1. 天界品
11. 天品
1. Saggakaṇḍa
1
1.
2佛陀,具足十力的导师,一切知者,两足中之最上者;
Buddho dasabalo satthā, sabbaññū dvipaduttamo;
3牟尼王、世尊、庇护者,具眼者、鸯耆罗沙、牟尼。
Munindo bhagavā nātho, cakkhuma’ṅgīraso muni.
2
2.
5世间依怙、无上调御者,大仙、引导者;
Lokanātho’ nadhivaro, mahesi ca vināyako;
6普眼者、善逝,广慧者、魔军的战胜者。
Samantacakkhu sugato, bhūripañño ca māraji.
3
3.
8人中之狮、最上人,法王、大牟尼;
Narasīho naravaro, dhammarājā mahāmuni;
9天中天、世间所敬者,法主、如来。
Devadevo lokagaru, dhammassāmī tathāgato.
4
4.
11自生者、正等觉者,最胜慧者、导师;
Sayambhū sammāsambuddho, varapañño ca nāyako;
12胜利者、释迦之子、义成就者、净饭之子、乔达摩。
Jino, sakko tu siddhattho, suddhodani ca gotamo.
5
5.
14释迦狮子,如是释迦,牟尼与日种亲族。
Sakyasīho tathā sakya, muni cādiccabandhu ca;
6
6.
16解脱、灭、涅槃,洲岛、渴爱灭尽、最胜。
Mokkho nirodho nibbānaṃ, dīpo taṇhakkhayo paraṃ;
17救护、洞窟与无垢,寂静、真实、无执著。
Tāṇaṃ leṇa marūpañca, santaṃ sacca manālayaṃ.
7
7.
19“无为”,即无造作;“安稳”,即吉祥;“无我所”,即无我所执;“极难见”,即极难睹见。
Asaṅkhataṃ siva mamataṃ sududdasaṃ,
20“皈依处”,即是皈依;“救护”,即是庇护所;此亦如是。
Parāyaṇaṃ saraṇa manītikaṃ tathā;
21“无漏”,即无烦恼;“恒常”,即坚固;“无示现”,即不可见。
Anāsavaṃ dhuva manidassanā’ katā,
22坏灭者,即衰坏;微细者,即深妙;无尽者,即无边际;无虚伪者,即无欺诳。
Palokitaṃ nipuṇa mananta makkharaṃ.
8
8.
24苦灭、无恼害、回转、安稳、唯一。
Dukkhakkhayo byābajjhañca , vivaṭṭaṃ khema kevalaṃ;
25解脱者,即出离;离欲者,即离贪;殊胜者,即胜妙;不死者,即不死之境。
Apavaggo virāgo ca, paṇīta maccutaṃ padaṃ.
9
9.
27“瑜伽安稳”即离系安稳,“彼岸”亦为彼岸,“解脱”即脱离,“寂静”即清净。
Yogakkhemo pāra mapi, mutti santi visuddhiyo;
28“解脱”、“行界”、“清净”、“寂灭”,应如是了知。
Vimutya’ saṅkhatadhātu, suddhi nibbutiyo siyuṃ.
10
10.
30“漏尽者”、“无学”、“离欲者”,此即“应供”。
Khīṇāsavo tva’sekkho ca, vītarāgo tathā’ rahā;
31天界、诸天、天上福地,
Devaloko divo saggo ,
32三十三天、诸天宫殿。
Tidivo tidasālayo.
11
11.
34三十三天者,即不死之天、诸天、明智者、饮甘露者;
Tidasā tva’marā devā, vibudhā ca sudhāsino;
35阿修罗、魔罗天、地居天与饮甘露者,皆为居于天界的众生;
Surā marū divokā cā, matapā saggavāsino.
12
12.
37不老、无垢的诸天,以及不可计量的天神众;
Nijjarā’ nimisā dibbā, apume devatāni ca ;
13
13.
39悉陀、部多、乾闼婆,密迹神、夜叉与罗刹;
Siddho bhūto ca gandhabbo, guyhako yakkha rakkhasā;
40鸠槃荼、毕舍遮等,为所列举的天趣众生。
Kumbhaṇḍo ca pisācā’dī, niddiṭṭhā devayoniyo.
14
14.
42前代诸天、天敌、阿修罗、檀那婆及人类;
Pubbadevā suraripū, asurā dānavā pume;
43其中殊胜者:帕哈拉多、桑跋罗、波利等。
Tabbisesā pahārādo, sambaro baliādayo.
15
15.
45祖父梵天、世界主、莲座者;
Pitāmaho pitā brahmā, lokeso kamalāsano;
46以及金胎者、诸天之首、生主。
Tathā hiraññagabbho ca, surajeṭṭho pajāpati.
16
16.
48婆薮提婆、哈利、黑天,乃至迦叶波与执轮者——
Vāsudevo hari kaṇho, kesavo cakkapāṇya’tha;
49大自在天、湿婆、持三叉戟者,还有自在天与兽主。
Mahissaro sivo sūlī, issaro pasupatya’pi.
17
17.
51诃罗、童子,群主及持矛者;
Haro vutto kumāro tu, khandho sattidharo bhave;
18
18.
53帝释天王、百施天,及执金刚之王;
Sakko purindado deva, rājā vajirapāṇi ca;
54善生主、千眼者,大自在、执金刚者;
Sujampati sahassakkho, mahindo vajirāvudho.
19
19.
56婆娑婆、千眼,三十三天主;
Vāsavo ca dasasata, nayano tidivādhibhū;
57天众之主、手持金刚,亦为众生主。
Suranātho ca vajira, hattho ca bhūtapatya’pi.
20
20.
59摩伽婆、憍尸迦、因陀罗、杀弗栗多者、波迦娑萨那。
Maghavā kosiyo indo, vatrabhū pākasāsano;
60维陀婆与其妻苏阇,曾居此城。
Viḍojo tha sujā tassa , bhariyā tha puraṃ bhave.
21
21.
62摩娑迦娑罗城、婆娑迦城,以及阿摩罗婆提城。
Masakkasārā vassoka, sārā cevā’ marāvatī;
63威阇延多则为宫殿,
Vejayanto tu pāsādo,
64善法堂则为集会堂。
Sudhammā tu sabhā matā.
22
22.
66威阇延多为其车乘,
Vejayanto ratho tassa,
67摩多利名为御者;
Vutto mātali sārathi;
68伊罗婆那象色淡黄,其座则为石座;
Erāvaṇo gajo paṇḍu, kambalo tu silāsanaṃ.
23
23.
70善勇等为其子,难陀为其池;
Suvīroccādayo puttā, nandā pokkharaṇī bhave;
71欢喜园、杂合林、藤蔓园与法鲁娑迦林。
Nandanaṃ missakaṃ citta, latā phārusakaṃ vanā.
24
24.
73阿萨尼(asani,雷电)在二性中意为金刚杵,金刚(vajira)则为中性。
Asani dvīsu kulisaṃ, vajiraṃ punnapuṃsake;
74天女(accharā)亦名“拍手声”,诸如兰芭、阿蓝布娑等。
Accharāyotthiyaṃ vuttā, rambhā alambusādayo;
75天女与乾闼婆,以五髻(Pañcasikha)等为首。
Devitthiyo tha gandhabbā, pañcasikhoti ādayo.
25
25.
77vimāna(天宫)在阴性中为byamha,pīyūsa(甘露)即amata(不死)与sudhā。
Vimāno nitthiyaṃ byamhaṃ, pīyūsaṃ tvamataṃ sudhā;
78Sineru(须弥山)、Meru、Tidivā、Dhāro、Neru以及Sumeru。
Sineru meru tidivā, dhāro neru sumeru ca.
26
26.
80持双山(Yugandhara)、持边山(Īsadhara)、迦罗毗迦山(Karavīka)与善见山(Sudassana)。
Yugandharo īsadharo, karavīko sudassano;
81持地山(Nemindhara)、毗那多迦山(Vinataka)、马耳山(Assakaṇṇa),(这些为)族姓山(kulācalā)。
Nemindharo vinatako, assakaṇṇo kulācalā.
27
27.
83曼陀吉尼河(Mandākinī)、虚空恒河(Ākāsagaṅgā)与天河(Suranadī)亦然。
Mandākinī tathā’kāsa, gaṅgā suranadī pyatha;
28
28.
85拘毗罗树、波利质多树与天界波利质多树,也是如此。
Koviḷāro tathā pāri, cchattako pārijātako;
86劫波树(Kapparukkha)等相续存在,称为天树(devaddumā)。
Kapparukkho tu santānā, dayo devaddumā siyuṃ.
29
29.
88东方、西方、南方、北方,依次对应于前方、后方、左方、右方。
Pācī patījhu’ dīci’tthī, pubba pacchima uttarā;
89应知东方为正,南方为侧,其余诸方为副。
Disātha dakkhiṇā’ pācī, vidisā’nudisā bhave.
30
30.
91伊罗婆陀、芬陀利迦、瓦摩那、鸠文陀、安阇那,
Erāvato puṇḍarīko, vāmano kumudo’ ñjano;
92花齿、一切地、善胎,此为方位之象。
Pupphadanto sabbabhummo, suppatīko disāgajā.
31
31.
94持国天为乾达婆主,鸠槃荼主则为;
Dhataraṭṭho ca gandhabbā, dhipo, kumbhaṇḍasāmi tu;
95增长天,广目天为龙族至尊,如是所传。
Viruḷhako, virūpakkho, tu nāgādhipatīrito.
32
32.
97夜叉主毗沙门,即俱毗罗,以人为乘;
Yakkhādhipo vessavaṇo, kuvero naravāhano;
98他的都城是阿拉迦曼达,武器为锤。
Aḷakāḷakamandāssa, purī, paharaṇaṃ gadā;
99这些是四方守护神,依次从东方等开始。
Catuddisāna madhipā, pubbādīnaṃ kamā ime.
33
33.
101火:阇多吠陀、具焰、光明、净化者、燃烧者。
Jātavedo sikhī joti, pāvako dahano’ nalo;
102持供者、有焰者、有烟者、持帜者、火、火神、有光者
Hutāvaho’ ccimā dhūma, ketva’ggi gini bhānumā.
34
34.
104光焰、烟冠、风、有友、黑道者
Tejo dhūmasikho vāyu, sakho ca kaṇhavattanī;
105遍入者、食供者、火焰、光网,这些是我所说
Vessānaro hutāso tha, sikhājāla’cci cāpume.
35
35.
107火苗与火焰闪烁,灰烬乃火主人之尘埃。
Vipphuliṅgaṃ phuliṅgañca, bhasmā tu seṭṭhi chārikā;
36
36.
109kukkuḷa是热灰,maṅgāra、alāta、mummuka则为火炭。
Kukkuḷo tu’ṇhabhasmasmi, maṅgāro’lāta mummukaṃ ;
110samidhā、idhuma、edha是薪柴,upādāna与indhana也是燃料。
Samidhā idhumaṃ ce’dho, upādānaṃ tathindhanaṃ.
37
37.
112其后,是光明与照耀。
Atho’bhāso pakāso cā,
113loka、joti、ātapā,其义相同。
'Loko’jjotā’tapā samā;
114māluta、pavana、vāyu、vāta、anila、samīraṇā,皆指风。
Māluto pavano vāyu, vāto’nila samīraṇā;
115同样地,香风、和风、清风与恒行风也是风。
Gandhavāho tathā vāyo, samīro ca sadāgati.
38
38.
117这些是风的种类,共六种,即上行风、下行风等;
Vāyubhedā ime chu’ddha, ṅgamo cādhogamo tathā;
118腹风、肠风,以及随出入息而行之风。
Kucchiṭṭho ca koṭṭhāsayo, assāsaṅgānusārino.
39
39.
120而apāna指呼气,
Atho apānaṃ passāso,
121assāsa指吸气,如此被呼出。
Assāso āna muccate.
40
40.
123vega、java、raya意为迅速,sīgha、turita、lahu则意同快速。
Vego javo rayo khippaṃ, tu sīghaṃ turitaṃ lahu;
124迅速、敏捷,死亡、消逝;悬垂、快速,也是如此。
Āsu tuṇṇa maraṃ cāvi, lambitaṃ tuvaṭaṃpi ca.
41
41.
126恒常、持续、无间;不断、相续、心不止息,及坚固。
Satataṃ nicca maviratā, nārata santata manavaratañca dhuvaṃ;
127强烈、极度、坚固;猛烈、极端、过度。这些皆是“bāḷha”的同义词。
Bhusa matisayo ca daḷhaṃ, tibbe’kantā’timatta, bāḷhāni;
128‘迅捷’等词用于无能者与能者,其中,这些词通于三种情况。
Khippādī paṇḍake dabbe, dabbagā tesu ye tisu.
42
42.
130无诤者、欲、心所生及迷醉者,乃是‘有’的同义词。
Aviggaho tu kāmo ca, manobhū madano bhave;
131终结者、具自在力者、邪恶者,与众生主。
Antako vasavattī ca, pāpimā ca pajāpati.
43
43.
133放逸者之亲眷、黑者、魔罗、破损者,皆是他的名号。
Pamattabandhu kaṇho ca, māro namuci, tassa tu;
134渴爱、不快、染着为其三女,象王则名山胁。
Taṇhā’ratī ragā dhītū, hatthī tu girimekhalo.
44
44.
136阎王与遍入者,阎王以眼为武器。
Yamarājā ca vesāyī, yamo’ssa nayanāvudhaṃ;
137韦波质底与普罗摩,紧那罗者即是半人半鸟。
Vepacitti pulomo ca, kimpuriso tu kinnaro.
45
45.
139空中、虚空、太阳,道路、云、天空、苍空。
Antalikkhaṃ kha’mādicca, patho’bbhaṃ gagana’mbaraṃ;
140虚空、风路、空间,这些是‘nabha’的同义词,以‘nitthiyaṃ’作结。
Vehāso cānilapatho, ākāso nitthiyaṃ nabhaṃ.
46
46.
142天神行于虚空,以星辰为伴。
Devo vehāyaso tārā,
143善道即为正道,罪过即为邪径。
Patho surapatho aghaṃ.
47
47.
145云,是雨云,是天神,是降雨者,是持水者,是浓云。
Megho valāhako devo, pajjunno’mbudharo ghano;
146持流者、积云、运水者,皆是水云的同义名。
Dhārādharo ca jīmūto, vārivāho tathā’mbudo.
48
48.
148“云”一词通三性;“雨”“降雨”与“雨水”则为阴性名词。
Abbhaṃ tīsvatha vassañca, vassanaṃ vuṭṭhi nāriyaṃ;
149闪电为刹那之明,电光则为迅疾消逝之光。
Sateratā’kkhaṇā vijju, vijjutā cācirappabhā.
49
49.
151云吼声中,有雷鸣、咆哮、轰响等。
Meghanāde tu dhanitaṃ, gajjitaṃ rasitādi ca;
152因陀罗之武器,即因陀罗弓;风所扬洒之水,是为水雾。
Indāvudhaṃ indadhanu, vātakkhittambu sīkaro.
50
50.
154暴雨,即水流之倾泻。
Āsāro dhārā sampāto,
155冰雹即是坚硬的雹块;
Karakā tu ghanopalaṃ;
156阴天即云层笼罩之日,遮蔽即是覆藏与持护。
Duddinaṃ meghacchannāhe, pidhānaṃ tvapadhāraṇaṃ.
51
51.
158消失与隐没、遮蔽与覆盖,皆是隐藏之义。
Tirodhāna’ntaradhānā, pidhāna chādanāni ca;
159明月、月亮与星宿,君王、苏摩与造夜者。
Indu cando ca nakkhatta, rājā somo nisākaro.
52
52.
161药草之主、寒光、怀兔者、月神与月兔;
Osadhīso himaraṃsi, sasaṅko candimā sasī;
162清凉之光、夜之主,大鸟王与月神。
Sītaraṃsi nisānātho, uḷurājā ca mā pume.
53
53.
164一分为十六分之一,圆相则为月轮。
Kalā soḷasamo bhāgo, bimbaṃ tu maṇḍalaṃ bhave;
165半月、亏月与残月,或破月、满月与月神。
Aḍḍho tvaddho upaḍḍho ca, vā khaṇḍaṃ sakalaṃ pume.
54
54.
167半月于相等分中说,澄净即是明净。
Addhaṃ vuttaṃ same bhāge, pasādo tu pasannatā;
168迦刺底迦月、月光、月明,光辉、妙色、光焰与容色。
Komudī candikā juṇhā, kanti sobhā juti cchavi.
55
55.
170‘污点’、‘标志’与‘相’,‘标记’为智之相;
Kalaṅko lañchanaṃ lakkhaṃ, aṅko’bhiññāṇa lakkhaṇaṃ;
171‘标记’亦是‘妙色’,乃至至高与最胜。
Cihanaṃ cāpi sobhā tu, paramā susamā tha ca.
56
56.
173“寒冷”为德,德之相;寒冷、霜雪与清凉;
Sītaṃ guṇe, guṇiliṅgā, sīta sisira sītalā;
174雪、霜、露水、霜降与雾气。
Himaṃ tuhina mussāvo, nīhāro mahikā pyatha.
57
57.
176星宿、光、光芒与星;流星、微星亦然;
Nakkhattaṃ joti bhaṃ tārā, apume tārako’ḷu ca;
58
58.
178阿萨优阇(Assayujo)、婆罗尼(Bharaṇī)、自迦提迦(Kattikā)与罗希尼(Rohiṇī);
Assayujo bharaṇitthī, sakattikā rohiṇī pica;
179米伽西罗(Migasira)、阿达(Addā)与普那婆苏(Punabbasu),普萨(Phussa)与阿西勒萨(Asilesā)亦然。
Migasira maddā ca punabbasu, phusso cāsilesa’pi.
59
59.
181摩伽(Māghā)与两个帕古尼(Phaggunī),哈他(Hatthā)、吉达(Cittā)与萨瓦提(Svāti)亦然;
Māghā ca phaggunī dve ca, hatthā cittā ca svātipi;
182维萨迦星、阿努罗陀星、杰他星,穆拉星与两个萨罗星亦然。
Visākhā’ nurādhā jeṭṭhā, mūlā’ sāḷhā duve tathā.
60
60.
184萨瓦那(Savaṇa)与达尼他(Dhaniṭṭhā),萨他毗沙阇(Satabhisaja)、普婆跋陀波陀(Pubbabhaddapadā)与乌多罗跋陀波陀(Uttarabhaddapadā);
Savaṇo ca dhaniṭṭhā ca, satabhisajo pubbu’ttarabhaddapadā;
185以及雷瓦提星,依次为二十七宿。
Revatyapīti kamato, sattādhikavīsanakkhattā.
61
61.
187所谓索巴努即罗睺,苏罗等为九曜;
Sobbhānu kathito rāhu, sūrādī tu navaggahā;
188贤者,从白羊座等为诸宫,足句与等足句相同。
Rāsi mesādiko bhadda, padā poṭṭhapadā samā.
62
62.
190阿提车、苏利耶、苏罗、萨达兰西、迪瓦迦罗,皆是太阳之异名;
Ādicco sūriyo sūro, sataraṃsi divākaro;
191韦罗阇那(Verocana)、迪那迦罗(Dinakara)、乌那兰西(Uṇharaṃsi)、巴汉迦罗(Pabhaṅkaro)。
Verocano dinakaro, uṇharaṃsi pabhaṅkaro.
63
63.
193安苏摩利(Aṃsumālī)、迪那波提(Dinapati)、多波那(Tapana)、罗毗(Ravi)、巴奴摩(Bhānumā);
Aṃsumālī dinapati, tapano ravi bhānumā;
194兰西摩(Raṃsimā)、巴迦罗(Bhākaro)、巴奴(Bhānu)、阿迦(Akko)与萨哈萨兰西(Sahassaraṃsi)。
Raṃsimā bhākaro bhānu, akko sahassaraṃsi ca.
64
64.
196光芒、光明、光辉、灿烂、色泽、光亮、辉耀。
Raṃsi ābhā pabhā ditti, ruci bhā juti dīdhiti;
197阳焰(marīci)有二义,一指光线,一指阳焰;又作光芒、光线、光辉。
Marīci dvīsu bhānvaṃ’su, mayūkho kiraṇo karo.
65
65.
199日晕、月晕,阳焰,鹿渴(即幻影)。
Paridhi pariveso tha, marīci migataṇhikā;
200日出之前,即应知为曙光。
Sūrassodayato pubbu’, ṭṭhitaraṃsi siyā’ ruṇo.
66
66.
202时(kāla)、时(addhā)、时(samaya)、时(velā);
Kālo’ddhā samayo velā,
203其差别则有刹那等。
Tabbisesā khaṇādayo;
204一刹那等于十弹指顷的时间。
Khaṇo dasaccharākālo,
205十刹那为一‘layo’。
Khaṇā dasa layo bhave.
67
67.
207十‘layo’为一‘khaṇalayo’。
Layā dasa khaṇalayo,
208十个刹那腊缚为一牟呼栗多。
Muhutto te siyā dasa;
209十个刹那牟呼栗多(khaṇamuhutto)为一白昼(divasa),即一天(ahaṃ)、一日(dinaṃ)。
Dasa khaṇamuhutto te, divaso tu ahaṃ dinaṃ.
68
68.
211晨时(pabhāta)、明时(vibhāta)、破晓(paccūsa)、清晨(kalla),以及(apyatha);
Pabhātañca vibhātañca, paccūso kalla mapyatha;
212傍晚与黄昏。
Abhidoso padoso tha,
213日暮、傍晚,即白昼尽时。
Sāyo sañjhā dinaccayo.
69
69.
215夜、黑夜、夜间,即所谓的三时之夜。
Nisā ca rajanī ratti, tiyāmā saṃvarī bhave;
216月光与月相应,黑暗弥漫是为暗夜。
Juṇhā tu candikāyuttā, tamussannā timisikā.
70
70.
218深夜为中夜,半夜为大夜。
Nisītho majjhimā ratti, aḍḍharatto mahānisā;
219黑暗、暗冥与无光,即所谓暗与黑暗。
Andhakāro tamo nitthī, timisaṃ timiraṃ mataṃ.
71
71.
221如此,四支黑暗即是:黑分十四日、
Caturaṅgatamaṃ evaṃ, kāḷapakkhacatuddasī;
222密林、浓云、覆盖与半夜。
Vanasaṇḍo ghano megha, paṭalaṃ cā’ḍḍharatti ca.
72
72.
224于浓暗中,极暗名曰“击打时分”。
Andhatamaṃ ghanatame, pahāro yāma, saññito;
225初一、初二、初三等为“日期”(tithi)。因能保护(tāyati, pāleti),故称为tithi,由tā+iti构成(ṇvādi词族),通于二性。
Pāṭipado tu dutiyā, tatiyādī tithī, tāyati pāletīti tithi, tā+iti (ṇvādi) dvisu.
73
73.
227第十五日称为“十五日”,满月日则称为“满月”。
Pannarasī pañcadasī, puṇṇamāsī tu puṇṇamā;
228无月日即无月夜,于阴性中,别于十五日。
Amāvasī pyamāvāsī, thiyaṃ pannarasī’ parā.
74
74.
230六十摩睺罗伽为一日夜,十五日为一半月。
Ghaṭikā saṭṭhya’ horatto, pakkho te dasa pañca ca;
231那些半月有前半月、后半月,白月、
Te tu pubbāparā sukka,
232黑月,此二合为一个月。
Kāḷā, māso tu te duve.
75
75.
234质多月、毗舍佉月、逝瑟吒月、沙罗月,以及两个沙伐那月;
Citto vesākha, jeṭṭho cā, sāḷho dvīsu ca sāvaṇo;
235薄陀波陀月、阿湿维那月,以及迦提迦月,共十二个月。
Poṭṭhapāda’ssayujā ca, māsā dvādasa kattiko.
76
76.
237如是,末伽始罗月、颇沙月之后,依次是摩伽月、颇求那月。
Māgasiro tathā phusso, kamena māgha phagguṇā;
238迦提迦月与阿湿维那月,即后迦提迦月与前迦提迦月。
Kattika’ssayujā māsā, pacchima pubbakattikā.
77
77.
240沙伐那月是适宜出行的月份,
Sāvaṇo nikkhamanīyo,
241质多月则令人愉悦。
Cittamāso tu rammako.
78
78.
243从迦提月的黑分开始,每四个月为一季;
Caturo caturo māsā, kattikakāḷapakkhato;
244依次是冬季、夏季、雨季,每季两个月。
Kamā hemanta gimhāna, vassānā utuyo dvisu.
79
79.
246冬季即寒冷时节。
Hemanto sisira mutū,
247春季、夏季与雨季,各为两个月。
Cha vā vasanto ca gimha vassānā;
248秋季等依次各两个月,如前所述,各有两个月。
Saradoti kamā māsā, dve dve vuttānusārena.
80
80.
250炎热为暑季,亦即夏季。
Uṇho nidāgho gimhotha,
251雨季、降雨期、雨时
Vasso vassāna pāvusā;
252由三个季节组成雨季等,是南行的轨道
Utūhi tīhi vassānā, dikehi dakkhiṇāyanaṃ.
81
81.
254北行的轨道由另外三个季节组成,即两种雨季
Uttarāyana maññehi, tīhi vassāyanadvayaṃ;
255年、岁、载,秋、岁、一年。
Vassa saṃvaccharā nitthī, sarado hāyano samā.
82
82.
257劫尽即是坏灭,亦是纪元终结与毁灭。
Kappakkhayo tu saṃvaṭṭo, yuganta palayā api;
258“不吉祥者”称为厄运之女,“吉祥者”则称为吉祥之女。
Alakkhī kālakaṇṇitthī, atha lakkhī siri’tthiyaṃ.
83
83.
260檀奴是檀那婆之母,阿底提是天神之母。
Danu dānavamātā tha, devamātā panā’diti;
84
84.
262恶、罪、怨仇、恶行、恶作;
Pāpañca kibbisaṃ verā, ghaṃ duccarita dukkaṭaṃ;
263无福、不善、黑暗、污秽、恶行与罪。
Apuññā’kusalaṃ kaṇhaṃ, kalusaṃ duritā’gu ca.
85
85.
265善、善作、白净、福德、法,这些词为中性。
Kusalaṃ sukataṃ sukkaṃ, puññaṃ dhamma manitthiyaṃ;
266善行、道、所见,这些词指涉法与现世。
Sucarita matho diṭṭha, dhammikaṃ ihalokikaṃ.
86
86.
268现见、道、彼岸,这些词指涉世间与来世。
Sandiṭṭhika matho pāra, lokikaṃ samparāyikaṃ;
269“Takkālaṃ”指那时,“tadātvaṃ”指当时性。
Takkālaṃ tu tadātvaṃ co,
270“Ttarakālo”则指未来。
Ttarakālo tu āyati.
87
87.
272笑、心悦、喜悦、欢喜、满足,这些词皆为阴性。
Hāso’ ttamanatā pīti, vitti tuṭṭhi ca nāriyaṃ;
273喜、欢欣、欢悦、知足、欢喜、喜悦。
Ānando pamudā’modo, santoso nandi sammado.
88
88.
275‘pāmojjaṃ’与‘pamodo’指喜悦;‘sukhaṃ’、‘sātaṃ’与‘phāsvaṃ’指乐。
Pāmojjañca pamodo tha, sukhaṃ sātañca phāsva’tha;
276吉祥、优胜、善、安稳、美善、祥瑞、吉庆。
Bhaddaṃ seyyo subhaṃ khemaṃ, kalyāṇaṃ maṅgalaṃ sivaṃ.
89
89.
278此中,“dukkhaṃ”与“kasiraṃ”为苦,“kicchaṃ”为难,“nīgho”为灾祸,“byasanaṃ”为不幸,“aghaṃ”为罪恶。
Dukkhañca kasiraṃ kicchaṃ, nīgho ca byasanaṃ aghaṃ;
279而“dabbe”谓善恶业,三性之中,“ākicchaṃ”谓无苦,“sukhaṃ”等谓乐。
Dabbe tu pāpapuññāni, tīsvākicchaṃ sukhādi ca.
90
90.
281“bhāgyaṃ”为福分,“niyati”为定数,“bhāgo”为份额,“bhāgadheyyaṃ”为命运,称为“vidhī”。
Bhāgyaṃ niyati bhāgo ca, bhāgadheyyaṃ vidhī’rito;
282复有生起与灭尽,生与老死次第相续。
Atho uppatti nibbatti, jāti janana mubbhavo.
91
91.
284相、因、处、句、种子、系缚;
Nimittaṃ kāraṇaṃ ṭhānaṃ, padaṃ bījaṃ nibandhanaṃ;
285缘、生起、因、有、渡、缘。
Nidānaṃ pabhavo hetu, sambhavo setu paccayo.
92
92.
287所谓近因,即是指足处。
Kāraṇaṃ yaṃ samāsannaṃ, padaṭṭhānanti taṃ mataṃ;
288命者、人、我,这是胜者派的主张。
Jīvo tu puriso’ttā tha, padhānaṃ pakatitthiyaṃ.
93
93.
290息生者、有身者、所生者、众生、有躯体者与补特伽罗。
Pāṇo sarīrī bhūtaṃ vā, satto dehī ca puggalo;
291命者、息生者、生类、众生
Jīvo pāṇī pajā jantu,
292世人、世间、如来
Jano loko tathāgato.
94
94.
294色、声、香、味、触、法,是行境;
Rūpaṃ saddo gandha rasā, phasso dhammo ca gocarā;
295所缘、境界、这些尘,所缘、乐着与执取。
Ālambā visayā te chā, rammaṇā lambaṇāni ca.
95
95.
297白、灰褐、黑、白,
Sukko goro sito’dātā,
298白、白、纯白;
Dhavalo seta, paṇḍarā;
299苏那色(深红色)即是血红色、红色。
Soṇo tu lohito ratto,
300铜色、茜草色与红褐色。
Tamba mañjiṭṭha rohitā.
96
96.
302青色、黑色、深黑色、乌黑色,
Nīlo kaṇhā’sitā kāḷo,
303深蓝色、灰褐色、深灰褐色;
Mecako sāma sāmalā;
304于白色与黄色中,有灰白、淡黄;略带灰白者,如尘土色。
Sitapītetu paṇḍu’tto, īsaṃpaṇḍutu dhūsaro.
97
97.
306红莲色、略带红色;
Aruṇo kiñciratto tha,
307淡红色,白里透红;
Pāṭalo setalohito;
308又有黄色,如姜黄般明艳;
Atho pīto halidyābho,
309嫩叶色、绿色与黄绿色。
Palāso harito hari.
98
98.
311灰褐色、黄褐色、蓝色,黄色而又具亮光之色。
Kaḷāro kapilo nīla, pīte tha rocanappabhe;
312红褐色、黄褐色,而灰褐色等则属于红褐色。
Piṅgo pisaṅgo pyathavā, kaḷārādī tu piṅgale.
99
99.
314杂色、斑驳色、花色。
Kammāso sabalo citto,
315灰黑色与深黄色。
Sāvo tu kaṇhapītake;
316阴性者依所指称,这些是具性质者;清净等性质则为阳性。
Vāccaliṅgā guṇinyete, guṇe sukkādayo pume.
100
100.
318舞蹈、已舞与跳舞,舞蹈表演即是戏剧表演。
Naccaṃ naṭṭañca naṭanaṃ, nattanaṃ lāsanaṃ bhave;
319舞蹈、器乐与歌唱,此三者合称为舞。
Naccaṃ tu vāditaṃ gīta, miti nāṭumidaṃ tayaṃ.
101一百零一。
101.
321舞台即是场地,表演则为指示与标示。
Naccaṭṭhānaṃ siyā raṅgo, bhinayo sūcyasūcanaṃ;
322“肢体动作”是肢体的舞动,“演员”是舞蹈者,“舞者”即舞人。
Aṅgahāro’ṅgavikkhepo, naṭṭako naṭako naṭo.
102
102.
324艳情、悲悯、英勇、奇异、喜笑、恐怖、
Siṅgāro karuṇo vīra, bbhuta hassa bhayānakā;
325寂静、厌恶、暴戾,这九种便是戏剧之味。
Santo bībhaccha ruddāni, nava nāṭyarasā ime.
103
103.
327男子对女子的养育,女子与男子的交合;
Posassa nāriyaṃ pose, itthiyā saṅgamaṃ pati;
328这种贪爱名为艳情,以欢爱游戏等为因。
Yā pihā esa siṅgāro, ratikīḷādikāraṇo.
104一〇四。
104.
330“高尚”者,以男女为因;
Uttama ppakatippāyo, itthipurisahetuko;
331此即是相聚与离别;
So sambhogo viyogoti,
332装饰被许为有二种。
Siṅgāro duvidho mato.
105第一〇五
105.
334“已说”“已语”是为言语,“惯用语”“言辞”“话语”。
Bhāsitaṃ lapitaṃ bhāsā, vohāro vacanaṃ vaco;
335“言说”“话语”“语言”“音声”“婆罗蒂”,皆指所说之语。
Utti vācā girā vāṇī, bhāratī kathitā vacī.
106
106.
337仅由单一动词构成的词组,若具足作格,即成为句。
Ekākhyāto padacayo, siyā vākyaṃsakārako;
338当知“重复语”是指二遍或三遍的重复宣说。
Āmeḍitanti viññeyyaṃ, dvattikkhattu mudīraṇaṃ.
107
107.
340在恐惧、愤怒、称赞时,在匆忙、好奇、惊叹中;
Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ, turite kotūhale’cchare;
341于欢笑、悲伤及喜悦时,智者使用重复语。
Hāse soke pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho.
108一百零八
108.
343梨俱、夜柔、娑摩,是为三吠陀;
Iru nārī yaju sāma, miti vedā tayo siyuṃ;
344这些妇女在你这里,即是吠陀、咒语、善女人。
Ete eva tayī nārī, vedo manto sutitthiyaṃ.
109一百零九。
109.
346阿吒迦、婆摩迦、婆摩、天神鸯耆罗娑、婆瞿;
Aṭṭhako vāmako vāma, devo caṅgīraso bhagu;
347阎摩达耆与婆悉吒,婆罗堕阇与迦叶,
Yamadaggi ca vāsiṭṭho, bhāradvājo ca kassapo;
348以及韦萨米多——这些便是诸咒语的作者仙人。
Vessāmittoti mantānaṃ, kattāro isayo ime.
110一一零(数字标记)。
110.
350劫波、语法、天文、方术、语音学与词源学;
Kappo byākaraṇaṃ joti, satthaṃ sikkhā nirutti ca;
351韵律学,这些被称为六吠陀支。
Chandoviciti cetāni, vedaṅgāni vadanti cha.
111一百一十一。
111.
353历史传说,乃往昔所说,如《摩诃婆罗多》等著作;
Itihāso purāvutta, ppabandho bhāratādiko;
354那阐明名称的论典,便是树木等的词汇集。
Nāmappakāsakaṃ satthaṃ, rukkhādīnaṃ nighaṇḍu so.
112一百一十二。
112.
356所谓“世间学”,应知即是诡辩之论;
Vitaṇḍasatthaṃ viññeyyaṃ, yaṃ taṃ lokāyataṃ iti;
357“凯徒婆”则为仪轨之学,是诗人们所喜用的分别抉择。
Keṭubhaṃ tu kriyākappa, vikappo kavinaṃ hito.
113
113.
359依传说所得之义,编撰而成的故事;
Ākhyāyikopaladdhatthā, pabandhakappanā kathā;
360在利义之论中,刑罚之学则是叙述与流传。
Daṇḍanītya’tthasatthasmiṃ, vuttanto tu pavatti ca.
114
114.
362‘想’、‘称’、‘号’与‘共称’,以及‘名称’、‘名’、‘称号’;
Saññā, khyā, vhā samaññā cā, bhidhānaṃ nāma mavhayo;
363‘名目’、‘同义语’,而‘应答’则是‘回答’。
Nāmadheyyā’ dhivacanaṃ, paṭivākyaṃ tu uttaraṃ.
115
115.
365问难、于三事之诘问,以及提问与例示
Pañho tīsva nuyogo ca, pucchā pyatha nidassanaṃ;
366序论与譬喻,如是即为举例
Upogghāto ca diṭṭhanto, tatho’dāharaṇaṃ bhave.
116
116.
368等同、简略与总摄,以及略说与结集
Samā saṅkhepa saṃhārā, samāso saṅgaho pyatha;
369‘你持守百数’之类,皆是虚妄之说。
Sataṃ dhārayasī tyādya, bbhakkhānaṃ tucchabhāsanaṃ.
117
117.
371而‘俗语’即是争论,以及诅咒与誓言;
Vohāro tu vivādo tha, sapanaṃ sapathopi ca;
372名声、称颂与赞誉,
Yaso siloko kittitthī,
373‘宣扬’(Ghosanā),即是高声。
Ghosanā tu’ccasaddanaṃ.
118
118.
375‘反响’(Paṭighoso)意为回声;‘tho’一词指智慧;‘言语之口’(vacīmukhaṃ)指五十。
Paṭighoso paṭiravo, tho’ paññāso vacīmukhaṃ;
376‘称说’(Katthanā)、‘自赞’(silāghā)、‘描述’(vaṇṇanā)与‘称赞’(thuti)。
Katthanā ca silāghā ca, vaṇṇanā ca nuti tthuti.
119一百一十九
119.
378‘称扬’(Thomanañca)与‘赞美’(pasaṃsā),‘孔雀的鸣叫’(kekā)是孔雀之声;
Thomanañca pasaṃsātha, kekā nādo sikhaṇḍinaṃ;
379所谓‘大象的吼声’一词。
Gajānaṃ koñcanādo tha,
380犹如母狮或马群的威严。
Matā hesā hayaddhani.
120一百二十。
120.
382‘同义词’(Pariyāyo)即‘异名’(vevacanaṃ),而‘交谈’(sākacchā)则是‘对话’(saṃkathā);
Pariyāyo vevacanaṃ, sākacchā tu ca saṃkathā;
383“指责”(upavādo)与“叱骂”(upakkosā),“称赞之语”(vaṇṇavādā)与“随说”(anuvādo);
Upavādo cu’pakkosā, vaṇṇavādā’nuvādo ca;
384“众人之说”(janavādā)、“诽谤”(apavādā)与“毁谤”(parivādo),这些词意义相同。
Janavādā’pavādāpi, parivādo ca tulyatthā.
121一百二十一。
121.
386“轻蔑”即贬斥与责难,“厌恶”乃至“嫌弃”亦同于此。
Khepo nindā tathā kucchā, jigucchā garahā bhave;
387“轻蔑”是斥责的前导,由此而生恶骂。
Nindāpubbo upārambho, paribhāsana muccate.
122一百二十二。
122.
389依不可能语业所转起之言语;
Aṭṭhānariyavohāra, vasena yā pavattitā;
390若言为呵责语,此即显示违犯。
Abhivākyaṃ siyā vācā, sā vītikkamadīpanī.
123一百二十三。
123.
392虚诳语、闲谈、空话、无义之语;
Muhuṃbhāsā nulāpotha, palāpo natthikā girā;
393粗恶语、诽谤语、
Ādobhāsana mālāpo,
394悲泣语即是愁叹。
Vilāpo tu pariddavo.
124
124.
396纷诤与违抗,此为语业之传达;
Vippalāpo virodhotti, sandesotti tu vācikaṃ;
397交谈即是共语,彼此间无违抗。
Sambhāsanaṃ tu sallāpo, virodharahitaṃ mithu.
125
125.
399粗恶严厉之语,悦意入心之语;
Pharusaṃ niṭṭhuraṃ vākyaṃ, manuññaṃ hadayaṅgamaṃ;
400然而,杂乱、染污且前后相违者。
Saṃkulaṃ tu kiliṭṭhañca, pubbāparavirodhinī.
126
126.
402无集合之义,即名为“不连贯”;
Samudāyattharahitaṃ, abaddhamiti kittitaṃ;
403虚妄、妄语,以及粗恶语等,具三性。
Vitathaṃ tu musā cātha , pharusādī tiliṅgikā.
127
127.
405正确的灭谛与虚妄,真实、如实、如其所是;
Sammā byayañcā vitathaṃ, saccaṃ tacchaṃ yathātathaṃ;
406那些沉溺于三种执取者,真实、邪妄与谎言随之灭尽。
Tabbantā tīsva līkaṃ tva, saccaṃ micchā musā byayaṃ.
128一百二十八
128.
408响声、喧响、音声。
Ravo ninādo ninado ca saddo,
409低吟、吼声、轰响与喧声。
Nigghosa nāda ddhanayo ca rāvo;
410高呼、齐呼、别呼、呼声。
Ārāva saṃrāva virāva ghosā,
411响声、妙音、女声、音声与细声。
Ravā sutitthī sara nissanā ca.
129一百二十九。
129.
413清晰、美妙、易懂、悦耳、深远。
Vissaṭṭha mañju viññeyyā, savanīyā visārino;
414其音如珠,深沉而洪亮,正是那八支妙音。
Bindu gambhīra ninnādī, tyeva maṭṭhaṅgiko saro.
130一百三十。
130.
416畜生的鸣叫,即称为啼声。
Tiracchānagatānañhi, rutaṃ vassita muccate;
417喧哗与争吵,
Kolāhalo kalahalo,
418歌曲、吟唱与短歌。
Gītaṃ gānañca gītikā.
131
131.
420七音、三音阶、二十二转调;
Sarā satta tayo gāmā, cekavīsati mucchanā;
421四十九种音律,即所谓音轮。
Tānā cekūnapaññāsa, iccetaṃ saramaṇḍalaṃ.
132
132.
423牛音、天音,六音、甘达拉音、中音;
Usabho dhevato ceva, chajja gandhāra majjhimā;
424第五音与尼沙陀音,此七者名为诸音。
Pañcamo ca nisādoti, satte’te gaditā sarā.
133
133.
426牛发出牛鸣之声,马也发出如同天音般的嘶鸣;
Nadanti usabhaṃ gāvo, turagā dhevataṃ tathā;
427孔雀鸣啭六种音调,鹈鹕发出甘达拉音,白鹭则发出中音。
Chajjaṃ mayūrā gandhāra, majā koñcā ca majjhimaṃ.
134
134.
429杜鹃等发出第五音,大象发出低沉的尼沙陀音;
Pañcamaṃ parapuṭṭhādī, nisādampi ca vāraṇā;
430六处与中间的村庄
Chajjo ca majjhimo gāmā,
431及三种共通
Tayo sādhāraṇoti ca.
135
135.
433于他们各自的音中,各有三种音阶。
Saresu tesu pacceke, tisso tisso hi mucchanā;
434如是诸音亦当存在,仅得七种七组。
Siyuṃ tatheva tānāni , satta satteva labbhare.
136
136.
436于诸音中,依次而有:三、二、四、四;
Tisso duve catasso ca, catasso kamato sare;
437所谓三、二、四者,即成二十二音。
Tisso duve catassoti, dvāvīsati sutī siyuṃ.
137
137.
439于高音处,声为尖锐;于中音处,声为甜美悦耳;
Uccatare rave tāro, thābyatte madhure kalo;
440于深沉音处,声为柔和;如是,尖锐等三声,于三音调中;
Gambhīre tu rave mando, tārādī tīsvatho kale;
441微细音,称为迦迦利音。
Kākalī sukhume vutto,
442行为等的均等,称为节拍。
Kriyādisamatā layo.
138
138.
444维那琴与七弦琴,其弦名为遍奏者;
Vīṇā ca vallakī satta, tantī sā parivādinī;
445维那琴的音箱,称为槽。
Pokkharo doṇi vīṇāya,
446副琴(Upavīṇo)则是用拨片弹奏的乐器。
Upavīṇo tu veṭhako.
139
139.
448所谓‘张弦’、‘蒙皮’、‘张弦蒙皮’与‘实体’(打击乐器),
Ātatañceva vitata, mātatavitataṃ ghanaṃ;
449以及‘空鸣乐器’——这五种乐器总称为‘五支乐器’。
Susiraṃ ceti tūriyaṃ, pañcaṅgika mudīritaṃ.
140140.
140.
451所谓的「单面蒙皮」鼓,是指以皮革蒙覆于鼓框一端的大鼓等;
Ātataṃ nāma cammāva, naddhesu bheriyādisu;
452所谓的「双面蒙皮」鼓,即两端各蒙皮革的坛形鼓、柱形鼓、达达利鼓等。
Tale’kekayutaṃ kumbha, thuṇa daddarikādikaṃ.
141141.
141.
454所谓‘双面蒙皮’者,指两面均蒙有鼓皮的乐器,譬如穆拉贾鼓等;
Vitataṃ co’bhayatalaṃ, tūriyaṃ murajādikaṃ;
455所谓‘既张弦又蒙皮’者,指全部蒙覆的乐器,诸如帕纳瓦鼓等。
Ātatavitataṃ sabba, vinaddhaṃ paṇavādikaṃ.
142
142.
457空鸣乐器,如竹笛、螺贝等;实体乐器,如铙钹等。
Susiraṃ vaṃsasaṅkhādi, sammatālādikaṃ ghanaṃ;
458弹奏,即弹奏乐器;演奏,即演奏乐器。
Ātojjaṃ tu ca vādittaṃ, vāditaṃ vajja muccate.
143
143.
460大鼓与雷鼓,于此已述。
Bherī (bheri) dundubhi vutto tha,
461‘Mudiṅgo’即 muraja 鼓。
Mudiṅgo murajossa tu;
462āliṅga、aṅkya、uddhakā 等是其分类。
Āliṅga, ṅkyo, ddhakā bhedā,
463‘tiṇavo’即 ḍiṇḍimo 鼓。
Tiṇavo tu ca ḍiṇḍimo.
144
144.
465Ālambaro 指的是 paṇava 鼓;koṇo 指的是弹奏琵琶等乐器。
Ālambaro tu paṇavo, koṇo vīṇādivādanaṃ;
466daddarī、paṭaho、bheri 是 maddala 等鼓的分类。
Daddarī paṭaho bheri, ppabhedā maddalādayo.
145一百四十五。
145.
468在众人珍爱、未被摧损之物中,香气则化为芬芳;
Janappiye vimadduṭṭhe, gandhe parimalo bhave;
469彼香化作悦意,远播四方,遍散于三处之外。
So tvā modo dūragāmī, vissantā tīsvito paraṃ.
146一百四十六。
146.
471可意之香名为 surabhi,妙香名为 sugandho,好香名为 sugandhi;
Iṭṭhagandho ca surabhi, sugandho ca sugandhi ca;
472pūtigandhi 则是恶臭,此即 vissaṃ,称为 āmagandhi。
Pūtigandhi tu duggandho, tha vissaṃ āmagandhi yaṃ.
147
147.
474如藏红花、yavana 花,以及 tagara 花等。
Kuṅkumañceva yavana, pupphañca tagaraṃ tathā;
475Turukkho 指四种姓,这些被阐释为诸香。
Turukkhoti catujjāti, gandhā ete pakāsitā.
148
148.
477涩、苦、甜、咸——这些是味。
Kasāvo nitthiyaṃ titto, madhuro lavaṇo ime;
478酸与辣,如是六味,于彼三中具足。
Ambilo kaṭuko ceti, cha rasā tabbatī tisu.
149第一百四十九。
149.
480触与所触或有别?
Siyā phasso ca phoṭṭhabbo,
481有境者为皮肤根;
Visayī tvakkha mindriyaṃ;
482Nayanaṃ、tvakkhi、nettañca、locanaṃ、acchi、cakkhu,均为眼的别名。
Nayanaṃ tvakkhi nettañca, locanaṃ ca’cchi cakkhu ca.
150第一百五十。
150.
484耳、摄声者、耳孔、听闻、闻,而鼻则另有其名。
Sotaṃ saddaggaho kaṇṇo, savanaṃ suti natthu tu;
485鼻与鼻腔名为嗅根,舌则名为味根。
Nāsā ca nāsikā ghānaṃ, jivhātu rasanā bhave.
151
151.
487身体、形体、肢体,自身、体躯、身躯;
Sarīraṃ vapu gattañcā, ttabhāvo bondi viggaho;
488于男子称为身,于女子称为体、躯壳。
Dehaṃ vā purise kāyo, thiyaṃ tanu kaḷevaraṃ.
152
152.
490心、意、末那,同为一义;识与心脏,亦复如是;
Cittaṃ ceto mano nitthī, viññāṇaṃ hadayaṃ tathā;
491Mānasaṃ(意)、dhī(慧)、paññā(慧),buddhi(智)、medhā(慧)、mati(慧)、muti(慧);
Mānasaṃ dhī tu paññā ca, buddhi medhā mati muti.
153
153.
493Bhūrī(慧)、mantā(慧)与paññāṇaṃ(慧),ñāṇaṃ(智)、vijjā(明)与yoni(根源);
Bhūrī mantā ca paññāṇaṃ, ñāṇaṃ vijjā ca yoni ca;
494Paṭibhāna(辩才)、mamoha(痴),tha(而),paññābhedā(慧之种类)为vipassanā(观);
Paṭibhāna mamoho tha, paññābhedā vipassanā.
154
154.
496Sammādiṭṭhi(正见)为pabhutikā(生起因),vīmaṃsā(审察)为vicāraṇā(考察);
Sammādiṭṭhi pabhutikā, vīmaṃsā tu vicāraṇā;
497Sampajaññaṃ(正知)为nepakkaṃ(明智),vedayitaṃ(所受)为vedanā(受);
Sampajaññaṃ tu nepakkaṃ, vedayitaṃ tu vedanā.
155一百五十五。
155.
499Takko(论理)、vitakko(寻)、saṅkappo(思惟),
Takko vitakko saṅkappo,
500Ppano(行)、hā(舍弃)、yu(住)、tu(而)、jīvitaṃ(命根);
Ppano’ hā’ yu tu jīvitaṃ;
501Ekaggatā(一境性)为samatho(止),avikkhepo(不掉举)与samādhi(定);
Ekaggatā tu samatho, avikkhepo samādhi ca.
156一百五十六。
156.
503Ussāhā(发勤)、tappa(热忱)、paggāhā(策励),vāyāmo(努力)与parakkamo(勇猛);
Ussāhā’ tappa paggāhā, vāyāmo ca parakkamo;
504精进是勇猛、奋发与坚毅,此为阴性词。
Padhānaṃ vīriyaṃ cehā, uyyāmo ca dhiti tthiyaṃ.
157一百五十七
157.
506四种精进支,犹如皮、筋、骨、肉、血之枯竭。
Cattāri vīriyaṅgāni, tacassa ca nahāruno;
507乃至骨、肉、血已干竭,唯余皮与筋。
Avasissana maṭṭhissa, maṃsalohitasussanaṃ.
158
158.
509热忱为增上心,念为随念,此二者俱是阴性词。
Ussoḷhī tva dhimattehā, sati tva nussati tthiya;
510“惭”与“惭”同义,“愧”是对恶行的畏惧。
Lajjā hirī samānā tha, ottappaṃ pāpabhīrutā.
159
159.
512中舍性即舍,为不苦不乐。
Majjhattatā tu’pekkhā ca, adukkhamasukhā siyā;
513心之转向,即是作意。
Cittābhogo manakkāro,
514胜解,即决断。
Adhimokkho tu nicchayo.
160一百六十。
160.
516悲是怜悯、悲愍、悲悯与哀愍。
Dayā’ nukampā kāruññaṃ, karuṇā ca anuddayā;
517离是远离,也是厌离,此词为阴性。
Thiyaṃ veramaṇī ceva, viratyā’ rati cāpyatha.
161一百六十一。
161.
519安忍、宽容、堪忍,此为忍;慈爱,则为慈。
Titikkhā khanti khamanaṃ, khamā mettā tu metya’tha;
520见、见解、执取,此为见;宗义、教说,则为有。
Dassanaṃ diṭṭhi laddhitthī, siddhanto samayo bhave.
162一百六十二。
162.
522渴爱、贪求、贪欲,网罗与执著;
Taṇhā ca tasiṇā ejā, jālinī ca visattikā;
523欲、结缚、爱乐、期望,缝合者与有之导向。
Chando jaṭā nikantyā’sā, sibbinī bhavanetti ca.
163一百六十三。
163.
525贪求、杂林、渴求,贪、染与执著;
Abhijjhā vanatho vānaṃ, lobho rāgo ca ālayo;
526希冀、心愿、欲望,渴望、爱乐、欲贪;
Pihā manoratho icchā, bhilāso kāma dohaḷā;
527希求与喜好,称此为彼;于二者中,贪求更为强烈。
Ākaṅkhā ruci vuttā sā, tvadhikā lālasā dvisu.
164
164.
529怨、对立、敌意,以及嗔与反感;
Veraṃ virodho viddeso, doso ca paṭighañca vā;
530忿、害、怒、恼,
Kodhā’ ghātā kopa rosā,
531瞋恚与不喜。
Byāpādo’ nabhiraddhi ca.
165
165.
533如被系缚的怨结,忧愁则是悲伤;
Baddhavera mupanāho, siyā soko tu socanaṃ;
534哭泣、啼哭、流泪,悲叹、哀号。
Roditaṃ kanditaṃ ruṇṇaṃ, paridevo pariddavo.
166
166.
536怖畏、恐惧、惊怖,而大恐怖则为大畏惧;
Bhītitthi bhaya muttāso, bheravaṃ tu mahabbhayaṃ;
167
167.
538可怖、惊骇、悚惧,以及凶恶和可畏怖;
Bheravaṃ bhīsanaṃ bhīmaṃ, dāruṇañca bhayānakaṃ;
539险恶、可畏、极可怖,这三者在[经典]中被称为能生恐惧者。
Ghoraṃ paṭibhayaṃ bhesmaṃ, bhayaṅkara mime tīsu.
168
168.
541嫉妒、悭嫉、悭,以及悭吝、吝啬。
Issā usūyā maccheraṃ, tu macchariya maccharaṃ;
542愚痴、无明与无知,慢、骄及高慢。
Moho’vijjā tathā’ñāṇaṃ, māno vidhā ca unnati.
169
169.
544掉举与散乱,及热恼与恶作。
Uddhacca muddhaṭaṃ cātha , tāpo kukkuccameva ca;
545追悔、懊悔,及现起的追悔。
Pacchātāpo nutāpo ca, vippaṭisāro pakāsito.
170
170.
547心的迷乱、疑惑、疑、犹豫;
Manovilekha sandehā, saṃsayo ca kathaṃkathā;
548二心、疑、疑惧、犹豫、不决。
Dveḷhakaṃ vicikicchā ca, kaṅkhā saṅkā vimatyapi.
171
171.
550慢、我慢与我执,若思惟,则从禅那解脱。
Gabbo bhimāno’haṃkāro, cintātu jhāna muccate;
551'决定'与'断定'已说,而'承诺'即是'应诺'。
Nicchayo niṇṇayo vutto, paṭiññā tu paṭissavo.
172
172.
553轻慢、蔑视、欺凌,及不尊重;
Avamānaṃ tirakkāro, paribhavo pya’ nādaro;
554衰败亦应知,狂乱即是心的迷乱。
Parābhavo pya’ vaññā tha, ummādo cittavibbhamo.
173
173.
556爱、亲情、慈爱,心的苦恼即是无想;
Pemaṃ sineho sneho tha, cittapīḷā visaññitā;
557放逸是失念,好奇即是疑惑。
Pamādo sativossaggo, kotūhalaṃ kutūhalaṃ.
174
174.
559风姿、娇态、嬉戏,媚态、轻蔑与迷乱
Vilāso lalitaṃ līlā, hāvo heḷā ca vibbhamo;
560如是等,正是女人由艳情所生的行为。
Iccādikā siyuṃ nāri, siṅgārabhāvajā kiriyā.
175
175.
562笑、微笑、欢笑;其中轻微者,是浅笑与含笑。
Hasanaṃ hasitaṃ hāso, mando so mihitaṃ sitaṃ;
563大笑与喧笑,
Aṭṭahāso mahāhāso,
564身毛竖立、毛骨悚然。
Romañco lomahaṃsanaṃ.
176
176.
566戏笑、嬉戏、游戏,以及种种玩乐、嬉笑之事;
Parihāso davo khiḍḍā, keḷi kīḷā ca kīḷitaṃ;
567睡眠、梦与沉睡,以及昏沉与瞌睡。
Niddā tu supinaṃ soppaṃ, middhañca pacalāyikā.
177
177.
569阴性词:欺诈与虚伪,诳惑、奸诈及骗术;
Thiyaṃ nikati kūṭañca, dambho sāṭhyañca ketavaṃ;
570本性、自性,自相、本来状态——这些是阴性词。
Sabhāvo tu nissaggo ca, sarūpaṃ pakatitthiyaṃ.
178
178.
572戒、相与状态
Sīlañca lakkhaṇaṃ bhāvo,
573节日即是庆典与盛会。
Ussavo tu chaṇo maho .
179
179.
575具足敬爱而持《阿毗达那灯论》的有情,
Dhārento jantu sasneha, mabhidhānappadīpikaṃ;
576能随其所愿地明了《小部》等诸义理。
Khuddakādyatthajātāni , sampassati yathāsukhaṃ.
578天品已完结。
Saggakaṇḍo niṭṭhito.