论母
1礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
2诗镜
Kavidappaṇanīti
3论母
Mātikā
1犹如依法而治的诸王,其臣属与祭司;
Yathādhammikarājūnaṃ, amaccā ca purohitā;
2善依正理之论,坚心确立裁决。
Nītisatthaṃ sunissāya, nicchayanti vinicchayaṃ.
3四吠陀及其支分,弥曼差与正理的广说;
Aṅgāni vedā cattāro, mīmaṃsānyāya vitthāro;
4法论与往事书,这些是十四种明。
Dhammasatthaṃ purāṇañca, vijjā hetā catuddasa.
5寿命明、人兽明、乾闼婆明,此三种。
Āyubbedo manubbedo, gandhabbo ceti te tayo;
6以此义利益、义教、第四种,合为十八明。
Atthasatthaṃ catutthañca, vijjāhyāṭṭharasa matā.
7所谓“Sutisamutisaṅkhyā”,即是诸多疾病的总名;因其病类繁多、相状各别,故以显著差别而立此称。
Sutisamutisaṅkhyā ca, rogānīti visesakā;
8乾闼婆乐、妓艺,以及射箭术,此为古传之学。
Gandhabbā gaṇikā ceva, dhanubbedā ca pūraṇā.
9医方明、历史传说,以及天文星象与韵律诗学;
Tikicchā itihāso ca, jotimāyā ca chandati;
10征兆之学、声明语法,这些便是十八种技艺。
Ketumantā ca saddā ca, sippāṭṭhārasakā ime.
11调御与刑罚,即所谓的‘调伏’;国王所执持的刑杖,
Damo daṇḍo itikhyāto, taṭṭhādaṇḍo mahīpati;
12依此而立的治国之道,称为杖罚之道,也称为统御之道。
Tassa nīti daṇḍanīti, nayanānīti vuccati.
13或以杖罚统领此人,或反过来统领杖罚;
Daṇḍena nīyate cedaṃ, daṇḍaṃ nayati vā puna;
14杖罚之道,顾名思义,即是普遍的统治与引导。
Daṇḍanīti itikhyāto, tilokā nati vattate.
15所谓“王政论”,是汇集了种种教义的集要。
Nānāsatthoddhataṃ vakkhe, rājanīti samuccayaṃ;
16这部涵摄一切种子的教典,便是宰相恰纳卡的要义总集。
Sabbabījamiduṃ satthaṃ, cāṇakya sārasaṅgahaṃ.
17我将宣说此根本经,正如宰相恰纳卡所说。
Mūlasuttaṃ pavakkhāmi, cāṇakyena yathoditaṃ;
18仅凭了知此义,愚者即成智者。
Yassaṃ viññātamattena, mūḷho bhavati paṇḍito.
19“朋友”指友善的关系,“亲密无间”表示志趣相投,“合契”则如胶似漆。
Mittalābho suhadabhedo, viggaho sandhireva ca;
20因此,五种束缚也被称为“结”。
Pañcatandrā tathāññasmā, ganthā kassiyalikhyate.
21《世间导论》如下:
Lokanītimhā –
22(一)智者品,(二)善人品,(三)愚人恶人品,(四)友品,(五)女品,(六)王品,(七)杂品。
(1) Paṇḍitakaṇḍa. (2) Sujanakaṇḍa. (3) Bāladujjana kaṇḍa. (4) Mittakaṇḍa. (5) Itthikaṇḍa. (6) Rājakaṇḍa. (7) Pakiṇṇaka kaṇḍa-
23《世间导论》:
Lokanīti –
24贤者与善人属于‘结’的范畴,愚者、朋友及女性亦同在其中。
Paṇḍito sujano kaṇḍo, dujjano mittaitthī ca;
25至于‘王城内围’,则在七重庄严城垣之中。
Rājapakiṇṇako cāti, sattakaṇḍe vibhūsino.
26经天眼观察,已于迦尸城净治完毕。
Cakkindābhisirināyaṃ, sodhito kāsike sāke;
27正如第二个月的满月之日,黑七月的开端之时,
Chanotyaṃ dutiyāsaḷhe, kāḷasattama ādihe.
28我今将宣说世间之道,集诸论典义理之精要,
Lokanītiṃ pavakkhāmi, nānāsatthasamuddhaṭaṃ;
29以摩揭陀语略作概述,先礼敬三宝之尊。
Māgadheneva saṅkhepaṃ, vanditvā ratanattayaṃ.
30正道,是世间人的根本依归。
Nīti loke purisassa sāro,
31母亲、父亲、师长、朋友;
Mātā pitā ācariyo mitto;
32因此,人应当了知正道。
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,
33方能成为智者、多闻者。
Ñāṇīmahā hoti bahussuto.
34所谓“大阿拉汉”,
Mahārahanīti –
35有五义:(一)智者之论,(二)辨别之论,(三)友伴之论,(四)导师之论,(五)女人之论。
(1) Paṇḍitakathā. (2) Sambhedakathā. (3) Mittakathā. (4) Nāyaka kathā. (5) Itthikathā
36大阿拉汉,隐修释迦牟尼,已无盖障与渴爱;
Mahāraha rahaṃsakya-muniṃ nīvaraṇā taṇhā;
37我得礼敬那解脱者、清净者、善见者——最上的菩提、最上的觉者。
Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, vande bodhivaraṃ varaṃ.
38道德是众生的精髓,是朋友、导师,亦是父亲。
Nītidha jantūnaṃ sāro, mittācariyā ca pitaro;
39具足德行者,智慧卓越,广学多闻,善见义理。
Nītimā subuddhibyatto, sutavā atthadassimā.
40所谓法者,
Dhammanīti –
41(一)师论,(二)技艺论,(三)智慧论,(四)多闻论,(五)讲述论,(六)财富论,(七)宣说论,(八)依止论,(九)友论,(十)恶人论,(十一)善人论,(十二)力论,(十三)女人论,(十四)适宜论,(十五)奴仆论,(十六)居家论,(十七)应作论,(十八)不应作论,(十九)知事论,(二十)庄严论,(二十一)王法论,(二十二)侍从论,(二十三)知苦等论,(二十四)杂论。
(1) Ācariyakathā (2) sippakathā (3) paññākathā (4) sutakathā (5) kathānakathā (6) dhanakathā (7) desakathā (8) nissayakathā (9) mittakathā (10) dujjanakathā (11) sujanakathā (12) balakathā (13) itthikathā (14) yuttakathā (15) dāsakathā (16) gharāvāsakathā (17) kātabbakathā (18) akātabbakathā (19) ñātabbakathā (20) alaṅkārakathā (21) rājadhammakathā (22) upasevakakathā (23) dukkhādimissakakathā (24) pakiṇṇakakathā
42轮中最胜之轮、轮王,天中最胜之天、天主,
Cakkāticakkacakkindo, devātidevādevindo,
43梵中最胜之梵、梵主,愿胜利者满摄我之存在。
Brahmāti brahmabrahmindo, jino pūretu me bhāvaṃ.
44愿此世界长久存立,毁灭一切众生者。
Ciraṃ tiṭṭhatu lokamhi, dhaṃsakaṃ sabbapāṇinaṃ;
45战胜了巨大的愚痴黑暗,令胜者的教法辉耀。
Mahāmohatamaṃ jayaṃ, jotantaṃ jinasāsanaṃ.
46顶礼最胜之宝,依止往昔诸师;
Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ, nissāya pubbake garu;
47我将宣说能引一切世间安乐的正道法。
Nītidhammaṃ pavakkhāmi, sabbaloka sukhāvahaṃ.
48师与技艺,慧、闻、说之财;
Ācariyo ca sippañca, paññāsutakathādhanaṃ;
49地、依止、友,恶人、善人、力。
Desañca nissayo mittaṃ, dujjano sujano balaṃ.
50女、子、奴,居家之所在;
Itthī putto ca dāso ca, gharāvāso katākato;
51亲族与庄严,以及奉行王法者;
Ñātabbo ca alaṅkāro, rājadhammā pasevako;
52与苦等相杂者,及种种杂类之总称。
Dukkhādimissako ceva, pakiṇṇakāti mātikā.
53王道——
Rājanīti –
54一只狮子,一只苍鹭,四只学艺的公鸡;
Sīhā ekaṃ bakā ekaṃ, sikkhe cattāri kukkuṭā;
55五只乌鸦,一头名叫拉贾的,六条狗,三头驴。
Pañca kākā rājā nāma, cha sunakkhā tīṇi gadrabhā.
1
1.
57无论大业还是小业,凡是想要造作之业;
Mahākammaṃ khuddakaṃ vā, yaṃ kammaṃ kātumicchati;
58一切事业应当全力而为,犹如狮子一击即可成办。
Sabbārambhena kātabbaṃ, sīhā ekaṃ tadā bhave.
2
2.
60诸根应当善加调伏,如同白鹤那样,方为智者;
Indriyāni susaṃyama, bakova paṇḍito bhave;
61教导者若能克服令人毛发竖立的恐惧,便能成就一切事业。
Desaka lomapannāni, sabbakammāni sādhaye.
3
3.
63早起、战斗、分享,以及顾念亲族。
Pubbaṭṭhānañca yuddhañca, saṃvibhāgañca bandhu hi;
64不侵犯雌性,共享食物,应当学习鸡的这四种品德。
Thiyā akkamma bhuttañca, sikkhe cattāri kukkuṭo.
4
4.
66虽见隐处交合,仍能觅食并护持亲族。
Guyhe methunaṃ pekkhitvā, bhojanaṃ ñātisaṅgaho;
67以审视与观察对治懈怠,当精勤修习五种学处。
Vilokā pekkhanālasyaṃ, pañca sikkheyya vāyasā.
5
5.
69无懈怠者断除烦恼,睡眠安稳,觉醒明彻;
Anālassaṃtisavantāso, suniddhā suppabodhanā;
70坚固的敬爱与勇猛——这是第六种功德。
Daḷhabhatti ca sūrañca, cha etesvānato guṇo.
6
6.
72犹如疲惫者肩负重担,不计较冷热,心不动摇。
Khinnova vahate bhāraṃ, sītuṇhañca na cintayī;
73恒常知足,如驴修学三学。
Santuṭṭho ca bhave niccaṃ, tīṇi sikkheyya gadrabhā.
7
7.
75智者于此世间,应修持那二十种功德。
Vīsati tāni guṇāni, careyya iha paṇḍito;
76若能战胜一切敌,他将具足威光。
Vijeyya ripū sabbepi, tejassī so bhavissati.
77(一)智者品,(二)善人品,(三)愚恶品,(四)友伴品,(五)王品,(六)领袖品,(七)子品,(八)医师品,(九)奴仆品,(十)女人品,(十一)杂品。
(1) Paṇḍitakaṇḍa (2) sujanakaṇḍa (3) bāladujjanakaṇḍa (4) mittakaṇḍa (5) rājakaṇḍa (6) nāyakakaṇḍa (7) puttakaṇḍa (8) vejjācariyakaṇḍa (9) dāsakakaṇḍa (10) itthikaṇḍa (11) pakiṇṇakakaṇḍa
78善辩者若能发言得体,
Kavidappaṇanītiṃyo, vācuggataṃ karoti ce;
79此人实为世间之中的智者,出自贤智之族姓。
Bhuvanamajjhe eso hi, viññū paṇḍitajātiko.
83诗镜
Kavidappaṇanīti
84礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa