1. 过失了知第一章
1礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
2善觉庄严
Subodhālaṅkāro
3第一章:过失之觉了
1. Dosāvabodha-paṭhamapariccheda
1礼敬三宝
Ratanattayappaṇāma
1
1.
3牟尼主口如莲,胎藏所生之妙音;
Munindavadanambhoja, gabbhasambhavasundarī;
4是众生之皈依,愿此语令我心欢喜。
Saraṇaṃ pāṇinaṃ vāṇī, mayhaṃ pīṇayataṃ manaṃ.
5相
Nimitta
2
2.
7那贤善者,善加庄严,往昔的圣者亦复如是;
Rāma, sammā’dya’laṅkārā, santi santo purātanā;
8然而,他们并不沿用纯净的摩揭陀语。
Tathāpi tu vaḷañjenti, suddhamāgadhikā na te.
9名色等
Abhidhānādikaṃ
3
3.
11因此,愿以此名,令诸无庄严者欢喜;
Tenā’pi nāma toseyya, mete laṅkāravajjite;
12以不相应之庄严,非我之辛劳。
Anurūpenā’laṅkāre, ne’sa meso parissamo.
4
4.
14那些智慧未得积聚、于众多经教义理未加通晓之人,
Yesaṃ na sañcitā paññā, nekasatthantaro’citā;
15他们实为痴迷所蒙蔽,对任何事情都无有所知。
Sammoha’bbhāhatā ve’te, nāvabujjhanti kiñcipi.
5
5.
17在此无有可恭敬的师长之人,对他们而言,承事恭敬又有何用?
Kiṃ tehi pādasussūsā, yesaṃ natthi garūni’ha;
18那些沾上他们足尘的人,正是真正的善士、远离者。
Ye tappādarajokiṇṇā, te’va sādhū vivekino.
6
6.
20诗歌与戏剧所演绎的,那些以引导人心为业的诗人们;
Kabba, nāṭakanikkhitta, nettacittā kavijjanā;
21他们无论创作什么,都算不上令人惊叹的最上之作。
Yaṃkiñci racayante’taṃ, na vimhayakaraṃ paraṃ.
7
7.
23正是如此展现之时,那结缚本身便令人惊叹;
Teye’va paṭibhāvento, so’va bandho savimhayo;
24能令智者心生喜悦之处,他们便于此怀持恭敬而安住。
Yena tosenti viññū ye, tattha pya’vihitā’darā.
8
8.
26而所谓结缚,乃是声与义二者,和合无谬、远离过失。
Bandho ca nāma sadda,tthā, sahitā dosavajjitā;
27依诗偈、散文与二者混合的差别,此分为三种。
Pajja gajja vimissānaṃ, bhedenā’yaṃ tidhā bhave.
9
9.
29又,再安立为有结缚与无结缚二种;
Nibandho cā’nibandho ca, puna dvidhā niruppate;
30而诸庄严,则令彼达至更为可贵的境地。
Taṃ tu pāpentya’laṅkārā, vindanīyatarattanaṃ.
10
10.
32面容如莲而无过,言语无瑕是为说。
Anavajjaṃ mukhambhoja , manavajjā ca bhāratī;
33他们饰严者尚且光彩熠熠,未加修饰时又当如何?可见一斑。
Alaṅkatā’va sobhante, kiṃ nu te nira’laṅkatā?
11
11.
35若无师长指导,愚者妄加装饰,便成谬误。
Vinā garūpadesaṃ taṃ, bālo’laṅkattu micchati;
36他如何能不成为智者的笑柄?
Sampāpuṇe na viññūhi, hassabhāvaṃ kathaṃ nu so?
12
12.
38纵是诗人妙语缀成的篇章,亦如黯然无光的饰物;
Ganthopi kavivācāna, malaṅkāra’ppakāsako;
39它成为可言说者,乃是依彼惯用语的引申所致。
Yāti tabbacanīyattaṃ, ta’bbohārū’pacārato.
13
13.
41庄严有二种,依音声与义理而区分。
Dvippakārā alaṅkārā, tattha sadda, tthabhedato;
42音声与义理的结合即名为纽带,它们彼此相连而成系列。
Saddatthā bandhanāmā’va, taṃsajjita tadāvali.
14
14.
44虽具足功德与庄严,却亦带有少许过失的印记。
Guṇālaṅkārasaṃyuttā, api dosalava’ṅkitā;
45她如同那女子一般,虽可赞叹,却不被智者所称赞。
Pasaṃsiyā na viññūhi, sā kaññā viya tādisī.
15
15.
47因此,应以大精进断除过失;
Tena dosanirāso’va, mahussāhena sādhiyo;
48此者若于一切时无有过失、具足功德,岂非如是?
Niddosā sabbathā sā’yaṃ, saguṇā na bhaveyya kiṃ?
16
16.
50虽无华美的装饰,若具足美德,便令人心生向往;
Sā’laṅkāraviyuttā’pi, guṇayuttā manoharā;
51无过失、离瑕疵、具足美德,犹如贤善的妻子。
Niddosā dosarahitā, guṇayuttā vadhū viya.
17
17.
53于词、句及其义理中,被认为存在的种种过失——
Pade vākye tadatthe ca, dosā ye vividhā matā;
54我今为这些过失,宣说其例及相。
So’dāharaṇa metesaṃ, lakkhaṇaṃ kathayāmya’haṃ.
55语词过失之列举
Padadosa uddesa
18
18.
57意义相违、意义晦涩、污秽,及矛盾;
Viruddhatthantarā, jhattha, kiliṭṭhāni, virodhi ca;
58难解、有待修饰、意义卑劣、无有实益
Neyyaṃ, visesanāpekkhaṃ, hīnatthaka manatthakaṃ.
59句过失列举
Vākyadosa uddesa
19
19.
61词与句的过失:意义单一、坏失韵律
Dosā padāna vākyāna, mekatthaṃ bhaggarītikaṃ;
62同样,言辞混杂、粗俗,韵律缺失,次序错乱;
Tathā byākiṇṇa gāmmāni, yatihīnaṃ kamaccutaṃ;
63过度言说、未达其义,以及粗野失当、关联不当。
Ativutta mapetatthaṃ, sabandhapharusaṃ tathā.
64句义过失列举
Vākyatthadosauddesa
20
20.
66“退失”,即衰颓、枯槁者,此说尚存疑惑;
Apakkamo’ , cityahīnaṃ, bhaggarīti, sasaṃsayaṃ;
67“村落之杂秽庄严”,即依止于词句之义的嗔恚。
Gāmmaṃ duṭṭhālaṅkatīti, dosā vākyatthanissitā.
68词之过失释
Padadosaniddesa
21
21.
70所谓义之相违,即是其义与他义相违者;
Viruddhatthantaraṃ tañhi, yassa’ññattho virujjhati;
71如应时之云,清亮明净,令众人喜悦。
Adhippete yathā megho, visado sukhaye janaṃ.
22
22.
73以何种殊胜之因而成就,此即如蜜之最胜义;
Visesya madhikaṃ yenā, jhattha metaṃ bhave yathā;
74犹如光耀一切方隅,此灯熠熠生辉;
Obhāsitā’sesadiso, khajjoto’yaṃ virājate.
23
23.
76其义难以悟入,因自性等之分别故;
Yassa’tthā’vagamo dukkho, pakatyā’divibhāgato;
77正如彼已染污,此亦为亲爱者所拥抱;
Kiliṭṭhaṃ taṃ yathā tāya, so’ya māliṅgyate piyā.
24
24.
79愚者!染污之词与双关等句,应被破除;
Yaṃ kiliṭṭhapadaṃ mandā, bhidheyyaṃ yamakādikaṃ;
80彼亦被摄于染污词之过失中;
Kiliṭṭhapadadose’va, tampi anto karīyati.
25
25.
82以悦耳之声严饰,以流畅之词连缀;
Patītasaddaracitaṃ, siliṭṭhapadasandhikaṃ;
83此与净信功德相应之双关句,乃我如是思量。
Pasādaguṇasaṃyuttaṃ, yamakaṃ mata medisaṃ.
26
26.
85无间隔、有间隔,另有未说及的种种色所生者;
Abyapetaṃ byapeta’ñña, māvuttā’nekavaṇṇajaṃ;
86此双关亦以诸句之始、中、末为其行境。
Yamakaṃ tañca pādāna, mādi, majjha, nta, gocaraṃ.
90无间隔的、以第一句开头为始的双关。
Abyapeta paṭhamapādādi yamakaṃ
27
27.
88善人、不善人,一切众生皆缘于功德而远离;
Sujanā’sujanā sabbe, guṇenāpi vivekino;
89他们未能达至远离,常在不远离者的近处。
Vivekaṃ na samāyanti, avivekijanantike.
94无间隔的、以第一、第二句开头为始的双关。
Abyapeta paṭhama dutiya pādādi yamakaṃ
28
28.
91善巧者、不善巧者,一切强者、弱者,皆为人称扬;
Kusalā’kusalā sabbe, pabalā’pabalā thavā;
92他们未曾到达,乃至未成如此——苦乐之施与者;
No yātā yāva’hosittaṃ, sukhadukkhappadā siyuṃ;
93无间隔的双关,以第一、第二、第三句等句首为始。
Abyapeta paṭhama dutiya tatiyapādādi yamakaṃ.
29
29.
95愿她恭敬地灭除执着,由我安立、又安立;
Sādaraṃ sā daraṃ hantu, vihitā vihitā mayā;
96以顶礼与恭敬,于三宝之器中。
Vandanā vandanāmāna, bhājane ratanattaye.
102无间隔的四句开头等重言法
Abyapeta catukkapādādi yamakaṃ
30
30.
98莲花可现清净或染污,天空或布云翳或澄明。
Kamalaṃ ka’malaṃ kattuṃ, vanado vanado’mbaraṃ;
99善逝已善至世间,即有利益相伴而行。
Sugato sugato lokaṃ, sahitaṃ sa hitaṃ karaṃ.
31
31.
101无间隔等的重言法,及其余的些许种类已示。
Abyapetādiyamaka , sseso leso nidassito;
102应知者即这些诸方面,诸重言法亦当悉知。
Ñeyyāni’māyeva disā, ya’ññāni yamakānipi.
32
32.
104他们种类极为繁多,皆由相混而生。
Accantabahavo tesaṃ, bhedā sambhedayoniyo;
105然而,有些事容易,有些事则极为困难。
Tathāpi keci sukarā, keci accantadukkarā.
33
33.
107此重颂即是谜语,非全甘美。
Yamakaṃ taṃ pahelī ca, nekantamadhurāni’ti;
108一切皆由我搁置,由恐弟子疲厌故。
Upekkhiyanti sabbāni, sissakhedabhayā mayā.
34
34.
110若与处所、时间、技艺、明、理、传承相违,
Desakālakalāloka, ñāyāgamavirodhi yaṃ;
111此即相违之句,且由欢喜的譬喻而显明。
Taṃ virodhipadaṃ ce’ta, mudāharaṇato phuṭaṃ.
35
35.
113凡被骄慢者所执取,应说者与应知者,他们未说。
Ya dappatīta mānīya, vattabbaṃ neyya māhu taṃ;
114正如在夜晚,一切方所都闪耀着洁白的光芒。
Yathā sabbāpi dhavalā, disā rocanti rattiyaṃ.
36
36.
116贤者们无论在何处,都不认为这种现象有多稀奇;
Nedisaṃ bahu maññanti, sabbe sabbattha viññuno;
117对词义的理解,难得而超越自身能力。
Dullabhā’vagatī sadda, sāmatthiyavilaṅghinī.
37
37.
119若待能简别者,彼得此简别时;
Siyā visesanāpekkhaṃ, yaṃ taṃ patvā visesanaṃ;
120如是,凡所释义,彼依慧眼更得明见。
Sātthakaṃ taṃ yathā taṃ so, bhiyyo passati cakkhunā.
38
38.
122若所简别者为劣,其义亦随之成劣;此理如是。
Hīnaṃ kare visesyaṃ yaṃ, taṃ hīnatthaṃ bhave yathā;
123萤火虫的光芒已然隐没,太阳冉冉升起。
Nippabhī kata khajjoto, samudeti divākaro.
39
39.
125那仅仅是凑足音节罢了,被视为无义之语;
Pādapūraṇamattaṃ yaṃ, anatthamiti taṃ mataṃ;
126正如我礼敬佛陀的莲足一般。
Yathā hi vande buddhassa, pādapaṅkeruhaṃ pi ca.
127语句过失释
Vākyadosa niddesa
40
40.
129于音声与义理已说之处,更复有所言说;
Saddato atthato vuttaṃ, yattha bhiyyopi vuccati;
130那于我为一义,恰如‘vārido vārido’一词。
Ta mekatthaṃ yathā’bhāti, vārido vārido ayaṃ.
137如
Yathā ca
41
41.
132外道之芽与种子——此诸邪见,当悉舍离。
Titthiyaṅkurabījāni, jahaṃ diṭṭhigatāni’ha;
133那位大牟尼令已生净信的大众,净信更为增上。
Pasādeti pasanne’so, mahāmuni mahājane.
42
42.
135已开始的次第无有间断,故于有中称为“破坏者”。
Āraddhakkamavicchedā, bhaggarīti bhave yathā;
136啊,你有些智慧,有些熟练,这原是你的本性!
Kāpi paññā, kopi paguṇo, pakatīpi aho tava.
43
43.
138词句难以安立之处,便生起了迷惑。
Padānaṃ dubbinikkhepā, byāmoho yattha jāyati;
139应知那是混杂的,其例如是。
Taṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ, tadudāharaṇaṃ yathā.
44
44.
141众人向功德具足者敬礼,恶人则喜爱恶人。
Bahuguṇe paṇamati, dujjanānaṃ pyayaṃ jano;
142常怀欢喜,恒念善逝之利益。
Hitaṃ pamudito niccaṃ, sugataṃ samanussaraṃ.
45
45.
144这便偏离了殊胜的言语,而被认为是村俗之语,恰如其说。
Visiṭṭhavacanā’petaṃ, gāmmaṃ’tya’bhimataṃ yathā;
145少女啊,我正恋慕着你,你却不恋慕我——这究竟是为何?
Kaññe kāmayamānaṃ maṃ, na kāmayasi kiṃnvi’daṃ?
46
46.
147由于字句的联结,某些地方可能会令人感到不悦。
Padasandhānato kiñci, duppatītikaraṃ bhave;
148而他心所向往的那个村庄,恰如主人所珍爱的那样。
Tampi gāmmaṃ tya’bhimataṃ, yathā yābhavato piyā.
47
47.
150于已述及所指之处,词句的划分即当如是;
Vuttesu sūcite ṭṭhāne, padacchedo bhave yati;
151凡为彼划分所欠缺者,便称为‘欠缺划分’;而它正是那欠缺划分者。
Yaṃ tāya hīnaṃ taṃ vuttaṃ, yatihīnanti sā pana.
48
48.
153停顿于一切句末,尤其在所述之义中特别如此;
Yati sabbatthapādante, vuttaḍḍhe ca visesato;
154音节长短前后不一,有时亦在词中某处。
Pubbāparānekavaṇṇa, padamajjhepi katthaci.
162其中举例与反例如
Tatthodāharaṇapaccudāharaṇāni yathā
49
49.
156我以头顶礼敬彼名,亦礼敬如来妙色;
Taṃ name sirasā cāmi, karavaṇṇaṃ tathāgataṃ;
157他以三重金色之流,遍洒一切方所。
Sakalāpi disā siñca, tiva soṇṇarasehi yo.
50
50.
159连声时,位于前词末尾的元音,如同语尾消失一般被省略。
Saro sandhimhi pubbanto, viya lope vibhattiyā;
160否则,于其处,此变为彼,彼变为此,如同替代等变化,亦如“para”与“adi”等例。
Aññathā tva’ññathā tattha, yā’desādi parā’di’va.
51
51.
162ca等词,恒为前词之末,永远依附于前词。
Cādī pubbapadantā’va, niccaṃ pubbapadassitā;
163句首等词恒常相连,若由他词,譬如 para 等,则不在此列。
Pādayo niccasambandhā, parādīva parena tu.
172一切引例如
Sabbatthodāharaṇāni yathā
52
52.
165一切人天当以头面礼敬那超越量的如来;
Name taṃ sirasā sabbo, pamā’tītaṃ tathāgataṃ;
166他已证得世间之最上,譬喻对他实不相称。
Yassa lokaggataṃ patta, sso’pamā na hi yujjati.
53
53.
168我恒常顶礼那位牟尼王,他具足无量的智慧与无上的功德;
Munindaṃ taṃ sadā vandā, mya’nantamati muttamaṃ;
169他的智慧与慈心,无边无际地展现。
Yassa paññā ca mettā ca, nissīmāti vijambhati.
179以“ca”等开头的反例如
Cādipādīsu paccudāharaṇāni yathā
54
54.
171在那里,大慈与大智达到最上的生起;
Mahāmettā mahāpaññā, ca yattha paramodayā;
172我顶礼那位胜者,他是一切殊胜功德之所依。
Paṇamāmi jinaṃ taṃ pa, varaṃ varaguṇā’layaṃ.
55
55.
174依教法而得解脱,如耕无过之田;
Padatthakkamato muttaṃ, kamaccuta midaṃ yathā;
175请赐我田地或村落,或我悦意的地方。
Khettaṃ vā dehi gāmaṃ vā, desaṃ vā mama sobhanaṃ.
56
56.
177于世俗中被超越者,即超越之见,正如所见。
Lokiyattha matikkantaṃ, ativuttaṃ mataṃ yathā;
178若过度执取于无形如虚空者,心便陷入沉寂之境。
Atisambādha mākāsa, metissā thanajambhane.
57
57.
180从集聚生起之义,亦即彼离散之义,正如是。
Samudāyatthato’petaṃ, taṃ apetatthakaṃ yathā;
181牛犊被拴缚,食草饮水。
Gāviputto balibaddho, tiṇaṃ khādī pivī jalaṃ.
58
58.
183何处有系缚与粗暴,那里即有系缚的粗暴;
Bandhe pharusatā yattha, taṃ bandhapharusaṃ yathā;
184坚结与残株已除尽,投入田中自能结果。
Kharā khilā parikkhīṇā, khette khittaṃ phalatya’laṃ.
185语句义之过患解说
Vākyatthadosa niddesa
59
59.
187应知之相与义,依出离等故;
Ñeyyaṃ lakkhaṇa manvattha, vasenā’pakkamādinaṃ;
188今我当为示其譬喻。
Udāharaṇa metesaṃ, dāni sandassayāmya’haṃ.
199其中离去如
Tatthā’pakkamaṃ yathā
60
60.
190修习、布施与持戒,我已悉皆圆满成就;
Bhāvanā, dāna, sīlāni, sammā sampāditāni’ha;
191这些能成就财富、天界乃至涅槃,决定无疑。
Bhoga, saggādi, nibbāna, sādhanāni na saṃsayo.
203缺少‘o’如
Ocityahīnaṃ yathā
61
61.
193世间最应敬者,唯我无间断;
Pūjanīyataro loke, aha meko nirantaraṃ;
194一切功德皆从一功德中集起而生。
Mayekasmiṃ guṇā sabbe, yato samuditā ahuṃ.
207如同
Yathā ca
62
62.
196我既被人请求,如何能连生命也不施舍呢?
Yācito’haṃ kathaṃ nāma, na dajjāmya’pi jīvitaṃ;
197即便如此,因施舍儿子,我的心仍不禁颤抖。
Tathāpi puttadānena, vedhate hadayaṃ mama.
211「跋嘎梨」者,如同
Bhaggarīti yathā
63
63.
199女人与恶人,不应生起信任。
Itthīnaṃ dujjanānañca, vissāso nopapajjate;
200毒中、有角兽处、河流中、疾病中,以及王族中也是如此。
Vise siṅgimhi nadiyaṃ, roge rājakulamhi ca.
215「有疑」者,如同
Sasaṃsayaṃ yathā
64
64.
202圣者如月照耀世间,眼目却游移而贪美色。
Munindacandimā loka, saralolavilocano;
203人们如入歧途,却因见到牛迹而欢喜。
Jano’ vakkantapantho’va, gopadassanapīṇito.
65
65.
205就语义而言便难以把握,如同被认作粗俗的行为;
Vākyatthato duppatīti, karaṃ gāmmaṃ mataṃ yathā;
206此人虽勇猛有力,但杀死他人后仍不肯停歇。
Poso vīriyavā so’yaṃ, paraṃ hantvā na vissamī.
66
66.
208那便是拙劣的装饰:用来装饰,反成污损;
Duṭṭhālaṅkaraṇaṃ tetaṃ , yatthā’laṅkāradūsanaṃ;
209若解说那样的装饰,形象便不美好。
Tassā’laṅkāraniddese, rūpa māvi bhavissati.
67
67.
211这是我以简略方式所作的。
Kato’tra saṅkhepanayā mayā’yaṃ,
212在这些过失之中,瞋恚是最严重的一类;
Dosāna mesaṃ pavaro vibhāgo;
213这正是为了启发诗人们,
Eso’va’laṃ bodhayituṃ kavīnaṃ,
214倘若那也会令人生起厌倦。
Tamatthi ce khedakaraṃ parampi.
230如是,于僧护大师所造《善觉庄严》中
Iti saṅgharakkhitamahāsāmiviracite subodhālaṅkāre
231名为「了知过失」
Dosāvabodho nāma
232第一品。
Paṭhamo paricchedo.