16
16.
77偏离无上不死之道,
Visato amataṃ gāyhaṃ,
78贪著世间黄金财物;
Amejjhāapi kañcanaṃ;
79鄙弃无上智慧,
Nīcato uttamā vijjā,
80却视泥土碎石若珍奇。
Thīratnaṃ dukkulāapi.
17
17.
82如庆典厄难降临,
Ussave byasaneceva,
83如饥馑中敌寇纷争;
Dubbhikkhe sattuviggahe;
84在王门与墓地之间,
Rājadvāre susāneca,
85那位与眷属一同站立者,
Yo tiṭṭhati sabandhavo.
18
18.
87于暗地里行害事之人,
Parokkhe kiccahantāraṃ,
88当面甜言蜜语者;
Paccakkhe piyavādinaṃ;
89应远离这样的朋友,
Vajjaye tādisaṃ mittaṃ,
90犹如弃置外为乳口、内实毒液的罐子。
Visakumbhaṃ payomukhaṃ.
19
19.
92若有对曾行恶事之友,
Sakiṃ duṭṭhañca mittaṃ yo,
93却仍一再想与之亲近,
Puna sandhātu micchati;
94以等正心接近,
Samaccu mupagaṇhāti,
95如同子宫内的胎儿一般。
Gabbha massatarī yathā.
20
20.
97不应信任不可信赖之事。
Na vissase avissatthaṃ,
98也不应信任朋友。
Mittañcāpi na vissase;
99有时,若对友人动了嗔怒,
Kadāci kupitaṃ mittaṃ,
100便会显露一切过失。
Sabbadosaṃ pakāsaye.
21
21.
102父母丧失了爱子,
Jāniyā pesane bhacce,
103亲友遭遇衰败时,
Bandhave byasanāgame;
104朋友面临别离时,
Mittañcā padikāleca,
105妻子与财富耗尽时。
Bhariyañca vibhavakkhaye.
22
22.
107以助益为先,
Upakāraggahitena,
108从有情中辨析无情;
Sattunāsattumuddhare;
109以脚及手臂,
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,
110以刺拔刺。
Kaṇṭakeneva kaṇṭakaṃ.
23
23.
112没有人是任何人的朋友,
Na mittaṃ koci kassaci,
113没有人是任何人的敌人;
Na koci ripu kassaci;
114依因缘而有知,
Kāraṇena hi ñāyati,
115朋友与仇敌亦复如是。
Mittāni ca ripū tathā.
24
24.
117恶人、爱语者亦然,
Dujjano piyavādī ca,
118此非可信之由;
Netaṃ vissāsakāraṇaṃ;
119如蜜暂存于舌尖,
Madhu tiṭṭhati jivhagge,
120然心却含剧毒。
Hadaye tu halāhalaṃ.
25
25.
122恶人当被舍弃,
Dujjano parihantabbo,
123纵使以学识装点自身;
Vijjāyā laṅkatopi saṃ;
124犹如宝石装饰的毒蛇,
Maṇinā bhūsito sappo,
125何以他能令其无所畏惧。
Kime so nabhayaṃ karo.
26
26.
127默然之恶人,是残暴者,
Sappo kūro khalo kūro,
128而比默然更默然的恶人,更为残暴;
Sappā kūrataro khalo;
129愿常住者悉皆常存,
Manto sadhivaso sappo,
130恶人如何得以制止?
Khalo kena nivāyyate.
27
27.
132河中之鱼与池中之鱼,
Nakhīnañca nadīnañca,
133有角之鱼与持刀之蟹;
Siṅgīnaṃ satthapāṇinaṃ;
134不可轻信,
Vissāso nevakātabbo,
135于妇女及王族中。
Thīsu rājakulesu ca.
28
28.
137象以千象计,
Hatthī hatthasahassena,
138骑手以百象计;
Satahatthena vājino;
139长角象以十象计。
Siṅgino dasahatthena,
140舍离正位者,即是恶人。
Ṭhānacāgena dujjano.
29
29.
142为防不测,应守护财富;
Āpadatthaṃ dhanaṃ rakkhe,
143亦应以财富守护妻子。
Dāraṃ rakkhe dhanehipi;
144应恒常护持自身,
Attānaṃ satataṃ rakkhe,
145于妻与财亦当如此。
Dārehipi dhanehipi.
30
30.
147他人之妻、他人之物,切莫侵涉。
Paradāraṃ paradabbaṃ,
148他人的讥嫌,
Parivādaṃ parassa ca;
149于应受敬重处的轻慢与嘲弄,
Parihāsaṃ guruṭṭhāne,
150以及轻浮放逸,皆应远离。
Cāpalyañca vivajjaye.
31
31.
152为族群之故,舍弃一人。
Caje ekaṃ kulassatthe,
153为村邑之故,舍弃族群。
Gāmassatthe kulaṃ caje;
154为邦国之故,舍弃村邑。
Gāma janapadassatthe,
155为自身的利益,应舍弃大地。
Attatthe pathaviṃ caje.
32
32.
157以一足移动,
Calatyekena pādena,
158以一足站立,这便是智者。
Tiṭṭha tyekena buddhimā;
159应审慎思量后,再转向更高的境地,
Nāsamikkhya paraṃ ṭhānaṃ,
160当舍离先前依恋的旧处。
Pubbamāyatanaṃ caje.
33
33.
162应以净除之手,将其彻底拔除,
Luddha matthena gaṇheyya,
163以合掌礼敬之业而断除
Thaddha mañjalī kammunā;
164为愚痴之欲所染污者
Mūḷhaṃ chando nuvattena,
165以智慧正法对治此愚痴
Tathā tathena paṇḍitaṃ.
34
34.
167损害自身心意,
Atthanāsaṃ manotāpaṃ,
168在家中作恶,
Gehe duccaritāni ca;
169欺骗及过度放逸,
Vañcanañca pamāṇañca,
170智者不显露。
Matimā na pakāsaye.
35
35.
172于财富、粮食的运用中,
Dhanadhaññappayogesu ,
173以及于智慧及其成果的运用中。
Tathā vijjāgamesu ca;
174饮食与行为,
Āhāre byavahāre ca,
175四种弱点常恒存在。
Cattalajjo sadā bhave.
36
36.
177富有人第一,贤明者第二,国王第三,
Dhanino sotthiyo rājā,
178第四是河流,第五是医生;
Nadī vejjo tu pañcamo;
179(这)五者之中,若有一者不清净,
Pañca yatra navijjante,
180就不可在该处居住。
Tatra vāsaṃ nakāraye.
37
37.
182在那个地方,没有恭敬,
Yasmiṃdese na sammānaṃ,
183没有喜悦,也没有亲属,
Na pīti naca bandhavā;
184也没有任何智慧可得。
Na ca vijjāgamo koci,
185应当远离此处。
Taṃdesaṃ parivajjaye.
38
38.
187心所思惟的行为,
Manasā cintitaṃ kammaṃ,
188不应以言语宣扬;
Vacasā napakāsaye;
189‘以他相所标记’者,即事物的差别特征。
Aññalakkhita kāriyassa,
190若缺此因缘,成就即不生。
Yato siddhi najāyate.
39
39.
192恶趣与恶行。
Kudesañca kuvuttiñca,
193秽恶与坏乱也是如此;
Kubhariyaṃ kunadiṃ tathā;
194邪恶不正及恶饮食,
Kudabbañca kubhojjañca,
195明智者当远离。
Vajjaye tu vicakkhaṇo.
40
40.
197所余者皆是垢秽,
Iṇasesoggi seso ca,
198病之残余亦复如是;
Byādhiseso tatheva ca;
199复次,因其更复增长,
Puna ca vaḍḍhate yasmā,
200因此不应有所残留。
Tasmā sesaṃ nakāraye.
41
41.
202忧虑是人的衰老。
Cintā jaro manussānaṃ,
203炎热是衣物的衰老。
Vatthānaṃ ātapo jaro;
204女人衰老,是为不幸。
Asobhagyaṃ jaro thīnaṃ,
205马匹的淫欲,亦为衰老。
Assānaṃ methunaṃ jaro.
42
42.
207若有一子居其家中,
Atthi putto vase yassa,
208有妻相伴,亦复如此;
Bhacco bhariyā tatheva ca;
209若无妻室,亦能安足;
Abhāve pyatisantoso,
210彼住地上,犹处天界。
Saggaṭṭho so mahītale.
43
43.
212恶妻,奸诈之友,
Duṭṭhā bhariyā saṭhaṃ mittaṃ,
213僮仆,暴戾苛刻,
Bhacco cuttaradāyako;
214与蛇共居宅中,
Sa sappeca gahe vāso,
215如同死亡,已无有疑。
Maccureva nasaṃsayo.
44
44.
217家中无有母亲者,
Mātā yassa gehe natthi,
218却有妻子,巧言谄媚。
Bhariyācā piyavādinī;
219他应当前往那座森林。
Araññaṃ tena gantabbaṃ,
220如同前往王舍城一般。
Yathā raññaṃ tathāgahaṃ.
45
45.
222负债者、父亲、敌人。
Iṇakattā pitā sattu,
223母亲是不贞洁者,
Mātā ca byabhicārinī;
224美丽的妻子是怨敌,
Bhariyā rūpavatī sattu,
225无智的儿子是怨敌。
Putto sattu apaṇḍito.
46
46.
227杜鹃之美,在于其音声。
Kokilānaṃ saro rūpaṃ,
228女人之美,在于忠贞。
Nārī rūpaṃ patibbatā;
229貌丑者之美,在于智慧。
Vijjā rūpaṃ kurūpānaṃ,
230忍辱是苦行者的德相。
Khamā rūpaṃ tapassinaṃ.
47
47.
232无明之下,生命原是空无,
Avijjaṃ jīvanaṃ suññaṃ,
233诸方皆空,无依无怙;
Disā suññā abandhavā;
234无子的家庭,空寂落寞。
Puttahīnaṃ gahaṃ suññaṃ,
235贫穷匮乏,令一切皆成空虚。
Sabbasuññā daliddatā.
48
48.
237不施之人,乃是族姓的过患。
Adātā vaṃsadosena,
238业障则致贫匮,
Kammadosā daliddatā;
239因母之过失而致狂乱,
Ummādā mātudosena,
240因父之过失而致暗钝。
Pitudosena mūḷhatā.
49
49.
242于二生众中,火为尊贵;
Guru aggi dvijādīnaṃ,
243于诸种姓中,婆罗门为尊贵;
Vaṇṇānaṃ brāhmaṇo guru;
244于诸妇女中,丈夫为尊贵。
Pati reko gurutthīnaṃ,
245为一切世间所共恭敬者,正是导师。
Sabbassābhyāgato guru.
50
50.
247极度残暴之下,楞伽岛曾遭毁灭,
Atidabbe hatā laṅkā,
248极度傲慢之中,拘罗婆族亦被灭亡。
Atimāne ca koravā;
249因过度布施而受缚,
Atidāne balībaddho,
250一切执取悉皆被擒。
Sabbamaccanta gahitaṃ.
51
51.
252既无衣布亦无庄严,
Vatthahīno tvalaṅkāro,
253既无壶器,也无饮食;
Ghatahīnañca bhojanaṃ;
254既无仓库,也无车辆;
Thanahīnā ca yānārī,
255既无智慧,也无生命。
Vijjāhīnañca jīvanaṃ.
52
52.
257饮食以饮食为相应,
Bhojjaṃ bhojanasatti ca,
258爱欲以姝丽为殊胜;
Ratisatti varā thiyo;
259财富以布施为相应,
Vibhavo dānasatti ca,
260苦行并无果报可得。
Nāppassa tapaso phalaṃ.
53
53.
262妻子以儿子为依靠;
Puttappayojanā dārā,
263儿子以团食为依靠。
Putto piṇḍappayojano;
264以利益而行者,即是朋友;
Hitappayojanaṃ mittaṃ,
265财富则能成办一切利益。
Dhanaṃ sabbappayojanaṃ.
54
54.
267亲切友善的话语才是难得的。
Dullabhaṃ pākatikaṃ vākyaṃ,
268能带来安乐的听闻,实属难得。
Dullabho khemakaro suto;
269如同亲属般相投的同类,实属难得。
Dullabhā sadisī jāyā,
270真诚深爱的知己,实属难得。
Dullabho sajano piyo.
55
55.
272蚌珠并非细微之物,
Selesele namāṇikkaṃ,
273珍珠不属象类所出;
Muttikaṃ na gajegaje;
274善友非是处处可得,
Sādhavo na hi sabbatra,
275檀香不生于每片林间。
Candanaṃ na vanevane.
56
56.
277无忧无财之智者,
Asoco niddhano pañño,
278无忧是智者之友。
Asoco paṇḍitabandhavo;
279无忧的孀妇,
Asocā vidhavā nārī,
280子孙安立之人。
Puttanatta patiṭṭhitā.
57
57.
282愚痴的男子悲伤。
Avijjo puriso soco,
283因妻子儿女而忧愁;
Socaṃ methuna mappajaṃ;
284百姓无食而忧愁;
Nirāhārā pajā socā,
285为王国与无王国而忧愁。
Socaṃ rajja marājakaṃ.
58
58.
287与宗族和睦相契,
Kulehi saha sampakkaṃ,
288与智者结友相交,
Paṇḍitehi ca mittataṃ;
289与亲戚平等融洽,
Ñātībhi ca samaṃ melaṃ,
290骄慢者不得新生。
Kubbāno navinassati.
59
59.
292劫盗者依赖他人为生,
Kaṭṭhā vutti parādhinā,
293盗贼居于无所依止之处,断尽期待。
Kaṭṭho vāso nirāsayo;
294寂静即是断尽之义,
Niddhano byavasāyo ca,
295一切境界悉皆贫乏。
Sabbakaṭṭhā daliddatā.
60
60.
297执取之人,于何处有法?
Takkarassa kuto dhammo,
298无德者,忍从何来?
Dujjanassa kuto khamā;
299游方者,爱从何生?
Vesiyā ca kuto sneho,
300纵欲者,真实何有?
Kuto saccañca kāminaṃ.
61
61.
302饥饿者何来傲慢?
Pesitassa kuto mānaṃ,
303愤怒者何来安乐?
Kopanassa kuto sukhaṃ;
304昏沉者何来自主?
Thīnaṃ kuto satittañca,
305于暴戾者,慈爱从何而生?
Kuto mettī khalassa ca.
62
62.
307无力者的力量,便是王权,
Dubbalassa balaṃ rājā,
308愚者之泣,便成力量。
Bālānaṃ rodanaṃ balaṃ;
309愚者所执持的,便是愚昧的固执。
Balaṃmūḷhassa monittaṃ,
310盗贼所执持的,也是如此愚昧的固执。
Corānaṃ atathaṃ balaṃ.
63
63.
312若有人舍弃真实之事物,
Yo dhuvāni pariccajja,
313他亲近无常之物;
Adhuvaṃ parisevati;
314恒常之物由此消亡,
Dhuvāni tassa nassanti,
315而无常之物亦终归坏灭。
Adhuvaṃ naṭṭhameva ca.
64
64.
317干肉是老人的食物,
Sukkaṃ maṃsaṃ thiyo vuddhā,
318乳酪是少年的食物;
Bālakka taruṇaṃ dadhi;
319清晨行房即是睡眠,
Pabhāte methunaṃ niddā,
320及时抓起手边之物;
Sajju pāṇaharāni cha;
65
65.
322及时享用鲜肉与新鲜食物,
Sajju maṃsaṃ navannañca,
323愚人却当作奶食。
Bālā thī khīrabhojanaṃ;
324如水罐、壶等,
Ghatamuṇhodakañceva,
325及直立的管。
Sajju pāṇakarāni cha.
66
66.
327狮子一只,鹳一只,
Sīhādekaṃ bakādekaṃ,
328六只狗,三头驴
Cha sunā tīṇi gadrabhā;
329四只羊羔
Vāyasā catu sikkhetha,
330还有四只公鸡
Cattāri kukkuṭādapi.
67
67.
332若所作之事甚微小或不善,
Pabhūtamappakiccaṃ vā,
333若人欲以根源审察而行之;
Yonaro kattumicchati;
334当以节制而作。
Saṃyatanena kattabbaṃ,
335他的名声如狮子独行般广传。
Sīhādekaṃ pakittitaṃ.
68
68.
337制御一切诸根,
Sabbindriyāni saṃyama,
338犹如白鹭落于人前。
Bakova patito jano;
339适时处所成就者
Kāladesopapannāni,
340一切所作,皆当成就
Sabbakiccāni sādhaye.
69
69.
342多食之人,难以知足
Bahvāsī sāppasantuṭṭho,
343清净寂定,心意敏速;
Suniddo sīghacetano;
344堪负重荷,且复勇健;
Pabhubhatto ca sūro ca,
345应知此为良犬六德。
Ñātabbā cha sunā guṇā.
70
70.
347他不知疲倦地背负着重担,
Avissāmaṃ vahe bhāraṃ,
348寒暑亦不能侵扰他;
Sītuṇhañca navindati;
349他如此恒常知足,
Sa santoso tathā niccaṃ,
350应当修习这三种忍耐。
Tīṇi sikkhetha gadrabhā.
71
71.
352对于隐秘的淫欲法,
Guḷhamethunadhammañca,
353亦应于适当之时摄受。
Kālekāle ca saṅgahaṃ;
354不放逸、不懈怠。
Appamādamanālasyaṃ,
355应当精勤修习四种功课。
Catu sikkhetha vāyasā.
72
72.
357应当舍弃争斗与冲突。
Yuddhañca pātaruṭṭhānaṃ,
358与亲属共享饮食;
Bhojanaṃ saha bandhuhi;
359遇险时,应当护持安立,
Thiyaṃ āpadaggataṃ rakkhe,
360应当精勤修学四种戒律。
Catu sikkhetha kukkuṭā.
73
73.
362能担重负,是为能力;
Kotibhāro samatthānaṃ,
363志向愈远,愈见坚定;
Kiṃdūraṃ byavasāyinaṃ;
364明智者的异乡,在何处?
Ko videso savijjānaṃ,
365他人比爱语者更可贵,何处可寻?
Ko paro piyavādinaṃ.
74
74.
367所说的这条道路,即是恐惧;
Bhayassa kathito pantho,
368即是对诸根的不加节制。
Indriyānamasaṃyamo;
369此即出生与成就之道,
Tajjayo sampadāmaggo,
370由此可至无上之处。
Yeniṭṭhaṃ tena gamyate.
75
75.
372无有与智慧相等的亲族,
Na ca vijjāsamo bandhu,
373仇敌不能与疾病等同;
Na ca byādhisamo ripu;
374慈爱不能与子女等同;
Nacāpaccasamo sneho,
375外力不能与诸天等同。
Na ca devā paraṃ balaṃ.
76
76.
377海洋为障,大地为基,
Samuddāvaraṇā bhūmi,
378围墙为障,屋舍为依;
Pākārāvaraṇaṃ gahaṃ;
379人主为障,邦域为护,
Narindāvaraṇā desā,
380以德行为庇护的女子,
Cārittāvaraṇā thiyo.
77
77.
382妇人如同易碎的酥油罐,
Ghatakumbhasamā nārī,
383男子则如炽热的火炭。
Tattaṅgāra samo pumā;
384因此,容器与火,
Tasmā ghatañca aggiñca,
385贤者不应同置一处。
Nekatra thapaye budho.
78
78.
387愚者的饮食倍于常人。
Āhāro dviguṇo thīnaṃ,
388智慧是她们的四倍;
Buddhi tāsaṃ catugguṇo;
389决心为六倍;
Chaguṇo byavasāyo ca,
390对欲的调伏则称为八倍。
Kāmocaṭṭhaguṇo mato.
79
79.
392陈旧的米饭,
Jiṇṇamannaṃ pasaṃseyya,
393妻子进入已衰老的丛林,
Bhariyaṃ gatayobbanaṃ;
394战场归来的勇士,
Raṇā paccāgataṃ sūraṃ,
395以及回到家里的孩子。
Sassañca gehamāgataṃ.
80
80.
397不知足的婆罗门,终归丧失。
Asantuṭṭhā dvijā naṭṭhā,
398知足者,则获得世间。
Santuṭṭhāiva pāthivā;
399有羞耻的妓女败坏,
Salajjā gaṇikā naṭṭhā,
400无惭愧的良家妇女,
Nillajjā ca kulitthiyo.
81
81.
402如此堕落的国王,
Avaṃsapatito rājā,
403愚昧之子,却自以为聪明;
Mūḷhaputto ca paṇḍito;
404贫穷之人一旦得到了财富,
Adhanena dhanaṃ pāpya,
405便视他人如同草芥。
Tiṇaṃva maññate janaṃ.
82
82.
407婆罗门纵然种姓高贵,也受人敬重,
Brahmahāpi naro pujjo,
408只因他们拥有丰饶的财富;
Yassatthi vipulaṃ dhanaṃ;
409一如月亮,家族世代显赫,
Sasino tulyavaṃsopi,
410无财之人遭人轻视。
Niddhano paribhūyate.
83
83.
412而书籍与学问,
Potthakaṭṭhā tu yāvijjā,
413是落入他人之手的财富;
Parahatthagataṃ dhanaṃ;
414当应作之事出现时,
Kiccakāle samuppanne,
415既非无明之障,也非彼时之障。
Na sāvijjā na taddhanaṃ.
84
84.
417如风对脚趾的危险,
Pādapānaṃ bhayaṃ vātā,
418莲花以寒冷为怖畏。
Padmānaṃ sisirā bhayaṃ;
419山岳以雷电为怖畏。
Pabbatānaṃ vajīramhā,
420善士以恶人为怖畏。
Sādhūnaṃ dujjanā bhayaṃ.
85
85.
422若运用智慧,
Paññe niyujjamāne tu,
423即有三种王者德行;
Santi rañño tayoguṇā;
424名声如天下所居,
Yaso sagganivāso ca,
425财富也极为广博。
Vipulo ca dhanāgamo.
86
86.
427当愚人受到委任时,
Mūḷhe niyujjamānetu,
428这便是刹帝利的三种德行。
Khattiyassāguṇā tayo;
429“铁”者,指其质地坚牢难坏,犹如坚铁一般。
Ayaso catthanāso ca,
430“堕地狱”者,指因业力所感而投生于苦难深重的地狱。
Narake gamanaṃ tathā.
87
87.
432“众多根本交缠相续”者,指种种根本因素相互缠结、不易分解。
Bahūmūḷhasaṅghātehi,
433所谓“相互分别认取”,即依彼此的差别而分别认知事理。
Aññoññapasuvuttibhi;
434所谓“种种属性皆终结”,是说一切性质最终都归于灭尽。
Pacchādyante guṇā sabbe,
435所谓“如光明被云覆蔽”,犹如白昼日光被浓云遮蔽,光明无法显现。
Meghehiva divākaro.
88
88.
437其田地在河岸边,
Yassa khettaṃ nadītīre,
438妻子亦情属他人;
Bhariyāpi parappiyā;
439子女缺乏教养,
Puttassa vinayo natthi,
440无疑如同待死。
Maccureva nasaṃsayo.
89
89.
442不可得、不应当说,
Asambhābyaṃ navattabbaṃ,
443现前也难显现;
Paccakkhamapi dissate;
444石头能渡过水,
Silā tarati pānīyaṃ,
445猿猴会唱歌,
Gītaṃ gāyati vānaro.
90
90.
447耕者常得丰收。
Subhikkhaṃ kasake niccaṃ,
448无病者常得安乐;
Niccaṃ sukha marogike;
449妻子与丈夫相亲相爱之人,
Bhariyā bhattu piyā yassa,
450他家就常常有好名声。
Tassa niccossavaṃ gahaṃ.
91
91.
452为欲业之灭除,
Helassa kammanāsāya,
453为智慧之灭除;
Buddhināsāya niddhanaṃ;
454为慢之灭除,
Yācanā mānanāsāya,
455为宗族灭亡而设的饮食。
Kulanāsāya bhojanaṃ.
92
92.
457应遵行的殊胜大义,
Sevitabbo mahāvakkho,
458具足果实与荫护者;
Phalacchāyā samanvito;
459若天人无有果报,
Yadi devā phalaṃ natthi,
460影子又如何得以遮蔽?
Chāyā kena nivāraye.
93
93.
462最初,智识已被调伏,
Paṭhame najjitā vijjā,
463第二,财物亦被制服;
Dutīye najjitaṃ dhanaṃ;
464第三,善业亦被制服;
Tatīye najjitaṃ puññaṃ,
465第四,何物能令彼役使?
Catutthe kiṃkarissati.
94
94.
467河岸边言说者
Nadīkūleca ye vakkhā,
468入于他人手中的财富
Parahatthagataṃ dhanaṃ;
469凡是女人分内之事
Kiccaṃ thīgocaraṃ yassa,
470一切便成无益。
Sabbaṃ taṃ viphalaṃ bhave.
95
95.
472若依恶地,何有积聚?
Kudesamāsajja kutotthasañcayo,
473若依恶子,何来掬水?
Kuputtamāsajja kuto jalañjalī;
474置身恶妇之家,安乐从何而来?
Kugehiniṃ pāpya gahe kuto sukhaṃ,
475惯行恶法者,荣誉从何而得?
Kusissamajjhāpayato kuto yaso.
96
96.
477犹如井水与榕树之荫
Kūpodakaṃ vaṭacchāyā,
478时节平顺安稳
Sāmā thīciṭṭhakālayaṃ;
479冬日温暖
Sītakāle bhave uṇhaṃ,
480夏日清凉
Gimhakāle ca sītalaṃ.
97
97.
482黑夜经行是为毒害,
Visaṃ caṅkamanaṃ rattiṃ,
483迎合君王是为毒害;
Visaṃ raññonukulatā;
484与妇女及他人共处是为毒害,
Visaṃ thīpi aññāsattā,
485疾病应视为毒。
Visaṃ byādhi avekkhito.
98
98.
487难教化者如毒,明亦如毒,
Duradhītā visaṃ vijjā,
488未熟之食如毒;
Ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ;
489结交友伴,是贫者的毒害;
Visaṃ goṭṭhī daliddassa,
490年轻妻子,是年迈者的毒害。
Vuddhassa taruṇī visaṃ.
99
99.
492傍晚时分,道路险阻难行;
Padose nihato pantho,
493女人们倒地身亡;
Patitā nihatā thiyo;
494苗芽稀疏的田地被毁;
Appabījaṃ hataṃ khettaṃ,
495因仆人之过,主人丧命。
Bhaccadosā hato pabhū.
100
100.
497信仰如同碎裂的瓮,
Hatamasottiyaṃ saddhaṃ,
498献祭与您的布施皆已坏灭;
Hato yañño tvadakkhiṇo;
499美貌的妇人也已失去子嗣。
Hatā rūpavatī vañjhā,
500军队的统帅也遭到毁灭。
Hataṃ senamanāyakaṃ.
101第一百零一句。
101.
502是通达吠陀与吠陀支的真实知者。
Vedavedaṅga tattañño,
503他以持咒与火供为依归,
Japahomaparāyano;
504言说善含吉祥祝愿,
Āsīvādavacoyutto,
505这便是国王的祭司。
Esa rājapurohito.
102
102.
507具足族姓、戒德与诸功德,
Kulasīlaguṇopeto,
508以一切法为依归者;
Sabbadhammaparāyano;
509精通执事与督察者,
Pavīṇo pesanādyakkho,
510护持法者得以增胜;
Dhammādyakkho vidhīyate.
103
103.
512由不退转之修习;
Ayubbedakatābhyāso,
513于一切中最为可爱见;
Sabbesaṃ piyadassano;
514具足圣戒德者,
Ariyasīlaguṇopeto,
515此所应禁止。
Esa vajjo vidhīyate.
104
104.
517意志坚稳者,
Sakiṃdutta gahitattho,
518手巧敏捷,善达文字;
Lahuhattho jitakkharo;
519一切学问悉遍照;
Sabbasattha samālokī,
520名为记录者。
Pakaṭṭho nāma lekhako.
105一百零五。
105.
522他以方正严谨为本事,
Samattanītisattañño,
523如被尊崇的座驾一般;
Vāhane pūjitassamo;
524具足勇猛英武之德,
Sūravīraguṇopeto,
525被任命为军队统帅。
Senādhyakkho vidhīyate.
106
106.
527言辞清净而善巧明达,
Sucī vākyapaṭuppañño,
528他心观察者
Paracittopalakkhako;
529智者如义而说
Dhīro yathāttha vādī ca,
530此人被指派为使者。
Esa dūto vidhīyate.
107
107.
532具足子孙与功德者,
Puttanatta guṇopeto,
533善知师教而为护持者;
Satthañño piṭṭhapācako;
534英勇且坚毅者,
Sūro ca kathinoceva,
535他便被称为善护者。
Sūpakāro sa uccate.
108
108.
537了知示意与行事者,
Iṅgitā kāratattañño,
538具力者,相好端严者;
Balavā piyadassano;
539常不放逸,恒常精勤,
Appamādī sadā dakkho,
540他被称为防护者。
Patihāro sa uccate.
109
109.
542若自己没有智慧,
Yassa natthi sayaṃ paññā,
543他为谁作利益呢?
Satthaṃ tassa karoti kiṃ;
544目不见光之人,
Locanehi vihīnassa,
545镜子又有何用?
Dappaṇo kiṃkarissati.
110
110.
547风吹之物,能作何声?
Kiṃkarissanti vattāro,
548彼处既无耳,何来有声响;
Sotaṃ yattha navijjate;
549那裸露荒瘠之地,
Naggakapaṇake dese,
550国王将作何事?
Rajaṇo kiṃkarissati.