← 文献总目录

5. 派生章

e0802n.nrf5 · 静态文献页 · 271 段 · 打开交互阅读器

1五、二次派生词章。
5. Taddhitakappa
2第八品。
Aṭṭhamakaṇḍa
344344, 361. Ṇa 后缀,表“后裔”义。
344, 361.Vāṇa’pacce.
2Ṇa 后缀可有条件地用于表示“他的后裔”这一意义。
Ṇapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’ miccetasmiṃ atthe.
3Vasiṭṭha 的后裔是 Vāsiṭṭho,或 Vāsiṭṭhī,或 Vāsiṭṭhaṃ。同样地,有 Bhāradvājo、Bhāradvājī、Bhāradvājaṃ;Gotamo、Gotamī、Gotamaṃ;Vāsudevo、Vāsudevī、Vāsudevaṃ;Bāladevo、Bāladevī、Bāladevaṃ;Vesāmitto、Vesāmittī、Vesāmittaṃ。
Vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭho, vasiṭṭhassa apaccaṃ vā, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭhī, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭhaṃ. Evaṃ bhāradvājo, bhāradvājī, bhāradvājaṃ. Gotamo, gotamī, gotamaṃ. Vāsudevo, vāsudevī, vāsudevaṃ. Bāladevo, bāladevī, bāladevaṃ. Vesāmitto, vesāmittī vesāmittaṃ.
345345, 366. 于 Vaccha 等族姓词后,附以 Ṇāyana 与 Ṇāna 后缀。
345, 366.Ṇāyana ṇāna vacchādito.
5因此,于 Vaccha 等族姓词后,可加 Ṇāyana 与 Ṇāna 后缀,用以表示“他的后裔”之义。
Tasmā vacchādito gottagaṇato ṇāyanaṇānapaccayā honti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.
6Vaccha 的后裔是 Vacchāyano, Vacchāno,或 Vaccha 的后裔是 Vacchāyanī, Vacchānī,或 Vaccha 的后裔是 Vacchāyanaṃ, Vacchānaṃ。Sakaṭa 的后裔是 Sākaṭāyano, Sākaṭāno,或 Sakaṭa 的后裔是 Sākaṭāyanī, Sākaṭānī,或 Sākaṭāyanaṃ, Sākaṭānaṃ。同样地,Kaṇhāyano, Kaṇhāno,或 Kaṇha 的后裔是 Kaṇhāyanī, Kaṇhānī, Kaṇhāyanaṃ, Kaṇhānaṃ。Aggivessāyano, Aggivessāno, Aggivessāyanī, Aggivessānī, Aggivessāyanaṃ, Aggivessānaṃ。Gacchāyano, Gacchāno, Gacchāyanī, Gacchānī, Gacchāyanaṃ, Gacchānaṃ。Kappāyano, Kappāno, Kappāyanī, Kappānī, Kappāyanaṃ, Kappānaṃ。Moggallāyano, Moggallāno, Moggallāyanī, Moggallānī, Moggallāyanaṃ, Moggallānaṃ。Muñcāyano, Muñcāno, Muñcāyanī, Muñcānī, Muñcāyanaṃ, Muñcānaṃ。Saṅghāyano, Saṅghāno, Saṅghāyanī, Saṅghānī, Saṅghāyanaṃ, Saṅghānaṃ。Lomāyano, Lomāno, Lomāyanī, Lomānī, Lomāyanaṃ, Lomānaṃ。Sākamāyano, Sākamāno, Sākamāyanī, Sākamānī, Sākamāyanaṃ, Sākamānaṃ。Nārāyano, Nārāno, Nārāyanī, Nārānī, Nārāyanaṃ, Nārānaṃ。Corāyano, Corāno, Corāyanī, Corānī, Corāyanaṃ, Corānaṃ。Āvasālāyano, Āvasālāno, Āvasālāyanī, Āvasālānī, Āvasālāyanaṃ, Āvasālānaṃ。Dvepāyano, Dvepāno, Dvepāyanī, Dvepānī, Dvepāyanaṃ, Dvepānaṃ。Kuñcāyano, Kuñcāno, Kuñcāyanī, Kuñcānī, Kuñcāyanaṃ, Kuñcānaṃ。Kaccāyano, Kaccāno, Kaccāyanī, Kaccānī, Kaccāyanaṃ, Kaccānaṃ。
Vacchassa apaccaṃvacchāyano, vacchāno, vacchassa apaccaṃ vā, vacchassa apaccaṃ vacchāyanī, vacchānī, vacchassa apaccaṃ vacchāyanaṃ, vacchānaṃ. Sakaṭassa apaccaṃ sākaṭāyano, sākaṭāno , sakaṭassa apaccaṃ vā, sākaṭāyanī, sā kaṭānī, sākaṭāyanaṃ, sākaṭānaṃ. Evaṃ kaṇhāyano, kaṇhāno, kaṇhassa apaccaṃ vā. Kaṇhāyanī, kaṇhānī, kaṇhāyanaṃ, kaṇhānaṃ. Aggivessāyano, aggivessāno, aggivessāyanī, aggivessānī, aggivessāyanaṃ, aggivessānaṃ. Gacchāyano, gacchāno, gacchāyanī, gacchānī, gacchāyanaṃ, gacchānaṃ. Kappāyano, kappāno, kappāyanī, kappānī, kappāyanaṃ, kappānaṃ. Moggallāyano, moggallāno, moggallāyanī, moggallānī, moggallāyanaṃ, moggallānaṃ. Muñcāyano, muñcāno, muñcāyanī, muñcānī, muñcāyanaṃ, muñcānaṃ. Saṅghāyano, saṅghāno, saṅghāyanī, saṅghānī, saṅghāyanaṃ, saṅghānaṃ. Lomāyano, lomāno, lomāyanī, lomānī, lomāyanaṃ, lomānaṃ, sākamāyano, sākamāno, sākamāyanī, sākamānī, sākamāyanaṃ, sākamānaṃ. Nārāyano, nārāno, nārāyanī, nārānī, nārāyanaṃ, nārānaṃ. Corāyanocorāno, corāyanī, corānī, corāyanaṃ, corānaṃ, āvasālāyano, āvasālāno, āvasālāyanī, āvasālānī, āvasālāyanaṃ, āvasālānaṃ. Dvepāyano, dvepāno, dvepāyanī, dvepānī, dvepāyanaṃ, dvepānaṃ. Kuñcāyano, kuñcāno, kuñcāyanī, kuñcānī, kuñcāyanaṃ, kuñcānaṃ. Kaccāyano, kaccāno, kaccāyanī, kaccānī, kaccāyanaṃ, kaccānaṃ.
346346, 367. 于Kattikā等词汇之后,附加Ṇeyya后缀。
346, 367.Ṇeyyokattikādīhi.
8于Kattikā等族姓词之后,可有条件地附加Ṇeyya后缀,用于表示“他的后裔”这一意义。
Tehi gottagaṇehi kattikādīhi ṇeyyapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.
9Kattikā 的后裔是 Kattikeyyo,或 Kattikā 的后裔另有形式。同样地,Venateyyo、Rohiṇeyyo、Gaṅgeyyo、Kaddameyyo、Nādeyyo、Āleyyo、Āheyo、Kāmeyyo 也是如此。Suci 的后裔是 Soceyyo。Sāleyyo、Bāleyyo、Māleyyo、Kāleyyo。
Kattikāya apaccaṃ kattikeyyo, kattikāya apaccaṃ vā. Evaṃ venateyyo, rohiṇeyyo, gaṅgeyyo, kaddameyyo, nādeyyo, āleyyo, āheyo, kāmeyyo, suciyā apaccaṃ soceyyo, sāleyyo, bāleyyo, māleyyo, kāleyyo.
347347, 368. 于以 a 结尾的词后,可有条件地附加 Ṇi 后缀。
347, 368.Ato ṇi vā.
11因此,在表达“彼之后裔”这一含义时,于以 a 结尾的词后可有条件地附加 ṇi 后缀。
Tasmā akārato ṇipaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.
12Dakkha 的后裔是 dakkhi,或 Dakkha 的后裔(不加后缀)。Duṇa 的后裔是 doṇi,或 Duṇa 的后裔(不加后缀)。同样地,有 vāsavi、sakyaputti、nāṭaputti、dāsaputti、dāsavi、vāruṇi、gaṇḍi、bāladevi、pāvaki、jenadatti、buddhi、dhammi、saṅghi、kappi、anuruddhi。
Dakkhassa apaccaṃ dakkhi, dakkhassa apaccaṃ vā. Duṇassa apaccaṃ doṇi, duṇassa apaccaṃ vā, evaṃ vāsavi, sakyaputti, nāṭaputti, dāsaputti, dāsavi, vāruṇi, gaṇḍi, bāladevi, pāvaki, jenadatti, buddhi, dhammi, saṅghi, kappi, anuruddhi.
13“vā”字表示选择之义,因此在表达“彼之后裔”这一含义时,可加上后缀“ṇika”。释迦子(释迦族后裔)称为 sakyaputtika。同理,有 nāṭaputtika(尼乾陀子的后裔)、jenadattika(耶那达多的后裔)等词形。
Vāti vikappanatthena ṇikapaccayo hoti ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe. Sakyaputtassa apaccaṃ sakyaputtiko. Evaṃ nāṭaputtiko, jenadattiko.
148148, 371. 在 upaku 等词之后,加上后缀 ṇava。
148, 371.Ṇavo’pakvādīhi.
15于“彼之后裔”此义中,“upaku”等词之后,可加“ṇava”后缀,亦可不加。
Upakuiccevamādīhi ṇavapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.
16Upaku的后裔是opakavo,亦可直接称Upaku的后裔。Manu的后裔是mānavo,亦可直接称Manu的后裔。Bhaggu的后裔是bhaggavo,亦可直接称Bhaggu的后裔。Paṇḍu的后裔是paṇḍavo,亦可直接称Paṇḍu的后裔。Bahu的后裔是bāhavo,亦可直接称Bahu的后裔。
Upakussa apaccaṃ opakavo, upakussa apaccaṃ vā. Manuno apaccaṃ mānavo, manuno apaccaṃ vā. Bhaggussa apaccaṃ bhaggavo, bhaggussa apaccaṃ vā, paṇḍussa apaccaṃ paṇḍavo, paṇḍussa apaccaṃ vā, bahussa apaccaṃ bāhavo, bahussa apaccaṃ vā.
349349, 372. 于“vidhavā”(寡妇)等词后,加后缀“ṇera”。
349, 372.Ṇera vidhavādito.
18因此,在“她的后裔”这一义项中,从“vidhavā”(寡妇)等词之后,可选择性地加上“ṇera”后缀。
Tasmā vidhavādito ṇerapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.
19“vidhavā”(寡妇)的后裔为“vedhavero”,或亦可直接用“vidhavā”表示其后裔。“bandhukī”的后裔为“bandhukero”,或亦可直接用“bandhukī”表示其后裔。“samaṇa”(沙门)的后裔为“sāmaṇero”(沙弥),或亦可直接用“samaṇa”表示其后裔。同样,有“sāmaṇerī”(沙弥尼)、“sāmaṇeraṃ”(沙弥,中性)、“nāḷikero”、“nāḷikerī”、“nāḷikeraṃ”等。
Vidhavāya apaccaṃ vedhavero, vidhavāya apaccaṃ vā. Bandhukiyā apaccaṃ bandhukero, bandhukiyā apaccaṃ vā. Samaṇassa apaccaṃ sāmaṇero, samaṇassa apaccaṃ vā. Evaṃ sāmaṇerī, sāmaṇeraṃ, nāḷikero, nāḷikerī, nāḷikeraṃ.
350350, 373. 凡是与之混合、凭借它渡越、行走或运载者,加“ṇika”后缀。
350, 373.Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko.
21在“以之混合”“以之渡越”“以之行走”“以之运载”这些意义中,可选择性地加上后缀“ṇika”。
Yena vā saṃsaṭṭhaṃ, yena vā tarati, yena vā carati, yena vā vahati iccetesvatthesu ṇikapaccayo hoti vā.
22以芝麻混合的食物,称为“telikaṃ”,或者说“以芝麻混合的”。同样,有“goḷikaṃ”“ghātikaṃ”。
Tilena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ telikaṃ, tilena saṃsaṭṭhaṃ vā. Evaṃ goḷikaṃ, ghātikaṃ.
23以船渡越者,名为“船夫”,或称“以船渡越”。同样,“木筏者”也是如此。
Nāvāya taratīti nāviko, nāvāya tarati vā. Evaṃ oḷumpiko.
24乘车而行者,称为乘车者,或意为以车而行。同样地,步行者、持杖者、法行者、徒步者也是如此。
Sakaṭena caratīti sākaṭiko, sakaṭena carati vā. Evaṃ pattiko, daṇḍiko, dhammiko, pādiko.
25以头顶物者,称为头顶者,或意为以头顶物。以肩荷物者,称为肩荷者,或意为以肩荷物。同样地,肩扛者、以指计数者也是如此。
Sīsena vahatīti sīsiko, sīsena vahati vā. Aṃsena vahatīti aṃsiko, aṃsena vahati vā. Evaṃ khandhiko, aṅguliko.
26“或”字表示分别义,其余情况也加 ṇika 后缀。住于王舍城者,称为王舍城者,或意为住于王舍城。生于王舍城者,称为王舍城者,或意为生于王舍城。同样地,摩揭陀者、舍卫城者、迦毗罗卫者、华氏城者、毗舍离者,亦复如是。
Vāti vikappanatthena aññesupi ṇikapaccayo hoti. Rājagahe vasatīti rājagahiko, rājagahe vasati vā. Rājagahe jāto rājagahiko, rājagahe jāto vā. Evaṃ māgadhiko, sāvatthiko, kāpila vatthiko, pāṭaliputtiko, vesāliko.
351351, 374. 在表示“学习彼”“以彼所作等”“于彼存放”“于彼被任命”“彼之技艺”“彼之货物”“彼之生计”等意义时,也加此后缀。
351, 374.Tamadhīte tenakatādi sannidhāna niyoga sippa bhaṇḍa jīvikatthesu ca.
28在表示“学习彼”及“以彼所作等”的意义,以及“于彼存放”“于彼被任命”“彼之技艺”“彼之货物”“彼之生计”的意义时,亦加 ṇika 后缀,或可加用。
Tamadhīte, tenakatādiatthe, tamhi sannidhānā, tattha niyutto, tamassa sippaṃ, tamassa bhaṇḍaṃ, tamassa jīvikaṃ iccetesvatthesu ca ṇikapaccayo hoti vā.
29学习律者称为律学者,或说学习律。同样,学习经者称为经学者,学习论者称为论学者,学习语法者称为语法学者。
Vinayamadhīte venayiko, vinayamadhīte vā. Evaṃ suttantiko, ābhidhammiko, veyyākaraṇiko.
30以身所造之业为身业,或以身所造之业即是身业。同样地,以语、以意所造之业,分别为语业、意业。
Kāyena kataṃ kammaṃ kāyikaṃ, kāyena kataṃ kammaṃ vā. Evaṃ vācasikaṃ, mānasikaṃ.
31依止于身的受,称为身受,或依止于身的受即是身受。同样地,依止于意的受,称为心受。
Sarīre sannidhānā vedanā sārīrikā, sarīre sannidhānā vā, evaṃ mānasikā.
32在门处受任命者称为守门者,或在门处受任命者即是守门者。同样地,库藏者、守城者、造船工也是如此。
Dvāre niyutto dovāriko, dvāre niyutto vā. Evaṃ bhaṇḍāgāriko, nāgariko, nāvakammiko.
33以琵琶为技艺者,称为琵琶师;或者说,琵琶是他的技艺。同样,鼓师、铜鼓师、竹笛师也是如此。
Vīṇā assa sippaṃ veṇiko, vīṇā assa sippaṃ vā. Evaṃ pāṇaviko, modiṅgiko, vaṃsiko.
34以香为货物者,称为香商;或者说,香是他的货物。同样,油商、丸药商也是如此。
Gandho assa bhaṇḍaṃ gandhiko, gandho assa bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ teliko, goḷiko.
35杀羊维生者,称为杀羊者;或者说,他杀羊为生。杀鹿维生者,称为杀鹿者;或者说,他杀鹿为生。同样,杀猪者、杀鸟者也是如此。
Urabbhaṃ hantvā jīvatīti orabbhiko, urabbhaṃ hantvā jīvati vā. Magaṃ hantvā jīvatīti māgaviko, magaṃ hantvā jīvati vā. Evaṃ sokariko, sākuṇiko.
36由“ādi”的摄持,ṇika后缀也应类推运用于他处。以网捕杀者称为“网杀者”(jālika),或以网所杀之义。
Ādiggahaṇena aññatthāpi ṇika paccayo yojetabbo. Jālena hato jāliko, jālena hato vā.
37以线捆绑者称为线绑者,或以线捆绑。
Suttena bandho suttiko, suttena bandho vā.
38弓是他的武器,称为弓手,或弓是他的武器。同样,矛手、槌手、杵手亦然。
Cāpo assa āvudho cāpiko, cāpo assa āvudho vā. Evaṃ tomariko, muggariko, mosaliko.
39若风是他的病,则称为风病患者,或风是他的病。同样,痰病患者、胆汁病患者亦然。
Vāto assa ābādho vātiko, vāto assa ābādho vā. Evaṃ semhiko, pittiko.
40于佛净信者称为信佛者,或于佛净信。同样,信法者、信僧者亦然。
Buddhe pasanno buddhiko, buddhe pasanno vā. Evaṃ dhammiko, saṅghiko.
41属于佛陀的物品称为属佛物,或属于佛陀的。同样,属法物、属僧物亦然。
Buddhassa santakaṃ buddhikaṃ, buddhassa santakaṃ vā. Evaṃ dhammikaṃ, saṅghikaṃ.
42布买物,即以布买得之物;或以布买得的物品。同样,罐买物、犁买物、谷买物、金买物也是如此。
Vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vatthikaṃ, vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ kumbhikaṃ, phālikaṃ, kiṃ kaṇikaṃ, sovaṇṇikaṃ.
43罐量物,即是罐为其量度之物;或罐是他的量度。
Kumbho assa parimāṇaṃ kumbhikaṃ, kumbho assa parimāṇaṃ vā.
44罐堆物,即是罐的堆集;或罐的堆。
Kumbhassa rāsi kumbhikaṃ, kumbhassa rāsi vā.
45应得罐的人,故称罐值者;亦即,他应得此罐。
Kumbhaṃ arahatīti kumbhiko, kumbhaṃ arahati vā.
46用骰子赌博的人,称为骰赌者;或者说,他以骰子赌博。同样的方式,还有签赌者、丁杜迦果赌者、芒果赌者、迦毗他果赌者、椰子赌者等。
Akkhena dibbatīti akkhiko, akkhena dibbati vā. Evaṃ sālākiko, tindukiko, ambaphaliko. Kapiṭṭhaphaliko, nāḷikeriko iccevamādi.
352352、376。这些谓说欲望之克制及其对象。
352, 376.Ṇa rāgā tasse damaññatthesu ca.
48有依他而生之意,谓从欲望生起时,『由此法故』如色身,『此法属之』意于其他义理。
Ṇapaccayo hoti vā rāgamhā ‘‘tena rattaṃ’’ iccetasmiṃ atthe, ‘‘tassedaṃ’’ aññatthesu ca.
49以染料所染之布,名为“kāsāva”,或以染料所染之布。同理,“kosumbha”(红花染布)、“hālidda”(姜黄染布)、“pāṭaṅga”(紫铆染布)、“rattaṅga”(赤色染布)、“mañjiṭṭha”(茜草染布)、“kuṅkuma”(番红花染布)亦然。
Kasāvena rattaṃ vatthaṃ kāsāvaṃ, kasāvena rattaṃ vatthaṃ vā. Evaṃ kosumbhaṃ, hāliddaṃ, pāṭaṅgaṃ, rattaṅga, mañjiṭṭhaṃ, kuṅkumaṃ.
50猪的此肉,称为“sokaraṃ”,或即猪的此肉。同理,“māhisaṃ”(水牛肉)亦然。
Sūkarassa idaṃ maṃsaṃ sokaraṃ, sūkarassa idaṃ maṃsaṃ vā. Evaṃ māhisaṃ.
51于乌昙跋罗树附近运转的宫殿,名为odumbaraṃ;或即“于乌昙跋罗树附近运转的宫殿”。
Udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ odumbaraṃ, udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ vā.
52于偏方附近的住处,名为vediso;或即“于偏方附近的住处”。
Vidisāya avidūre nivāso vediso, vidisāya avidūre nivāso vā.
53生于摩偷罗者,名为māthuro;或即“生于摩偷罗者”。
Mathurāya jāto māthuro, mathurāya jāto vā.
54从摩偷罗来的人,称为māthuro,也就是“从摩偷罗来者”。
Mathurāya āgato māthuro, mathurāya āgato vā.
55与迦底迦星宿相应的月份,名为迦底迦月(kattiko),或者说“与迦底迦星宿相应的月份”。同样地,末伽始罗月(māgasiro)、颇求月(phusso)、摩伽月(māgho)、颇求尼月(phagguno)、制多月(citto)、卫塞迦月(vesākho)、誓多月(jeṭṭho)、阿沙吒月(āsaḷho)、沙罗婆那月(sāvaṇo)、婆达罗月(bhaddo)、阿湿婆庾阇月(assayujo)也是如此。
Kattikāya niyutto māso kattiko, kattikāya niyutto māso vā. Evaṃ māgasiro, phusso, māgho, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭho, āsaḷho, sāvaṇo, bhaddo, assayujo.
56在作为缘的“ṇa”中,并无青、黄等颜色的增长之义。
Na vuddhi nīlapītādo, paccaye saṇakārake.
57‘ph’音属于‘phussa’(触)一词;而‘siro’这一形式,应说其对格为‘sirasaṃ’。
Phakāro phussasaddassa, ‘‘siro’’ti sirasaṃ vade.
58学处的集合称为sikkho,乞食的集合称为bhikkho。同样地,kāpoto(鸽)、māyūro(孔雀)、kokilo(杜鹃)也是如此。
Sikkhānaṃ samūho sikkho, bhikkhānaṃ samūho bhikkho. Evaṃ kāpoto, māyūro, kokilo.
59对于佛,其天神即是佛。同样地,跋陀罗、魔罗、摩醯因陀罗、毗沙门、夜摩、苏摩、那罗延也是如此。
Buddhe, assa devatā buddho. Evaṃ bhaddo, māro, māhindo, vessavaṇo, yāmo, somo, nārāyaṇo.
60求学满一年者,名为‘年学者’。同样的规则也适用于‘瞬间者’、‘占兆者’、‘相术者’、‘语法学者’、‘韵律学者’、‘语言学者’、‘月亮’。
Saṃvaccharamadhīte saṃvaccharo. Evaṃ mohutto, nemitto, aṅgavijjo, veyyākaraṇo, chando, bhāsso, cando.
61施脂之处、范围、地方,名为‘施脂处’。同样的规则也适用于‘罐’、‘鸟迹’、‘腹泻’。
Vasādānaṃ visayo deso vāsādo. Evaṃ kumbho, sākunto, ātisāro.
62此地有优昙钵树,故名为‘优昙钵罗’。由海所生,故名为‘海’。以娑伽罗为住处,故名为‘娑伽罗’。以摩偷罗为住处,故名为‘摩偷罗’。为摩偷罗之主,故名为‘摩偷罗’。如这些等,应当这样配合而解。
Udumbarā asmiṃ padese santīti odumbaro. Sāgarehi nibbatto sāgaro. Sāgalamassa nivāso sāgalo. Mathurā assa nivāso māthuro. Mathurāya issaro māthuro. Iccevamādayo yojetabbā.
353关于“生”等词的含义,详见第353节与第378节。
353, 378.Jātādīnamimiyā ca.
64对于“生”等词的意义,有ima、iya等后缀。
Jātaiccevamādīnamatthe imaiyapaccayā honti.
65后出生者为“后”。同样地,“末”、“中”、“先”、“上”、“下”、“踝”等词也是如此。由菩萨之生而生的,名为“菩萨生”;同理,还有“马生”、“象生”、“人生”。
Pacchā jāto pacchimo. Evaṃ antimo, majjhimo, purimo, uparimo, heṭṭhimo, gopphimo. Bodhisattajātiyā jāto bodhisattajātiyo, evaṃ assajātiyo, hatthijātiyo, manussajātiyo.
66由“等”字所摄,从“相关之义”等与“具有彼义”等中,有 ima、iya、ika 这些后缀。“与边际相关的”称为“最终的”;同样地,有“antiya”“antika”等形式。
Ādiggahaṇena niyuttatthāditopi tadassatthāditopi ima iya ika iccete paccayā honti. Anto niyutto antimo. Evaṃ antiyo, antiko.
67他有儿子,或在那之中存在,故称为“有子的”。同样,“有子的”(puttiyeva)、“有子的”(puttiko)、“有劫的”(kappima)、“适宜的”(kappiya)、“有劫的”(kappika)也是如此。
Putto assa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti puttimo. Evaṃ puttiyeva, puttiko, kappimo, kappiyo, kappiko.
68由“ca”字所摄,在相关之义中有 kiya 后缀。与出生相关的,称为“与出生相关的”;与盲相关的,称为“与盲相关的”;生来即盲者,称为“生盲”;与生盲相关的,称为“与生盲相关的”。
Caggahaṇena kiyapaccayo hoti niyuttatthe. Jātiyaṃ niyutto jātikiyo, andhe niyutto andhakiyo, jātiyā andho jaccandho, jaccandhe niyutto jaccandhakiyo.
354354、379:表集合义时,添加后缀 kaṇa、ṇā。
354, 379.Samūhatthe kaṇa ṇā.
70在集合义中,有后缀 kaṇa、ṇā。
Samūhatthe kaṇa ṇaiccete paccayā honti.
71王子们的集合称为“王子群”。同样,有“王子”、“人类”、“人”、“孔雀群”、“孔雀”、“水牛群”、“水牛”等。
Rājaputtānaṃ samūho rājaputtako. Evaṃ rājaputto, mānussako, mānusso, māyūrako, māyūro, māhiṃsako, māhiṃso.
355355, 380. 接在 gāma(村)、jana(人)、bandhu(亲属)、sahāya(伴侣)等词之后。
355, 380.Gāma jana bandhu sahāyādīhitā.
73在 gāma(村)、jana(人)、bandhu(亲属)、sahāya(伴侣)等词之后,加上后缀 tā,表示集合义。
Gāma jana bandhu sahāyaiccevamādīhi tāpaccayo hoti samūhatthe.
74诸村的集合,称为 gāmatā。同样地,janatā(人群)、bandhutā(亲属群)、sahāyatā(伴侣群)、nagaratā(城镇群),皆同此理。
Gāmānaṃ samūho gāmatā. Evaṃ janatā, bandhutā, sahāyatā, nagaratā.
356356、381。其中,‘tadassa ṭhānaṃ’(彼之处)之义,再加上后缀iya。
356, 381.Tadassa ṭhānamiyo ca.
76当表示‘tadassa ṭhānaṃ’(彼之处)这个意义时,则附加后缀iya。
‘‘Tadassa ṭhāna’’ miccetasmiṃ atthe iyapaccayo hoti.
77例如:madanassa ṭhānaṃ(沉醉之处)是madaniyaṃ(令人沉醉的),bandhanassa ṭhānaṃ(束缚之处)是bandhaniyaṃ(令人束缚的),mucchanassa ṭhānaṃ(昏迷之处)是mucchaniyaṃ(令人昏迷的);同样的,rajanīyaṃ(令人染着的)、kamanīyaṃ(令人欲求的)、gamanīyaṃ(应去的)、dussanīyaṃ(令人嗔怒的)、dassanīyaṃ(应看的)。
Madanassa ṭhānaṃ madaniyaṃ, bandhanassa ṭhānaṃ bandhaniyaṃ, mucchanassa ṭhānaṃ mucchaniyaṃ, evaṃ rajaniyaṃ, kamaniyaṃ, gamaniyaṃ, dussaniyaṃ, dassaniyaṃ.
357357, 382。表示比喻义的āyitatta后缀。
357, 382.Upamatthāyitattaṃ.
79在比喻义中,使用āyitatta后缀。
Upamatthe āyitattapaccayo hoti.
80那片林如同烟,此即dhūmāyitattaṃ(烟状);那片林如同黑暗,此即timirāyitattaṃ(黑暗状)。
Dhūmo viya dissati aduṃ vanaṃ tadidaṃ dhūmāyitattaṃ, timiraṃ viya dissati aduṃ vanaṃ tadidaṃ timirāyitattaṃ.
358358, 383。在‘依止于彼’的意义中,加la后缀。
358, 383.Tannissitatthe lo.
82在‘依止于彼’的意义和‘tadassa ṭhānaṃ’(彼之处)的意义中,加la后缀。
‘‘Tannissitatthe, tadassa ṭhāna’’miccetasmiṃ atthe ca lapaccayo hoti.
83‘恶所依’为粗恶,‘智所依’为广解;‘恶处’为粗恶,‘智处’为广解。
Duṭṭhu nissitaṃ duṭṭhullaṃ, vedaṃ nissitaṃ vedallaṃ, duṭṭhu ṭhānaṃ duṭṭhullaṃ, vedassa ṭhānaṃ vedallaṃ.
359359, 384。Ālu 表示“多具彼性”。
359, 384.Ālu tabbahule.
85Ālu 是表示“多具彼性”义的缘。
Ālupaccayo hoti tabbahulatthe.
86若贪爱是其本性,则名贪爱者;或贪爱于彼为多,亦名贪爱者。同理,有寒冷者、幢相者、慈悯者。
Abhijjhā assa pakati abhijjhālu, abhijjhā assa bahulā vā abhijjhālu. Evaṃ sītālu, dhajālu, dayālu.
360360, 387。Ṇya、tta、tā 表示“性”或“状态”之义。
360, 387.Ṇya tta tā bhāve tu.
88Ṇya、tta、tā 这些词缀用于表示“性”或“状态”之义。
Ṇyattatāiccete paccayā honti bhāvatthe.
89懈怠者的状态为懈怠性,无病者的状态为无病性。粪扫衣者的状态为粪扫衣性,节食者的状态为节食性。乐群者的状态为乐群性,乐眠者的状态为乐眠性。
Alasassa bhāvo ālasyaṃ, arogassa bhāvo ārogyaṃ. Paṃsukūlikassa bhāvo paṃsukūlikattaṃ, anodarikassa bhāvo anodarikattaṃ. Saṅgaṇikārāmassa bhāvo saṅgaṇikārāmatā, niddārāmassa bhāvo niddārāmatā.
90由 tta 摄持而成为 ttan 缘。例如:凡夫性、受性。
Tuggahaṇena ttanapaccayo hoti. Puthujjanattanaṃ, vedanattanaṃ.
361在361、388条中,Ṇa 用于 visama 等之后。
361, 388.Ṇavisamādīhi.
92Ṇa 缘用于 visama 等之后,表示“其状态”之义。
Ṇapaccayo hoti visamādīhi ‘‘tassa bhāvo’’iccetasmiṃ atthe.
93‘不平’的状态即是不平性,‘净’的状态即是净性。
Visamassa bhāvo vesamaṃ, sucissa bhāvo socaṃ.
362362, 389。从 ramaṇīya 等词之后加 kaṇa 后缀。
362, 389.Ramaṇīyādito kaṇa.
95自 ramaṇīya 等词之后,加上 kaṇa 后缀,表示‘此之状态’之义。
Ramaṇīyaiccevamādito kaṇa paccayo hoti ‘‘tassa bhāvo’’iccetasmiṃ atthe.
96悦人之状态即是悦人性,可意之状态即是可意性。
Ramaṇīyassa bhāvo rāmaṇīyakaṃ, manuññassa bhāvo mānuññakaṃ.
363363, 390. 于差别义中,有 tara、tama、isika、iya、iṭṭha。
363, 390.Visese taratamisikiyiṭṭhā.
98在表示“差别、比较”的意义上,有 tara、tama、isika、iya、iṭṭha 等后缀。
Visesatthe tara tama isika iya iṭṭhaiccete paccayā honti.
99所有这些都是恶者,而此人比其余恶者更为恶劣,故称为“更恶者”。如此,有“最恶者”“极恶者”“较恶者”“最极恶者”。
Sabbe ime pāpā, ayamimesaṃ visesena pāpoti pāpataro. Evaṃ pāpatamo, pāpisiko, pāpiyo, pāpiṭṭho.
364364, 398.【“tadassatthi”者,即是附加后缀“vī”。】(意为以“vī”作为后缀,表示“具有彼事”之义。)
364, 398.Tadassatthīti vī ca.
101在“彼有此”这一含义中,“vī”是后缀。
‘‘Tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe vīpaccayo hoti.
102若某人有慧,或慧在于彼处,即称为“有慧者”。同样,“有幻者”亦复如是。
Medhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatītimedhāvī. Evaṃ māyāvī.
103由取“ca”之故,“so”为后缀。若某人有妙慧,或妙慧在于彼处,则称为“有妙慧者”。
Caggahaṇena sopaccayo hoti. Sumedhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti sumedhaso.
365365, 399。从 tap 等词根起,加后缀 sī。
365, 399.Tapādito sī.
105自 tap 等词起始,后缀 sī 用于表示“彼有此”的意义。
Tapādito sīpaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.
106若某人有苦行,或苦行存在于他,便称为“有苦行者”。同样地,称为“有名声者”、“有威光者”。
Tapo yassa atthi tasmiṃ vā vijjatīti tapassī. Evaṃ yasassī, tejassī.
266第266、400条:于“杖”等词之后,加接尾词 ika 与 ī。
266, 400.Daṇḍādito ikaī.
108于“杖”等词之后,接上接尾词ika与ī,这些接尾词用于“彼有此物”的意义。
Daṇḍādito ika īiccete paccayā honti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.
109凡是有杖者,或杖于其中存在者,即称为daṇḍiko、daṇḍī。同样地,有花环者称为māliko、mālī。
Daṇḍo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti daṇḍiko, daṇḍī. Evaṃ māliko, mālī.
367第367条、第401条。于“蜜”等词之后,接上接尾词ra。
367, 401.Madhvādito ro.
111词缀ra加在“蜜”等词之后,表示“他有此物”的意义。
Madhuiccevamādito rapaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.
112拥有蜜者,或蜜存在其中者,称为madhuro。同样,拥有象者称为kuñjaro,拥有槌者称为muggaro,拥有口者称为mukharo,拥有孔者称为susiro,(拥有头者称为sīsaro,拥有猪者称为sukaro,拥有税者称为suṅkaro),易养者称为subharo,历时长久者称为suciro,令人悦意者称为ruciro。
Madhu yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti madhuro. Evaṃ kuñjaro, muggaro, mukharo, susiro, (sīsaro, sukaro, suṅkaro), subharo, suciro, ruciro.
368第368、402条:在“德”等词后附加词缀vantu。
368, 402.Guṇādito vantu.
114从“德”等词起,加上接尾词 vantu,用于表达“他有那个”这一意义。
Guṇaiccevamādito vantupaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.
115具功德者,或功德存于其中者,即称为 guṇavā。如此,具名声者称为 yasavā,具财富者称为 dhanavā,具智慧者称为 paññavā,具力量者称为 balavā,世尊则称为 bhagavā。
Guṇo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti guṇavā. Evaṃ yasavā, dhanavā, paññavā, balavā, bhagavā.
369第369条、第403条。从“念”等词起,加上接尾词 mantu。
369, 403.Satyādīhi mantu.
117以“念”等词为始,加上后缀mantu,表示“他有那个”之义。
Satiiccevamādīhi mantupaccayohoti ‘‘tadassatthi’’ iccetasmiṃ atthe.
118具念者——即念为其所有,或念存在于其中者,名为satimā。同样地,具光辉者名为jutimā,具光彩者名为rucimā,具称扬者名为thutimā,具坚定者名为dhitimā,具慧者名为matimā,具光者名为bhāṇumā。
Sati yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti satimā, evaṃ jutimā, rucimā, thutimā, dhitimā, matimā, bhāṇumā.
370以“信”等词为始。
370, 405.Saddhāditoṇa.
120以“信”等为首的词,在“他有此”这一意义中,成为ṇa语尾的条件。
Saddhāiccevamādito ṇa paccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.
121凡具有信者,或信存在于彼,即称为“有信者”;同样地,有慧者、无悭者亦复如是。
Saddhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatībhi saddho, evaṃ pañño, amaccharo.
371参见第371、404颂。在mantumhi语尾中,“寿命”一词的u音变为asā。
371, 404.Āyussukārāsa mantumhi.
123当其后接mantu语尾时,āyu词干内的ukāra转变为asādesa。
Āyussa anto ukāro asādeso hotimantumhi paccaye pare.
124寿命为他所有,或寿命存在于彼,故称“具寿者”(āyasmā)。
Āyu assa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti āyasmā.
372参见第372、385颂。表“由此制成”之义时,使用maya语尾。
372, 385.Tappakativacane mayo.
126表达“由此制成”之义时,则为maya语尾。
Tappakativacanatthe mayapaccayo hoti.
127以黄金所造之物,即称黄金所造(sovaṇṇamaya)。如是,有银所造、紫胶所造、银所造、砖所造、铁所造、泥所造、木所造、牛粪所造。
Suvaṇṇena pakataṃ kammaṃ sovaṇṇamayaṃ. Evaṃ rūpiyamayaṃ jatumayaṃ, rajatamayaṃ, iṭṭhakamayaṃ, ayomayaṃ, mattikā mayaṃ, dārumayaṃ, gomayaṃ.
373参见第373、406颂。构成序数时,用ma语尾。
373, 406.Saṅkhyāpūraṇe mo.
129在表示序数补足的意义时,ma为语尾。
Saṅkhyāpūraṇatthe mapaccayo hoti.
130五数之补足者为第五;第七、第八、第九、第十亦然。
Pañcannaṃ pūraṇo pañcamo, evaṃ sattamo, aṭṭhamo, navamo, dasamo.
374374, 408. 于真实语中。
374, 408.Sachassavā.
132Cha的sa音发生替换(ādesa),或用于表示序数义。
Chassa sakārādeso hoti vā saṅkhyāpūraṇatthe.
133六(cha)的序数形式为saṭṭho,或作chaṭṭho。
Channaṃ pūraṇo saṭṭho, chaṭṭho vā.
375375, 412. 从eka等数词后,dasa(十)的词尾变为ī。
375, 412.Ekādito dasassī.
135从eka等起,至dasa的词尾加ī后缀,或用于表示序数之义。
Ekādito dasassa ante īpaccayo hoti vā saṅkhyāpūraṇatthe.
136一与十合为ekādasa,ekādasa的序数为ekādasī。五与十合为pañcadasa,pañcadasa的序数为pañcadasī。四与十合为catuddasa,catuddasa的序数为cātuddasī。
Eko ca dasa ca ekādasa, ekādasannaṃ pūraṇī ekādasī. Pañcaca dasa ca pañcadasa, pañcadasannaṃ pūraṇī pañcadasī. Cattāro ca dasa ca catuddasa, catuddasannaṃ pūraṇī cātuddasī.
137此处说“pūraṇa”(序数)是何用意?是为了表示像ekādasa、pañcadasa这样的序数词。
Pūraṇeti kimatthaṃ? Ekādasa, pañcadasa.
376在376和257中,dasa一词的词尾常变为so。
376, 257.Dase so niccañca.
139当dasa一词之后有词缀时,cha常变为so。
Dasasadde pare niccaṃ chassa so hoti.
140Soḷasa(十六)。
Soḷasa.
377词尾加随韵(niggahita)。
377, 0.Ante niggahitañca.
142在此类数字的词尾,有随韵(ṃ)增入。
Tāsaṃ saṅkhyānaṃ ante niggahitāgamo hoti.
143十五日、十四日。
Pañcadasi, cātuddasi.
378三百七十八,四百一十四。三合。
378, 414.Tica.
145这些数词的末尾增入ti音。例如:二十(vīsati)、三十(tiṃsati)。
Tāsaṃ saṅkhyānaṃ ante tikārāgamo hoti. Vīsati, tiṃsati.
379规则三百七十九、二百五十八条。da与ra转为la。
379, 258.La darānaṃ.
147数字中的 da 音与 ra 音,由 la 音替代。例如:十六,四十。
Dakāra rakārānaṃ saṅkhyānaṃ lakārādeso hoti. Soḷasa, cattālīsaṃ.
380第 380 条、第 255 项:在 vīsati 与 dasa 中,dvissa 变为 bā。
380, 255.Vīsati dasesu bā dvissa tu.
149在 vīsati 与 dasa 等词中,dvissa 变为 bā。
Vīsati dasaiccetesu dvissa bā hoti.
150二十二根,十二种人。
Bāvīsatindriyāni, bārasa manussā.
151由tu的摄持,dvissa的替代形式还有du、di、do。例如:durattaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, dohaḷinī。
Tuggahaṇena dvissa du di do ādesā ca honti. Durattaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, dohaḷinī.
381第381条、254条:以eka等开头,dasa的da变为ra,表数目时。
381, 254.Ekādito dassa ra saṅkhyāne.
153在表数时,从eka等开始,dasa的da音或可变为ra音。
Ekādito dasassa dakārassa rakāro hoti vā saṅkhyāne.
154十一(ekārasa),十一(ekādasa),十二(bārasa),十二(dvādasa)。
Ekārasa, ekādasa, bārasa, dvādasa.
155为何说“在表数时”?指十二处。
Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Dvādasāyatanāni.
382从“八”等开始。
382, 259.Aṭṭhāditoca.
157以“八”等为首,在数字法中,“十”这个词的“d”音有时会被替换为“r”音。
Aṭṭhaiccevamādito ca dasasaddassa dakārassa rakārādeso hoti vā saṅkhyāne.
158十八(aṭṭhārasa)、十八(aṭṭhadasa)。
Aṭṭhārasa, aṭṭhadasa.
159“从八开始”是什么意思?即十五、十六。
Aṭṭhāditoti kimatthaṃ? Pañcadasa, soḷasa.
160“在数字法中”是什么意思?即以十八为单位。
Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Aṭṭhadasiko.
383在二、一、八这些位置,有时变为ā。
383, 253.Dvekaṭṭhānamākāro vā.
162在数字法中,“二”“一”“八”这些词的末尾有时会变为“ā”形。
Dvi eka aṭṭhaiccetesamanto ākāro hoti vā saṅkhyāne.
163十二、十一、十八。
Dvādasa, ekādasa, aṭṭhārasa.
164所谓“在数字法中”是何用意?即如:有二齿者、有一齿者、有一层覆盖者、有八柱者。
Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Dvidanto, ekadanto, ekacchanno, aṭṭhatthambho.
384编号三百八十四、四百零七。位于“四”和“六”之后,有tha和ṭha。
384, 407.Catucchehī tha ṭhā.
166当用于表达序数意义时,在“四”和“六”这些词之后,会接上“tha”与“ṭha”这些后缀。
Catu chaiccetehi tha ṭhaiccete paccayā honti saṅkhyāpūraṇatthe.
167第四、第六。
Catuttho, chaṭṭho.
385第385、409条。第二、第三位。
385, 409.Dvitīhitiyo.
169“二”、“三”等语,在序数义中,成为第三位格的条件。
Dvi tiiccetehi tiyapaccayo hoti saṅkhyāpūraṇatthe.
170第二、第三。
Dutiyo, tatiyo.
386386,410。对于“二”与“三”,还有 du 与 ta 等替换形式。
386, 410.Tiye dutāpi ca.
172“二”和“三”这两个词干,在第三位后缀前,会替换为 du 和 ta 等形式。
Dvi tiiccetesaṃ du taiccete ādesā honti tiyapaccaye pare.
173第二,第三。
Dutiyo, tatiyo.
174由 api 的词力所影响,“二”等词在别处也会发生 du 的替换。例如 durattaṃ。
Apiggahaṇena aññesupi dviiccetassa duādeso hoti. Durattaṃ.
175由 ca 的词力所影响,“二”等词会出现 di 的替换。例如 dirattaṃ,又如 diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā。
Caggahaṇena dviiccetassa dikāro hoti. Dirattaṃ, diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā.
387387、411。当它们以 aḍḍha 为伴随词时,便会形成 aḍḍhuḍḍha、divaḍḍha、diyaḍḍha、aḍḍhatiya 等替代。
387, 411.Tesamaḍḍhūpapadena aḍḍhuḍḍha divaḍḍha diyaḍḍhaḍḍhatiyā.
177对于第四、第二、第三等词,当加上 aḍḍha 作为伴随词时,便形成 aḍḍhaḍḍha、divaḍḍha、diyaḍḍha、aḍḍhatiya 等形式,与 aḍḍha 共同出现。
Tesaṃ catuttha dutiya tatiyānaṃ aḍḍhūpapadānaṃ aḍḍhaḍḍhudivaḍḍha diyaḍḍha aḍḍhatiyādesā honti, aḍḍhūpapadena sahanippajjante.
178aḍḍha 加上第四词构成 aḍḍhuḍḍha,加上第二词构成 divaḍḍha,加上第二词构成 diyaḍḍha,加上第三词构成 aḍḍhatiya。
Aḍḍhena catuttho aḍḍhuḍḍho, aḍḍhena dutiyo divaḍḍho, aḍḍhena dutiyo diyaḍḍho, aḍḍhena tatiyo aḍḍhatiyo.
388「相同形态者」意指:对同一形态的词作一次性的省略。
388, 68.Sarūpānamekasesvasakiṃ.
180对于形态相同的词语,作一次性省略。例如:男人与男人,合为“男人们”。
Sarūpānaṃ padabyañjanānaṃ ekaseso hoti asakiṃ. Puriso ca puriso ca purisā.
181“相似者”是何意?象、马、车、步兵,即象兵马兵车兵步兵。这些是相似者。
Sarūpānamiti kimatthaṃ? Hatthī ca asso ca ratho ca pattiko ca hatthiassarathapattikā,
182“一次性”是何用例?如“男人”(单数形式,不作省略)。
Asakinti kimatthaṃ? Puriso.
389计数时,十位数的二、三、四、五、六、七、八、九,在保持原形并作一次性省略后,依照数目次第,在“二十”等词中分别替换为 vī、ti、cattāra、paññā、cha、satta、asa、nava;而对于“三十”等词,则有 īsaṃ、āsaṃ、ṭhi、ri、ti、īti、uti 等替换。
389, 413.Gaṇane dasassa dviticatupañcachasattaaṭṭhanavakānaṃ vī ti cattāra paññā cha sattāsanavā yosu, yonañcīsamāsaṃ ṭhi ri tī tuti.
184计数时,十位数的二、三、四、五、六、七、八、九,在保持原形并作一次性省略后,依照数目次第,在“二十”等词中分别替换为 vī、ti、cattāra、paññā、cha、satta、asa、nava;而对于“三十”等词,则有 īsaṃ、āsaṃ、ṭhi、ri、ti、īti、uti 等替换。之后再由此衍生出具体词形。
Gaṇane dasassa dvika tika catukka pañcaka chakka sattakaaṭṭhaka navakānaṃ sarūpānaṃ katekasesānaṃ yathāsaṅkhyaṃ vī ti cattāra paññā cha satta asa navaiccādesā honti asakiṃ yosu, yonañca īsaṃ āsaṃ ṭhi ri ti īti utiiccādesā honti. Pacchā puna nippajjante.
185二十、三十、四十、五十、六十、七十、七十、八十、九十。
Vīsaṃ , tiṃsaṃ, cattālīsaṃ, paññāsaṃ, saṭṭhi, sattari, sattati, asīti, navuti.
186“一次性”用于什么目的?例如“十”(不适用省略规则)。
Asakinti kimatthaṃ? Dasa.
187“在计数中”用于什么目的?例如“每十个男人”(不适用此规则)。
Gaṇaneti kimatthaṃ? Dasadasakā purisā.
390对于含有“四”的复合词,其末尾的 tu 音被省略,后一词首的 ca 音则有 cu 等替换,这些都是新的形式。
390, 256.Catūpapadassa lopo tuttarapadādicassa cucopi navā.
189在计数复合词中,若含“四”,其 tu 音发生省略;后续词首的 ca 音则变为 cu 等,这些都是新出现的形式。
Catūpapadassa gaṇane pariyāpannassa tukārassa lopo hoti, uttarapadādicakārassa cucopi ādesā honti navā.
190十四、十四、十四。
Cuddasa, coddasa, catuddasa.
191即便没有前附词,词首的 c 音也会发生省略。其省略有九种形式,且 c 音也会变为 cu 等。例如:tālīsaṃ、cattālīsaṃ、cuttālīsaṃ、cottālīsaṃ。
Apiggahaṇena anupapadassāpi padādicakārassa. Lopohoti navā, cassa cucopi honti. Tālīsaṃ, cattālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ.
391那些未带前缀者,依固定规则而成立。
391, 423.Yadanupapannā nipātanā sijjhanti.
193那些未明示特征的词,无论是在字母、词、文句方面,在阴性、阳性、中性方面,在名词、前缀、不变词方面,在不变复合词、复合词、派生词、动词方面,在计数、数词、时间、格关系、用法、名称方面,在连音、词基、元音增长、省略、增音、变化、倒置方面,还是在格语尾及其分析方面,皆依固定规则而成立。
Ye saddā aniddiṭṭhalakkhaṇā, akkharapadabyañjanato, itthipumanapuṃsakaliṅgato , nāmupasagganipātato, abyayībhāvasamāsataddhitākhyātato, gaṇanasaṅkhyākālakārakappayogasaññāto, sandhipakativuddhilopāgamavikāraviparitato, vibhattivibhajanato ca, te nipātanā sijjhanti.
392起始于‘dvi’等者,若表多种意义,则加后缀‘ka’。
392, 418.Dvādito ko’nekattheca.
195从‘dvi’等词开始,加上后缀‘ka’,且用于表达多种意义时,通过固定规则而得以成立。
Dviiccevamādito kapaccayo hoti anekatthe ca, nipātanā sijjhanti.
196计数而言,百之二倍为二百,百之三倍为三百,百之四倍为四百,百之五倍为五百,百之六倍为六百,百之七倍为七百,百之八倍为八百,百之九倍为九百,百之十倍为一千。
Satassa dvikaṃ dvisataṃ, satassa tikaṃ tisataṃ, satassa catukkaṃ catusataṃ, satassa pañcakaṃ pañcasataṃ, satassa chakkaṃ chasataṃ, satassa sattakaṃ sattasataṃ, satassa aṭṭhakaṃ aṭṭhasataṃ, satassa navakaṃ navasataṃ, satassa dasakaṃ dasasataṃ, sahassaṃ hoti.
393条目393、415:十个十是百,十个百是千;当有‘yo’时亦然。
393, 415.Dasadasakaṃ sataṃ dasakānaṃ sataṃ sahassañca yomhi.
198在计数中,十个十为百,十个百为千,后接‘yo’。
Gaṇane pariyāpannassa dasadasakassa sataṃ hoti, satadasakassa sahassaṃ hoti yomhi pare.
199「百」、「千」。
Sataṃ, sahassaṃ.
200‘二’等数及其后置词依数目次第而生成。百的二倍——即此为二百;如此,三百、四百、五百、六百、七百、八百、九百,十百即为一千。
Dvikādīnaṃ taduttarapadānañca nippajjante yathāsaṅkhyaṃ. Satassa dvikaṃ (tadidaṃ hoti) dvisataṃ, evaṃ tisataṃ, catusataṃ , pañcasataṃ, chasataṃ, sattasataṃ, aṭṭhasataṃ, navasataṃ, dasasataṃ, sahassaṃ hoti.
394参阅条目394、416。依此类推,再乘以十倍。
394, 416.Yāva taduttari dasaguṇitañca.
202对这些数目,进一步乘以十倍即可。
Yāva tāsaṃ saṅkhyānaṃ uttari dasaguṇitañca kātabbaṃ.
203如何计算呢?以十乘十得百,以十乘百得千,以十乘千得万,以十乘万得十万,以十乘十万得百万,以十乘百万得千万,以十乘千万得一亿,再将一亿乘以十得十亿,将十亿乘以十得百亿。其余依此类推。
Taṃ yathā? Dasassa gaṇanassa dasaguṇitaṃ katvā sataṃ hoti, satassa dasaguṇitaṃ katvā sahassaṃ hoti, sahassassa dasaguṇitaṃ katvā dasasahassaṃ hoti, dasasahassassa dasaguṇitaṃ katvāsatasahassaṃ hoti, satasahassassa dasaguṇitaṃ katvādasasatasahassaṃ hoti, dasasatasahassassadasaguṇitaṃ katvā koṭi hoti, koṭisatasahassassa sataguṇitaṃ katvā pakoṭi hoti. Evaṃ sesāpi yojetabbā.
204取‘c’是为了作限定。
Caggahaṇaṃ visesanatthaṃ.
395以自身之名。
395, 417.Sakanāmehi.
206而那些计数中未指明名称的,则各以其自身之名来表述。
Yāsaṃ pana saṅkhyānaṃ aniddiṭṭhanāmadheyyānaṃ sakehi sakehi nāmehi nippajjante.
207十万的百倍为一亿,一亿的十万倍的百倍为百亿,百亿的十万倍的百倍为千亿,千亿的十万倍的百倍为那由他,那由他的十万倍的百倍为尼那由他,尼那由他的十万倍的百倍为阿伽婆尼。同样地,频度、阿部陀、尼罗部陀、阿呵呵、阿婆婆、阿塔塔、索甘提迦、优钵罗、鸠牟陀、波头摩、芬陀利迦、迦他那、摩诃迦他那、阿僧祇耶。
Satasahassānaṃ sataṃ koṭi, koṭisatasahassānaṃ sataṃ pakoṭi, pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ koṭipakoṭi , koṭipakoṭisatasahassānaṃ sataṃ nahutaṃ, nahutasatasahassānaṃ sataṃ ninnahutaṃ, ninnahutasatasahassānaṃ sataṃ akkhobhiṇī. Tathā bindu, abbudaṃ, nirabbudaṃ, ahahaṃ, ababaṃ, aṭaṭaṃ, sogandhikaṃ, uppalaṃ, kumudaṃ, padumaṃ, puṇḍarikaṃ, kathānaṃ, mahākathānaṃ, asaṅkhyeyyaṃ.
396它们的 ṇ 省略。
396, 363.Tesaṃ ṇo lopaṃ.
209那些词缀的 ṇ 发生省略。
Tesaṃ paccayānaṃ ṇo lopamāpajjate.
210乔达摩即乔达摩的后代。同样地,婆悉吒。韦那得耶、懈怠、无病。
Gotamassa apaccaṃ gotamo. Evaṃ vāsiṭṭho. Venateyyo, ālasyaṃ, ārogyaṃ.
397397、420。在分类义中,加dhā。
397, 420.Vibhāge dhā ca.
212在分类义中,有dhā词缀。
Vibhāgatthe ca dhāpaccayo hoti.
213以一种分类即为一类。同样地,二类、三类、四类、五类、六类。
Ekena vibhāgena ekadhā. Evaṃ dvidhā, tidhā, catudhā, pañcadhā, chadhā.
214“ca”的目的是什么?是为了成办词缀。依经、依字、依句。
Ceti kimatthaṃ? Sopaccayo hoti. Suttaso, byañjanaso, padaso.
398然而,于一切名词的种种用语中,则接“thā”。
398, 421.Sabbanāmehipakāravacane tu thā.
216从一切名词表示‘方式’之义时,后缀为‘thā’。
Sabbanāmehi pakāravacanatthe thāpaccayo hoti.
217此方式为 tathā,此方式(业格)为 tathā,以此方式(具格)为 tathā,此方式之(属格)为 tathā,从他们方式(从格)为 tathā,此方式之(属格)为 tathā,于此方式中(处格)为 tathā。Evaṃ(如是),yathā(如)、sabbathā(一切方式)、aññathā(异方式)、itarathā(他方式)亦然。
So pakāro tathā, taṃ pakāraṃ tathā, tena pakārena tathā, tassa pakārassa tathā, tasmā pakārā tathā, tassa pakārassa tathā, tasmiṃ pakāre tathā. Evaṃ yathā, sabbathā, aññathā, itarathā.
218取‘tu’是何用意?彼处有后缀‘thā’。此方式即 tathatthā。同样地,yathatthā、sabbathatthā、aññathatthā、itarathatthā 亦复如是。
Tuggahaṇaṃ kimatthaṃ? Tatthāpaccayo hoti. So pakāro tathatthā. Evaṃ yathatthā. Sabbathatthā, aññathatthā, itarathatthā.
399399、422。此处的“thā”是何义?
399, 422.Kimimehi thaṃ.
220为何这些词带有后缀“thā”?——用于表示方式义。
Kiṃ imaiccetehi thaṃpaccayo hoti pakāravacanatthe.
221何等是方式?即如何。何等之方式?即如何。以何等为方式?即如何。何等之方式?即如何。从何等诸方式?即如何。何等之方式?即如何。于何等诸方式中?即如何。此方式即是如是,这些之方式即是如是,依此方式即是如是,属此方式者即是如是,从此诸方式即是如是,属此方式者即是如是,于此方式中即是如是。
Ko pakāro kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ, kena pakārena kathaṃ, kassa pakārassa kathaṃ, kasmā pakārā kathaṃ. Kassa pakārassa kathaṃ, kasmiṃ pakāre kathaṃ, ayaṃ pakāro itthaṃ, imaṃ pakāraṃ itthaṃ, iminā pakārena itthaṃ, imassa pakārassa itthaṃ, imasmā pakārā itthaṃ, imassa pakārassa itthaṃ, imasmiṃ pakāre itthaṃ.
400400, 364。在以 ṇ(ṇ)为后缀时,非连音结尾的元音,或 vuddhādi 等元音,发生增长。
400, 364.Vuddhādisarassavā’saṃyogantassa saṇe ca.
223当 ṇ 后缀(saṇ)现前时,非连音结尾的词根元音,或词首辅音中的元音,发生增长。
Ādisarassa vā asaṃyogantassa ādibyañjanassa vā sarassa vuddhi hoti saṇakārake paccaye pare.
224如:阿毗达摩论师(ābhidhammiko)、应知(venateyyo)、瓦西吒(vāsiṭṭho)、懒惰(ālasyaṃ)、健康(ārogyaṃ)。
Ābhidhammiko, venateyyo, vāsiṭṭho, ālasyaṃ, ārogyaṃ.
225“非连音结尾”之说,意欲何为?即跋嘎沃(Bhaggavo)、曼得耶(manteyyo)、贡得耶(kunteyyo)。
Asaṃyogantasseti kimatthaṃ? Bhaggavo, manteyyo, kunteyyo.
401401, 375。于māyūna处,有增音(āgama)生起。
401, 375.Māyūnamāgamo ṭhāne.
227对于这些以i、u为起始者,并无增长。而在它们之中,于相应处,e与o作为增长音(vuddhi)而增入。
Iuiccetesaṃ ādibhūtānaṃ mā vuddhi hoti. Tesu ca e o vuddhāgamo hoti ṭhāne.
228研习语法者,是为语法师;研习理则者,是为理则师;Vyāvaccha 的后嗣,是为 Veyyāvaccha;守门者,是为守门人。
Byākaraṇamadhīte veyyākaraṇiko, nyāyamadhīte neyyāyiko, byāvacchassa apaccaṃ veyyāvaccho, dvāre niyutto dovāriko.
402第四百零二、第三百七十七条,及 ātta。
402, 377.Āttañca.
230凡以 i、u 起始的音节,则变为 ātta,并于该处增入 ri 音。
Iuiccetesaṃ āttañca hoti, rikārāgamo ca ṭhāne.
231仙人的状态称为ārisya,债务的状态称为āṇya,公牛的状态称为āsabha,正直的状态称为ajjava,诸如此类,皆当以此类推。
Isissa bhāvo ārisyaṃ, iṇassa bhāvo āṇyaṃ, usabhassa bhāvo āsabhaṃ, ujuno bhāvo ajjavaṃ, iccevamādī yojetabbā.
232说“yūna”是何义?生于恶趣者,名为āpāyika。
Yūnamiti kimatthaṃ? Apāyesu jāto āpāyi ko.
233说“ṭhāne”是何义?如vematiko(有疑者)、opanayiko(可引导者)、opamāyiko(可比较者)、opāyiko(方便者)。
Ṭhāneti kimatthaṃ? Vematiko, opanayiko, opamāyiko, opāyiko.
403第403、354条。在某些情况下,处于词首、词中或词末的元音,在缘后缀及非缘后缀前会发生长音或短音变化。
403, 354.Kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassā paccayesu ca.
235在某些情况下,这些处于词首、词中或词末的元音,在缘后缀及非缘后缀前会有长音或短音的变化。
Kvaci ādimajjhauttaraiccetesaṃ dīgharassā honti paccayesu ca apaccayesu ca.
236先说词首长音的例子:如 pākāra(围墙)、nīvāra(野米)、pāsāda(殿堂)、pākaṭa(明显的)、pātimokkha(巴帝摩卡)、pāṭikaṅkha(可期望的)等等。
Ādidīgho tāva – pākāro, nīvāro, pāsādo, pākaṭo, pātimokkho, pāṭikaṅkho iccevamādi.
237词中长音者,如 aṅgamāgadhiko(属央伽摩揭陀者)、orabbhamāgavīko(属羊群猎者)等。
Majjhedīgho tāva – aṅgamāgadhiko, orabbhamāgavīko iccevamādi.
238词末长音者,如 khantī(忍辱)是最上苦行 titikkhā(安忍)、añjanā giri(安阇那山)、koṭarā vanaṃ(拘陀罗林)、aṅgulī(指)等。
Uttaradīgho tāva – khantī paramaṃ tapo titikkhā, añjanā giri, koṭarā vanaṃ, aṅgulī iccevamādi.
239初增者,即如 pageva 等。
Ādirasso tāva – pageva iccevamādi.
240所谓中增者,即是‘sumedhaso suvaṇṇadharehi’等例。
Majjherasso tāva – sumedhaso suvaṇṇadharehi iccevamādi.
241所谓后增者,即是‘bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so’等。其余诸例,亦应随顺佛语、不相违逆而作连接。
Uttararasso tāva – bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so iccevamādi. Aññepi yathājinavacanānuparodhena yojetabbā.
242以‘ca’字之取,统摄了‘于非后缀中亦’等义。
Caggahaṇena apaccayesu cāti atthaṃ samucceti,
404404, 370. 此中,有增长、消失、增音、变化、颠倒与替换。
404, 370.Tesu vuddhilopāgamavikāraviparītādesā ca.
244在这些现象中,依于词首、词中、词尾等位,随顺佛陀教语而无违,有时为增长,有时为消失,有时为增音,有时为变化,有时为颠倒,有时为替换。
Tesu ādimajjhuttaresu yathājinavacanānuparodhena kvaci vuddhi hoti, kvaci lopo hoti, kvaci āgamo hoti, kvaci vikāro hoti, kvaci viparīto hoti, kvaci ādeso hoti.
245先就‘初增长’而言:例如‘ābhidhammiko, venateyyo’等。
Ādivuddhi tāva – ābhidhammiko, venateyyo iccevamādi.
246所谓中增长,即‘sukhaseyyaṃ, sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ’等。
Majjhevuddhi tāva – sukhaseyyaṃ, sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ iccevamādi.
247所谓后增长,即‘kāliṅgo, māgadhiko, paccakkhadhammā’等。
Uttaravuddhi tāva – kāliṅgo, māgadhiko, paccakkhadhammā iccevamādi.
248所谓初消失,即‘tālīsaṃ’等。
Ādilopo tāva – tālīsaṃ iccevamādi.
249中间消失者,如“kattukāmo, kumbhakāraputto, vedallaṃ”等。
Majjhelopo tāva – kattukāmo, kumbhakāraputto, vedallaṃ iccevamādi.
250后消失者,如“bhikkhu, bhikkhunī”等。
Uttaralopo tāva – bhikkhu, bhikkhunī iccevamādi.
251「初增」者,即如世尊所说之“如是”等。
Ādiāgamo tāva – vutto bhagavatā iccevamādi.
252「中增」者,即“持戒者、具慧者”等。
Majjheāgamo tāva – sasīlavā, sapaññavāiccevamādi.
253「后增」者,即“吠陀罗”等。
Uttaraāgamo tāva – vedallaṃ iccevamādi.
254「初变」者,即“圣种、债务、牛王、正直”等。
Ādivikāro tāva – ārisyaṃ, āṇyaṃ, āsabhaṃ, ajjavaṃ iccevamādi.
255「中变」,即“胜圣种、他圣种”等。
Majjhevikāro tāva – varārisyaṃ, parārisyaṃ iccevamādi.
256「后变」,即“诸、他们、乐”等。
Uttaravikāro tāva – yāni, tāni, sukhāni iccevamādi.
257「初倒」,即“太阳升起时升起”等。
Ādiviparīto tāva – uggate sūriye uggacchati iccevamādi.
258所谓“中倒”,即如“共升起、太阳升起时”等。
Majjheviparīto tāva – samuggacchati, samuggate sūriye iccevamādi.
259所谓“后倒”,即如“二牛、双倍”等。
Uttaraviparīto tāva – digu, diguṇaṃ iccevamādi.
260所谓“初替”,即如“青年们”等。
Ādiādeso tāva – yūnaṃ iccevamādi.
261“中替”者,即“无联系”等。
Majjheādeso tāva – nyāyogā iccevamādi.
262“后替”者,即“一切最胜、一切最上、心”等。应如此于一切处,随顺胜者之教说而加以运用。
Uttaraādeso tāva – sabbaseyyo, sabbaseṭṭho, cittaṃ iccevamādi. Evaṃ yathājinavacanānuparodhena sabbattha yojetabbā.
405寿命与容色的增长。
405, 365.Ayuvaṇṇānañcāyo vuddhi.
264A为a音,i与ī为i音类,u与ū为u音类;这些a音类、i音类、u音类依次有ā、e、o为其vuddhi,而ā、ī、ū亦为vuddhi。
A iti akāro, i īiti ivaṇṇo, u ūiti uvaṇṇo, tesaṃ akāraivaṇṇuvaṇṇānaṃ ā e ovuddhiyo honti yathāsaṅkhyaṃ, ā ī ūvuddhi ca.
265Ābhidhammiko,即阿毗达摩者;Venateyyo,即毗那怛耶之子;Oḷumpiko,即欧伦比卡者。
Ābhidhammiko, venateyyo, oḷumpiko.
266重提vuddhi,其目的为何?是为说明后分词中的vuddhi变化。如从Aṅga与Magadha而来者,称为Āṅgamāgadhikā(盎伽摩揭陀者);生于Nigama与Janapada者,称为Negamajānapadā(聚落国土者);生于Purima与Janapada者,称为Porimajānapadā(前国土者);于七日中受持者,称为Sattāhikā(七日者);于四明中受持者,称为Cātuvijjikā(四明者)。如这些等,应当如是配列。
Puna vuddhiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Uttarapadavuddhibhāvatthaṃ, aṅgamagadhehi āgatāti aṅgamāgadhikā. Nigamajanapadesu jātāti negamajānapadā. Purimajanapadesu jātāti porimajānapadā. Sattāhe niyuttoti sattāhikā, catuvijje niyuttoti cātuvijjikā. Iccevamādī yojetabbā.
267vuddhi 一词作何用途?用于以 vuddhi 为首的元音、非复合辅音结尾的音节,以及 saṇa 等规则之中。
Vuddhiiccanena kvattho? Vuddhādisarassa vā’saṃyogantassa saṇe ca.
270如是,名词论中,taddhita 章第八节。
Iti nāmakappe taddhitakappo aṭṭhamo kaṇḍo.
271次生派生词章结束。
Taddhitakappo niṭṭhito.