← 文献总目录

1. 智者品

e1005n.nrf0 · 静态文献页 · 207 段 · 打开交互阅读器

1礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
2「世间」者
Lokanīti
3一、贤者品
1. Paṇḍitakaṇḍo
1
1.
2我今开示世间道,
Lokanītiṃ pavakkhāmi,
3诸义纷然,广集于此;
Nānāsatthasamuddhaṭaṃ;
4且以摩揭陀语,摄其简要,
Māgadheneva saṅkhepaṃ,
5礼敬宝义。
Vanditvā ratanatthayaṃ.
2
2.
7伦理是世间为人的核心,
Nītiloke purisassa sāro,
8父母、师长、朋友即是。
Mātā pitā ācariyoca mitto;
9因此,人应当善辨正道,
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,
10具慧而多闻者,方为伟大。
Ñāṇī mahā hoti bahussutoca.
3
3.
12懒惰之人,从何获得技艺?
Alasassa kuto sippaṃ,
13无技能者,何来财富?
Asippassa kuto dhanaṃ;
14无财富者,何来朋友?
Adhanassa kuto mittaṃ,
15无朋友者,何来快乐?
Amittassa kuto sukhaṃ;
16心不安乐者,何来功德?
Asukhassa kuto puññaṃ,
17无有功德者,何来殊胜?
Apuññassa kuto varaṃ.
4
4.
19技艺无可比拟的财富,
Sippā samaṃ dhanaṃ natthi,
20技艺不为盗贼所夺。
Sippaṃ corā nagaṇhare;
21于此世间,技艺是友。
Idha loke sippaṃ mittaṃ,
22于他世间,能带来安乐。
Paraloke sukhāvahaṃ.
5
5.
24莫轻视微小,
Appakaṃ nātimaññeyya,
25应将所闻之法安住于心;
Citte sutaṃ nidhāpaye;
26犹如蚁冢上的水滴,
Vammikodakabindūva,
27历经久远,渐渐充盈。
Cirena paripūrati.
6
6.
29莫轻视微小,
Khuddoti nātimaññeyya,
30无论是学问,还是技艺;
Vijjaṃ vā sippameva vā;
31唯有一法清净
Ekampi pariyodātaṃ,
32是生命世间形成之因
Jīvitakappakāraṇaṃ.
7
7.
34岩石之中,并无珠宝
Sele sele na māṇikaṃ,
35象群之中无真珠,
Gaje gaje na muttikaṃ;
36林林之中无檀香,
Vane vane na candanaṃ,
37处处之中无智者。
Ṭhāne ṭhāne na paṇḍitaṃ.
8
8.
39智者以多闻而具足
Paṇḍito sutasampanno,
40若所闻即是义理
Yattha atthīti ce suto;
41以大精进,趣彼胜处
Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ,
42应如求闻者而往
Gantabbaṃva sutesinā.
9
9.
44若为技艺,若为财富
Sine sippaṃ sine dhanaṃ,
45若为登上高山
Sine pabbatamāruhaṃ;
46贪欲之根与嗔恚之根
Sine kāmassa kodhassa,
47这五种即:贪根、嗔根、痴根、疑根、慢根
Ime pañca sine sine.
10
10.
49闻、思惟及算数
Suti sammuti saṅkhyāca,
50相应、律仪与殊胜差别,
Yogā nīti visesakā;
51乾闼婆和妓女,
Gandhabbā gaṇikā ceva,
52弓箭手及圆满会堂者。
Dhanu bedā ca pūraṇā.
11
11.
54治疗与历史学
Tikicchā itihāsā ca,
55光明与幻象皆能动摇
Joti māyā ca chandati;
56标记、口诀及声音
Ketu mantā ca saddā ca,
57这些具足十八般技艺。
Sippāṭṭhārasakā ime.
12
12.
59智者未问之时,犹如大鼓;
Apuṭṭho paṇḍito bherī,
60及至有人问时,我如雨云。
Pajjunno me hoti pucchito;
61愚者不论有问无问,
Bālo puṭṭho apuṭṭhopi,
62总是喋喋不休。
Bahumpi bhaṇate sadā.
13
13.
64而书册中的那些学问,
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ,
65他人手中的财物;
Parahatthesu yaṃ dhanaṃ;
66当有应作之事现前时,
Yathākicce samuppanne,
67那既非技艺,亦非财物。
Na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.
14
14.
69如莲叶浮于水上,以此为量;
Jalappamāṇaṃ kumuddanālaṃ,
70以家法为量,以律制为量;
Kulappamāṇaṃ vinayo pamāṇaṃ;
71以所宣之言,巧辨为量。
Byattippamāṇaṃ kathītavākyaṃ,
72如泥土中夹杂枯草那样微不足道的量。
Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇa milātaṃ.
15
15.
74寡闻者所闻甚少,
Appassuto sutaṃ appaṃ,
75却自认为很多;
Bahuṃ maññati mānavā;
76不见大海之水
Sindhūdakaṃ apassanto,
77犹如井水之蛙
Kūpe toyaṃva maṇḍuko.
16
16.
79初败即技艺
Pathamaṃ parājaye sippaṃ,
80第二次失败是财富;
Dutiyaṃ parājaye dhanaṃ;
81第三次失败是法;
Tatiyaṃ parājaye dhammaṃ,
82第四次又将如何呢?
Catutthaṃ kiṃ karissati.
17
17.
84有智之子却带来污秽,
Byatta putra kimalaso,
85无智之人反倒承担重负;
Abyatto bhārahārako;
86有智者在世间受人敬奉,
Byattako pūjito loke,
87明慧之子日日增长。
Byatta putra dine dine.
18
18.
89母为怨敌,父作仇人,
Mātā verī pitā satru,
90为何愚者不受教诲?
Kena bāle na sikkhitā;
91于集会中不显光彩,
Sabhāmajjhe na sobhanti,
92犹如鹤在天鹅群中。
Haṃsamajjhe bakoyathā.
19
19.
94谁能劈开荆棘山?
Kaṇṭakaṃ giri ko tikkhati,
95谁能点燃那鹿眼般的眼药膏?
Ko añjanaṃ migakkhikaṃ;
96谁能在荒野草地中散发芬芳?
Uppathaṃ pallale ko sugandhaṃ,
97谁能如良家子般风采照人?
Kula-putta-rūpo ko pavattati;
98自身的状态。
Sāmaṃ-bhāvo.
20
20.
100并非如同枸橼皮的滋味;
Na rasaṃ akotambulaṃ,
101亦非财富匮乏者的装饰之物。
Adhanassa, laṅkatampi;
102平淡的言辞
Alonakantu byañjanaṃ,
103是缺乏技巧的语法
Byākaraṇaṃ asippassa.
21
21.
105善听而多闻
Sussusā sutasampanno,
106依闻而思,智慧得以增长;
Sutāpaññāya pavaḍḍhati;
107以智慧了知其义,
Paññāya atthaṃ jānāti,
108所了知的义理带来安乐。
Ñāto attho sukhāvaho.
22
22.
110饮食、淫欲、睡眠,
Bhojanaṃ methunaṃ niddā,
111在畜生中,养育亦依此而有;
Goṇe posepi vijjati;
112智慧则是人的殊胜之处,
Vijjā viseso posassa,
113那是下品的愚痴习气。
Taṃ hīno gosamo bhave.
23
23.
115没有与智慧等同的朋友,
Natthi vijjāsamaṃmittaṃ,
116也没有与疾病等同的敌人;
Naca byādhisamo ripu;
117没有与己相等的爱护,
Naca attasamaṃ pemaṃ,
118也没有与业等同的力量。
Naca kammasamaṃ balaṃ.
24
24.
120天鹅不混迹于乌鸦群中,
Haṃso majjhe na kākānaṃ,
121狮子于牛群中不显其辉;
Sīho gunnaṃ na sobhate;
122驴群中的骏马,
Gadrabhamajjhe turaṅgo,
123愚人中的智者。
Bālamajjhe ca paṇḍito.
25
25.
125即便愚人终其一生
Yāvajīvampi ce bālo,
126亲近侍奉智者,
Paṇḍitaṃ payirupāsati;
127他仍不能了知法。
Na so dhammaṃ vijānāti,
128如同汤匙不能觉知汤味,
Dabbi sūparasaṃ yathā.
26
26.
130即使是须臾之间,智者
Muhuttamapi ce viññū,
131也应当亲近贤者;
Paṇḍitaṃ payirupāsati;
132迅速了知法义,
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti,
133犹如舌头品尝美味。
Jivhā sūparasaṃ yathā.
27
27.
135若无利益,不应前往。
Vinā satthaṃ na gaccheyya,
136勇士在战场
Sūro saṅgāmabhūmiyaṃ;
137贤者或行路的商人
Paṇḍitvāddhagū vāṇijo,
138以及远赴他国的行者
Videsagamano tathā.
28
28.
140财富散尽,心中忧恼,
Dhananāsaṃ manotāpaṃ,
141家中行诸恶事;
Ghare duccaritāni ca;
142欺诈与轻慢,
Vañcanañca avamānaṃ,
143智者不彰显自己。
Paṇḍito na pakāsaye.
29
29.
145与事相应的言辞,
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ,
146与本性相合而悦人;
Sabhāvarūpakaṃ piyaṃ;
147与己相应的忿怒。
Attānurūpakaṃ kodhaṃ,
148能知此者,即为智者。
Yo jānāti sa paṇḍito.
30
30.
150食无财者之味。
A-dhanassa rasaṃ khādā,
151无力者为人所杀;
A-balassa hathā narā;
152无智慧者所说,尽是空谈;
A-paññassa vākya-kathā,
153这些人犹如疯癫之人。
Ummattaka-samā ime.
31
31.
155不随顺法而行者
Anavhāyaṃ gamayanto,
156不问而多言者
A-pucchā bahu-bhāsako;
157显扬己德者
Atta-guṇaṃ pakāsento,
158‘三种’者,谓三种下劣之相。
Ti-vidhaṃ hīna-lakkhaṇaṃ.
32
32.
160‘形不良好’者,谓色相微弱不彰。
Appa-rūpo bahuṃ bhāso,
161‘智慧不彰’者,谓智慧示现稀少。
Appa-pañño pakāsito;
162“壶中水少”:指壶内水量不足。
Appa-pūro ghaṭo khobhe,
163“牛奶少”:谓奶牛乳汁稀少。
Appa-khīrā gāvī cathe.
33
33.
165“青蛙虽叫,狮子高吼”:意指虽有蛙鸣般的微弱声音,却非狮子吼般真正强大之声。
Maṇḍūkepi ukre sīhe,
166在乌鸦巢中,我亲爱的;
Kākaggahe piye piye;
167即使愚钝者变得聪慧之后,
A-paṇḍīpi paṇḍī hutvā,
168智者也会随年龄一一问讯。
Dhīrā pucche vaye vaye.
34
34.
170青蛙居于粗劣之处,犹如狮子;
Maṇḍūkepi ukre sīhe,
171猪居于鄙陋之乡,猖獗犹如蛮物;
Sūkarepi uhe dīpe;
172猫看上去如虎般凶猛。
Biḷāre sadise byagghe,
173一切智者皆与技艺等同。
Sabba dhīre sippa-same.
35
35.
175君王于财富不知足,
Na titti rājā dhanamhi,
176智者于善美言语亦不知足。
Paṇḍitopi su-bhāsite;
177眼对悦目之色亦无厌足,
Cakkhuṃpi piya-dassane,
178犹如大海从不厌足于水。
Jale sāgaro na titti.
36
36.
180那些具足美貌与青春者,
Rūpa-yobbana-sampannā,
181无所依傍而生起;
Visātha-kutha-sambhavā;
182缺乏智慧者,便不能辉耀,
Vijjā-hīnā na sobhanti,
183犹如无香气的赫蕉花一般。
Nigandhā iva kiṃsukā.
37
37.
185品德不足的儿子,即便身为王子,
Hīne putto rājāmacco,
186愚昧的儿子,却反而胜过智者;
Bāla-putto ca paṇḍito;
187无德之人纵有众多财富,也算不得真正的财富,
A-dhanassa dhanaṃ bahu,
188不要信任他人。
Purisānaṃ na maññatha.
38
38.
190那以巧诈贪欲行事者,
Yo sippa-lobhena,
191多取那巧诈之物;
Bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ;
192犹如哑者所见梦境,
Mūgova supinaṃ passaṃ,
193亦无力为他人解说。
Kathetumpi na ussahe.
39
39.
195又如陶师所造之器,终归破碎。
Bhijjetuṃ kumbhakāro,
196为令器皿美观而加以打磨,
Sobhetuṃ kumbha ghaṭṭati;
197并非为弃置于不净之处,
Na khipituṃ apāyesu,
198而是作为弟子们增长之因。
Sissānaṃ vuḍḍhi-kāraṇā.
40
40.
200以犀角与胶漆,
Taggarañca palāsena,
201人便能使其牢固耐用;
Yo naro upanayhati;
202即使树叶,其香也能散发。
Pattāpi surabhi vāyanti,
203如是,当亲近智者。
Evaṃ dhīrūpasevanā.
207贤者品已竟。
Paṇḍitakaṇḍo niṭṭhito.