← 文献总目录

2. 名词章

e0802n.nrf2 · 静态文献页 · 935 段 · 打开交互阅读器

12. 名品
2. Nāmakappa
2第一章
Paṭhamakaṇḍa
52确实与胜者之语相应。
52, 60.Jinavacanayuttaṃhi.
2“确实与胜者之语相应”这句,应知是作为引述目的。
‘‘Jinavacanayuttaṃ hi’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.
53第53、61条。并且性得以成立。
53, 61.Liṅgañca nippajjate.
4正如性正随胜者之语那般,此处性亦得以如是成立。
Yathā yathā jinavacanayuttaṃ hi liṅgaṃ, tathā tathā idha liṅgañca nippajjate.
5那是怎样的呢?这位是我们的导师、梵天、自我、朋友、国王。
Taṃ yathā? Eso no satthā, brahmā attā, sakhā, rājā.
54第54、62条。由这些而有诸格尾。
54, 62.Tato ca vibhattiyo.
7由这些与胜者之语相应之性,随后产生诸格尾。
Tato jinavacanayuttehi liṅgehi vibhattiyo parā honti.
55第55、63条。si、yo;aṃ、yo;nā、hi;sa、naṃ;smā、hi;sa、naṃ;smiṃ、su。
55, 63.Si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su.
9那么,何等为彼格尾?si、yo 为第一格;aṃ、yo 为第二格;nā、hi 为第三格;sa、naṃ 为第四格;smā、hi 为第五格;sa、naṃ 为第六格;smiṃ、su 为第七格。
Kā ca pana tāyo vibhattiyo? Si, yo iti paṭhamā, aṃ, yoiti dutiyā, nā hi iti tatiyā, sa, naṃiti catutthī, smā, hi iti pañcamī, sa, naṃ iti chaṭṭhī, smiṃ, su iti sattamī.
10“格尾”一词作何用?词根 amha 带格尾的 se 形式,即为 mamaṃ。
Vibhattiiccanena kvattho? Amhassa mamaṃ savibhattissa se.
56(第56节、第64节)依此而不相违。
56, 64.Tadanuparodhena.
12胜者之言有多少种随顺的方式,这里便随之成立多少种语词标志。
Yathā yathā tesaṃ jinavacanānaṃ anuparodho. Tathā tathā idha liṅgañca nippajjate.
57(第57节、第71节)在呼格中,si与ga被视为标志。
57, 71.Ālapane si ga sañño.
14在呼格义中,si与ga成为标志。
Ālapanatthe si gasañño hoti.
15「贵女」(bhoti ayye)、「少女」(bhoti kaññe)、「粗唤之女」(bhoti kharādiye)。
Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.
16「呼格」(ālapana)有何作用?即表示「贵女」(ayyā)。
Ālapaneti kimatthaṃ? Sā ayyā.
17「si」有何作用?即构成「贵女们」(bhotiyo, ayyāyo)。
Sīti kimatthaṃ? Bhotiyo ayyāyo.
18“ga”一词有何意义?在“ghate”(罐)等词中。
Gaiccanena kvattho? Ghate ca.
58(第58、29节)i音和u音被觉知为jhalā(热、光耀)。
58, 29.Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā.
20这些i音和u音,依次被觉知为jhalā(热、光耀)。
Ivaṇṇuvaṇṇāiccete jhalasaññā honti yathāsaṅkhyaṃ.
21仙人、火、家主、持杖者。桥、旗帜、比丘。自存者、征服者。
Isino , aggino, gahapatino, daṇḍino. Setuno, ketuno, bhikkhuno. Sayambhuno, abhibhuno.
22提及「jhala」一词,是何用意?是指「谷物被加热」吗?并非如此。
Jhalaiccanena kvattho? Jhalato sassa no vā.
59当这些词为阴性词干时,去除其词尾。
59, 182.Te itthikhyā po.
24当那些以 i、u 结尾的词作为阴性词干时,便称为“pasaññā”。
Te ivaṇṇuvaṇṇā yadā itthikhyā, tadā pasaññā honti.
25例如:ratti(夜晚)、itthi(女人)、dhenu(母牛)、vadhu(新娘)。
Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.
26『女性名词』者,何义?〔此规则是为排除男性名词,如〕『由仙人』、『由比丘』〔等,此类不适用该词尾规则〕也。
Itthikhyāti kimatthaṃ? Isinā, bhikkhunā.
27那么,以“sa”开头的规则有何作用?是为了引出“pato yā”这条规则。
Saiccanena kvattho? Pato yā.
60第60条、第177条。音ā被称为“gha”。
60, 177.Ā gho.
29当ā音表示阴性词干时,便获得“gha”之名。
Ākāro yadā itthikhyo, tadā ghasañño hoti.
30例如:saddhā(信)、kaññā(少女)、vīṇā(琵琶)、gaṅgā(恒河)、disā(方所)、sālā(堂舍)、mālā(花鬘)、tulā(秤)、dolā(秋千)、pabhā(光明)、sobhā(光彩)、paññā(智慧)、karuṇā(悲悯)、nāvā(舟船)、kapālikā(持颅者/女乞者)。
Saddhāya, kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, disāya sālāya, mālāya, tulāya, dolāya, pabhāya, sobhāya, paññāya, karuṇāya nāvāya, kapālikāya.
31指出“Ā”的用意何在?是为了区别于ratti(夜晚)、itthi(女人)这样的词。
Āti kimatthaṃ? Rattiyā, itthiyā.
32那么,“阴性词根”这个说法意义何在呢?它是为了排除中性和阳性词根。例如“由导师所宣说的这个法”(satthārā desito ayaṃ dhammo)中,“导师”(satthārā)是阳性词根,所以不适用此规则。
Itthikhyoti kimatthaṃ? Satthārā desito ayaṃ dhammo.
33那么,以“gha”开头的规则有何作用?是为了引出“ghato nādīnaṃ”这条规则。
Ghaiccanena kvattho? Ghato nādīnaṃ.
61第61、86条:在“se”之前增入“s”音。
61, 86.Sāgamo se.
35在“se”格语尾时,增入“s”音。
Sakārāgamo hoti se vibhattimhi.
36例如:purisassa(人)、aggissa(火)、isissa(仙人)、daṇḍissa(持杖者)、bhikkhussa(比丘)、sayambhussa(自生者)、abhibhussa(征服者)。
Purisassa, aggissa, isissa, daṇḍissa, bhikkhussa, sayambhussa, abhibhussa.
37「se」是何义?即「purisasmiṃ」(在人中)之义。
Seti kimattaṃ? Purisasmiṃ.
6262, 206. 在复数及单数语尾中亦然。
62, 206.Saṃsāsvekavacanesu ca.
39在复数与单数的格尾替代形式中,会增入 s 音。
Saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu sakārāgamo hoti.
40例如:etissaṃ、etissā;imissaṃ、imissā;tissaṃ、tissā。
Etissaṃ, etissā imissaṃ, imissā, tissaṃ, tissā,
41例如:tassaṃ、tassā;yassaṃ、yassā;amussaṃ、amussā。
Tassaṃ tassā, yassaṃ, yassā, amussaṃ, amussā.
42“复数语尾”这一说明用意何在?是为了排除如 agginā(以火)、pāṇinā(以手)等情况。
Saṃsāsvīti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā.
43“单数语尾”这一说明用意何在?是为了排除如 tāsaṃ(她们)、sabbāsaṃ(一切)等情况。
Ekavacanesvīti kimatthaṃ? Tāsaṃ, sabbāsaṃ.
44“格语尾替代形”这一说明用意何在?是为了排除如 manasā(以意)、vacasā(以语)、thāmasā(以力)等情况。
Vibhattādesesvīti kimatthaṃ? Manasā, vacasā, thāmasā.
6363, 217. 于 etā、imā 等词中。
63, 217.Etimāsami.
46etā、imā 等词,其末尾的元音在复数与单数语尾的格语尾替代形式中,变为 i 音。
Etāimāiccetesamanto saro ikāro hoti saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu.
47etissaṃ(阴性单数处格:在此者中)、etissā(阴性单数属格:此者之)、imissaṃ(阴性单数处格:在此者中)、imissā(阴性单数属格:此者之)。
Etissaṃ, etissā, imissaṃ, imissā.
48问:“在带 -ā 的格中”意指什么?答:例如 etāya(阴性单数具格,以此)、imāya(阴性单数具格,以此)。
Saṃsāsvīti kimatthaṃ? Etāya, imāya.
49问:“在单数中”意指什么?答:例如 etāsaṃ(阴性复数属格,她们)、imāsaṃ(阴性复数属格,这些)。
Ekavacanesvīti kimatthaṃ? Etāsaṃ, imāsaṃ.
64第六十四页,第216行;或作 tassā。
64, 216.Tassā vā.
51在阴性词 tassā 中,当处于以 -ā 结尾的格与单数格时,若格位词尾被替换,其末尾元音 ā 可变为 i。
Tassā itthiyaṃ vattamānassa antassa ākārassa ikāro hoti vā saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu.
52『tissaṃ』(阴性单数处格,在此中)、『tissā』(阴性单数属格,此的)、『tassaṃ』(阴性单数处格,在此中)、『tassā』(阴性单数属格,此的)。
Tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā.
65第六十五页,第二一五行。此后,sassa 变为 ssāya。
65, 215.Tato sassa ssāya.
54之后,对于 tā、etā、imā 这些词,属格词尾 sassa 可替换为 ssāya。
Tato tā etā imāto sassa vibhattissa ssāyādeso hoti vā.
55例如 tissāya(彼女之)、etissāya(此女之)、imissāya(此女之)。
Tissāya, etissāya, imissāya.
56【问】“或者”是什么意思?【答】例如 tissā、etissā、imissā。
Vāti kimatthaṃ? Tissā, etissā, imissā.
66第六十六条、第二百零五条:gho 变为短音。
66, 205.Gho rassaṃ.
58以 gha 结尾之词,在带 -ā 的格与单数格中,当格尾发生替换时,其元音变为短音。
Gho rassamāpajjate saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu.
59于彼(女)、于彼(女)、于任何(女)、于任何(女)、于一切(女)、于一切(女)。
Tassaṃ, tassā, yassaṃ, yassā, sabbassaṃ, sabbassā.
60“于复数中”是何义?即“以此(女)”、“以一切(女)”。
Saṃsāsvīti kimatthaṃ? Tāya, sabbāya.
61“于单数中”是何义?即“她们之”、“一切(女)之”。
Ekavacanesvīti kimatthaṃ? Tāsaṃ, sabbāsaṃ.
67第六十七、第二百二十九条:非从“二”等起者,在于naṃ语尾中。
67, 229.Noca dvādito naṃmhi.
63以“二”等数词为首者,在“naṃ”词尾中,会有“n”增音生起。
Dviiccevamādito saṅkhyāto nakārāgamo hoti naṃmhi vibhattimhi.
64二之、三之、四之、五之、六之、七之、八之、九之、十之。
Dvinnaṃ, tinnaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ, channaṃ, sattannaṃ, aṭṭhannaṃ, navannaṃ, dasannaṃ.
65“从二起”者,是何义?即“千之”。
Dvāditoti kimatthaṃ? Sahassānaṃ.
66“naṃmhī”是何义?即“于二、三中”。
Naṃmhīti kimatthaṃ? Dvīsu, tīsu.
67由摄持“ca”故,而有“sañc”增音生起。如“四女”、“三受”。
Caggahaṇenassañcāgamo hoti. Catassannaṃ itthīnaṃ tissannaṃ vedanānaṃ.
6868、184. 于以“a”结尾的词后,“smiṃ”与“smā”可替换为“aṃ”与“ā”,或可有此变化。
68, 184.Amā pato smiṃsmānaṃ vā.
69在“pa”等词之后,“smiṃ”与“smā”中的“aṃ”、“ā”成为替换,或依数相应而成。
Paiccetasmā smiṃsmāiccetesaṃ aṃāādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
70于智、于智,以智、以智;于诡诈、于诡诈,以诡诈、以诡诈;于变异、于变异,以变异、以变异;于离、于离,以离、以离;于乐、于乐,以乐、以乐;于地、于地,以地、以地;于转、以转,于转起、以转起。
Matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, nikatyaṃ. Nikatiyaṃ, nikatyā, nikatiyā, vikatyaṃ, vikatiyaṃ, vikatyā, vikatiyā, viratyaṃ, viratiyaṃ, viratyā, viratiyā, ratyaṃ, ratiyaṃ, ratyā, ratiyā, puthabyaṃ, puthaviyaṃ, puthabyā, puthaviyā, pavatyaṃ, pavatyā, pavattiyaṃ, pavattiyā.
69第六十九条、第一百八十六条:若以“ādi”等开头,则有“o”等替代。
69, 186.Ādito o ca.
72因以“ādi”开头,此处的位格语尾可有ā与o的替换形式。
Ādiiccetasmā smiṃvacanassa aṃoādesā honti vā.
73如ādīṃ、ādo。
Ādīṃ , ādo.
74“vā”是何义?即ādi的位格形式ādismiṃ、ādimhi,如“nāthaṃ namassitvāna”(礼敬依怙之后)。
Vāti kimatthaṃ? Ādismiṃ, ādimhi nāthaṃ namassitvāna,
75由“ca”的摄持,其他位格语尾也会出现ā、o、aṃ的替换。例如“divā ca ratto ca haranti ye baliṃ”、“bārāṇasiṃ ahu rājā”。
Caggahaṇena aññasmāpi smiṃ vacanassa ā o aṃādesā honti. Divā ca ratto ca haranti ye bali. Bārāṇasiṃ ahu rājā.
70第七十、三十条:当后接元音时,jhala等可有iya、uva的替换。
70, 30.Jhalānamiyuvā sare vā.
77所谓“jhala”等,当后接元音时,可依次替换为iya、uva。
Jhalaiccetesaṃ iya uvaiccete ādesā honti vā sare pare yathāsaṅkhyaṃ.
78如:“tiyantaṃ pacchiyāgāre, aggiyāgāre, bhikkhuvāsane nisīdati, vuthuvāsane nisīdati”。
Tiyantaṃ pacchiyāgāre, aggiyāgāre, bhikkhuvāsane nisīdati, vuthuvāsane nisīdati.
79“sare”者何义?即如:“timalaṃ, tiphalaṃ, ticatukkaṃ, tidaṇḍaṃ, tilokaṃ, tinayanaṃ, tipāsaṃ, tihaṃsaṃ, tibhavaṃ, tikhandhaṃ, tipiṭakaṃ, tivedanaṃ, catuddisaṃ, puthubhūtaṃ”。
Sareti kimatthaṃ? Timalaṃ, tiphalaṃ, ticatukkaṃ, tidaṇḍaṃ, tilokaṃ, tinayanaṃ, tipāsaṃ, tihaṃsaṃ, tibhavaṃ, tikhandhaṃ, tipiṭakaṃ, tivedanaṃ, catuddisaṃ, puthubhūtaṃ.
80“vā”者何义?即如:“pañcahaṅgehi tīhākārehi”、“cakkhāyatanaṃ”。
Vāti kimatthaṃ? Pañcahaṅgehi tīhākārehi. Cakkhāyatanaṃ.
81“vā”表选择之义,其中i音替换为aya,如“vatthuttayaṃ”。
Vāti vikappanatthaṃ, ikārassa ayādeso hoti, vatthuttayaṃ.
71第七十一条、第五百零五条,以及yavakārā等。
71, 505.Yavakārā ca.
83当元音随后时,yakāra按次第替换为vakāra。
Jhalānaṃ yakāra vakārādesā honti sare pare yathāsaṅkhyaṃ.
84Agyāgāraṃ, pakkhāyatanaṃ, svāgataṃ, te mahāvīra.
Agyāgāraṃ , pakkhāyatanaṃ, svāgataṃ, te mahāvīra.
85此处提及“ca”,是为了合摄。
Caggahaṇaṃ sampiṇḍanatthaṃ.
7272、185,以及“pasañña”的。
72, 185.Pasaññassa ca.
87当后随元音时,pasañña 中的 i 在变格语尾的替换处被 yakāra 替换。
Pasaññassa ca ivaṇṇassa vibhattādese sare pare yakārādeso hoti.
88Puthabyā, ratyā, matyā。
Puthabyā, ratyā, matyā.
89“当元音随后时”这句话的目的何在?即 puthaviyaṃ。
Sareti kimatthaṃ? Puthaviyaṃ.
7373, 174. Gāva se.
73, 174.Gāva se.
91“go”等词中,当遇到“se”格尾时,字母“o”替换为“āva”。
Goiccetassa okārassa āvādeso hoti se vibhattimhi.
92Gāvassa.
Gāvassa.
7474, 169. 以及当“yo”等格语尾随后时。
74, 169.Yosu ca.
94“牛”(go)一词,其词尾元音“o”,当“yo”等格语尾随后时,替换为“āva”。
Goiccetassa okārassa āvādeso hoti yoiccetesu paresu.
95“牛们行走”“牛们看见”——此时用“gāvo”形;“牝牛们行走”“牝牛们看见”——此时用“gāvī”形。
Gāvo gacchanti, gāvo passanti, gāvī gacchanti, gāvī passanti.
96收录「ca」字有何用意?意在表明,在「nāsma」「smiṃsu」等语尾中,不发生「āva」的替换。
Caggahaṇaṃ kimatthaṃ? Nāsmāsmiṃsu vacanesu āvā deso hoti.
97gāvena、gāvā、gāve、gāvesu。
Gāvena, gāvā, gāve, gāvesu.
7575, 170. Avamhica(下降)。
75, 170.Avamhica.
99在aṃmhi语尾中,go等词的o音作āva、ava等替换。
Goiccetassa okārassa āvaavaiccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi.
100gāvaṃ、gavaṃ。
Gāvaṃ, gavaṃ.
101通过收录‘ca’,在余下的前置语尾中,go等词的o音则替换为ava。
Caggahaṇena sādisesesu pubbuttavacanesu goiccetassa okārassa avādeso hoti.
102gavassa、gavo、gavena、gavā、gave、gavesu。
Gavassa, gavo, gavena, gavā, gave, gavesu.
7676,171。或者是āva。
76, 171.Āvassu vā.
104对于āva等词的gāva替换形,其末尾元音在语尾aṃ前,可随意替换为u音。
Āvaiccetassa gāvādesassa anta sarassa ukārādeso hoti vā aṃmhi vibhattimhi.
105gāvuṃ,即gāvaṃ。
Gāvuṃ, gāvaṃ.
106为何说‘āva’?意为‘诸牛站立’。
Āvasseti kimatthaṃ? Gāvo tiṭṭhanti.
77第77、175条。此后,当‘pati’一词位于后位,且复合词不脱落时,‘naṃ’发生脱落。
77, 175.Tato namaṃ patimhā lutte ca samāse.
108因此,对于“go”一词:它的“naṃ”格发生“aṃ”代换;而当后面接“pati”且处于不脱落的复合词中时,该“go”词中的“o”元音发生“av”代换。
Tato gosaddato naṃvacanassa aṃādeso hoti, goiccetassa okārassa avādeso hoti patimhi pare alutte ca samāse.
109牛主(牛群之主人)。
Gavapati.
110“不脱落”一词的用意是什么?例如“gopati”,这是脱落复合词,因此不适用上述规则。
Alutteti kimatthaṃ? Gopati.
111因加入「及」字(ca),即便在非复合词中,「go」一词的「naṃ」格亦代换为「aṃ」,其「o」元音亦代换为「av」。
Caggahaṇena asamāsepi naṃvacanassa aṃādeso hoti, goiccetassa okārassa avādeso hoti.
112「牛」的对格形式。
Gavaṃ.
7878,第3条。又于元音前。
78, 3.Osare ca.
114「go」词中的「o」音,在复合词中且后接元音时,则变为「ava」。
Goiccetassa okārassa avādeso hoti samāse ca sare pare.
115牛马群,牛羊群,牛皮。
Gavassakaṃ, gaveḷakaṃ, gavājinaṃ.
116由于加上了「及」字(ca),以u音等结尾的诸性别词,在诸如「smiṃ」「yo」等位置前,则分别发生u、ava、aur等替换。
Caggahaṇena uvaṇṇaiccevamantānaṃ liṅgānaṃ uvaavaurādesā honti smiṃyoiccetesu kvaci.
117地上、诸兽、诸师——此四者。
Bhuvi, pasavo, guravo, caturo.
118所谓“元音”是何义?(与之作对比:)牛财、牛主。
Sareti kimatthaṃ? Godhano, govindo.
7979, 46. 当随字与前述相反、且有辅音为后随后时。
79, 46.Tabbiparītūpapade byañjane ca.
120当那 ava 字作为随字而在前方安立时,若后随辅音,其 o 音便转为相反之形。
Tassa avasaddassa yadā upapade tiṭṭhamānassa tassa okārassa viparīto hoti byañjane pare.
121(例示:)日已升起;(动词)正在升起;(绝对分词)已取得之后。
Uggate sūriye, uggacchati, uggahetvā.
122ca 字用以表示限定之意。如 avasāne(于终末)、avakiraṇe(于散落)、avakirati(散落着)。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Avasāne, avakiraṇe, avakirati.
8080,173。又,当位于词尾naṃ前时,或为goṇa(牛)。
80, 173.Goṇanaṃmhi vā.
124当整个“go”字位于词尾naṃ之前时,或可替换为goṇa等形式。
Sabbasseva gosaddassa goṇādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.
125例如:goṇānaṃ sattannaṃ(七头牛)。
Goṇānaṃ sattannaṃ.
126'vā(或)'字是何义?
Vāti kimatthaṃ?
127当牛群匆匆疾行时,公牛径直而行。
Gonañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo.
128领路者若径直而行,一切母牛亦皆径行。
Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.
129依瑜伽分别,於其餘處亦可作 goṇa 等替換。例示:goṇabhūtānaṃ(已成為牛者)。
Yogavibhāgena aññatrāpi goṇādeso hoti. Goṇabhūtānaṃ.
8181,172。又,於 suhina 等詞中。
81, 172.Suhināsu ca.
131於此諸規則中,所有以 ‘go’ 為詞基的音節,可有 goṇa 等替換形式。
Suhināiccetesu sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā.
132如:goṇesu(在诸牛中)、goṇehi(以诸牛)、goṇebhi(以诸牛)、goṇena(以一牛)。
Goṇesu, goṇehi, goṇebhi, goṇena.
133“vā”(或)一词是何用意?是为了表明:尚有gosu(在诸牛中)、gohi(以诸牛)、gobhi(以诸牛)、gavena(以一牛)等形式。
Vāti kimatthaṃ? Gosu, gohi, gobhi, gavena.
134由“ca”(且)一词的涵盖,在“syā”等其余格位的变化中,也有“goṇa”“gu”“gavaya”等替换形式。例如:goṇo(牛,主格单数)、goṇā(诸牛,主格复数)、goṇaṃ(牛,业格单数)、goṇe(诸牛,业格复数)、goṇassa(牛的,属格单数)、goṇamhā(从牛,离格单数)、goṇamhi(在牛,处格单数)、gunnaṃ(诸牛的,属格复数)、gavayehi(以诸牛,具格复数)、gavayebhi(以诸牛,具格复数)。
Caggahaṇena syādisesesu pubbuttaravacanesupi goṇa gu gavayādesā honti. Goṇo, goṇā, goṇaṃ, goṇe, goṇassa, goṇamhā. Goṇamhi, gunnaṃ, gavayehi, gavayebhi.
82(规则82、149)业格单数词尾“aṃ”与随韵“ṃ”,遇到“jh”“l”“p”等字母时,转成随韵。
82, 149.Aṃmoniggahitaṃ jhalapehi.
136业格词尾“aṃ”和“ṃ”,在“jh”“l”“p”这些字母之前,变为随韵。
Aṃvacanassa makārassa ca jhalapaiccetehi niggahitaṃ hoti
137例如:aggiṃ(火)、isiṃ(仙人)、gahapatiṃ(居士)、daṇḍiṃ(持杖者)、mahesiṃ(大仙)、bhikkhuṃ(比丘)、paṭuṃ(聪敏者)、sayambhuṃ(自觉者)、abhibhuṃ(胜者)、rattiṃ(夜晚)、itthiṃ(女人)、vadhuṃ(媳妇)、pulliṅgaṃ(阳性词);又如:pumbhāvo(男性状态)、puṅkokilo(雄杜鹃)。
Aggiṃ, isiṃ, gahapatiṃ, daṇḍiṃ, mahesiṃ, bhikkhuṃ, paṭuṃ, sayambhuṃ, abhibhuṃ, rattiṃ, itthiṃ, vadhuṃ, pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.
138“aṃ”一词用意何在?是为了与以下形式相区别:aggīnā(以火)、pāṇinā(以手)、bhikkhunā(以比丘)、rattiyā(以夜)、itthiyā(以女人)、vadhuyā(以媳妇)。
Aṃmoti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā, bhikkhunā, rattiyā, itthiyā, vadhuyā.
139“jhalapehi”(用于jh、l、p等字母之前)用意何在?是为了区别于:sukhaṃ(乐)、dukkhaṃ(苦)。
Jhalapehīti kimatthaṃ? Sukhaṃ, dukkhaṃ.
140“punārambha haṇaṃ”是为了遮除(前规则的)可选性而重新开头。例如:aggiṃ(火)、paṭuṃ(聪敏者)、buddhiṃ(智慧)、vadhuṃ(媳妇)。
Punārambha haṇaṃ vibhāsānivattanatthaṃ. Aggiṃ, paṭuṃ, buddhiṃ, vadhuṃ.
83(规则83、67)于“ā”替换与词缀开头等情况下,发生元音省略;但在元音省略的规则中,则保持原形。
83, 67.Saralopo’ mādesa paccayādimhi saralope tu pakati.
142于“ā”替换及词缀开头等情形下,发生元音省略;但在元音省略规则中,则保持原形。
Saralopo hoti amādesapaccayādimhi sara lope tu pakati hoti.
143例如:人(对格单数)、人们(对格复数)、恶(对格单数)、诸恶(对格复数)、更恶者、最恶者。
Purisaṃ, purise, pāpaṃ, pāpe, pāpiyo, pāpiṭṭho.
144“在元音替换、词缀等初始处”是什么意思呢?例如:不放逸即是不死之道。
Amādesapaccayādimhīti ki tthaṃ? Appamādo amataṃ padaṃ.
145“元音省略”是什么意思呢?例如:人的(属格单数)、持杖者的(对格单数)。
Saralopeti kimatthaṃ? Purisassa, daṇḍinaṃ.
146“tug”的引用是为了表达限定之义。例如:比丘尼、居士妇。
Tuggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Bhikkhunī, gahapatānī.
147由于采用了“pakati”一词的简取之力,便又出现连音现象。例如:较佳(seyyo)、最优(seṭṭho)、能胜(jeyyo)、最胜者(jeṭṭho)。
Pakatiggahaṇasāmatthena puna sandhibhāvo ca hoti. Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.
84“agho”音亦出现于单数与对格等场合。
84, 144.Aghorassamekavacanayosvapi ca.
149“agho”音在单数、对格等场合变为短音。
Agho saro rassamāpajjate ekavacanayoiccetesu.
150例如:女子(单数对格)、女子们(复数对格)、女子(单数具格);新娘(单数对格)、新娘们(复数对格)、新娘(单数具格);持杖者(单数对格)、持杖者们(复数对格)、持杖者(单数具格);自生者(单数对格)、自生者们(复数对格)、自生者(单数具格)。
Itthiṃ, itthiyo, itthiyā. Vadhuṃ, vadhuyo, vadhuyā. Daṇḍiṃ, daṇḍino, daṇḍinā. Sayambhuṃ, sayambhuvo, sayambhunā.
151所谓“agho”,是何含义?例如:少女(单数对格)、少女们(复数对格)、少女(单数具格)。
Aghoti kimatthaṃ? Kaññaṃ, kaññāyo, kaññāya.
152所谓“单数对格等场合”,是何含义?例如:女子们(具格)、自生者们(具格)。
Ekavacanayosvīti kimatthaṃ? Itthīhi, sayambhūhi.
153“遮”(ca)一字,用以表限定之义。例如:nadiṃ(河,宾格单数)、nadiyo(河,复数)、nadiyā(河,从格/属格单数)。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Nadiṃ, nadiyo, nadiyā.
154因采用了“api”一词,故而不成短音。例如:itthī(女子)、bhikkhunī(比丘尼)。
Apiggahaṇena na rassamāpajjate. Itthī, bhikkhunī.
85第85、150条:非阳性、非阴性、非中性的词。
85, 150.Na sismimanapuṃsakāni.
156在sismiṃ词尾中,非中性名词的词干元音不发生短化。例如:itthī(女士)、bhikkhunī(比丘尼)、vadhū(新娘)、daṇḍī(持杖者)、sayambhū(自生者)。
Sismiṃ anapuṃsakāni liṅgāni na rassamāpajjante. Itthī, bhikkhunī, vadhū, daṇḍī, sayambhū.
157为何要提“在sismiṃ词尾中”?这是为了说明如下呼格形式:bhoti itthi(女士啊)、bhoti vadhu(新娘啊)、bho daṇḍi(持杖者啊)、bho sayambhu(自生者啊)。
Sismiṃnti kimatthaṃ? Bhoti itthi, bhoti vadhu, bho daṇḍi, bho sayambhu.
158为何要限定“非中性”?这是为了指出:sukhakāri dānaṃ(能带来乐的布施)、sukhakāri sīlaṃ(能带来乐的戒)、sīghayāyi cittaṃ(速行的心)等情形。
Anapuṃsakānīti kimatthaṃ? Sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ, sīghayāyi cittaṃ.
86第86、227条:在ubhādi词类之后,接innaṃ。
86, 227.Ubhādito naminnaṃ.
160从ubha等词开始计数的词,其naṃ语尾变为innaṃ。
Ubhaiccevamādito saṅkhyāto naṃvacanassa innaṃ hoti.
161例如『ubhinnaṃ』、『duvinnaṃ』,是双数属格形式的示例,分别意为“二者之”。
Ubhinnaṃ, duvinnaṃ.
162“从ubhādi等词”意在说明什么?是为了表示ubhayesaṃ(两者的复数属格)。
Ubhāditoti kimatthaṃ? Ubhayesaṃ.
87第87、231条:iṇṇa与iṇṇanna用于三数。
87, 231.Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi.
164naṃ词形的语尾变为iṇṇa和iṇṇanna,这两种替代形式用于三数。
Naṃvacanassa iṇṇaṃ iṇṇannaṃ iccete ādesā honti tīhi saṅkhyāhi.
165表示“三者”(属格)的词形为 tiṇṇaṃ 和 tiṇṇannaṃ。
Tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ.
166为何提到“以三个”(tīhi)?是为了说明“两者”(dvinnaṃ)。
Tīhīti kimatthaṃ? Dvinnaṃ.
88第八十八节、第一百四十七条:在“yo”等词中,当 katanikāra 被省略时,元音变为长音。
88, 147.Yosu katanikāralopesu dīghaṃ.
168在“yo”等词中,当“katanikāra”被省略时,所有元音皆转为长音。
Sabbe sarā yosu katanikāralopesu dīghamāpajjante.
169火、比丘、夜、粥、骨、诸骨、寿命、诸寿命、一切、哪些、那些、哪些、何等、这些、无有、这些。
Aggī, bhikkhū, rattī, yāgū, aṭṭhī, aṭṭhīni, āyū, āyūni, sabbāni, yāni, tāni, kāni, katamāni, etāni, apūni, imāni.
170“yo”等词是何义?火、比丘、夜、粥、一切、那个、他、谁、某某。
Yosvīti kimatthaṃ? Aggi, bhikkhu, ratti, yāgu, sabbo, yo, so, ko, amuko.
171“katanikāra”一词被省略,是何用意?指妇女、新娘、自生者。
Katanikāralopesvīti kimatthaṃ? Itthiyo, vadhuyo, sayambhuvo.
172再次开示,有何深意?意在恒常指示。所谓:火、比丘、夜、那些、它们、哪些。
Punārambhaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Aggī, bhikkhū, rattī, yāni, tāni, katamāni.
89第八十九节、第八十七条。于“sunaṃ”与“hi”等词中,亦是如此。
89, 87.Sunaṃhisu ca.
174在“sunaṃ”与“hi”等词中,所有元音皆变为长音。
Sunaṃhiiccetesu sabbe sarā dīghamāpajjante.
175于诸火中、诸火之、以诸火;于诸夜中、诸夜之、以诸夜。于诸比丘中、诸比丘之、以诸比丘。诸人之。
Aggīsu, aggīnaṃ, aggīhi, rattīsu, rattīnaṃ, rattīhi. Bhikkhūsu, bhikkhūnaṃ, bhikkhūhi. Purisānaṃ.
176“这些”等词是何义?以火、以手、以杖。
Etesvītī kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā, daṇḍinā.
177提及“ca”,意在限定。世尊在良田与梵行者之中,亲手施予比丘们之后,宣说了法。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Sukhettesu brahmacārisu, dhammamakkhāsi bhagavā bhikkhunaṃ datvā sakehi pāṇibhi.
90第九十节,第二百五十二条。以“pañca”等开首的数词,词尾变为“attam”。
90, 252.Pañcādīnamattaṃ.
179以“pañca”等开首的数词,在“su”、“naṃ”、“hi”等(后续词)之前,词尾变为“attam”。
Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ anto attamāpajjate sunaṃhiiccetesu.
180处格复数pañcasu、属格复数pañcannaṃ、具格复数pañcahi;处格chasu、属格channaṃ、具格chahi;处格sattasu、属格sattannaṃ、具格sattahi;处格aṭṭhasu、属格aṭṭhannaṃ、具格aṭṭhahi;处格navasu、属格navannaṃ、具格navahi;处格dasasu、属格dasannaṃ、具格dasahi。
Pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi, chasu, channaṃ, chahi, sattasu, sattannaṃ, sattahi, aṭṭhasu, aṭṭhannaṃ, aṭṭhahi, navasu, navannaṃ, navahi, dasasu, dasannaṃ, dasahi.
181所谓“以五为首的”(pañcādīnaṃ),意在说明“二”的处格dvīsu、属格dvinnaṃ、具格dvīhi。
Pañcādīnamīti kimatthaṃ? Dvīsu, dvinnaṃ, dvīhi.
182“attam”与“itthī”的表述,是为了显示二者皆可适用;词尾的u转为attam。如catassannaṃ itthīnaṃ(四位女人)、tissannaṃ vedanānaṃ(三种受)。
Attamitibhāvaniddeso ubhayassāgamanatthaṃ, anto ukāro attamāpajjate. Catassannaṃ itthīnaṃ. Tissannaṃ vedanānaṃ.
9191, 194. patissinīmhi(顺从者,处格单数)。
91, 194.Patissinīmhi.
184当后接 inī(阴性词尾)的缘(paccaya,即词尾条件)时,patissanto 变为 attam。
Patissanto attamāpajjate inīmhi paccaye pare.
185Gahapatānī(女家主)。
Gahapatānī.
186“Inīmhīti”意在表示什么?指“家主”(gahapati)。
Inīmhīti kimatthaṃ? Gahapati.
9292, 100. nt 词尾,在 yo、su 等(语尾)之前。
92, 100.Ntussanto yosuca.
188若后续为 su、naṃ、hi、yo 等(语尾),nt 后缀的尾音转为 attam。
Ntupaccayassa anto attamāpajjate sunaṃhiyoiccetesu paresu.
189处格 guṇavantesu,属格 guṇavantānaṃ,具格 guṇavantehi,主格 guṇavantā,宾格 guṇavante。
Guṇavantesu, guṇavantānaṃ, guṇavantehi, guṇavantā, guṇavante.
190说“ntusso”用意为何?是为表明“isīnaṃ”(仙人们的,属格复数)。
Ntusseti kimatthaṃ? Isīnaṃ.
191“这些”是指什么?指具德者。
Etesvīti kimatthaṃ? Guṇavā.
192由于取用了‘ca’,其他词中也出现了‘atta’这一形式。例如在‘具德者’一词中,有guṇavantasmiṃ和guṇavantena等变化。
Caggahaṇena aññesu vacanesu attañca hoti. Guṇavantasmiṃ, guṇavantena.
193由于取用了‘anta’,ntu后缀的末尾变为atta,且其中的ya变为i。例如guṇavanti。
Antaggahaṇena ntupaccayassa anto attamāpajjate, yonañca ikāro hoti. Guṇavanti.
93见第93、106节。指‘在一切部分中’或‘在部分中’。
93, 106.Sabbassavā aṃsesu.
195凡以 ntu 为语尾者,于此类词中,或变为 atta,或变为 aṃsa。
Sabbasseva ntupaccayassa attaṃ hoti vā aṃsaiccetesu.
196“具念比丘”亦作“具念比丘”(业格),“有亲族之王”亦作“有亲族之王”(业格); “具念比丘”之语亦为“具念比丘”(属格),“有亲族之王”之语亦为“有亲族之王”(属格)。彼交“有亲族之王”之税,或交“有亲族之王”之税。
Satimaṃ bhikkhu, satimantaṃ bhikkhuṃ vā, bandhumaṃ rājānaṃ, bandhumantaṃ rājānaṃ vā, satimassa bhikkhuno, satimato bhikkhuno vā, bandhumassa rañño suṅkaṃ, bandhumato rañño vā suṅkaṃ deti.
197此语何义?如:“具念比丘”、“有亲族之王”。
Etesvīti kimatthaṃ? Satimā bhikkhu, bandhumā rājā.
94在 si 格尾中,亦可(随意)。
94, 105.Simhi vā.
199ntu 后缀的末尾,在 si 格尾中可变为 atta(随意)。
Ntupaccayassa antassa attaṃ hoti vā simhi vibhattimhi.
200雪山(喜马拉雅山)。
Himavanto pabbato.
201“或”是什么意思呢?即Himavā pabbato(喜马拉雅山)。
Vāti kimatthaṃ? Himavā pabbato.
9595, 145. 于“aggi”等词中。
95, 145.Aggissini.
203对于表示“正在行动”的词干,在ini语尾或simhi语尾中,(会发生替换)。
Aggissantassa ini hoti vā simhi vibhattimhi.
204前方有火,后方有火,右侧有火,左侧有火。
Purato aggini, pacchato aggini, dakkhiṇato aggini, vāmato aggini.
205“风”是何义?即火。
Vāti kimatthaṃ? Aggi.
9696, 148. 若为善作者(akatarassa),则代以 jho 形(attamāpajjate)。
96, 148.Yosvakatarasso jho.
207在‘无善作’(akatarassa)中,jho 形被 attamāpajjate 所取代。
Yosu akatarasso jho attamāpajjate.
208‘火’(aggayo),是指牟尼、仙人、居士。
Aggayo munayo, isayo, gahapatayo.
209‘Yosvī’是什么意思?即于诸火中(aggīsu)。
Yosvīti kimatthaṃ? Aggīsu.
210“无善作”(akatarasso)是何义?即持杖者(daṇḍino)。
Akatarassoti kimatthaṃ? Daṇḍino.
211“Jho”是何义?指诸夜(rattiyo)。
Jhoti kimatthaṃ? Rattiyo.
97第97、156条规则:在ve、vo、su诸格尾中,亦替换为lo。
97, 156.Vevosu lo ca.
213在“ve”、“vo”这类语尾变化中,不善巧者(akatarasso)会错误地将其取用为 lo 形。
Vevoiccetesu akatarasso lo attamāpajjate.
214「比丘」(单数主格)、「诸比丘」(复数主格)、「为了因」(单数与格)、「为了诸因」(复数与格)。
Bhikkhave, bhikkhavo, hetave, hetavo.
215“不善巧者”指什么意思呢?指自生者、遍生者、胜伏他者。
Akatarassoti kimatthaṃ? Sayambhuvo, vessabhuvo, parābhibhuvo.
216“韦沃斯维”是何义?是指以因、以幢、以桥。
Vevosvīti kimatthaṃ? Hetunā, ketunā, setunā.
217为了引出“cagga”一词的把握。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
9898, 186. 舅父等词在īkāra语尾时的阴性词形。
98, 186.Mātulādīnamānattamīkāre.
219当后接 īkāra 语尾时,舅父等词转为 ānatta 形式。
Mātulaiccevamādīnaṃ anto ānattamāpajjate īkāre paccaye pare.
220舅母、祖母、瓦鲁纳尼。
Mātulānī , ayyakānī, varuṇānī.
221“īkāra”是何义?即比丘尼、王后、持网者、家主女。
Īkāreti kimatthaṃ? Bhikkhunī, rājinī, jālinī, gahapatānī.
222依‘ānatta’的摄持,对于‘nadī’一词,其‘dī’音在yo、nā、sa等语尾前,与语尾一同变为jjo、jjā等替代形式。例如:诸河流淌,由河所起的波浪,在尼连禅河岸。
Ānattaggahaṇena nadīiccetassa dīsaddassa jjojjā ādesā honti saha vibhattiyā yonāsaiccetesu. Najjo sandanti, najjā kataṃ taraṅgaṃ, najjā nerañjarāya tīre.
9999, 81。对于smā、hi、smiṃ等语尾,可有mhā、bhi、mhi等作为替代形式。
99, 81.Smāhismiṃnaṃmhābhimhivā.
224从一切处及一切性别而言,对于smā、hi、smiṃ等语尾,依次可有mhā、bhi、mhi等替代形式。
Sabbato liṅgato smāhismiṃ iccetesaṃ mhābhimhiiccete ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
225purisamhā、purisasmā、purisebhi、purisehi、purisamhi、purisasmiṃ(此皆为“人”一词的各种格位变化形式)。
Purisamhā, purisasmā, purisebhi, purisehi, purisamhi, purisasmiṃ.
226“smā-hi-smiṃ”等是何义?即:有色彩而无香气者、花已盛开者,大伞即是大伞,大幢即是大幢。
Smāhismiṃnamiti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ viruḷhapupphaṃ, mahantaṃ chattaṃ mahāchattaṃ, mahantaṃ dhajaṃ mahādhajaṃ.
100一百,二百一十四。并非由这些所作的形态而成就。
100, 214.Na timehi katākārehi.
228因此,在这些所作形态中,smā、smiṃ、naṃ、mhā、mhi 等替换形式并不出现。
Ta imaiccetehi katākārehi smāsmiṃ naṃmhāmhiiccete ādesā neva honti.
229从该处生起怖畏,于该处怖畏存续——asmā、asmiṃ。
Asmā ṭhānā bhayaṃ uppajjati, asmiṃ ṭhāne bhayaṃ tiṭṭhati, asmā, asmiṃ.
230所谓“由所作形态”(katākārehi)是何义?即 tamhā、tamhi、imamhā、imamhi。
Katākārehīti kimatthaṃ? Tamhā, tamhi, imamhā, imamhi.
101101、80。在 su、hi 等词中,字母 a 变为 e。
101, 80.Suhisvakāro e.
232在 su、hi 等词中,字母 a 转成 e。
Suhiiccetesu akāro ettamāpajjate.
233例如:sabbesu、yesu、tesu、kesu、purisesu、imesu、kusalesu、tumhesu、amhesu,以及 sabbehi、yehi、tehi、kehi、purisehi、imehi、kusalehi、tumhehi、amhehi。
Sabbesu, yesu, tesu, kesu, purisesu, imesu, kusalesu, tumhesu, amhesu, sabbehi, yehi, tehi, kehi, purisehi, imehi, kusalehi, tumhehi, amhehi.
102102,202。一切名词在 naṃ 与 mhi 中亦如此。
102, 202.Sabbanāmānaṃ naṃmhi ca.
235一切名词词末的 a 音,在 naṃ 语尾前变为 e。
Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ anto akāro ettamāpajjate naṃmhi vibhattimhi.
236sabbesaṃ、sabbesānaṃ、yesaṃ、yesānaṃ、tesaṃ、tesānaṃ、imesaṃ、imesānaṃ、kesaṃ、kesānaṃ、itaresaṃ、itaresānaṃ、katamesaṃ、katamesānaṃ。“一切名词”这一说法的用意何在?诸佛世尊所惯行、所常行。
Sabbesaṃ, sabbesānaṃ, yesaṃ, yesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ, kesaṃ, kesānaṃ, itaresaṃ, itaresānaṃ, katamesaṃ, katamesānaṃ. Sabbanāmānamiti kimatthaṃ? Buddhānaṃ bhagavantānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo.
237字母“a”是何用意?即amūsaṃ、amūsānaṃ。
Akāroti kimatthaṃ? Amūsaṃ, amūsānaṃ.
238词尾“naṃ”是何用意?即sabbe、ime。
Naṃmhīti kimatthaṃ? Sabbe, ime.
239是为了执取并拉近(所缘)。
Caggahaṇa manukaḍḍhanatthaṃ.
103此处依第103章、第79节所述。
103, 79.Atonena.
241因此,以a收尾的词干,其具格词尾变为ena。
Tasmā akārato nāvacanassa enādeso hoti.
242例如 sabbena、yena、tena、kena、anena、purisena、rūpena 等词形。
Sabbena, yena, tena, kena, anena, purisena, rūpena.
243“ato”作何解?如muninā、amunā、bhikkhunā等。
Atoti kimatthaṃ? Muninā, amunā, bhikkhunā.
244“nā”作何解?即tasmā。
Nāti kimatthaṃ? Tasmā.
104第104章,第66条。so(意为“那个”)。
104, 66.So.
246因此,以 a 结尾的词干,其主格词尾变为 o。
Tasmā akārato sivacanassa okārādeso hoti.
247如 sabbo、yo、so、ko、amuko、puriso 等词形。
Sabbo, yo, so, ko, amuko, puriso.
248“sī”是何义?譬如 purisānaṃ,即诸男子的意思。
Sīti kimatthaṃ? Purisānaṃ.
249“ato”是什么含义?即sayambhū(自生者)。
Atoti kimatthaṃ? Sayambhū.
105第105章,第0条:so vā(意为“或者那个”)。
105, 0.So vā.
251因此,在非字母之后,表示“说”的语词,可以so作为替代形式。
Tasmā akārato nāvacanassa soādeso hoti vā.
252从义理上知法,从文句上知义;从字母、从经、从句、从名声、从方便、从一切、从力量、从处所。
Atthaso dhammaṃ jānāti, byañjanaso atthaṃ jānāti, akkharaso, suttaso, padaso, yasaso. Upāyaso, sabbaso, thāmaso, ṭhānaso.
253“或”字是何义?若比丘以脚、或以相当于脚之物、或以超出一只脚之物,以盗心取他人财物,该比丘即犯波罗夷,不共住。
Vāti kimatthaṃ? Pādena vā pādārahena vā atirekapādena vā yo bhikkhu theyyacittena parassa bhaṇḍaṃ gaṇhāti, so bhikkhu pārājiko hoti asaṃvāso.
106第一〇六条,第三一三条。以长音。
106, 313.Dīghorehi.
255长元音或短元音之后,表示“说”的语词可有 so 的替换形。
Dīghaoraiccetehi smāvacanassa soādeso hoti vā.
256从长度上,从本源上;从长音上,从短音上。
Dīghaso, oraso, dīghamhā, oramhā.
257“以长音”是何义?从音而言,从语而言。
Dīghorehiti kimatthaṃ? Saramhā, vacanamhā.
107第一〇七条,第六十九条:一切种类的属格形。
107, 69.Sabbayonīnamāe.
259因此,于非字母后,一切种类的属格可有āe等替代形式,各随数目相应。
Tasmā akārato sabbesaṃ yonīnaṃāe ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
260人(复数主格)、人(复数业格)、色(复数主格)、色(复数业格)。
Purisā, purise, rūpā, rūpe.
261“或”字有何意义?火(复数主格),牟尼(复数主格),仙人(复数主格)。
Vāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.
262“种类”有何意义?人的,色的。
Yonīnanti kimatthaṃ? Purisassa, rūpassa.
263‘a’词缀的作用是什么?如:杖之(daṇḍino)、诸骨(aṭṭhīni)、诸火燃烧(aggī pajjalanti)、诸牟尼行(munī caranti)。
Akāratoti kimatthaṃ? Daṇḍino, aṭṭhīni, aggī pajjalanti, munī caranti.
108108、90:smā、smiṃ、naṃ、vā。
108, 90.Smāsmiṃnaṃvā.
265因此,由于词末的a,所有这些smā、smiṃ、naṃ、vā,或变为ā、e等,或如数而转。
Tasmā akārato sabbesaṃ smāsmiṃiccetesaṃ ā e ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
266purisā(人,主格)、purisasmā(从人,从格)、purise(人,处格/对格)、purisasmiṃ(于人之中,处格)。
Purisā , purisasmā, purise, purisasmiṃ.
267“a 词缀”表示什么意义?例如:daṇḍinā(以杖,具格),daṇḍismiṃ(于杖,处格),bhikkhunā(比丘,具格),bhikkhusmiṃ(于比丘,处格)。
Akāratoti kimatthaṃ? Daṇḍinā, daṇḍismiṃ, bhikkhunā, bhikkhusmiṃ.
109109,304。ā 是第四格单数词尾的替代。
109, 304.Āya catutthekavacanassatu.
269因此,以 a 结尾的语干,其第四格单数词尾有时替换为 ā,或保留其他替代形式。
Tasmā akārato catutthekavacanassa āyādeso hoti vā.
270为天人的利益、安乐与幸福,佛陀出现于世间。
Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ buddho loke uppajjati.
271“ato”是何义?表示仙人的属格。
Atoti kimatthaṃ? Isissa.
272“第四格”是何义?如:purisassa mukhaṃ(人之口)。
Catutthīti kimatthaṃ? Purisassa mukhaṃ.
273‘单数’者,是何义?例如:purisānaṃ dadāti(施予众人)。
Ekavacanasseti kimatthaṃ? Purisānaṃ dadāti.
274‘vā’者,是何义?例如:dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā(施与沙门或婆罗门)。
Vāti kimatthaṃ? Dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā.
275由把握而成就义利。即:利益义、饶益义、安乐义。
Tuggahaṇenatthañca hoti. Atthatthaṃ, hitatthaṃ, sukhatthaṃ.
110第110、201条:此三项规则,于一切代词中亦不适用。
110, 201.Tayo neva ca sabbanāmehi.
277对于这些以非a结尾的一切代词,此三者——e、ā、āy的替换形式——在smā、smiṃ、sa等语尾中亦不发生。
Tehi sabbanāmehi akārantehi smāsmiṃ saiccetesaṃ tayo ā e āyādesā neva honti.
278Sabbasmā, sabbasmiṃ, sabbassa. Yasmā, yasmiṃ, yassa. Tasmā, tasmiṃ, tassa. Kasmā, kasmiṃ, kassa. Imasmā, imasmiṃ, imassa.
Sabbasmā , sabbasmiṃ, sabbassa. Yasmā, yasmiṃ, yassa. Tasmā, tasmiṃ, tassa. Kasmā, kasmiṃ, kassa. Imasmā, imasmiṃ, imassa.
279所谓“于一切代词”,意欲说明什么?即 pāpā、pāpe、pāpāya(这些并非代词形式)。
Sabbanāmehīti kimatthaṃ? Pāpā, pāpe, pāpāya.
280这是为了引出字母 c。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
111第111、179条:gha 等用于 nādī 等词。
111, 179.Ghato nādīnaṃ.
282因此,以 nādī 结尾的单数词,其变格词尾 gha 等替换为 āy。
Tasmā ghato nādīnamekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ āyādeso hoti.
283由少女造作的业,施予少女之物,从少女脱下的衣。少女的所属物,依少女而安住的戒。
Kaññāya kataṃ kammaṃ, kaññāya dīyate, kaññāya nissaṭaṃ vatthaṃ. Kaññāya pariggaho, kaññāya patiṭṭhitaṃ sīlaṃ.
284“gha 等”的用意是什么?正是为了形成 rattiyā、itthiyā、dhenuyā、vadhuyā 这些形式。
Ghatoti kimatthaṃ? Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.
285“nādī 诸词”意在何指?即 kaññaṃ passati、vijjaṃ、vīṇaṃ、gaṅgaṃ,这些并非以 nādī 结尾之词。
Nādīnamiti kimatthaṃ? Kaññaṃ passati, vijjaṃ, vīṇaṃ, gaṅgaṃ.
286“单数词”所指为何?即 sabbāsu、yāsu、tāsu、kāsu、imāsu、pabhāsu,这些是复数形式。
Ekavacanānamiti kimatthaṃ? Sabbāsu, yāsu, tāsu, kāsu, imāsu, pabhāsu.
112第一百一十二条、第一百八十三条。pa 音转为 yā。
112, 183.Pato yā.
288因此,以“pa”结尾的阴性词的单数格尾群,发生“yā”的替代。
Tasmā pato nādīnamekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ yāādeso hoti.
289例如:夜间、女人、天女、母牛、米粥、妻子。
Rattiyā , itthiyā, deviyā, dhenuyā, yāguyā, vadhuyā.
290为何说“以长元音ī结尾的阴性词”?这是指:rattī(夜,主格单数)、rattiṃ(夜,业格单数)、itthī(女人,主格单数)、itthiṃ(女人,业格单数)。
Nādīnamiti kimatthaṃ? Rattī, rattiṃ, itthī, itthiṃ.
291“以pa结尾”者,何义?指“少女”、“琴”、“恒河”、“光明”、“美丽”。
Patoti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, pabhāya, sobhāya.
292“单数格尾”者,何义?指“诸夜之”、“诸女人之”。
Ekavacanānamiti kimatthaṃ? Rattīnaṃ, itthīnaṃ.
113一一三、一三二:对于“sakha”一词,属格单数词尾“ga”可有替代。
113, 132.Sakhato gasse vā.
294因此,『sakha』一词的属格单数词尾『ga』可有『a』、『ā』、『i』、『ī』、『e』等替代。
Tasmā sakhato gassa akāra ākāra ikāra īkāra ekārādesā honti vā.
295「喂,朋友!」、「喂,朋友!」、「喂,朋友!」、「喂,朋友!」、「喂,朋友!」。
Bho sakha, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe.
114一一四、一七八。于词尾『gha』之后亦然。
114, 178.Ghate ca.
297因此,以「gha」结尾的词,其属格单数词尾替换为「e」。
Tasmā ghato gassa ekārādeso hoti.
298「尊贵的女士!」、「尊贵的少女!」、「尊贵的粗野者!」
Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.
299为了确定把握(之义),即决定。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ, sanniṭṭhānaṃ.
115一一五、一八一。但在“amma”等词之后则不适用上述规则。
115, 181.Na ammādito.
301因此,在“amma”等词之后,不会发生以“g”替代“e”字母的变化。
Tato ammādito gassa ekārattaṃ na hoti.
302尊贵的母亲、尊贵的姨母、尊贵的妈妈、尊贵的父亲。
Bhoti ammā, bhoti annā, bhoti ambā, bhoti tātā.
303所谓“amma等词之后”是何义?例如:尊贵的少女。
Ammāditoti kimatthaṃ? Bhoti kaññe.
116一一六、一五七:对于未完成词干,呼格词尾由ve和vo替代。
116, 157.Akatarassā lato yvālapanassa vevo.
305因此,对于未完成词干,呼格词尾代之以ve和vo。
Tasmā akatarassā lato yvālapanassa vevoādesā honti.
306比丘们(呼格复数)、比丘们(体格复数)、为因、诸因。
Bhikkhave, bhikkhavo, hetave, hetavo.
307说“未完成词干”有何目的?例如:自生者。
Akatarassāti kimatthaṃ? Sayambhuvo.
308说“词干”有何目的?例如:母象、母牛、粥。
Latoti kimatthaṃ? Nāgiyo, dhenuyo, yāguyo.
309“呼格”是作什么用的?例如:“那些因、那些比丘”。
Ālapanasseti kimatthaṃ? Te hetavo, te bhikkhavo.
117117, 124. 对于以jha等结尾者,有ssa或no作为替代。
117, 124.Jhalato sassano vā.
311因此,以jhala结尾的词,其属格单数词尾“sa”可替换为“no”,此为可选规则。
Tasmā jhalato sassa vibhattissa no ādeso hoti vā.
312以下为各词属格与与格的变化示例:aggi(火)的属格作 aggino 或 aggissa;sakhi(友)作 sakhino 或 sakhissa;daṇḍī(持杖者)作 daṇḍino 或 daṇḍissa;bhikkhu(比丘)作 bhikkhuno 或 bhikkhussa;sayambhū(自觉者)作 sayambhuno 或 sayambhussa。
Aggino, aggissa, sakhino, sakhissa, daṇḍino, daṇḍissa, bhikkhuno, bhikkhussa, sayambhuno, sayambhussa.
313说“sassa”是何义?为排除 isinā、bhikkhunā 这类形式。
Sasseti kimatthaṃ? Isinā, bhikkhunā.
314说“jhalato”是何义?为排除 purisassa 这类形式。
Jhalatoti kimatthaṃ? Purisassa.
118第118、146条:以“gha”与“pa”结尾之词,其“yo”词尾脱落。
118, 146.Ghapatoca yonaṃ lopo.
316若以这些“gha”、“pa”、“jhala”结尾之词,其“yo”词尾可选择性脱落。
Tehi ghapajhalaiccetehi yonaṃ lopo hoti vā.
317kaññā(少女),kaññāyo(少女们);ratti(夜),rattiyo(诸夜);itthi(女子),itthiyo(女子们);yāgu(粥),yāguyo(诸粥);vadhu(新娘),vadhuyo(新娘们);aggi(火),aggayo(诸火);bhikkhu(比丘),bhikkhavo(比丘们);sayambhū(自觉者),sayambhuvo(自觉者们);aṭṭhi(骨),aṭṭhīni(诸骨);āyu(寿命),āyūni(诸寿命)。
Kaññā, kaññāyo. Rattī, rattiyo, itthī, itthiyo, yāgū, yāguyo, vadhū, vadhuyo. Aggī, aggayo. Bhikkhū, bhikkhavo. Sayambhū, sayambhuvo. Aṭṭhī, aṭṭhīni, āyū, āyūni.
318为引出“ca”(和)一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
119第119、155条:以“la”结尾者,亦替换为“vo”。
119, 155.Lato vokāro ca.
320因此,以“la”结尾的词,其“yo”词尾可替换为“vo”。
Tasmā lato yonaṃ vokāro hoti vā.
321bhikkhavo 与 bhikkhū 皆意为“比丘们”;sayambhuvo 与 sayambhū 皆意为“自觉者们”。
Bhikkhavo, bhikkhū, sayambhuvo, sayambhū.
322引用“kāra”是何用意?因为以“yo”结尾的词也会变为“no”。例如:jantuno(众生们)。
Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yonaṃ no ca hoti. Jantuno.
323“caggahaṇa”是为了限定,例如:“那些人站着”或者“请看那些人”。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ, amū purisā tiṭṭhanti, amū purise passatha.
326如是名品第一章竟。
Iti nāmakappe paṭhamo kaṇḍo.
327第二章
Dutiyakaṇḍa
120一二〇、二四三。‘amha’(我们)的属格‘mama’及‘连同饮食’(sapibhatta)义的‘se’。【即:表示‘连同饮食’义时,以‘mama’替换‘se’。】
120, 243.Amhassa mamaṃ sapibhattissa se.
325整个amha词干连同其词尾变化,在se词尾处,都替换为mamaṃ。
Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mamaṃ ādeso hoti se vibhattimhi.
326mamaṃ 由人给予,mamaṃ 是所执取之物。
Mamaṃ dīyate purisena, mamaṃ pariggaho.
121121, 233. mayaṃ,为yomhi第一格形式。
121, 233.Mayaṃ yomhi paṭhame.
328整个amha词干连同词尾变化,在yomhi第一格中皆替换为mayaṃ。
Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mayaṃādeso hoti yomhi paṭhame.
329我们去,我们给。
Mayaṃ gacchāma, mayaṃ dema.
330说“amhassa”是何目的?如“人们站立”。
Amhasseti kimatthaṃ? Purisā tiṭṭhanti.
331说“yomhi”是何目的?如“我去”。
Yomhīti kimatthaṃ? Ahaṃ gacchāmi.
332说“第一格”是何目的?如“你看见我们”。
Paṭhameti kimatthaṃ? Amhākaṃ passasi tvaṃ.
122一二二、九九。ntu替换为nto。(即:词尾ntu替换为nto。)
122, 99.Ntussa nto.
334所有带ntu词缀且有格变化的词,在复数主格(yo)时,ntu替换为nto。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntoādeso hoti yomhi paṭhame.
335有德者们安住。
Guṇavanto tiṭṭhanti.
336说“ntussa”意为什么?一切有情皆行走。
Ntusseti kimatthaṃ? Sabbe sattā gacchanti.
337说“第一”意为什么?人们见到具德者。
Paṭhameti kimatthaṃ? Guṇavante passanti janā.
123第123、103偈。nta 的 se,或作。
123, 103.Ntassa se vā.
339凡带 ntu 词缀且具语尾变化者,在 se 语尾时,或替换为 ntassa。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntassādeso hoti vā se vibhattimhi.
340具戒的禅修者,或持戒的禅修者。
Sīlavantassa jhāyino, sīlavato jhāyino vā.
341“se”表何义?持戒者安住。
Seti kimatthaṃ? Sīlavā tiṭṭhati.
124一二四、九八.于 si 语尾时。
124, 98.Āsimhi.
343凡具 ntu 词缀且有语尾变化者,于 si 语尾时,皆替换为 ā。
Sabbassevantupaccayassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi.
344具德者、具慧者、持戒者、具力者、富有者、聪慧者、具念者、坚定者。
Guṇavā, paññavā, sīlavā, balavā, dhanavā, matimā, satimā, dhitimā.
345‘ntus’是何意义?即‘人站立’。
Ntusseti kimatthaṃ? Puriso tiṭṭhati.
346‘simhī’是何意义?即‘持戒者们站立’。
Simhīti kimatthaṃ? Sīlavanto tiṭṭhanti.
125125, 198. 中性词中的aṃ。
125, 198.Aṃ napuṃsake.
348当整个ntu词缀及其带格尾的词形作为中性词、于simhi格尾中出现时,即发生aṃ音变。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃādeso hoti simhi vibhattimhi napuṃsake vattamānassa.
349具德之心,安住不动;悦意之花,辉耀绽放。
Guṇavaṃ cittaṃ tiṭṭhati, rucimaṃ pupphaṃ virocati.
350‘simhi’此词是为何义?你可见到那有色、无香而盛开的花朵吗?
Simhiti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ.
126126, 101. 且在ge前,发生aṃ音变。
126, 101.Avaṇṇā ca ge.
352当整个ntu词缀及其带格尾形式之后有ge时,发生aṃ音变。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃ avaṇṇā ca honti ge pare.
353具德者啊!具德者啊!具德者啊!
Bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā.
354为了显示‘c’的执取与牵引之义。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
127127, 102. to、tā、sa、smiṃ、nā、su。
127, 102.Toti tā sa smiṃ nāsu.
356所有带格尾的ntu词缀,在sa、smiṃ、nā等这些格中,依次变成to、tā、sa、smiṃ、nā、su。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa totitāādesā honti vā sasmiṃ nāiccetesu yathāsaṅkhyaṃ.
357具德者(guṇavā)的诸格形式:guṇavato(属格/与格)、guṇavantassa(属格/与格)、guṇavati(处格)、guṇavantasmiṃ(处格)、guṇavatā(具格)、guṇavantena(具格);具念者(satimā)的诸格形式:satimato(属格/与格)、satimantassa(属格/与格)、satimati(处格)、satimantasmiṃ(处格)、satimatā(具格)、satimantena(具格)。
Guṇavato, guṇavantassa, guṇavati, guṇavantasmiṃ, guṇavatā, guṇavantena, satimato, satimantassa, satimati, satimantasmiṃ, satimatā, satimantena.
358所谓“在这些当中”是指什么?即具德者(guṇavā)、具念者(satimā)。
Etesvīti kimatthaṃ? Guṇavā. Satimā.
128128, 104. 在属格复数词尾“naṃ”之前,可以改用“taṃ”。
128, 104.Naṃmhi taṃ vā.
360所有以ntu为后缀的词,连同其词尾,在属格复数语尾“naṃ”前,均可替换为“taṃ”。
Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa taṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.
361例如:guṇavataṃ、guṇavantānaṃ(具德者们的),satimataṃ、satimantānaṃ(具念者们的)。
Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ, satimataṃ, satimantānaṃ.
362“在naṃ之前”这一限定,是为了区别于guṇavanto tiṭṭhanti(具德者们站立)、satimanto tiṭṭhanti(具念者们站立)等情形。
Naṃmhīti kimatthaṃ? Guṇavanto tiṭṭhanti, satimanto tiṭṭhanti.
129对于中性词,在‘aṃ’与‘si’语尾前,此词(ima)可用‘idaṃ’替代。
129, 222.Imassidamaṃsisu napuṃsake.
364当用于中性时,在‘aṃ’与‘si’语尾前,整个‘ima’词及其所有语尾变化,都可用‘idaṃ’替代。
Sabbasseva imasaddassa savibhattissa idaṃādeso hoti vā aṃsisu napuṃsake vattamānassa.
365idaṃ cittaṃ passasi(你见此心),idaṃ cittaṃ tiṭṭhati(此心安住),imaṃ cittaṃ passasi(你见此心),imaṃ cittaṃ tiṭṭhati(此心安住)。
Idaṃ cittaṃ passasi, idaṃ cittaṃ tiṭṭhati, imaṃ cittaṃ passasi. Imaṃ cittaṃ tiṭṭhati.
366“中性”是何义?即指:imaṃ purisaṃ passasi(你见此男子),ayaṃ puriso tiṭṭhati(此男子站立)。
Nathuṃsaketi kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi. Ayaṃ puriso tiṭṭhati.
138138, 225. 对于中性词,在‘aṃ’与‘si’这两类语尾之前,‘amu’一词可替换为‘aduṃ’。
138, 225.Amussāduṃ.
368当用于中性时,整个‘amu’一词连同其语尾,在‘aṃ’和‘si’语尾之前,皆可替代为‘aduṃ’。
Sabbasseva amusaddassa savibhattissa aduṃādeso hoti aṃsisu napuṃsake vattamānassa.
369你看见那朵花吗?那朵花正绽放光辉。
Aduṃ pupphaṃ passasi, aduṃ pupphaṃ virocati.
370为什么说是“中性”?你看见那位国王,那位国王正站立着。
Napuṃsaketi kimatthaṃ? Amuṃ rājānaṃ passasi, asu rājā tiṭṭhati.
131131, 0. 阴性、阳性及中性数。
131, 0.Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ.
372应知“阴性、阳性及中性数”为章节标题。
‘‘Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.
132132, 228. 凡属两者中的阴性、阳性及中性,皆取双数形。
132, 228.Yosu dvinnaṃ dve ca.
374当两种数用于阴性、阳性及中性时,其带格尾的形式为 dve,即在这些情形中。
Dvinnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ dve hoti yoiccetesu.
375两位女性、两种法、两种色法——这就是“双数”的例示。
Dve itthiyo, dve dhammā. Dve rūpāni.
376【问】为何说“凡属……者”?【答】例如“于两者中”的用法。
Yosvīti kimatthaṃ? Dvīsu.
377借助 ca 的摄持,在那些没有 yo 等的数中,还有 duve、dvaya、ubha、ubhaya、duvi 等形式。如 duve samaṇā(两位沙门)、duve brāhmaṇā(两位婆罗门)、duve janā(两个人),以及 dvayena、dvayaṃ、ubhinnaṃ、ubhayesaṃ、duvinnaṃ 等。
Caggahaṇena duve dvaya ubha ubhaya duvi ca honti yonāanamiccetesu. Duve samaṇā. Duve brāhmaṇā , duve janā, dvayena, dvayaṃ, ubhinnaṃ, ubhayesaṃ duvinnaṃ.
133「三」与「四」的词形如下:阴性为 tisso、catasso;阳性为 tayo、cattāro;中性为 tīṇi、cattāri。
133, 230.Ti catunnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāri.
379当数词「三」与「四」用于阴性、阳性、中性时,其带格词尾的形式,按顺序,在出现 yo 等时,依次变为 tisso、catasso、tayo、cattāro、tīṇi、cattāri。
Ticatunnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāriiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ yoiccetesu.
380例如:三受、四方、三人、人们、四士夫、士夫们、三处、四圣谛。
Tisso vedanā catasso disā, tayo janā, jane, cattāro purisā, purise, tīṇi āyatanāni, cattāri ariyasaccāni.
381“yosvī”一词是何用意?是为适用于三者、四者等情况。
Yosvīti kimatthaṃ? Tīsu, catūsu.
134134, 251。对于“五”等数字,发生 akāra 替换。
134, 251.Pañcādīnamakāro.
383对于“五”等数字,无论是阴性、阳性还是中性,在 yo 等格尾之前,词干(已具格尾)的末元音皆变为 akāra。
Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattissa antassa sarassa akāro hoti yoiccetesu.
384五、五,六、六,七、七,八、八,九、九,十、十。
Pañca, pañca, cha, cha, satta, satta, aṭṭha, aṭṭha, nava, nava, dasa, dasa.
385“pañcādīnaṃ”一词意在何指?正是为了排除“二、三”的情况。
Pañcādīnamiti kimatthaṃ? Dve, tayo.
135135, 118。对于rāja(王)一词,在se(依格)语尾前,有rañño和rājino两种替换形式。
135, 118.Rājassarañño rājino se.
387当整个“rāja”一词带有格尾时,在“se”格尾之前,会替换为“rañño”和“rājino”这两种形式。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa rañño rājinoiccete ādesā honti se vibhattimhi.
388“rañño”、“rājino”——此二者皆为“王”(rāja)的属格单数形式。
Rañño, rājino.
389此处“se”的作用是什么?是为了排除 raññā(具格形式)。
Seti kimatthaṃ? Raññā.
136136, 119。在 naṃ(属格复数)格尾前,可任意替换为 raññaṃ。
136, 119.Raññaṃ naṃmhi vā.
391当整个 rāja 一词具格尾时,在 naṃ 格尾前,可替换为 raññaṃ。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññaṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.
392raññaṃ 或 rājūnaṃ,意为:这个国土是他们的。
Raññaṃ, rājūnaṃ idaṃ raṭṭhaṃ.
137在具格词尾 nā 之前,并非取以 hi 结尾的离格形式,而是变为 raññā。
137, 116.Nāmhiraññā vā.
394整个 rāja 词连同其格尾,在具格单数词尾 nā 之前,均可替换为 raññā。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññāādeso hoti vā nāmhi vibhattimhi.
395‘由彼王所作’即是‘由国王所作’。
Tena raññā kataṃ. Rājena vā kataṃ.
396为何说“在nā格尾前”?此处rañño(属格)表“国王所有之物”。
Nāmhīti kimatthaṃ? Rañño santakaṃ.
138在依格单数语尾smiṃ前,变为raññe或rājini。
138, 121.Smiṃmhi raññe rājini.
398rāja一词连同其格尾,于依格单数语尾smiṃ前,全部替换为raññe和rājini这两种形式。
Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññerājiniiccete ādesā honti smiṃmhivibhattimhi.
399戒律安立于国王(raññe)与国王(rājini)之中。
Raññe, rājini sīlaṃ tiṭṭhati.
139tumhākaṃ、tayi、mayi。
139, 245.Tumhākaṃtayimayi.
401一切tumha与amha的词及其格尾,在依格单数词尾smiṃ之前,依次变为tayi与mayi这两种形式。
Sabbesaṃ tumha amha saddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayiiccete ādeso honti yathāsaṅkhyaṃ smiṃmhi vibhattimhi.
402“tayi”(在你之中),“mayi”(在我之中)。
Tayi, mayi.
403“smiṃmhi”是何义?因“你是”(tvaṃ bhavasi)与“我是”(ahaṃ bhavāmi)乃是主格形式。
Smiṃmhīti kimatthaṃ? Tvaṃ bhavasi, ahaṃ bhavāmi.
140140,232:在单数第一格(simhi)中,“tvam”与“ahaṃ”亦如是。(即:单数第一格词尾,第二人称代词用“tvam”,第一人称代词用“ahaṃ”。)
140, 232.Tvamahaṃ simhi ca.
405所有 tumha 与 amha 词干,连同其格尾,当处于 si 格位时,依序替换为 tvaṃ 和 ahaṃ。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tvaṃ ahaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ simhi vibhattimhi.
406tvaṃ 意为“你”;ahaṃ 意为“我”。
Tvaṃ, ahaṃ.
407为何要说“在 si 格位时”?是为了排除 tayi、mayi 等形式。
Simhiti kimatthaṃ? Tayi, mayi.
408引用字母 ca 时,也会出现 tuvaṃ 的形式,例如:Tuvaṃ satthā(你是导师)。
Caggahaṇena tuvaṃ ca hoti. Tuvaṃ satthā.
141141、241. tava 与 mama 的形式。
141, 241.Tava mamase.
410所有 tumha 与 amha 词干及其连带格尾,在 sa 格尾的情况下,依数序代换为 tava 与 mama。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavamamaiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.
411你的,我的。
Tava, mama.
412为何说“在 sa 格尾时”?正是为了排除 tayi、mayi 等形式。
Seti kimatthaṃ? Tayi, mayi.
142142, 242. 指 tuyhaṃ 与 mayhaṃ 的形态。
142, 242.Tuyhaṃmayhañca.
414所有 tumha 与 amha 词干,连同其格尾,当处于 sa 格(属格单数)时,依序替换为 tuyhaṃ 和 mayhaṃ。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tuyhaṃ mayhaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.
415例如:tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate(你的、我的财富被给予)。
Tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate.
416为何说“在 sa 格尾时”?这是为了排除 tayā、mayā 等形式。
Seti kimatthaṃ? Tayā, mayā.
143依规则143与235,在aṃ格位中,它们转成taṃ与maṃ。
143, 235.Taṃ mamaṃmhi.
418所有tumha与amha的词干连同其所带的各种格位,当处于aṃ格位时,依顺序替换为taṃ与maṃ这两种替代形式。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.
419即taṃ与maṃ。
Taṃ, maṃ.
420为何说“于aṃ格位”?是为了排除tayā与mayā。
Aṃmhīti kimatthaṃ? Tayā mayā.
144规则144与234:tavaṃ、mamaṃ,以及navā。
144, 234.Tavaṃ mamañca navā.
422所有tumha与amha的词干,连同其各种格位形式,于aṃ格位时,依次变为tavaṃ与mamaṃ这些替代形式,并以navā表示可选。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavaṃ mamaṃiccete ādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.
423例如“tavaṃ passati”(他见你)、“mamaṃ passati”(他见我)。
Tavaṃ, mamaṃ passati.
424为何说“或者”?是为了排除“taṃ, maṃ passati”(他见彼、他见我)这种情况。
Navāti kimatthaṃ? Taṃ, maṃ passati.
425使用“ca”一词,是为了把前述规则牵引过来。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
145在nā格位,分别变为tayā和mayā。
145, 238.Nāmhī tayā mayā.
427所有tumha词干和amha词干连同其格变化,在nā格位中依次转为tayā与mayā这两种替代形式。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayāiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ nāmhi vibhattimhi.
428例如:tayā kataṃ(由你所作)、mayā kataṃ(由我所作)。
Tayā , mayā kataṃ.
429‘名号’是什么意思呢?指‘你们’、‘我等’这类代词。
Nāmhiti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.
146【规则146,第236条】词干tumha(你)在主格时,变为tuvaṃ与tvaṃ两种形式。
146, 236.Tumhassa tuvaṃ tvamaṃmhi.
431tumha(你)一词的所有变格形式,若后接主格词尾amhi,则替换为tuvaṃ与tvaṃ。
Sabbassa tumhasaddassa savibhattissa tuvaṃ tvaṃ iccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi.
432在羯陵伽语中作 tuvaṃ,在迦吒语中作 tvaṃ。
Kaliṅgarassa tuvaṃ maññe, kaṭṭhassa tvaṃ maññe.
147规则147、246:于词之后,在第二格、第四格、第六格中,有 vo 与 no 的缩略形式。
147, 246.Padato dutiyā catutthī chaṭṭhīsu vono.
434对于 tumha 与 amha 两个代词的所有带格变化形,当它们位于词后,并在第二格、第四格、第六格复数时,依序分别转化为 vo 与 no 的替代形。
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vo noādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ dutiyā catutthīchaṭṭhīiccetesu bahuvacanesu.
435“比丘们,我将离开你们而去了,愿我今日不遭御厨的宰割”——此为第二格之义。
Pahāya vo bhikkhave gamissāmi, mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase, evaṃ dutiyatthe.
436“比丘们,我将为你们说法,你们当与我分享王国”——此为第四格之义。
Dhammaṃ vo bhikkhave desessāmi, saṃvibhajetha no rajjena, evaṃ catutthyatthe.
437“比丘们,我对你们本来的状态感到满意,我们的导师世尊已到达”——此为第六格之义。
Tuṭṭhosmi vo bhikkhave pakatiyā, satthā no bhagavā anuppatto, evaṃ chaṭṭhyatthe.
438“'新'是何义?'Eso amhākaṃ satthā'——此即我等之师。”
Navāti kimatthaṃ? Eso amhākaṃ satthā.
439“'tumhamhākam'(你等、我等)是何义?'Ete isayo passasi'——你看见这些仙人。”
Tumhamhākamiti kimatthaṃ? Ete isayo passasi.
440“'padato'(于词之后)是何义?'Tumhākaṃ satthā'——你等之师。”
Padatoti kimatthaṃ? Tumhākaṃ satthā.
441为何说“于他们中”?答:“你们去吧。”
Etesvīti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe.
148以及于单数句中。
148, 247.Temekavacanesu ca.
443所有带有格尾的“你”与“我”之词,当它们后面接其他词时,在第四格、第六格等的单数句中,依顺序替换为 te、me。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te me ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ catutthīchaṭṭhīiccetesu ekavacanesu.
444我给你五个胜妙的村庄,你给我一个胜妙的村庄。这是你的国土,这是我的儿子。
Dadāmi te gāmavarāni pañca, dadāhi me gāmavaraṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, ayaṃ me putto.
445为何说“从词”?〔答:〕“你的亲属,我的亲属。”
Padatoti kimatthaṃ? Tava ñāti, mama ñāti.
149不在 aṃ 语基中。
149, 148.Na aṃmhi.
447所有带有格尾的“你”词与“我”词,当其后方另有一词时,在以 aṃ 结尾的格位中,不再出现 te、me 的替代形式。
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te meādesā na honti aṃmhi vibhattimhi.
448“愿他见到你百年无病”,他这样对我说。
Passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ, so maṃ bravīti.
150以及在第三格单数形式中。
150, 249.Vātatiye ca.
450对于所有带格尾变化的“你”与“我”之词,当它们作为词而处于其他词之后时,若其后接第三格单数语,则te、me等替代形式可依顺序相应出现,或不出现。
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ temeādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ tatiyekavacane pare.
451你所造的恶业,我所造的恶业;由你而造的恶业,由我而造的恶业。
Kataṃ te pāpaṃ, kataṃ me pāpaṃ, kataṃ tayā pāpaṃ, kataṃ mayā pāpaṃ.
452为何说“作为词”?〔答:〕如“由你而造”“由我而造”。
Padatoti kimatthaṃ? Tayā kataṃ, mayā kataṃ.
151在复数形式中,vo 和 no 分别替代 tumha 和 amha。
151, 250.Bahuvacanesu vono.
454当 tumha 与 amha 的所有词干连同其格尾位于词之后,且有后续词时,则依次在第三格复数之后,用 vo 与 no 作为替代形式。
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vonoādesā honti yathāsaṅkhyaṃ tatiyābahuvacanesu paresu.
455“你们所作的业”、“我们所作的业”。
Kataṃ vo kammaṃ, kataṃ no kammaṃ.
456为何说“从词”?譬如“由你们所作”、“由我们所作”。
Padatoti kimatthaṃ? Tumhehi kataṃ, amhehi kataṃ.
457由于复数形式所摄,当yo与第一格时,vo和no成为替代。例如:“你们可去村庄”、“我们可去村庄”。
Bahuvacanaggahaṇena yomhi paṭhame vo noādesā honti. Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ no gaccheyyāma.
152152、236. 阳性词干在si(主格单数)格尾之前。
152, 236.Pumantassā simhi.
459当其后接simhi格尾时,阳性词干连同其格尾,便转为ā音替代。
Pumaiccevamantassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi.
460“男人站立。”
Pumā tiṭṭhati.
461为何要说“在simhi”呢?这是为了说明只限于单数情形,譬如“男人们站立”便不在此例。
Simhīti kimatthaṃ? Pumāno tiṭṭhanti.
462以“anta”摄持,如maghava、yuva等词干连同其格尾,皆以ā为其替代。例如“Maghavā”、“Yuvā”。
Antaggahaṇena maghava yuvaiccevamādīnamantassasavibhattissa āādeso hoti. Maghavā, yuvā.
153当为呼格单数时,以aṃ为替代。
153, 138.Amālapanekavacane.
464即对puṃ等阳性词干连同其格尾,在呼格单数情形下,以aṃ为其替代。
Pumaiccevamantassa savibhattissa aṃādeso hoti ālapanekavacane pare.
465喂,男子!
He pumaṃ.
466“呼格”是何义?即“男子”。
Ālapaneti kimatthaṃ? Pumā.
467“单数”是何义?“喂,男子们啊。”
Ekavacaneti kimatthaṃ? He pumāno.
154在复合词中,亦有选择性。
154, 0.Samāse ca vibhāsā.
469以 puma 为结尾的词,在构成复合词时,可选择性发生 aṃ 音替。
Pumaiccevamantassa samāse ca aṃādeso hoti vibhāsā samāse kate.
470女性、男性与中性,合称“女男中性”。女男中性之集合,称为“女男中性集合”。
Itthī ca pumā ca napuṃsakaṃ ca itthipumanapuṃsakāni. Itthipumanapuṃsakānaṃ samūho itthipumanapuṃsakasamūho.
471‘可选’是何义?即阴性、阳性、中性。
Vibhāsāti kimatthaṃ? Itthipumanapuṃsakāni.
155在 yo 复数诸格中,变为 āno。
155, 137.Yosvāno.
473以 puma 结尾的词,连同其格尾,在 yo 复数诸格中,变为 āno。
Pumaiccevamantassa savibhattissa ānoādeso hoti yosu vibhattīsu.
474“Pumāno”是呼格形式,指“男子啊!嘿,男子啊!”这样的称呼。
Pumāno, he pumāno.
475问:“yo 在复数诸格中”是何义?答:即“男子”(pumā)。
Yosvīti kimatthaṃ? Pumā.
156在依主格(smiṃ)中,若有选择,可转为 āne。
156, 142.Āne smiṃmhi vā.
477凡以“puma”结尾且带格语尾的词,在做smiṃ格语尾时,可以替换为“āne”。
Pumaiccevamantassa savibhattissa āne ādeso hoti vā smiṃmhi vibhattimhi.
478puma一词的处格单数,可作pumāne,亦可作pume。
Pumāne, pume vā.
157接hi格语尾时,亦同。
157, 140.Hivibhattimhi ca.
480凡以“puma”收尾者,在接hi格语尾时,亦替换为“āne”。
Pumaiccevamantassa hivibhattimhi ca āneādeso hoti.
481pumānehi, pumānebhi。
Pumānehi, pumānebhi.
482又问:再举格语尾变化之例,目的何在?是为了排除含格语尾的形态。pumānehi。
Puna vibhattiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Savibhattiggahaṇanivattanatthaṃ. Pumānehi.
483由于含有“ca”字,以maghava、yuva等为词末之词,在si、yo、aṃ、yo诸格语尾时,词末转为“āna”;而以puma、kamma、thāma为词末之词,在smā、su等格语尾时,词末的“u”转为“un”。举例如下:maghavāno、maghavānā;maghavānaṃ、maghavāne;yuvāno、yuvānā、yuvānaṃ、yuvāne;pumuno、pumunā;kammuno、kammunā;thāmuno、thāmunā。
Caggahaṇena maghava yuvaiccevamādīnamantassa ānaādeso hoti si yo aṃyo iccetesu vibhattīsu, pumakammathāmantassa cukāro hoti sasmā su vibhattīsu. Maghavāno, maghavānā. Maghavānaṃ, maghavāne . Yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne, pumuno, pumunā. Kammuno, kammunā, thāmuno, thāmunā.
158在su语尾时,或以“ā”替换。
158, 143.Susmimā vā.
485凡以“puma”为词末者,在su语尾时,或以“ā”替换。
Pumaiccevamantassa suiccetasmiṃvibhattimhi āādeso hoti vā.
486或为 pumāsu,或为 pumesu。
Pumāsu, pumesu vā.
156在 nā 语尾前,也是如此。
156, 139.Unāmhi ca.
488凡以“puma”收尾的词语,当后接 nā 语尾时,词末会替换为 ā 或 u。
Pumaiccevamantassa āuādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.
489pumānā、pumunā 或 pumena,三者皆可通用,都是‘男性’一词的工具格单数形式。
Pumānā, pumunā, pumena vā.
490是为了引出“ca”一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
160160,167. 对于以“kamma”等词尾结尾者,也是如此。
160, 167.A kammantassa ca.
492以「kamma」等结尾的词,在名为「nā」的变格语尾前,可有「u」等替代形式。
Kammaiccevamantassa ca ua ādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.
493「kammunā」、「kammanā」或「kammena」——即「业」的工具格单数形式,三者皆可通用。
Kammunā, kammanā, kammena vā.
494依「ca」字所摄,以「maghavā」、「yuvā」等结尾的词,在某些情形下,于「nā」等变格语尾前,其末「ā」可替代为「so」。故有:maghavānā、maghavāsu、maghavesu 或 maghavena;yuvānā、yuvāsu、yuvesu 或 yuvena。
Caggahaṇena maghavayuvaiccevamantassa āāde so hoti kvaci nāsuiccetesu vibhattīsu. Maghavānā, maghavāsu, maghavesu, maghavena vā. Yuvānā, yuvāsu, yuvesu, yuvena vā.
499如是名品第二章竟。
Iti nāmakappe dutiyo kaṇḍo.
500第三章
Tatiyakaṇḍa
161在「tumha」和「amha」之后,代之以「ākaṃ」。
161, 244.Tumha’mhehinamākaṃ.
496从「tumha」与「amha」之后,「naṃ」格语尾变为「ākaṃ」。
Tehi tumhaamhehi naṃvacanassa ākaṃ hoti.
497故得「汝等之」(你们的属格)、「我等之」(我们的属格)。
Tumhākaṃ, amhākaṃ.
498为何说“naṃ”?是为了排除“tumhehi”与“amhehi”。
Namiti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.
162规则一六二、二三七:vā与非第一格可任意接续于诸格变化之中。
162, 237.Vā yvappaṭhamo.
500以那些“你们”“我们”语基,非第一格者或成为ākaṃ。
Tehi tumhaamhehi yo appaṭhamo ākaṃhoti vā.
501我看见你们,或我看见你们(两种形式)。你看见我们,或你看见我们(两种形式)。
Tumhākaṃ passāmi, tumhe passāmi vā. Amhākaṃ passasi, amhe passasi vā.
502此处“yo”的作用是什么?是为了与“tumhehi”“amhehi”这些形式加以区分。
Yoti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.
503“非第一格”(appaṭhamo)的用意何在?正如“你们去”和“我们去”所示。
Appaṭhamoti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe, gacchāma mayaṃ.
504因为‘vā’(或者)表示选择,所以语基‘ya’会变成‘aṃ’与‘ānaṃ’。例如:tumhaṃ、tumhānaṃ;amhaṃ、amhānaṃ。
Vātivikappanatthena yonaṃ aṃ ānaṃ honti. Tumhaṃ tumhānaṃ. Amhaṃ, amhānaṃ.
163一六三、二四〇。字‘sa’的‘aṃ’语尾。
163, 240.Sassaṃ.
506借助那些语基‘tumha’和‘amha’,字‘sa’的格语尾或变为‘aṃ’。
Tehi humhaamhehi sassa vibhattissa aṃ ādeso hoti vā.
507例如,“tumhaṃ”被给予,或“tava”被给予;“tumhaṃ”所有,或“tava”所有。“amhaṃ”被给予,或“mama”被给予;“amhaṃ”所有,或“mama”所有。
Tumhaṃ dīyate, tava dīyate. Tumhaṃ pariggaho, tava pariggaho. Amhaṃ dīyate, mama dīyate. Amhaṃ pariggaho, mama pariggaho.
508问:“‘sa’字有何用意?”答:“为了区分‘tumhesu’与‘amhesu’这两种依处格形式(以免与前述形混同)。”
Sasseti kimatthaṃ? Tumhesu, amhesu.
164一六四,二〇〇。一切代词,于“a”音之后,用第一格语尾。
164, 200.Sabbanāma’kārate paṭhamo.
510以‘a’音为首的所有代词,其第一格语尾转为如下形式。
Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ akārato yo paṭhamo ettamāpajjate.
511一切、凡、彼、何、你们、我们、这些。
Sabbe, ye, te, ke, tumhe, amhe, ime.
512『一切名称』是何义?诸天、阿修罗、龙、乾闼婆、人。
Sabbanāmāti kimatthaṃ? Devā, asurā, nāgā, gandhabbā, manussā.
513“阿迦拉多”是何义?即:那些男子站立。
Akāratoti kimatthaṃ? Amū purisā tiṭṭhanti.
514“Yo”是何义?即:一切、谁、彼、何、此。
Yoti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko, ayaṃ.
515初举是为阐说后续经文之义。
Paṭhamaggahaṇaṃ uttarasuttatthaṃ.
165165, 208. 或是双数之义。
165, 208.Dvandaṭṭhā vā.
517因此,从一切以a音结尾的名词表达双数义时,其中的‘yo’为初举,或是‘ettamāpajjate’。
Tasmā sabbanāma’kārato dvandaṭṭhā yo paṭhamo ettamāpajjate vā.
518何者与何者,或是何者与何者。
Katarakatame, katarakatamā vā.
519“一切名称”是何义?即天、阿修罗、龙、乾闼婆、人。
Sabbanāmāti kimatthaṃ? Devāsuranāga gandhabbamanussā.
520“双数义”是何义?即他们、一切。
Dvandaṭṭhāti kimatthaṃ te, sabbe.
166166, 209. 无其他一切名代词。
166, 209.Nāññaṃsabbanāmikaṃ.
522一切名代词的双数义,无其他作用。
Sabbanāmikānaṃ dvandaṭṭhe nāññaṃ kāriyaṃ hoti,
523“前后”、“先后”、“下上”。
Pubbāparānaṃ, pubbuttarānaṃ, adharuttarānaṃ.
167第167、210条,于多财释亦然。
167, 210.Bahubbīhimhi ca.
525于多财释复合词中,代词的规定亦无其他作用。
Bahubbīhimhi ca samāse sabbanāmavidhānañca nāññaṃ kāriyaṃ hoti.
526‘以可爱为前者’(阴)、‘以可爱为前者’(阳复)、‘以可爱为前者’(阳位)、‘以可爱为前者’(阳单属)。
Piyapubbāya, piyapubbānaṃ, piyapubbe, piyapubbassa.
527此为何义?谓代词的规则是:‘南方之东’、‘南方之东’(属格)、‘北方之东’、‘北方之东’(属格)。
Ceti kimatthaṃ? Sabbanāmavidhānaṃ hoti, dakkhiṇa pubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā, uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā.
168第168、203条:一切代词的词形有 naṃ、saṃ、sānaṃ 等。
168, 203.Sabbato naṃ saṃ sānaṃ.
529对于一切代词,naṃ 词形可替换为 saṃ、sānaṃ 等形式。
Sabbato sabbanāmato naṃvacanassa saṃsānaṃiccete ādesā honti.
530即:sabbesaṃ、sabbesānaṃ、sabbāsaṃ、sabbāsānaṃ。yesaṃ、yesānaṃ、yāsaṃ、yāsānaṃ。tesaṃ、tesānaṃ、tāsaṃ、tāsānaṃ。kesaṃ、kesānaṃ、kāsaṃ、kāsānaṃ。imesaṃ、imesānaṃ、imāsaṃ、imāsānaṃ。amūsaṃ、amūsānaṃ。
Sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Yesaṃ, yesānaṃ, yāsaṃ, yāsānaṃ. Tesaṃ, tesānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ. Kesaṃ, kesānaṃ, kāsaṃ, kāsānaṃ. Imesaṃ, imesānaṃ, imāsaṃ, imāsānaṃ. Amūsaṃ, amūsānaṃ.
531为何说 naṃ?比如 sabbassa、yassa、tassa、kassa。一切处皆如此。
Namiti kimatthaṃ? Sabbassa, yassa, tassa, kassa. Evaṃ sabbattha.
169第169、117条:在 sunaṃhi 等词中,rājassa 变为 rāju。
169, 117.Rājassarāju sunaṃhisu ca.
533在 sunaṃhi 等词中,一切 rāja 音声都替换为 rāju。
Sabbasseva rājasaddassa rājuādeso hoti sunaṃhiiccetesu.
534rājūsu、rājūnaṃ、rājūhi、rājūbhi。
Rājūsu, rājūnaṃ, rājūhi, rājūbhi.
535“苏南黑苏”是何义?答:王。
Sunaṃhisūti kimatthaṃ? Rājā.
536取“王”字,是为决定义。即:于诸王中、即王、王、由诸王、由诸王。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Rājesu, rājānaṃ, rājehi rājebhi.
170或者,指此‘一切’的整体。
170, 220.Sabbassimasse vā.
538在‘sunaṃhi’等情形中,此‘ima’一词的整体可以‘e’来替代。
Sabbasseva imasaddassa ekāro hoti vā sunaṃhiiccetesu.
539「于这些」、「于这些」、「这些之」、「这些之」、「由这些」、「由这些」、「由这些」、「由这些」。
Esu, imesu, esaṃ, imesaṃ, ehi, ebhi, imehi, imebhi.
540‘这些’者,何义?答:于他们、他们之、由他们、由他们。
Imasseti kimatthaṃ? Etesu, etesaṃ, etehi, etebhi.
171171, 219. 于名词格位中,亦有ani、imi替代其形。
171, 219.Animi nāmhi ca.
542此‘ima’词整体的替代形式,在名词格位语尾上,有ana、imi等。
Imasaddassa sabbasseva ana imiiccete ādesā honti nāmhi vibhattimhi.
543以此法施,愿此众生得安乐。
Anena dhammadānena. Sukhitā hotu sā pajā.
544以此供佛功德,得至不死之境。
Iminā buddhapūjena, patvāna amataṃ padaṃ.
545“名格”者是何义?即:于这些、这些之、以这些、以这些。
Nāmhīti kimatthaṃ? Imesu, imesaṃ, imehi, imebhi.
172172, 218. 非中性词在单数主格中,代以ayaṃ。
172, 218.Anapuṃsakassāyaṃ simhi.
547对于所有非中性词,在单数主格格尾中,此词干发生此音变。
Imasaddassa sabbasseva anapuṃsakassa ayaṃādeso hoti simhi vibhattimhi.
548此是男子,此是女子。
Ayaṃ puriso, ayaṃ itthī.
549所谓“非中性词”是何义?此心住立。
Anapuṃsakasseti kimatthaṃ? Idaṃ cittaṃ tiṭṭhati.
550所谓“在单数主格格尾中”是何义?你看见此男子。
Simhiti kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ.
173173, 223. amu词干的mo变为saṃ。
173, 223.Amussa mo saṃ.
552非中性词 amu 的词干末音 ma,位于单数主格格尾之前时,规则性地变为 sa 音。
Amusaddassa anapuṃsakassa makāro sakāramāpajjate vā simhi vibhattimhi.
553那位国王、那位女子,某位国王、某位女子。
Asu rājā, asu itthī, amuko rājā, amukā itthī.
554所谓“非中性词”是何义?那朵花闪耀。
Anapuṃsakasseti kimatthaṃ? Aduṃ pupphaṃ virocati.
555所谓“Amusseti”是何义?此男子站立。
Amusseti kimatthaṃ? Ayaṃ puriso tiṭṭhati.
556所谓“单数主格格尾中”是何义?你看见我们的男子。
Simhiti kimatthaṃ? Amhaṃ purisaṃ passasi.
174174、211:eta、ta词干的ta变为sa。
174, 211.Etatesaṃ to.
558对于eta、ta等非中性词,其ta音在单数主格格尾中转为sa音。
Eta taiccetesaṃ anapuṃsakānaṃ takāro sakāramāpajjate simhi vibhattimhi.
559此为男子,此为女子;彼为男子,彼为女子。
Eso puriso, esā itthī, so puriso, sā itthī.
560“这些”是何义?即另一男子、另一女子。
Etatesamiti kimatthaṃ? Itaro puriso, itarā itthī.
561‘非中性’是什么含义?此心、此色;彼心、彼色。
Anapuṃsakānamiti kimatthaṃ? Etaṃ cittaṃ, etaṃ rūpaṃ. Taṃ cittaṃ, taṃ rūpaṃ.
157157、212。ta 的 natta(无 t)在一切处可有。
157, 212.Tassa vā nattaṃ sabbattha.
563此一切名词中 ta 的 t 音,在一切性中可有 natta(无 t)。
Tassa sabbanāmassa takārassa nattaṃ hoti vā sabbattha liṅgesu.
564nāya、tāya、naṃ、taṃ、ne、te、nesu、tesu、namhi、tamhi、nāhi、tāhi、nābhi、tābhi。
Nāya, tāya, naṃ, taṃ, ne, te, nesu, tesu, namhi, tamhi, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi.
176在 sasmā、smiṃ、saṃ、sā 等语尾之前,变为 atta。(参见第176、213条)
176, 213.Sasmāsmiṃsaṃsāsvattaṃ.
566对于一切名词的 ta,在 sasmā、smiṃ、saṃ、sā 等语尾之前,于一切性中,整个变为 atta。
Tassa sabbanāmassa takārassa sabbasseva attaṃ hoti vā sasmāsmiṃ saṃsāiccetesu sabbattha liṅgesu.
567assa 即 tassa(彼之,属格单数),asmā 即 tasmā(从彼,从格单数),asmiṃ 即 tasmiṃ(于彼,处格单数),assaṃ 即 tassaṃ(于彼,阴性处格单数),assā 即 tassā(彼之,阴性属格或从格单数)。
Assa, tassa, asmā, tasmā, asmiṃ, tasmiṃ, assaṃ, tassaṃ, assā, tassā.
568“ta音”是何义?即 amussaṃ、amussā。
Takārasseti kimatthaṃ? Amussaṃ, amussā.
569“于这些中”是何义?即 nesu、tesu。
Etesvīti kimatthaṃ? Nesu, tesu.
177177、221。以及 ima 一词。
177, 221.Imasaddassa ca.
571而此 ima 一词的全部变化,在 sas、mās、miṃ、sā 等所有性别中,皆为自身语干之词形。
Imasaddassa ca sabbasseva attaṃ hoti vā sasmāsmiṃ saṃ sāiccetesu sabbattha liṅgesu.
572assa 即 imassa(此之,属格单数),asmā 即 imasmā(从此,从格单数),asmiṃ 即 imasmiṃ(于此,处格单数),assaṃ 即 imissaṃ(于此,处格单数阴性),assā 即 imissā(此之,属格单数阴性;从此,从格单数阴性)。
Assa , imassa, asmā, imasmā, asmiṃ, imasmiṃ, assaṃ, imissaṃ, assā, imissā.
573“imasadda”是何义?即 etissaṃ、etissā。
Imasaddasseti kimatthaṃ? Etissaṃ, etissā.
178178, 22. sabbato:附加 ko。
178, 22.Sabbato ko.
575sabbato:代词 sabba 在 sim 语尾中,可发生 kakārāgama(增入 k 音)。
Sabbato sabbanāmato kakārāgamo hoti vā simhi vibhattimhi.
576以下词语皆为带有『-ka』词缀的代词形式:sabbaka(一切者)、yaka(凡……者)、saka(自己的)、amuka(某某)、asuka(某某)。
Sabbako, yako, sako, amuko, asuko.
577说‘或’是何义?即 sabbo、yo、so、ko。
Vāti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko.
578为何特别说‘代名词’?以 puriso(人)为例:该词是名词,并非代名词,故不适用此规则。
Sabbanāmatoti kimatthaṃ? Puriso.
579再者,依‘一切’的总持,其他词也会发生 kakārāgama(增音k),例如 hīnako、potako。
Puna sabbatoggahaṇena aññasmāpi kakārāgamo hoti, hīnako, potako.
179179, 204. 在 ya 之后,smiṃ 与 sānaṃ 变为 saṃ 与 sā。
179, 204.Yapato smiṃsānaṃ saṃsā.
581对于一切代名词中被称为 ghapa 者,当其后接 smiṃ 和 sa 等词时,可依次替换为 saṃ 与 sā。
Sabbato sabbanāmato ghapasaññato smiṃsaiccetesaṃ saṃsā ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
582sabbassaṃ、sabbassā、sabbāyaṃ、sabbāya;imissaṃ、imissā、imāyaṃ、imāya;amussaṃ、amussā、amuyaṃ、amuyā。
Sabbassaṃ, sabbassā, sabbāyaṃ, sabbāya, imissaṃ, imissā, imāyaṃ, imāya, amussaṃ, amussā, amuyaṃ, amuyā.
583『全名』一词有何目的?是为了表示阴性、于阴性。
Sabbanāmatoti kimatthaṃ? Itthiyaṃ, itthiyā.
584所谓“smiṃ 与 sāna 的替换”,用意何在?是为了得到 amuyo 等形式。
Smiṃsānamiti kimatthaṃ? Amuyo.
180第180条、第207条:这些词在smiṃ语尾中,并无āya与yā的替代。
180, 207.Netāhismimāya yā.
586对于这些称为ghapa的代词,smiṃ语尾绝不会有āya和yā的替代。
Etehi sabbanāmehi ghapasaññehi smiṃvacanassa neva āya yāādesā honti.
587即:etissaṃ、etāyaṃ、imissaṃ、imāyaṃ、amussaṃ、amuyaṃ。
Etissaṃ, etāyaṃ, imissaṃ, imāyaṃ, amussaṃ, amuyaṃ.
588“smiṃ”词尾作何义?例如:tāya itthiyā mukhaṃ(那位女子的面容)。
Smiṃnti kimatthaṃ? Tāya itthiyā mukhaṃ.
589“etāhi”等词尾作何义?例如:kaññāya(少女)、vīṇāya(琴)、gaṅgāya(恒河)、kapālikāya(骷髅)。
Etāhīti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, kapālikāya.
181181、95条。从 manogaṇa 等词起,smiṃ 与 sāna 词尾有 i 与 ā 的替代。
181, 95.Manogaṇādito smiṃnānamiā.
591因此,自 manogaṇa 等词开始,smiṃ 与 sāna 这些语尾,依次有 i 和 ā 的替代。
Tasmā manogaṇādito smiṃnāiccetesaṃ ikāraākārādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.
592处格与属格的替代形式举例如下:「于意中」(处格伊形)、「于意中」(处格原形)、「于头中」(处格伊形)、「于头中」(处格原形);属格形式:「由意」(阿形)、「由意」(原形)、「由语」(阿形)、「由语」(原形)、「由头」(阿形)、「由头」(原形)、「由声」(阿形)、「由声」(原形)、「由苦行」(阿形)、「由苦行」(原形)、「由年龄」(阿形)、「由年龄」(原形)、「由名誉」(阿形)、「由名誉」(原形)、「由威光」(阿形)、「由威光」(原形)、「由胸」(阿形)、「由胸」(原形)、「由力量」(阿形)、「由力量」(原形)。
Manasi, manusmiṃ, sirasi, sirasmiṃ, manasā, manena, vacasā, vacena, sirasā, sirena, sarasā, sarena, tapasā, tapena, vayasā, vayena, yasasā, yasena, tejasā, tejena, urasā, urena, thāmasā, thāmena.
593『smiṃ 与 sāna 的替代』这一表述的目的是什么?是为了排除 mano、siro、tamo、tapo、tejo 等词(这些词不适用此替代)。
Smiṃnānamiti kimatthaṃ? Mano, siro, tamo, tapo, tejo.
594由“等”字可知,其余诸词的smiṃ与sāna语尾亦有i与ā的替代,例如:bilasi、bilasā、padasi、padasā。
Ādiggahaṇena aññāsmāpi smiṃnānaṃ ikāraākārādesā honti, bilasi, bilasā, padasi, padasā.
182第182条,第97条。s替换为co。
182, 97.Sassaco.
596因此,从manogaṇa(心组)等词开始,其s即变为o。
Tasmā manogaṇādito sassa ca okāro hoti.
597manaso(意)、thāmaso(力)、tapaso(苦行)。
Manaso, thāmaso, tapaso.
183第183条,第48条。etesam(这些)等词的语尾脱落。
183, 48.Etesamo lope.
599当这些manogaṇa(意群)等词的语尾脱落时,其词末转变为o。
Etesaṃ manogaṇādīnaṃ anto ottamāpajjate vibhattilope kate.
600诸如 manomayaṃ、ayomayaṃ,以及 tejosamena、tapoguṇena、siroruhena。
Manomayaṃ, ayomayaṃ, tejosamena, tapoguṇena, siroruhena.
601“等(ādi)”一词的采录是何目的?是为了表示其他词的词末也会转变为 o。如 āposamena、vāyosamena。
Ādiggahaṇaṃkimatthaṃ? Aññesamanto ottamāpajjate. Āposamena, vāyosamena.
602“脱落(lope)”是何目的?如 padayā、tapasā、yasasā、vacasā、manasā,其余诸词也应按同样方式组合。
Lopeti kimatthaṃ? Padayā, tapasā, yasasā, vacasā, manasā, evamaññepi yojetabbā.
184第一八四条,第九六条。元音前可增入s。
184, 96.Sa sare vāgamo.
604正是由这些manogaṇa等词,当语尾变化为元音开头的格尾时,其前可增入s。
Eteheva manogaṇādīhi vibhattādese sare pare sakārāgamo hoti vā.
605如manasā、vacasā、manasi、vacasi。
Manasā, vacasā, manasi, vacasi.
606“vā”有何用意?即:manena、tejena、vasena。
Vāti kimatthaṃ? Manena, tejena, vasena,
607“sareti”有何用意?即:mano、tejo、yaso。
Sareti kimatthaṃ? Mano, tejo, yaso.
608再者,由于摄取了“ādi”(等),在其他缘随后时,亦发生s音的插入。例如:mānasikaṃ、vācasikaṃ。
Puna ādiggahaṇena aññasmimpi paccaye pare sakārāgamo hoti. Mānasikaṃ, vācasikaṃ.
185当‘bh’音随后时,‘santa’一词末尾的‘so、te、bo’等音会发生转变。
185, 112.Santasaddassa so te bo cante.
610当‘bh’音随后时,整个‘santa’词干的首音‘s’被替换,同时末尾增入‘b’音。
Sabbassa santasaddassa sakārādeso hoti bhakāre pare, ante ca bakārāgamo hoti.
611应当只与善士共相往来,
Sabbhireva samāsetha,
612应当亲近善士。
Sabbhikubbetha santhavaṃ.
613了解善士们的正法后,
Sataṃ saddhammamaññāya,
614他会变好,而不会变坏。
Seyyo hoti na pāpiyo.
615纵使王车彩绘精美,也终将朽坏。
Jīranti ve rājarathā sucittā.
616此身亦同样走向衰老。
Atho sarīrampi jaraṃ upeti.
617然而正法,永无衰老。
Satañca dhammo na jaraṃ upeti,
618善士确实与善士一同宣说。
Santo have sabbhi pavedayanti.
619一切存在,一切存在状态。
Sabbhūto, sabbhāvo.
620“Bheti”是何义?世尊为诸寂静者所敬礼。
Bheti kimatthaṃ? Santehi pūjito bhagavā.
621“Caggahaṇaṃ”在某些地方是为了阐明“sakāra”本身的意义。恭敬,被恭敬者。
Caggahaṇaṃ kvaci sakārasseva pasiddhatthaṃ. Sakkāro, sakkato.
196第196、107条。“simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ”。
196, 107.Simhigacchantādīnaṃntasaddo aṃ.
623在“simhi”与“gacchantādi”等词中,“nta”音有时变为“amā”。
Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo amāpajjate vā.
624“gacchaṃ, gacchanto, mahaṃ, mahanto, caraṃ, caranto, khādaṃ, khādanto”。
Gacchaṃ, gacchanto, mahaṃ, mahanto, caraṃ, caranto, khādaṃ, khādanto.
625为何说“gacchantādīnaṃ”?如anto、danto、vanto、santo。
Gacchantādīnamiti kimatthaṃ? Anto, danto, vanto, santo.
187第187条、第108条:其余情况下为“ntuva”。
187, 108.Sesesu ntuva.
627在“gacchant”等词中,“nta”音应视为“ntu”词缀,但仅限于其余的格位语尾。
Gacchantādīnaṃntasaddontuppaccayova daṭṭhabbo sesesu vibhattippaccayesu.
628如:gacchato、mahato、gacchati、mahati、gacchatā、mahatā。
Gacchato, mahato, gacchati, mahati, gacchatā, mahatā.
629为何要说“在其余情况下”?如:gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ。
Sesesūti kimatthaṃ? Gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ.
188第188条、第115条:brahmatta sakha rājādito amānaṃ。
188, 115.Brahmatta sakha rājādito amānaṃ.
631以“梵天”“自我”“朋友”“国王”等词首开头的词,其词尾“aṃ”会出现“ānaṃ”的替代。
Brahma atta sakha rājaiccevamādito aṃvacanassa ānaṃ hoti vā.
632brahmānaṃ、brahmaṃ、attānaṃ、attaṃ、sakhānaṃ、sakhaṃ、rājānaṃ、rājaṃ。
Brahmānaṃ, brahmaṃ, attānaṃ, attaṃ, sakhānaṃ, sakhaṃ, rājānaṃ, rājaṃ.
633“aṃ”是何义?即“rājā”(国王)。
Amiti kimatthaṃ? Rājā.
189189,113。应如此。
189, 113.Syāca.
635以“梵天”“自我”“朋友”“国王”等词为始,“siva”一词便有“ā”的替代。
Brahma atta sakha rājaiccevamādito sivacanassa ā ca hoti.
636梵天、自我、朋友、国王、自我。
Brahmā, attā, sakhā, rājā, ātumā.
190190, 114.yonamāno。
190, 114.Yonamāno.
638从“梵天”“自我”“朋友”“国王”等词开始,yona发生āno的音变。
Brahmaatta sakha rājaiccevamādito yonaṃ ānoādeso hoti.
639brahmāno、attāno、sakhāno、rājāno、ātumāno
Brahmāno, attāno, sakhāno, rājāno, ātumāno.
191191, 130. 从sakha(朋友)也有āyo、no的替换。
191, 130.Sakhato cāyo no.
641因此,从sakha(朋友)对于yona也会出现āyo、no这些替换形式。
Tasmā sakhato ca yonaṃ āyo no ādesā honti.
642sakhāyo、sakhino。
Sakhāyo, sakhino.
643〔问:〕“约那”是何义?〔答:〕“友”。
Yonamiti kimatthaṃ? Sakhā.
192192, 135. smiṃ格尾。
192, 135.Smime.
645因此,词干sakha(友)在smiṃ格尾前变为e音;例如sakhe(在友中)。
Tasmā sakhato smiṃvacanassa ekāro hoti. Sakhe.
193193, 122. 词干brahma(梵天)的ga音亦变为e。
193, 122.Brahmatogassa ca.
647因此,词干brahma(梵天)的ga音亦变为e;例如呼格:he brahme(梵天啊)。
Tasmā brahmato gassa ca ekāro hoti. He brahme.
194194, 131. 凡词干含sakha者,在no、nā、naṃ等格尾前,其词干末音变为i。
194, 131.Sakhantassi no nā naṃ sesu.
649该sakha词干,遇no、nā、naṃ这些格尾时,词干末音转成i。
Tassa sakhantassa ikāro hoti nonānaṃsaiccetesu.
650例如:sakhino(友,属格单数)、sakhinā(以友,具格单数)、sakhīnaṃ(友等,属格复数)、sakhissa(友,属格单数)。
Sakhino, sakhinā, sakhīnaṃ, sakhissa.
651问:“在这些格尾前”是何用意?答:为了排除 sakhārehi(以友人们,具格复数)。
Etesvīti kimatthaṃ? Sakhārehi.
195195, 134. 词干 āra 位于 hi 格尾前时,可变为 i。
195, 134.Āro himhi vā.
653该 sakha 词干在 hi 格尾前,可变作 āra。例如:sakhārehi、sakhehi(以友人们,具格复数)。
Tassa sakhantassa āro hoti vā himhi vibhattimhi. Sakhārehi, sakhehi.
196196, 133. 或作 sunamaṃsu。
196, 133.Sunamaṃsu vā.
655其友即现起或应闻无常法。
Tassa sakhantassa āro hoti vā sunaṃ aṃiccetesu.
656sakhāresu 是朋友们的复数处格,sakhesu 是其短式;sakhārānaṃ 是诸朋友之的复数属格长式,sakhīnaṃ 是其短式;sakhāraṃ 是朋友的单数对格长式,sakhaṃ 是其短式。
Sakhāresu, sakhesu, sakhārānaṃ, sakhīnaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ.
197197, 125。从“brahmato”词干,在“smiṃ”语尾中变为“ni”。
197, 125.Brahmato tu smiṃ ni.
658因此,“brahmato”词干在“smiṃ”语尾中,发生“ni”替代。例如“brahmani”。
Tasmā brahmato smiṃvacanassa niādeso hoti. Brahmani.
659通过提及“tu”,即使是非“brahma”类的词干,在“smiṃ”语尾中也发生“ni”替代。例如“kammani”、“cammani”、“muddhani”。
Tuggahaṇena abrahmatopi smiṃ vacanassa ni hoti. Kammani, cammani, muddhani.
198198, 123. 在“uttā”等词中,位于“sanā”等语尾之前。
198, 123.Uttaṃ sanāsu.
661“brahma”一词的词尾音变为“uttā”,出现在“sanā”等语尾之前。
Tassa brahmasaddassa anto uttamāpajjate sanāiccetesu.
662例如“brahmuno”、“brahmunā”。
Brahmuno, brahmunā.
663“sanāsu”一词的用意是什么?是为了排除“brahmā”等形式。
Sanāsūti kimatthaṃ? Brahmā.
199199, 158。对“satthu”、“pitu”等词而言,在“si”和“smiṃ”语尾中,词末音转为“ā”,并删除“si”。
199, 158.Satthupitādīnamā sismiṃsilopoca.
665对“satthu”、“pitu”等词而言,词末音在“si”和“smiṃ”语尾中变为“ā”,并且发生“si”的删除。
Satthupituādīnamanto attamāpajjate sismiṃ, silopo ca hoti.
666例如:satthā、pitā、mātā、bhātā、kattā。
Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.
667『兄弟』之义为何?谓师、父、母、弟兄、护持者。
Sisminti kimatthaṃ? Satthussa, pitussa, mātussa, bhātussa, kattussa.
200200, 159. 在其余格位,词基末音转为长音‘ā’。
200, 159.Aññesvārattaṃ.
669“satthu”“pitu”等词,其词尾在其他格中转变为长音“ā”。
Satthupituādīnamanto aññesu vacanesu ārattamāpajjate.
670老师(业格)、父亲(业格)、母亲(业格)、兄弟(业格)、做者(业格);与老师们(具格)、与父亲们(具格)、与母亲们(具格)、与兄弟们(具格)、与做者们(具格)。
Satthāraṃ, pitaraṃ, mātaraṃ, bhātaraṃ, kattāraṃ, satthārehi, pitarehi, mātarehi, bhātarehi, kattārehi.
671“在其他格位中”是什么意思?指老师(主格)、父亲(主格)、母亲(主格)、兄弟(主格)、做者(主格)。
Aññesvīti kimatthaṃ? Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.
201201, 163. 在“naṃ”格位中,也可有另一种形式。
201, 163.Vā naṃmhi.
673“satthu、pitu”等词的词尾,在“naṃ”格位中也可能变为长音“ā”。
Satthupituādīnamanto ārattamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.
674老师们的(属格)、父亲们的(属格)、母亲们的(属格)、兄弟们的(属格)。
Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ.
675“或”是什么含义?指“老师们”“父亲们”“母亲们”“兄弟们”的属格。
Vāti kimatthaṃ? Satthānaṃ, pitūnaṃ, mātūnaṃ, bhātūnaṃ.
202202, 164. 以及“satthu”的词尾变为“a”。
202, 164.Satthunattañca.
677“satthu”一词的词尾,在“naṃ”格位中,或变为“a”。
Tassa satthusaddassa anto attamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.
678诸师、诸父、诸母、诸兄弟、诸作者。
Satthānaṃ, pitānaṃ, mātānaṃ, bhātānaṃ, kattānaṃ.
679‘Vāti’者何义?谓师、父、母、兄弟、女儿。
Vāti kimatthaṃ? Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ, dhītarānaṃ.
680取‘ca’字,是为兼摄其余。
Caggahaṇaṃ aññesampi saṅgahaṇatthaṃ.
203第二百零三条、第一百六十二条。于“usa”一词,s音脱落。
203, 162.Usasmiṃ salopo ca.
682satthu、pitu等词,在s音前,词尾变为u,且s音脱落。
Satthupituiccevamādīnamantassa uttaṃ hoti vā sasmiṃ, salopo ca.
683satthu、satthussa、satthuno 诸形,用于给予(与格)或摄属(属格)。pitu、pitussa、pituno 诸形,用于给予或摄属。bhātu、bhātussa、bhātuno 诸形,用于给予或摄属。
Satthu , satthussa, satthuno dīyate, pariggaho vā. Pitu, pitussa, pituno dīyate, pariggaho vā. Bhātu, bhātussa, bhātuno dīyate, pariggaho vā.
684取用“ca”一字,是为表达第二次的聚合。
Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.
204第二百零四条、第一百六十七条。于“Sakka”、“Mandhātu”等词,以及 ca。
204, 167.Sakkamandhātādīnañca.
686在“Sakka”、“Mandhātu”等词中,词尾于 s 音处转为最上声调,s 音脱落,且亦含摄 ca。
Sakkamandhātuiccevamādīnamanto uttamāpajjate sasmiṃ, salopo ca hoti.
687例如‘Sakka、Mandhātu iva assa rājino vibhavo’(如Sakka王、Mandhātu王的财富),对于kattu、gantu、dātu等词也是如此。
Sakkamandhātu iva assa rājino vibhavo. Evaṃ kattu, gantu, dātu iccevamādī.
688再次举示的目的是什么?是为了作恒常的说明,如Sakka、Mandhātu。
Punārambhaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Sakkamandhātu.
689提及‘ca’,是为了第二次的聚合。
Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.
205第二百零五、第一百六十条。此后为词源,即对音变所作的解释。
205, 160.Tato yonamo tu.
691由此,当以ā替换(ārādesa)时,所有这些词都会发生以o替换词干末音的情况。
Tato ārādesato sabbesaṃ yo naṃ okārādeso hoti.
692导师、父亲、母亲、兄弟、作者、说者。
Satthāro, pitaro, mātaro, bhātaro, kattāro, vattāro.
693由“tug”摄持故,其他词干亦会发生以 o 替换(词干末音)的情况。例如:caturo janā(四人)、gāvo(牛群)、ubho purisā(两人)。
Tuggahaṇena aññasmāpi yonaṃ okāro hoti. Caturo janā, gāvo, ubho purisā.
206206, 165. 于 smiṃ(依格)语尾之前。
206, 165.Tatosmimi.
695由此,在 ārādesa(以ā替换)的情形下,smiṃ 语尾之前,词干末音即会发生 i 替换。
Tato ārādesato smiṃvacanassa ikārādeso hoti.
696在导师、父亲、母亲、女儿、兄弟、作者、说者(的依格形式)中。
Satthari, pitari, mātari, dhītari, bhātari, kattari, vattari.
697再者,由‘tato’这一规则所摄,其他词干中smiṃ语尾也替换为i。例如:bhuvi(于地)。
Puna tatogahaṇena aññasmāpi smiṃvacanassa ikāro hoti. Bhuvi.
207规则207、161:在具格语尾nā之前,发生ā替换。
207, 161.Nā ā.
699由此,当发生ā替换时,对于词干末音的nā,便有ā的替代出现。
Tato ārādesato nāvacanassa āādeso hoti.
700导师、父亲、母亲、兄弟、女儿、作者、说者(的具格形式)。
Satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.
208208, 166. 若后续有i音,ā替换则变为短音。
208, 166.Āro rassamikāre.
702当后有 i 音时,ā 替换为短音。
Ārādeso rassamāpajjate ikāre pare.
703师长、父亲、母亲、女儿、作者、说者。
Satthari, pitari, mātari, dhītari, kattari, vattari.
209在 asi 语尾前,pitā 等词干发生替换。
209, 168.Pitādīnamasimhi.
705在 asi 语尾前,pitā 等词干的 ā 变为短音。
Pitādīna mārādeso rassamāpajjate asimhi vibhattimhi.
706例如:pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā;pitaro, mātaro, bhātaro, dhītaro。
Pitarā, mātarā, bhātarā, mītarā pitaro, mātaro, bhātaro, dhītaro.
707此处提及 asi,意在表明当 to 语尾出现时,词干中会有 i 等替换。如:mātito, pitito, bhātito, duhitito。
Asimhiggahaṇaṃtomhi pare ikārādesañāpanatthaṃ. Mātito, pitito, bhātito, duhitito.
210tayā 与 tayi 中的字母 t,可变为 tv。
210, 239.Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃ vā.
709tayā 与 tayi 这两个词中的字母 t,可变为 tv。
Tayātayi iccetesaṃ takāro tvattamāpajjate vā.
710tvayā、tayā(具格单数)、tvayi、tayi(处格单数):此为第二人称代词“汝”的具格与处格变化形式。
Tvayā, tayā, tvayi, tayi.
711说“这些”是何用意?是为了排除 tuvaṃ 与 tavaṃ。
Etesamiti kimatthaṃ? Tuvaṃ, tavaṃ.
718如是,名词章第三品终。
Iti nādhakappe tatiyo kaṇḍo.
719第四品。
Catutthakaṇḍa
211词干以 atta 结尾时,在 hi 语尾之前变为 ana。
211, 126.Attanto hismi’manattaṃ.
713当有 himhi 语尾时,其 attano 中的 anto 变为 anattam。
Tassa attano anto anattamāpajjate himhi vibhattimhi.
714即“由自身”(具格单数)、“由自身等”(具格复数)。
Attanehi, attanebhi.
715“Attanto”是何义?即“rājehi, rājebhi”(由诸王)。
Attantoti kimatthaṃ? Rājehi, rājebhi.
716“其”是何义?乃“自己”的属格形式。
Hisminti kimatthaṃ? Attano.
717根据‘anattam’一词的构词说明,词干‘atta’在所有格变化中替换为‘saka’,其变格为:sako, sakā, sakaṃ, sake。
Anattamitibhāvaniddesena attasaddassa sakādeso hoti sabbāsu vibhattīsu. Sako, sakā, sakaṃ, sake.
212第二一二条,第三二九条。关于『于彼』之处格词尾。
212, 329.Tatosmiṃni.
719同样地,词干‘atta’的处格词尾以 ni 代替,成为 attani,意为‘于自身’。
Tato attato smiṃvacanassa ni hoti. Attani.
213第二一三条,第一二七条。属格语尾“ssa”变为“no”的规则。
213, 127.Sassa no.
721此后,“atta”的属格语尾“ssa”变为“no”,即成“attano”。
Tatoattato sassa vibhattissa no hoti, attano.
214第二一四条,第一二八条。离格语尾“smā”变为“nā”的规则。
214, 128.Smā nā.
723此后,‘atta’的离格语尾‘smā’变为‘nā’,即‘attanā’。
Tato attato smā vacanassa nā hoti. Attanā.
724再者,依上述规则,该‘atta’的‘ta’字母于一切格中变为‘ra’,如‘atrajo, atrajaṃ’。
Puna tatogahaṇena tassa attano takārasseva rakāro hoti sabbesu vacanesu. Atrajo, atrajaṃ.
215又,于颚音、流音之后。
215, 141.Jhalato ca.
726以“Jha”“La”等字母结尾的语基,其从格以“nā”结尾。
Jhalaiccetehi smāvacanassa nā hoti.
727正如:由火(aggi)、由持杖者(daṇḍī)、由比丘(bhikkhu)、由自生者(sayambhū)。
Agginā, daṇḍinā, bhikkhunā, sayambhunā.
728为什么要特别提及“smā”呢?正是为了排除诸如“aggayo”“munayo”“isayo”等形式。
Smāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.
216在‘gha’组字母之后,依格词尾可使用‘yaṃ’或替代形式。
216, 180.Ghapato smiṃ yaṃ vā.
730因此,‘gha’组字母之后的依格词尾,可以是‘yaṃ’或替代形式。
Tasmā ghapato smiṃ vacanassa yaṃ hoti vā.
731例如:kaññāyaṃ与kaññāya(于少女)、rattiyaṃ与rattiyā(于夜晚)、itthiyaṃ与itthiyā(于妇女)、yāguyaṃ与yāguyā(于粥)、vakhuyaṃ与vadhuyā(于新娘)等依格形式。
Kaññāyaṃ , kaññāya. Rattiyaṃ, rattiyā. Itthiyaṃ, itthiyā. Yāguyaṃ, yāguyā. Vakhuyaṃ, vadhuyā.
217以ī结尾的阴性名词,其复数属格可替换为naṃ或ni,然不适用于中性名词。
217, 199.Yonaṃ ni napuṃsakehi.
733一切以ī结尾的阴性名词,其复数属格可替换为ni或naṃ,有别于中性名词的变格。
Sabbesaṃ yonaṃ ni hoti vā napuṃsakehi liṅgehi.
734例如骨(aṭṭhīni、aṭṭhī)、寿命(āyūni、āyū)等,是中性名词的复数主格或业格形式。
Aṭṭhīni, aṭṭhī, āyūni, āyū.
735为何说“中性”?是为了排除如 itthiyo 这样的阴性名词形式。
Napuṃsakehīti kimatthaṃ? Itthiyo.
218从此以后,恒常如此。
218, 196.Ato niccaṃ.
737对于以 a 结尾的中性名词,其复数主格与对格的 yo 词尾恒常变为 ni。
Akārantehi napuṃsakaliṅgehi yonaṃ ni hoti niccaṃ.
738哪些、哪些;那些、那些;哪些、哪些;怖畏、怖畏;色、色。
Yāni, yāni. Tāni, tāni. Kāni, kāni. Bhayāni, bhayāni. Rūpāni, rūpāni.
219219、196。以 -siṃ 结尾。
219, 196.Siṃ.
740对于不以 a 结尾的中性名词,其单数主格词尾 si 恒常变为 aṃ。
Akārantehi napuṃsakaliṅgehi sivacanassa aṃ hoti niccaṃ.
741一切、凡、彼、何、色。
Sabbaṃ, yaṃ, taṃ, kaṃ, rūpaṃ.
220其余情况下,于 pa 和 si 之前发生省略。
220, 74.Sesato lopaṃ pasipi.
743由此,在已指明的性属中,其余被说到的 ga、si 等(词尾),便发生省略。
Tato niddiṭṭhehi ligehi sesakhatā gasiiccete lopamāpajjante.
744呼格“女人啊”,主格是“她是女人”。呼格“持杖者啊”,主格是“他是持杖者”。呼格“导师啊”,主格是“他是导师”。呼格“王啊”,主格是“他是王”。那么,“其余的”这一限定语,意趣何在?例如“男人走去”,其中便不适用此规则。
Bhoti itthi, sā itthī. Bho daṇḍi, so daṇḍī. Bho sattha, so satthā. Bho rāja, so rājā. Sesatoti kimatthaṃ? Puriso gacchati.
745那么,“ga-si”这一限定语,意趣何在?例如“对女人”“对导师”,其中便不适用此规则。
Gasīti kimatthaṃ? Itthiyā, satthussa.
221221, 282. 在一切“āvuso”以及前缀、小品词等之后。
221, 282.Sabbāsamāvuso pasagganipātādīhi ca.
747一切变格词尾,不论单数复数,从第一格至第七格,皆可发生省略;此种省略亦见于‘āvuso’以及接头词、小品词等之后。
Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ ekavacanabahuvacanānaṃ paṭhamā dutiyātatiyā catutthī pañcamī chaṭṭhī sattamīnaṃ lopo hoti, āvuso upasagga nipātaiccevamādīhi ca,
748诸如:“贤友,你”、“贤友,你们”;他应逐句诵习法;他应于明日前往精舍。
Tvaṃ panāvuso, tumhe panāvuso, padaso dhammaṃ vāceyya, vihāraṃ sve upagaccheyya.
749以此二十前缀——pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa——而有 pahāro(打击)、parābhavo(衰败)、nihāro(取出)、nīhāro(引出)、uhāro(举起)、duhāro(难以承载)、saṃhāro(收摄)、vihāro(住处)、avahāro(拿走)、anuhāro(随顺)、parihāro(护持)、adhihāro(增上)、abhihāro(奉献)、patihāro(神变)、suhāro(易于承载)、āhāro(食物/滋养)、atihāro(过度搬运)、apihāro(遮蔽)、apahāro(夺取)、upahāro(供献)。
Pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa, pahāro, parābhavo, nihāro, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro, evaṃ vīsati upasaggehi ca.
750如 yathā(如同)、tathā(如此)、evaṃ(如是)、khalu(确实)、kho(的确)、tatra(于彼处)、atho(且)、atha(然后)、hi(因为)、tu(但是)、ca(与)、vā(或者)、vo(汝等)、haṃ(哎)、abhaṃ(无畏)、alaṃ(足够)、eva(唯/正是)、ho(哦)、aho(啊)、he(喂)、ahe(唉)、re(喂)、are(哎)等诸不变词,亦应随各词形配合连用。
Yathā, tathā, evaṃ, khalu, kho, tatra, atho, atha, hi, tu ca, vā, vo, haṃ, abhaṃ, alaṃ, eva, ho aho, he , ahe, re, are, evamādīhi nipātehi ca yojetabbāni.
751“Caggahaṇaṃ”是为确定此处所指而设。
Caggahaṇama vadhāraṇatthaṃ.
222222, 342. 在复合词中,当以 puma(男性)为前分,后接 liṅga 等词时。
222, 342.Pumassa liṅgādīsu samāsesu.
753“puma”一词的末音在“liṅga”等后分所成的复合词中,会被省略。
Pumaiccetassa anto lopamāpajjate liṅgādīsu parapadesu samāsesu.
754例如:pulliṅgaṃ(阳性)、pumbhāvo(男子状态)、puṅkokilo(雄杜鹃)。
Pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.
755为何说“pumassa”?为了区分itthiliṅgaṃ(阴性)、napuṃsakaliṅgaṃ(中性)。
Pumasseti kimatthaṃ? Itthiliṅgaṃ, napuṃsakaliṅgaṃ.
756“liṅgādīsu”是为遮pumitthī(男女)而说。
Liṅgādīsūti kimatthaṃ? Pumitthī.
757“samāsesu”是为遮pumassa liṅgaṃ(男性词性)而说。
Samāsesūti kimatthaṃ? Pumassa liṅgaṃ.
223223, 188. 在 ī 等后分前,aṃ 变为 yaṃ;或是从 pasa 等词根而来。
223, 188.Aṃ yamīto pasaññato.
759当位于ī等后分之前,或源自pasa等词根时,词尾aṃ变为yaṃ。
Aṃ vacanassa yaṃ hoti vā īto pasaññato.
760itthiyaṃ(于女性)、itthiṃ(女性[业格])。
Itthiyaṃ, itthiṃ.
761“属于已标明者”是何义?[答:]即如“持杖者(们)”“持财者(们)”之类,已由词缀标明所属范畴,故不另作变化。
Pasaññatoti kimatthaṃ? Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.
762「Ami」一词是何含义?指称女性(复数)。
Amiti kimatthaṃ? Itthīhi.
224第二二四条(对应旧编第一五三条):齿龈化之后,naṃ 所取代的是哪一种格词尾?
224, 153.Naṃ jhato katarassā.
764因此,齿龈化之后,aṃ 词尾便转为 naṃ。
Tasmā jhato katarassā aṃ vacanassa naṃ hoti.
765例如“持杖者们”、“持财者们”。
Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.
766“齿龈化”是什么意思?例如“维沙布”。
Jhatoti kimatthaṃ? Vessabhuṃ.
767“替换为何”是什么意思?例如“腹”。
Katarassāti kimatthaṃ? Kucchiṃ.
225第二二五条(对应旧编第一五一条):yo与naṃ变为“no”的形式。
225, 151.Yonaṃ no.
769在所有情况下,yo与naṃ于齿龈化后变为no。
Sabbesaṃ yonaṃ jhato katarassā no hoti.
770例如持杖者、持财者;呼格:嘿,持杖者!嘿,持财者!
Daṇḍino bhogino, he daṇḍino, he bhogino.
771“替换为何”是何义?指“领袖们”、“牟尼们”、“仙人们”。
Katarassāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.
772“齿龈化”是何义?即“自觉者”。
Jhatoti kimatthaṃ? Sayambhuno.
773“种子”是何义?指有权势者与有财富者。
Yonanti kimatthaṃ? Daṇḍinā, bhoginā.
226第226条、第154条。在“Smiṃ”中。
226, 154.Smiṃni.
775因此,对于“被杀”一词,它是哪个位格形式的替代?
Tasmā jhato katarassā smiṃvacanassa niāde so hoti.
776在“持杖者”、“享乐者”之中。
Daṇḍini, bhogini.
777“哪个”是什么意思?在疾病中。
Katarassāti kimatthaṃ? Byādhimhi.
227第227、270条。关于“Kissa”与“Ka”。
227, 270.Kissa kaveca.
779当后接 vapaccaya 时,“Kiṃ”变为“ko”。
Kimiccetassa ko ca hoti vapaccaye pare.
780您去了何处,诸天所喜爱的人?
Kva gatosi tvaṃ devānaṃ piyatissa.
781由于取了“ca”字,即便后续没有vapaccaya,也会变成“ko”。谁能责难他?又如何能令法得以觉悟?
Caggahaṇena avapaccaye parepi ko ca hoti. Ko taṃninditu marahati, kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ.
782为何而来?您从何而至?
Veti kimatthaṃ? Kuto āgatosi tvaṃ.
228第228条与第272条,涉及“kuhiṃ”、“haṃ”、“su”诸词。
228, 272.Kuhiṃ haṃ su ca.
784当后接 hiṃ、haṃ 等词时,“kiṃ”会变为“ku”。例如:“Kuhiṃ gacchasi”(你去哪里?)、“kulaṃ gacchasi”(你回家族吗?)。
Kimiccetassa ku hoti hiṃ haṃiccetesu ca. Kuhiṃ gacchasi, kulaṃ gacchasi.
785以“ca”摄其他词为例,“hiñcanaṃ”、“dācanaṃ”诸缘之中及其他处,亦会变为“ku”。如:“kuhiñcanaṃ”、“kudācanaṃ”。
Caggahaṇena hiñcanaṃdācanaṃ paccayesu paresu aññatthāpi ku hoti. Kuhiñcanaṃ, kudācanaṃ.
229而在其余诸处亦然。
229, 226.Sesesu ca.
787此“kim”在其余变格语尾及其他处,会变成何种形式?
Kimiccetassa ko hoti sesesu vibhattipaccayesu paresu.
788“什么方式”即是“如何”,“什么方式”即是“如何”。
Ko pakāro kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ.
789为了将词“ca”牵引过来。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
230于三有中。
230, 262.Trabhothesu ca.
791在“tratotha”等词中,这个“kim”会变成“ku”。
Kimiccetassa ku hoti tratotha iccetesu ca.
792何处?从何处来?于何处?
Kutra, kuto, kuttha.
793为了引出“ca”一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ,
231或者,这整个词都带有“kāra”。
231, 263.Sabbassetassa, kāro vā.
795这整个‘eta’词在‘totha’等词中变为‘a’音,或者。
Sabbassa etasaddassa akāro hoti vā tothaiccetesu.
796由此、义/目的、由此处、在此处。
Ato, attha, etto, ettha.
232当其后有‘tra’等语尾时,此词之末恒为‘a’音。
232, 267.Tre niccaṃ.
798当其后有‘tra’等语尾时,此词末尾恒为‘a’音。
Sabbassa etasaddassa akāro hoti niccaṃ trapaccaye pare.
799例如Atra。
Atra.
233于‘to’、‘tha’等语尾中亦有‘e’音。
233, 264.E tothesu ca.
801此词末尾或变为‘e’,当其后接‘to’、‘tha’等词缀时。
Sabbassa etasaddassa ekāro hoti vā tothaiccetesu.
802从此、从彼、此处、彼处。
Etto, ato, ettha, attha.
234此词在‘thaṃ’、‘dāni’、‘ha’、‘to’、‘dha’等词前亦变为‘i’。
234, 265.Imassi thaṃ dāni ha to dhesu ca.
804此词末音全部变为‘i’音,当后接‘thaṃ’、‘dāni’、‘ha’、‘to’、‘dha’等语尾时。
Imasaddassa sabbasseva ikāro hoti thaṃ dānihato dhaiccetesu.
805例如:itthaṃ、idāni、iha、ito、idha。
Itthaṃ, idāni, iha, ito, idha.
235在‘dhunā’一词中亦出现‘a’音。
235, 281.Adhunāmhica.
807当其后接“dhunā”语尾时,此词全部皆为“a”音。
Imasaddassa sabbasseva akāro hoti dhunāmhi paccaye pare.
808Adhunā。
Adhunā.
809为表决定(执取)之义。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.
236236, 280。当 ra 音存在时。
236, 280.Eta rahimhi.
811当后续之缘为 ra 音时,此 ima 词的全部会发生这种替换。
Sabbasseva imasaddassa etādeso hoti rahimhi paccaye pare.
812此时此刻。
Etarahi.
237237, 176. 在阴性词中,若词干以 a 结尾,则后加词缀 ā。
237, 176.Itthiyamato āpaccayo.
814处于阴性时,词干以 a 结尾者,其后加词缀 ā。
Itthiyaṃ vattamānāya akārato āpaccayo hoti.
815sabbā、yā、sā、kā、katarā。
Sabbā, yā, sā, kā. Katarā.
238238, 187. 从 nadā 等词干后,亦可附加 ī 词缀。
238, 187.Nadādito vā ī.
817当取阴性意义时,无论词干是否属于 nadā 一类,其后方均可附加 ī 词缀。
Nadādito vāanadāditovā itthiyaṃ vattamānāya īpaccayo hoti.
818河流、土地、少女、年轻妇女、友伴、妇女。
Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, sakhī, itthī.
239239, 190。在 ṇava、ṇika、ṇeyya、ṇa、ntu 这些词干之后。
239, 190.Ṇavaṇika ṇeyya ṇa ntuhi.
820当构成阴性形式时,从 ṇava、ṇika、ṇeyya、ṇa、ntu 这些词干之后,添加 ī 词缀。
Ṇava ṇika ṇeyya ṇa ntuiccetehi itthiyaṃ vattamānehi īpaccayo hoti.
821例如:少女、贤女、船夫女、笛师女、枪矛女、乔达摩女、具德女、舍摩婆提女。
Māṇavī, paṇḍavī, nāvikī, venateyyī, kunteyyī, gotamī, guṇavatī, sāmāvatī.
240240、193。若表示与比丘、国王等相关的阴性词,则加后缀 inī。
240, 193.Pati bhikkhurājīkārantehi inī.
823若表示与比丘、国王等相关的现行阴性意义,则加后缀 inī。
Pati bhikkhu rājīkārantehi itthiyaṃ vattamānehi inīpaccayo hoti.
824家主妇、比丘尼、王后、母象、持杖女、具慧女、苦行女。
Gahapatānī, bhikkhunī, rājinī, hatthinī, daṇḍinī, medhāvinī, tapassinī.
241241、191。ntussa 中,ta 与 ī 的转换。
241, 191.Ntussa tamīkāre.
826凡以 ntu 为后缀者,后接 ī 时,其 t 音可存可略。
Sabbasseva ntupaccayassa takāro hoti vā īkāre pare.
827具德女、具德女,具族女、具族女,具念女、具念女,大女、大女,乔达摩女、乔达摩女。
Guṇavatī, guṇavantī, kulavatī, kulavantī, satimatī. Satimantī, mahatī, mahantī, gottamatī, gottamantī.
242242、192。bhavanta 变为 bhoto 的情形。
242, 192.Bhavato bhoto.
829bhavanta 一词,若后接表示女性意义的 ī,则皆变为 bhoto。
Sabbasseva bhavantasaddassa bhotādeso hoti īkāre itthigate pare.
830圣尼啊、姑娘啊、驴鸣女啊。
Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.
243对受用者而言。
243, 110.Bhogetu.
832凡“bhavanta”一词,当其后接“ge”时,便转为“bho”音。
Sabbasseva bhavantasaddassa bhoādeso hoti ge pare.
833如:喂,男士、火、王、师、持杖者、自生者。
Bho purisa, bho aggi, bho rāja, bho sattha, bho daṇḍi, bho sayambhu.
834保留‘ge’用意何在?为了表示‘bhavatā’、‘bhavaṃ’等词形(亦为此规则所摄)。
Geti kimatthaṃ? Bhavatā, bhavaṃ.
835由于‘您’(bhavant)一词的涵盖,在其他语境中,‘您’的所有形式——‘bhonta’、‘bhante’、‘bhonto’、‘bhadde’、‘bhotā’、‘bhoto’——这些替代形式皆可成立。
Tuggahaṇena aññasmimpi vacane sabbassa bhavantasaddassa bhonta bhante bhonto bhadde bhotā bho toiccete ādesā honti.
836‘bhonta’、‘bhante’、‘bhonto’、‘bhadde’、‘bhotā’、‘bhoto’——这些皆是‘bhavant’的变格形式,用作呼格或其他格位。
Bhonta, bhante, bhonto, bhadde, bhotā, bhoto.
244第二百四十四条,第七十二项:“阿字及父等词尾”——以长音结尾之词,当其后接“父”等词时,词尾转为长音。
244, 72.Akārapitādyantānamā.
838长音以及『父』等词的末尾,在后接呼格助词时,均转变为长音形式。
Akāro ca pitādīnamanto ca attamāpajjate ge pare.
839喂,诸位男士!喂,大王!喂,父亲!喂,母亲!喂,导师!
Bho purisā, bho rājā, bho pitā, bho mātā, bho satthā.
245第二百四十五条、第一百五十二条:遮类词在呼格中变为短音。
245, 152.Jhalapā rassaṃ.
841遮类词在呼格时变为短音。
Jhalapaiccete rassamāpajjante ge pare.
842例如:“持杖者啊”“自生者啊”“女士啊”“新娘啊”。
Bho daṇḍi, bho sayambhu, bhoti itthi, bhotivadhu,
246第二百四十六条,第七十三项。或为长音‘ā’。
246, 73.Ākārovā.
844长音在后接呼格助词时,或变为短音。
Ākāro rassamāpajjate vā ge pare.
845尊贵的国王(单数呼格)、尊贵的国王(长音呼格)、尊贵的自己、尊贵的自身、尊贵的朋友(短音)、尊贵的朋友(长音)、尊贵的导师(短音)、尊贵的导师(长音)。
Bho rāja, bho rājā, bho atta, bho attā, bho sakha, bho sakhā, bho sattha, bho satthā.
854如是,名想品第四品终。
Iti nāmakappe catuttho kaṇḍo.
855第五品。
Pañcamakaṇḍa
247247, 261. tv-等词尾是变格词尾(格的名称)。
247, 261.Tvādayo vibhattisaññāyo.
847以to-等开头的词尾即是tv-等。这些tv-等词尾应视作变格词尾(格的名称)。
Toādi yesaṃ paccayānaṃ, te honti tvādayo. Te paccayā tvādayo vibhattisaññāva daṭṭhabbā.
848sabbato:从一切;yato:从何;tato:从彼;kuto:从何处;ato:从此;ito:由此;sabbadā:一切时;yadā:何时;tadā:彼时;kadā:何时;idha:此处;idāni:现在。
Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito, sabbadā, yadā, tadā, kadā, idha, idāni.
248248, 260. 有时,to-词尾表示从格(第五格)之义。
248, 260.Kvaci to pañcamyatthe.
850有时,to-词尾作为接词,表从格(第五格)之义。
Kvaci topaccayo hoti pañcamyatthe.
851sabbato(从一切)、yato(从何)、tato(从彼)、kuto(从何处)、ato(从此)、ito(由此)。
Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito.
852“有时”是何义?即表“从一切”(sabbasmā)、“从此”(imasmā)之义。
Kvacīti kimatthaṃ? Sabbasmā, imasmā.
249249, 266. 于一切代词的第七格(处格)中,有 tra 与 tha 词尾。
249, 266.Tratha sattamiyā sabbanāmehi.
854tra 与 tha,这些接词在一切代词中,表第七格(处格)之义。
Trathaiccete paccayā honti sattamyatthe sabba nāmehi.
855Sabbatra 与 sabbattha,义为“一切处”;yatra、yattha、tatra、tattha,义为“于彼处”。
Sabbatra, sabbattha, yatra, yattha, tatra, tattha.
250250, 268. 从 sabba(一切)后接 dhi 词缀。
250, 268.Sabbato dhi.
857从 sabba(一切)等词之后,有时接缀 dhi,表第七格(处格)义。如:sabbadhi(一切处)、sabbasmiṃ(在一切中)。
Sabbaiccetasmā dhipaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Sabbadhi, sabbasmiṃ.
251‘kiṃ(何)’之后,附有 smā 与 vo 词缀。
251, 269.Kiṃ smā vo.
859‘kiṃ(何)’之后所附的 va 词缀,表第七格(处格)之义。
Kimiccetasmā vapaccayo hoti sattamyatthe.
860Kva gatosi tva devānaṃpiyatissa(你往何处去了,天爱者?)
Kva gatosi tva devānaṃpiyatissa.
252252, 271。hiṃ、haṃ、hiñcanaṃ 为词缀。
252, 271.Hiṃ haṃ hiñcanaṃ.
862kiṃ(何)之后,接 hiṃ、haṃ、hiñcanaṃ 等词缀,表示处格(第七格)之义。
Kimiccetasmā hiṃhaṃhiñcanaṃiccete paccayā honti sattamyatthe.
863Kuhiṃ、kulaṃ、kuhiñcanaṃ 都意为“何处”。
Kuhiṃ, kulaṃ, kuhiñcanaṃ.
253从 ta(彼)词干后,接续 hi、haṃ 等词缀。
253, 273.Tamhā ca.
865于彼词干后接 hi、haṃ 等词缀时,表第七格(处格)之义。例如:tahiṃ(于彼处)、tahaṃ(于彼处)。
Tamhā ca hi haṃiccete paccayā honti sattamyatthe. Tahiṃ, tahaṃ.
866摄持‘ca’字,是为了遮止对‘hiñcana’的摄持。
Caggahaṇaṃhiñcanaggahaṇanivattanatthaṃ.
254从这一格开始,带有词尾「ha」与「dhā」。
254, 274.Imasmā ha dhā ca.
868从这一格开始,「ha」、「dhā」等词缀构成第七格(处格)义。例如「iha」、「idha」。
Imasmā hadhaiccete paccayā honti sattamyatthe. Iha, idha.
869这里取「ca」字,意在表达限定之义。
Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.
255255, 275。‘yato’以‘hiṃ’结尾,表示从彼格。
255, 275.Yato hiṃ.
871因此,‘hiṃ’作为第七格(处格)义的缘,例如‘yahiṃ’。
Tasmā yato hiṃpaccayo hoti sattamyatthe. Yahiṃ.
256于时中。
256, 0.Kāle.
873“kāle”一词应理解为表主题(adhikāra)之义。
‘‘Kāle’’iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.
257以“kiṃ”、“sabba”、“añña”、“eka”、“ya”、“ku”等词,构成“dā”、“dācanaṃ”等缘。
257, 279.Kiṃsabbaññekayakuhidādācanaṃ.
875以“kiṃ”、“sabba”、“añña”、“eka”、“ya”、“ku”——这些词构成“dā”、“dācanaṃ”等缘,用于表时间的第七格(处格)义。
Kiṃ sabbaañña eka ya kuiccetehi dā dācanaṃiccete paccayā honti kāle sattamyatthe.
876如 kadā、sabbadā、aññadā、ekadā、yadā、kudācanaṃ。
Kadā, sabbadā, aññadā, ekadā, yadā, kudācanaṃ.
258第258、278颂。从彼格起,并以“dāni”结尾。
258, 278.Tamhā dāni ca.
878从彼格起,“dāni”等词作为缘,用于表示时间的第七格(处格)义。
Taiccetasmā dāni dāiccete paccayā honti, kāle sattamyatthe.
879就在那时,就在那样的时刻。
Tadāni , tadā.
880为引出“取”一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
259此处,是“秘密地”与“现在”。
259, 279.Imasmā rahi dhunā dāni ca.
882“秘密地”、“现在”、“此时”等词,在表示时间时属第七格,作缘。
Imasmā rahi dhunā dāniiccete paccayā honti kāle sattamyatthe.
883那时,现在,此时。
Terahi, adhunā, idāni.
884为了引出“取”这个字。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
260260, 277. 在dā后缀前,sabba的sa可变为替代形式。
260, 277.Sabbassa so dāmhi vā.
886当其后接dā后缀时,“sabba”一词的首字母sa可有替代形式。
Sabbaiccetassa sakārādeso hoti vā dāmhi paccaye pare.
887恒常,常恒。
Sadā, sabbadā.
261261, 369. 元音 a 在 ye 前发生省略。
261, 369.Avaṇṇo ye lopañca.
889当后缀 ye 在后时,元音 a 被省略。
Avaṇṇo ye paccaye pare lopamāpajjate.
890多闻、聪慧、广大、悲悯、善巧、沙门性、善友性。
Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.
262对于“vuḍḍha”(年长者)一词,在 iya、iṭṭha 等后缀之前,词干替换为 jo。
262, 391.Vuḍḍhassa jo iyiṭṭhesu.
892整个“vuḍḍha”词,在 iya、iṭṭha 等后缀之前,全部替换为 jo。
Sabbasseva vuḍḍhasaddassa joādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
893即 jeyyo(更胜者)与 jeṭṭho(最胜者)。
Jeyyo , jeṭṭho.
263对于词干「pasattha」,也有 so 的替换。
263, 392.Pasatthassa so ca.
895整个 pasattha 词干在 iya、iṭṭha 等这些后缀前,发生 so 的替换,以及 ja 的替换。
Sabbasseva pasatthasaddassa soādeso hoti, jādeso ca iyaiṭṭhaiccetesu paccayesu.
896即 seyyo(更善者)、seṭṭho(最善者)、jeyyo(更胜者)、jeṭṭho(最胜者)。
Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.
264264, 393. 词根 antika(近处)的替换形是 neda。
264, 393.Antikassa nedo.
898当后缀为 iya、iṭṭha 等时,整个 antika 词替换为 neda。
Sabbassa antikasaddassa nedādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
899nediyo(更近者),nediṭṭho(最近者)。
Nediyo, nediṭṭho.
265词语“bāḷha”(坚固的)会发生 sādha 的替换。
265, 394.Bāḷhassa sādho.
901当整个“bāḷha”词后接 iya、iṭṭha 等后缀时,便会替换为 sādha。
Sabbassa bāḷhasaddassa sādhādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
902如 sādhiyo(更坚固者)、sādhiṭṭho(最坚固者)。
Sādhiyo, sādhiṭṭho.
266第266、395条:‘appa’一词替换为‘kaṇa’。
266, 395.Appassa kaṇa.
904当后接‘iya’、‘iṭṭha’等后缀时,整个‘appa’词替换为‘kaṇa’。
Sabbassa appasaddassa kaṇa ādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
905如‘kaṇiyo’、‘kaṇiṭṭho’。
Kaṇiyo, kaṇiṭṭho.
267267、396条,以及‘yuvāna’一词的替代形式。
267, 396.Yuvānañca.
907当添加‘iya’、‘iṭṭha’等后缀时,整个‘yuva’一词的替代形式为‘kaṇa’。
Sabbassa yuvasaddassa kaṇa ādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.
908例如‘kaniyo’、‘kaniṭṭho’。
Kaniyo, kaniṭṭho.
909为了引出‘ca’(和)一词。
Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.
268第268、397条:‘vantumantu’与‘vī’(后缀)的删除。
268, 397.Vantumantu vīnañca lopo.
911当添加‘iya’、‘iṭṭha’等后缀时,‘vantumantu’及‘vī’等后缀便会被删除。
Vantumantuvīiccetesaṃ paccayānaṃ lopo hoti iyaiṭṭhaiccetesu paccayesu.
912例如:‘guṇiyo’、‘guṇiṭṭho’、‘satiyo’、‘satiṭṭho’、‘medhiyo’、‘medhiṭṭho’。
Guṇiyo, guṇiṭṭho, satiyo, satiṭṭho, medhiyo, medhiṭṭho.
269第269、401条。以‘ya’音结尾的词干中,‘ta’、‘la’、‘ṇa’、‘da’这些字母,以及辅音‘ca’、‘la’、‘ña’,变为‘ja’音。
269, 401.Yavataṃ ta la ṇa dakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakārattaṃ.
914以‘ya’音结尾的词干中,‘ta’、‘la’、‘ṇa’、‘da’这些字母,以及辅音‘ca’、‘la’、‘ña’,依此顺序转变为‘ja’音。
Yakāravantānaṃ ta la ṇa dakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakārattamāpajjante yathāsaṅkhyaṃ.
915多闻、智慧、广大、悲悯、善巧、精妙、沙门性、友善。
Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, nepuññaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.
916“凡此”是什么意思?指草叶。
Ya va tamiti kimatthaṃ? Tiṇadalaṃ.
917“ta、la、ṇa、da”这些字母,是何义?即“懈怠”与“无病健康”二词中所出现的字母。
Ta la ṇa dakārānamiti kimatthaṃ? Ālasyaṃ, ārogyaṃ.
918“辅音字母”意指为何?即如“以死亡”一词中所出现的字母。
Byañjanānamiti kimatthaṃ? Maccunā.
919“执持字母”有什么意义?是为了显示 ya 字母变为 ma 字母。例如“譬喻”一词。
Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yakārassa makārādesañāpanatthaṃ. Opammaṃ.
270“我们、你们、此、王、梵天、自己、朋友、导师、父亲”等词,从它们之后应视作舟。
270, 120.Amha tumhanturāja brahmatta sakhasatthu pitādīhismā nāva.
921诸如“我们”“你们”“王”“梵天”“自己”“朋友”“导师”“父亲”等言说,应视为譬喻之舟。
Amha tumhanturāja brahma atta sakha satthu pituiccevamādīhi smāvacanaṃ nāva daṭṭhabbaṃ.
922我、你、具德者、王、梵天、自我、朋友、导师、父亲、母亲、兄弟、女儿、作者、说者。
Mayā, tayā, guṇavatā, raññā, brahmunā, attanā, sakhinā, satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.
923所谓“这些”,其义为何?指人称。
Etehīti kimatthaṃ? Purisā.
934至此,名章第五品终。
Iti nāmakappe pañcamo kaṇḍo
935名章终了。
Nāmakappo niṭṭhito.