第四十六章
第四十六章
Chacattālīsatima pariccheda
1
1.
2瓦萨之后,于简易条件下安住;
...Vāsaṃ-katvā sulabhapaccayaṃ;
3供养法味宜欢喜者,他亦为夜灯点亮。
Dāsi dhammarucinaṃ so, rājinī dīpakampi ca.
2
2.
5施行分割,将大布及鞋等施舍;
Kāretvāna paricchedaṃ, mahānettādi pādikaṃ;
6正如前述,于门柱之处亦如是,如同敬奉天人。
Tesameva adā koḷu-vāte so devatissakaṃ.
3
3.
8在地面上则制作出名为卡丹巴岗的建筑;
Vahatthale ca so katvā, kadambagonanāmakaṃ;
9在天人门中建造,亦于山城中如是。
Devapāḷimhi katvāna, gīrivhanagaraṃ tathā.
4
4.
11在众多宏伟建筑之间,建立了被尊为诸天居处的清净道场;
Katvā antarasobbhamhi, devanāmaṃ vihārakaṃ;
12又建造了王后园林,供穿着尘堆衣的比丘修行;
Rājamātikamārāmaṃ, katvā’dā paṃsukūlinaṃ.
5
5.
14在有牛眼林的僧院,以及有主殿的住所中单独建成;
Gokaṇṇakavihāre’kā, padhānagharameva ca;
15并且还建造了年久失修的住房,以那逐渐壮大的菩提树为依,在法利之处增广扩展;
Jiṇṇagehañca kāresi, vaḍḍhamānakabodhiyā.
6
6.
17为了与僧团友伴相处,又为其他目的得到盛誉;
Saṅghamittavhaye ceva, aññattha ca mahāyaso;
18在那里,在各个道场内,皆行新兴修建工程。
Tattha tattha vihāresu, navakammamakārayi.
7
7.
20二万六千众,为满足众生所好;
Chabbīsati sahassāni, suvaṇṇānaṃ samappiya;
21这些众生皆已老去,于王城圣地归依。
Jiṇṇāni paṭisaṅkhāsi, rājā cetiyapabbate.
8
8.
23建造棕梠树荫庇之所,供养五百食辛勤者;
Tālavatthuvihārañca, kāretvā paṇṇabhattakaṃ;
24供养此行宫之大军及国王。
Vihārassa mahāsena-narindavhassa dāpayi.
9
9.
26即便是戈恩弟迦村庄,往昔被束缚割断;
Goṇḍigāmikavāpiñca, chinnaṃ bandhi yathā purā;
27一切施物与财宝,皆如其主,悉数布施。
Dānabhaṇḍañca so sabbaṃ, sabbesaṃ dāsi pāṇinaṃ.
10
10.
29彼在戒日持斋,与众同灯供养者共处;
Uposathaṃ upavasati, saddhiṃ dīpajanehi so;
30并为众生开示正法,给予世间彼岸的安乐。
Dhammañca tesaṃ deseti, dātuṃ lokuttaraṃ sukhaṃ.
11
11.
32他所行之业,皆为正当,整个国土都遵行;
Kammaṃ sovaggiyaṃ tassa, rajje sabbo samācari;
33国君所作,众人亦随顺奉行。
Yaṃ karoti mahīpālo, taṃ tassa kurute jano.
12
12.
35因此此国王智慧广大,专精奉行佛法;
Tasmā rājā mahāpañño, dhammameva samācare;
36他身处安稳安乐之境,享有大名声誉。
So nivutthanivutthamhi, ṭhāne hoti mahāyaso.
13
13.
38功德的圆满集聚,最终通向涅槃止灭;
Sampattaparivāro ca, ante gacchati nibbutiṃ;
39明智者因此应当自见自己,彼见他人。
Attatthañca paratthañca, tasmā passeyya buddhimā.
14
14.
41若由自身一人,受他人所训导;
Attanā yadi ekena, vinitena mahājanā;
42众生皆从此得教化,智者不会轻忽此教。
Vinayaṃ yanti sabbepi, kotaṃ nāseyya paṇḍito.
15
15.
44勤勉精进者,护持众生如同钢铁双刃利器;
Payogo yo hi sattānaṃ, lohadvaya hitāvaho;
45如此者无所不能,无昼夜以之相违。
So tena akato natthi, rattandivamatandinā.
16
16.
47自身的衣物与被褥,都是整洁且柔软的;
Attano so nivatthāni, vatthāni sukhumāni ca;
48为穿尘堆衣的比丘们供给衣物的用途。
Paṃsūkūlikabhikkhūnaṃ, cīvaratthāya dāpayi.
17
17.
50设座或使用场所,聚集或毁坏,
Aṭṭhānaviniyogopi, saṅgaho vā virūpako;
51以及饮食的供养,并非全然无缺,
Sāvajjo paribhogo vā, tassa nāhosi sabbaso.
18
18.
53凡众生在任何时刻遭受苦难者,总是随时给予慰藉;
Ye ye sattā yadā hārā, tesaṃ taṃ taṃ sadāpayi;
54凡是有什么令众生安乐的事物,就以此令彼等安乐。
Ye yena sukhī honti, te te tena sukhāpayī.
19
19.
56如是造作功德之后,经过六十载,国王;
Evaṃ puññāni katvāna, chabbassāni narādhipo;
57前往天王近所,安住而得宁静。
Agamā devarājassa, santikaṃ santiyāvaho.
20
20.
59那时的国王名为迦叶,是豪族出身,
Atha tassa nujo rājā, kassapo hoti khattiyo;
60能够承担统治重任,维持以往的官职。
Samattho rajjabhārassa, vahituṃ pubbavuttino.
21
21.
62如父亲管教儿子一般,他对众多大众亲近,
Pitā viya niyaṃ puttaṃ, so saṅgaṇhi mahājanaṃ;
63以布施、恩惠以及利益之行为持守。
Dānena peyyavajjena, atthassa cariyāya ca.
22
22.
65又将提供相应的栖息之所,依各自的适宜而施与;
Ṭhānantarañca dāpesi, tassa tassa yathārahaṃ;
66自己享用供养之物,远离一切苦恼。
Sayaṃ bhuñjittha bhogepi, sabbadukkhavivajjito.
23
23.
68对于来到此处的比丘、婆罗门及王族,
Gīhinañceva bhikkhūnaṃ, brahmaṇānañca khattiyo;
69在适当时节施行供养,亦于农历一月十五日等时举行。
Vattāpayi sakāvāre, māghātañceva kārayi.
24
24.
71在鱼市两处,以及赫利村庄的住所;
Macchatitthe duve ceva, āvāsaṃ heḷigāmakaṃ;
72还有商人聚居区、园林,以及迦叶等山地。
Vaṇijjagāmamārāmaṃ, kassapādīgiriṃ tathā.
25
25.
74如同军队中的斥候与驻营守护者,总督府的长官;以及出入于贵族宴会者,
Tathā ambatanavhañca, padhānaghara muttamaṃ; Bhogagāmañca...
26【此处显见迦叶王的语带束缚之言表达不充分。】
[Etthakassapassa rajjapaṭibaddhāya kathāya ūnatā dissati.]
26
26.
77其中最尊贵者,乃名为摩诃因陀的士族;
Tesaṃ sabbakaniṭṭhopi, mahindo nāma khattiyo;
78虽有国器,却非王者,王虽为国王,却非治国能手。
Sampattarajjo nāhosi, rājā rajja dhurandharo.
27
27.
80他的奴仆中,确实有因长期忠诚而著称的助手;
Tassapi kira nilavho, sahāyo cīrasatthuto;
81正如先前所想,他作为仆从,虽服侍却不心悦诚服。
Mato pubbeva tasmā, so saranto taṃ na icchitaṃ.
28
28.
83即便白天在灯光之下,也不要以为这是带来安乐的;
Ahorajjampi dīpamhi, na maññittha sukhāvahaṃ;
84因无明如影随形,难得以助伴而得伴侣。
Abhāvena sahāyassa, sahāyā’tīva dullabhā.
29
29.
86正如圣者所说,有些法是世间法;
Teneva vuttaṃ muninā, dhammā yekeci lokiyā;
87又有些法是出世间法,通往涅槃之道。
Tathā lokuttarā ceva, dhammā nibbānagāmino.
30
30.
89如遇善友,诸人皆得利益;
Kalyāṇamittaṃ āgamma, sabbe te honti pāṇinaṃ;
90因此常当亲近善友,勤于行之。
Tasmā kalyāṇamittesu, kattabbo’ti sadā daro.
31
31.
92他如同脚掌着地般,遍行国土探察四方;
Ādipādova so tasmā, hutvā rajjaṃ vicārayi;
93如同活的生命守护灯火般,尽心竭力护持社会和众生。
Pāletuṃyeva dīpamhi, jivanto viya pāṇino.
32
32.
95于迦叶长者的家族中,他是最先觉醒的子孙;
Kassapassa sabhātussa, puttaṃ so aggabodhikaṃ;
96他安置于上游之地,给予无量财富享用。
Ṭhapetvā oparajjamhi, datvā bhogamanappakaṃ.
33
33.
98教导完毕北方地区后,遣人使其居住;
Desaṃ datvāna pācinaṃ, vasituṃ tattha pesiya;
99他将领土赐予南方,即是他自己的王子。
Desaṃ dakkhiṇamādāsi, rāja puttassa attano.
34
34.
101在大巴利语中,布施者给予十辆车;
Mahāpāḷimhi dānañca, dāpesi dasavāhaṇaṃ;
102他以平等心对待所有财物,安住于与乞求者自身的同理之中。
Sabbe bhoge same’kāsi, yācanānaṃ saha’ttanā.
35
35.
104即使没有接受乞求者的请求,这个人也不会滥用;
Adatvā yācakānaṃ so, nu kiñci paribhuñjati;
105若已食用,则以真实之食施予他人,且给予的食物乃其自身食物的两倍。
Bhuttaṃ vā satiyā deti, dvi guṇaṃ attabhuttato.
36
36.
107他称呼比丘之名,然不轻视比丘尼;
Sakanāmaṃ sakāresi, bhikkhunī na mupassayaṃ;
108他对脚、胫、骨骼及清净的道场皆具足敬重。
Pādānagaragallañca, ārāma mariyādakaṃ.
37
37.
110摩兴塔陀摩阿兰玛,具足四因缘;
Mahindataṭamārāmaṃ, sampatta catupaccayaṃ;
111他方亦复多种,因喜善德功德;
Aññampi bahudhā kāsi, puññaṃ puññaguṇerato.
38
38.
113历三寒暑修行,绳索犹如大智者;
Tiṇī vassāni kāretvā, rajjameva mahāmati;
114探寻如同侍从,往至天界;
Gavesanto sahāyaṃ’va, devalokamupāgami.
39
39.
116居于南方,首善觉童子;
Vasanto dakkhiṇe dese, aggabodhi kumārako;
117由某种因缘,来到城中。
Kenāpi karaṇīyena, nagaraṃ āgato ahu.
40
40.
119于彼时此地居住着一位,大足金刚王,尊者名为大印达。
Tasmiṃ tattha vasantamhi, ādipādo mahindako;
120该尊者治国后,此地遂成为像象足一样广阔的大邦。
Mato āsi tato tassa, rajjaṃ hatthagataṃ ahu.
41
41.
122他完成了此象足大邦,牢固建立教法,
So taṃ hatthagataṃ katvā, saṇṭhapetvāna sāsanaṃ;
123并派遣该邦的领袖,致使高级觉者圣弟子有所指引。
Pācina desapatino, aggabodhissa pesayi.
42
42.
125该尊者来临时即为国王,自称为石云,
Sa āgantvā ahu rājā, silāmeghoti saññito;
126使得王国次子也受膏立为君主,成为封立之主。
Oparajje kumārañca, abhisiñcittha bhūpati.
43
43.
128因此,国王在不派遣他们的情况下,放下沉重的烦恼;
So rājā naṃ niyojetvā, cintā bhāraṃ vimuñciya;
129说:“你们自行享用财富吧”,自己则筹划治理国政。
Bhoge bhuñjatha tumheti, sayaṃ rajjaṃ vicārayi.
44
44.
131正如适当时机里,解除众生的紧缚与执著;
Yathāyogaṃ janassesa-kāsi niggahasaṃgahe;
132在其境域内废除一切纷乱,明智者明了道路。
Dese ubbinayaṃ sabbaṃ, maggaṃ pāpesi cakkhumā.
45
45.
134如此他们居住于此,若行恶业沉迷于此;
Evaṃ tesu vasantesu, otāraṃ pāpakammino;
135则不可期待他们能周详思维,更不可破坏这些原则。
Na labhantā vicintesuṃ, bhinditabbā ime iti.
46
46.
137近侍立于王前,悄声进言窃密之事;
Rājānamupasaṅkamma, avocuṃ pisunaṃ raho;
138你虽名为国王,实乃他人之主宰。
Tuvaṃ rājāsi nāmena, rājā añño sabhāvaho.
47
47.
140这位王太子将摄持国政,统御广大人民;
Uparājā ayaṃ rajjaṃ, gaṇhissati mahājanaṃ;
141同心协力而不久,必成王者,无疑矣。
Saṅgayha na cireneva, hoti rājā na saṃsayo.
48
48.
143大地之主闻此言,遂计害幼子;
Taṃ sutvāna mahīpālo, paribhijji kumārake;
144即使太子亦按此计策,偷偷为盗,害死国王。
Kumāropi vidhitvā taṃ, coro hutvāna rājindo.
49
49.
146逃离了那个地方,聚集了那里的人众;
Palāyitvā sakaṃ desaṃ, saṅgaṇhitvā tahiṃ jane;
147凭借强大的力量,展开了与魔的战斗。
Mahantaṃ balamādāya, kātuṃ saṅgāma mārabhi.
50
50.
149在风扬大豆秸的地方,战斗变得极为惨烈;
Kadalyādinivātamhi, saṅgāmo bhiṃsano ahu;
150战败而去,那少年王居住于马来亚。
Gato tattha parājitvā, kumāro malayaṃ vaso.
51
51.
152于是王怀感恩心,对诸位臣属施与恩惠;
Tato rājā kataññū so, upakāraṃ sabhātuno;
153思虑王的赋税等事,明显而令人忧愁。
Cintetvā rajjadānādiṃ, paridevittha pākaṭaṃ.
52
52.
155那个太子听闻此事,心中欢喜而愉悦。
Kumāropi ca taṃ sutvā, ahosi muducittako;
156于是彼此之间,就这结论互相明了。
Evaṃ te aññamaññassa, siniddhantaṃ pakāsayuṃ.
53
53.
158国王亲自前往,独自一人如孤竹一般;
Rājā gantvā sayaṃyeva, malayaṃ ekako vaṃso;
159携带太子,来到萨咖国都城。
Kumāraṃ taṃ samādāya, āgamittha sakaṃ puraṃ.
54
54.
161毫无疑问,他内心极为坚决;
Hoti nissaṃsayaṃ [evaṃpi citto] atīva so;
162由此娶妻,为僧伽尼生下一女。
Vivāhaṃ tena kāresi, dhītaraṃ saṅghanāmikaṃ.
55
55.
164与那王同住时,他信赖那王;
Tāya saddhiṃ vasanto so, vissattho tena rājinā;
165他用脚踢那王,因愤怒感受各种烦恼。
Pahāraṃ tāya pādāsi, duṭṭho dosamhi kismiṃci.
56
56.
167那个女人前来找他,对父亲充满怜悯而哀号;
Pitaraṃ sā upāgamma, karuṇaṃ roditampati;
168她说:『主人请你不要无故杀我,我已经被交付给你了。』
Akāraṇe maṃ māreti, dinno vo sāmiko iti.
57
57.
170他听了这话,也觉得内心痛苦;
Sopi taṃ sutamatteva, dukkataṃ vata me iti;
171他轻轻地出家去,未曾见过那比丘尼。
Pabbājesi lahuṃ gantvā, bhikkhūnī na mupassayaṃ.
58
58.
173阿嘎博提是她的外甥儿子,
Aggabodhisanāmotha, tassā mātula puttako;
174他如同长期以来,那心怀热望之人一般。
Sucireneva kālena, tassaṃ sā rattamānaso.
59
59.
176因已了知时机,将其带走逃逸;
Kālo’yanti viditvāna, tamādāya palāyituṃ;
177携他至他处,便独自乘坐坐骑而去。
Aññato taṃ gahetvāna, gato ekova rohaṇaṃ.
60
60.
179此人名为阿嘎博提之王,名号为阿嘎博提;
Aggabodhiṃ narindo so, aggabodhi namādiya;
180他为讨伐阿嘎博提,骑上坐骑前去征讨。
Aggabodhiṃ nihantuṃ taṃ, rohaṇaṃ tamupāvīsi.
61
61.
182弃绝邪师,专力于正觉;
Aggabodhi nisedhetvā, aggabodhiṃ sabhātaraṃ;
183他往他山,独自行至断除杀业的觉道。
Apare pabbate hantu-maggabodhiṃ sayaṃ gato.
62
62.
185修习遍具相法,弃除执着,具足大力量;
Kasiṇaṃ rohaṇaṃ hattha-gataṃ katvā mahā balo;
186以此争战而集持,执持自身贤妻善众。
Yujjhitvā tena taṃ gaṇhi, bhariyaṃ saṅghamattano.
63
63.
188继而调柔和睦,三人同乐无碍;
Tato paṭṭhāya sukhitā, samaggā te tayo janā;
189彼此融洽相安,依各自情趣安住。
Vissaṭṭhā aññamaññesu, vihariṃsu yathāruciṃ.
64
64.
191商业活动没有进行的场所,以及使人觉悟威仪的地方;
Vāpāraniṃ akārāmaṃ, tathā māṇaggabodhikaṃ;
192会上供养的目的享用,亦即在庙堂中,十分高大的住所。
Sabhattuddesabhogañca, vihāre atiyuttare.
65
65.
194大象尾巴形状的住所,以及带后室的住所;
Hatthi kucchivihāre ca, vihāre puna piṭṭhike;
195在宽广大道所围绕的地方,还有供奉佛像的楼阁。
Mahādīpariveṇe ca, pāsāde vāhadīpake.
66
66.
197在佛塔所环绕的舍宅内,以及门口有回廊环绕的地方;
Thūpārāmamhi gehassa, dvāre ca parijiṇṇake;
198在迦尸城郊外此处,还有有柱子环绕的建筑。
Kāsi pākatikaṃ tattha, thambhe ca parivattayi.
67
67.
200如是修行功德,依其力量施行;
Evaṃ katvāna puññāni, puññāni ca yathābalaṃ;
201至于第四十五年,依行为所至而至。
Cattālīsatime vasse, yathākamma mupāgami.
68
68.
203当时为国王的,是具显赫觉慧光荣者;
Athoparājā rājā’si, aggabodhi sirīdharo;
204他是大迦叶的儿子,贤慧如先辈。
Tanayo so mahindassa, ādipādassa dhīmato.
69
69.
206教法与世间,皆当如实细数;
Sāsanampi ca lokañca, saṅgaṇittha yathārahaṃ;
207在彼国境中灌溉,滋长现王大迦叶之子。
Oparajje’bhisiñcattha, mahindaṃ puttamattano.
70
70.
209大觉者建造房舍,将破败者更新为坚固焕新的屋宇;
Mahābodhissa kāresi, gharaṃ jiṇṇaṃ navaṃ thiraṃ;
210又在两个园林中建造房舍,即坎达园及马喇婆园。
Ārāme dve ca kāresi, kaḷandaṃ mallavātakaṃ.
71
71.
212他以教法诸功德,亲自悉心清净觉教法;
Dhammakammehi sakkaccaṃ, sodhesi jinasāsanaṃ;
213用法力深入探讨,断除妄执根源不净巧工。
Vinicchananto dhammena, chindi kūṭaṭṭakārake.
72
72.
215他为病苦者施以药方,慈悲庄严,但恶亦然;
Bhesajjañca gilānānaṃ, maṅgalaṃ cāvamaṅgalaṃ;
216于兰卡诸岛之中,无一不亲自细察研思其理。
Laṅkādīpamhi sakale, sayameva vicārayī.
73
73.
218他供养了木柄饭勺,供养了住持僧团之比丘,
Salākabhattaṃ dāpesi, nikāyattaya vāsinaṃ;
219又供养了穿着尘堆衣的食物,供养了适合自己的那尊大阿拉汉。
Bhojanaṃ paṃsukūlīnaṃ, attayoggaṃ mahārahaṃ.
74
74.
221如此种种善行已毕,福德之种牢牢具足;
Evamādīni katvāna, puññāni sasayaṃ vasī;
222于六年之后,他住于普罗窣城。
Cuto’si chahi vassehi, pulatthinagare vasaṃ.
75
75.
224那时,他原是其母亲先前之子,亦即太子;
Tato pubbeva tassāsi, putto so yuvarājako;
225据传当时为国王所看作的儿子,而那时他正是无子者。
Mato kira tato rajjaṃ, aputtaṃ taṃ tadā ahu.
76
76.
227名为摩诃因陀的儿子,是磐石国王之子,
Putto mahindo nāmā’si, silā meghassa rājino;
228承继王位,具大功德,乃世间聚合之明星。
Rajjayoggo mahāpuñño, lokasaṅgaṇha nakkhamo.
77
77.
230该王出身于星辰家族,
Tassa jātadineyeva, rājā nakkhattapāṭhake;
231问及王位承继者之名,听闻后加以详解。
Pucchitvā rajjayoggoti, sutvā tehi viyākataṃ.
78
78.
233于其后将财物予之,善为保护使其兴盛,
Datvā tesaṃ dhanaṃ sādhu, pavattiṃ taṃ nigūhayi;
234尔时彼者已成年,授予以总司令职位。
Atha naṃ so vayappattaṃ, katvā senāpatiṃsakaṃ.
79
79.
236国王在雨季期间亲自动手治理政事,凡事尽力亲为。
Rajjaṃ vasseva katvāna, sabbaṃ hatthe sayaṃvasī;
237他遵循法理,深思熟虑处理国王大事。
So dhammena vicāresi, rāja kiccaṃ mahāmati.
80
80.
239即使在他去世后,他仍是最上明达的名号持有者;
Matepi tasmiṃ tasmā so, aggabodhābhidhānino;
240其将军未被捕获,他的亲信继承了其统御。
Senāpaccaṃ na gaṇhittha, nayaññū tassa hatthako.
81
81.
242当时有人前往那位国王的官署;
Tadā kenaci gantvā so, karaṇīyena rājino;
243此人居住于港口大海岸的重镇之中。
Samuddatīre vasati, mahātitthamhi paṭṭane.
82
82.
245听闻此消息后,年幼的父亲迅速迎来了死亡;
Sutvā so cūḷapituno, maraṇaṃ vegasā’gamā;
246因窃取王国财物,欲将城池摧毁消灭。
Corā rajjaṃ gahetvāna, nāseyyuṃ nagaraṃ iti.
83
83.
248于是他前往北方地区,与诸部首领和国王商议;
Tato uttaradesamhi, maṇḍalīkā saraṭṭhiyā;
249将该地区割裂分离,使其成为破碎无主的国土。
Acchinditvāna taṃ desaṃ, chinnarājakaraṃ karuṃ.
84
84.
251大军得悉此事后,便奔赴北方地区;
So taṃ sutvā mahāseno, gantvā uttaradesakaṃ;
252并且全军出动,攻打诸首领及国王所在之地。
Sabbe nimmathayitvāna, maṇḍalī kesaraṭṭhiye.
85
85.
254她前往国王的宝座,看到女神便痛哭不已;
Gantvā rañño mataṭhānaṃ, disvā deviṃ parodiya;
255在适当的时候安慰她后,便这样说。
Assāsetvā yathākālaṃ, idaṃ vacanamabravi.
86
86.
257伟大的女神思考道:‘我的丈夫已去世;
Mācintesi mahādevī, mato me sāmiko iti;
258我将保护这个国家,你们将继续治理。’
Rakkhissāmi ahaṃ dīpaṃ, tumhe rajjaṃ karissatha.
87
87.
260在沉默中她便安坐,要谨防那些心地邪恶的人;
Tuṇhibhūtā’dhivāsetvā, piyasā pāpabuddhikā;
261为了满足欲望,随心所欲地策划阴谋。
Raho yojayī taṃ hantuṃ, vatthukāmā yathāruciṃ.
88
88.
263领军者了解其守卫情况后,放置其保护,
Senāpati taṃ ñatvāna, tassā’rakkhaṃ vidhāya so;
264凭借这些鸟兵作战,言语谴责广大人民。
Taṃ pakkhiyehi yujjhitvā, palāpesi mahājanaṃ.
89
89.
266随后捉拿那位女神,拘束施以枷锁;
Tato deviṃ sabandhetvā, pakkhipitvāna yānake;
267取其押送回城,掌控国政及其大权。
Ādāya taṃ puraṃ gantvā, rajjaṃ gaṇhi sasādhanaṃ.
90
90.
269确有名为达布卢卡,
Atthi dappuḷa nāmo’pi,
270乃是岩石之王。
Silā meghassa rājino;
271众弟兄啊,大军,
Bhāgineyyo mahāseno,
272首领威猛,大财阀。
Ādipādo mahā dhano.
91
91.
274于是集结军队,停驻寒冷的地方;
So senaṃ sannipātetvā, vasanto kāḷavāpiyaṃ;
275预备作战号角,作为集结出征的号令。
Kātuṃ saṅgāma māgañchi, saṅgagāmappadesakaṃ.
92
92.
277军长闻知这一战况,驾乘得胜之车;
Senāpati pavattiṃ taṃ, sutvā sampannavāhano;
278携带各类装备,前往那里整顿军阵。
Deviñca taṃ samādāya, agamā tattha sajjukaṃ.
93
93.
280彼处发生战争冲突,双方都像战栗震颤的猛禽。
Tesaṃ tatthasi saṅgāmo, ubhinnaṃ lomahaṃsano;
281首当其冲者正是那头猛禽,它一边下落一边审视着情况。
Ādipādo tadāsenaṃ, ohīyantaṃ samekkhiya.
94
94.
283逃离后又登高望远,烈火熊熊,兜率车马随从纷纷。
Palāyitvā āruhittha, acchaselaṃ savāhano;
284逃开之后,那个将军安然居住于此。
Palāpetvāna taṃ tattha, senāpati sukhaṃ vasi.
95
95.
286他们听闻城邑空无一人,连周围诸区域也荒废。
Suññaṃti nagaraṃ sutvā, maṇḍalīkāpi uttare;
287众人齐聚于此地,联合攻城当时局势如此。
Dese sabbe samāgamma, aggahesuṃ puraṃ tadā.
96
96.
289若尔,彼勇士智者具足刚毅者,必当抗拒。
So hi te paṭibāhesi, sūro dhīraparakkamo;
290于是彼人入城,依照正当方式考察思维。
Athāgamma puraṃ rajjaṃ, vicāresi yathānayaṃ.
97
97.
292比丘僧团对于世间,如同众鱼鸟野兽,
Bhikkhusaṅghassa lokassa, macchānaṃ migapakkhinaṃ;
293亲族亲属之家人,则全当奉行所应行为。
Ñātīnaṃ balakāyassa, kattabbaṃ sabbamācari.
98
98.
295后来,力量增长,抵达湄拉牙湿地;
Pacchā anu balappatto, dappulo malayaṃ gato;
296二位同胞兄弟,彼此怨恨,互相挑唆登山。
Bhāgineyyo duve ceva, pakkositvāna rohaṇā.
99
99.
298诸国与诸邦,皆多运载交通工具。
Raṭṭhe janapade sabbe, ādāya bahuvāhano;
299夜晚入城,如大海波浪涌起。
Rattiyaṃ puramāgamma, samuddo viya otthari.
100
100.
301壮士拥持于前,四面发出吼声;
Balakāyo puraṃ rundhi, ugghosento samantato;
302催促战马前进,吠声如犬似群。
Hesitena turaṅgānaṃ, koñcanāde nadantinaṃ.
101
101.
304带有条状斑纹音声的蝙蝠,以及发出轰鸣的蛙声;
Tāḷāvacara saddānaṃ, kāhaḷānaṃ ravena ca;
305还有象兵的吼叫声在空中,那时并没有产生功效。
Gajjitena bhaṭānañca, ākāsaṃ na tadā phali.
102
102.
307当时军队统帅见到这支大军非常欢喜;
Tadā senāpati disvā, mahāsenaṃ pamodiya;
308告诫自己的部下不要退却。
Ārocesi avattiṃ taṃ, balakāyassa attano.
103
103.
310这三位王子,具足强大的力量与勇武;
Rājaputtā tayo ete, mahantaṃ balamādiya;
311他们未曾攻占我们的城池,但你们应当为此加以努力。
Nagaraṃ no’parundhiṃsu, kintu kattabba mettha vo.
104
104.
313众勇士听闻如此,便说道:
Evaṃ vuttā tamāhaṃsu, sūrā tassa raṇatthino;
314在白昼如同侍奉天神一般,侍从之人的生命不值一惜。
Devāsevā dineyeva, sevakānaṃ na jīvitaṃ.
105
105.
316如实成就者,若在适当的时节,应当放弃生命之所依;
Evaṃ bhūte sace kāle, ohīnā jīvibhatthino;
317尊者喻示,何时应以身命为乐,何时不得以为乐,须依时而行。
Posesi sāmi kiṃ kāla-mettakaṃ no yathā sukhaṃ.
106
106.
319如是宣说劝勉,强健身力整备于夜间;
Vutte evaṃ saussāho, balaṃ sajjiya rattiyaṃ;
320黎明初起,骑象巡行,进行仪式礼事。
Uggate aruṇe hatthi-māruyha katakammakaṃ.
107
107.
322犹如由一道门口纷纷涌出,跌落如雷霆般猛烈;
Dvārene’kena nikkhamma, patanto asanī viya;
323众人同聚达一万之众,激烈之战难以堪忍。
Saddhiṃ yo dhasahassehi, saṅgāmaṃ kāsi dussahaṃ.
108
108.
325此力源于首足发力,四处爆发炸裂;
Balaṃ taṃ ādipādassa, nipphoṭetvā tato tato;
326众多力量汇聚合一,遂达成其规定之境。
Sannipātiya ekajjhaṃ, niyattiṃ sampavedayi.
109
109.
328将头巾等特殊物件脱下,连起始脚也裹得松垮;
Hatāvasese ādāya, ādipādopi dappuḷo;
329清晨一到便被击败,逃离登上高地。
Pubbaṇheva parājitvā, palāyitvā’ga rohaṇaṃ.
110
110.
331当时两位王子也从高地离去;
Rājaputte duve ceva, rohaṇamhā tadā gate;
332攀上树枝后抓住活物,携带它们返回城中。
Jīvaggāhaṃ sagāhetvā, te ādāya puraṃ gato.
111
111.
334如同烈火之胜利者,在灯火点燃之地无障碍;
Evaṃ pattajayo sūro, dīpe jāte nirākule;
335应以善巧达成所欲之境,须驱使众多随从前往。
Pācinadesaṃ sādhetuṃ, pesayittha savāhane.
112
112.
337三者前往彼地,且必是北方之地;
Tepi gantvāna desaṃ taṃ, uttaraṃ desameva ca;
338迅速成就,聚集广大力量。
Sādhayitvā’cireneva, saṅgahesuṃ mahābalaṃ.
113
113.
340王亦视那位大贵妇为其妻子,
Rājāpi taṃ mahādeviṃ, bhariyaṃ kāsi attano;
341但因忖度无能使其被杀。
Pariccattuñca māretuṃ, na sakkāyanti cintiya.
114一百一十四。
114.
343其怀孕之中,胎儿稳固安住;
Tesaṃ saṃvāsamanvāya, gabbho āsi patiṭṭhito;
344生育一子,具备善行福德的标志。
Puttaṃ vijāyi sādhañña-puññalakkhaṇasaññuttaṃ.
115一百一十五。
115.
346王有一位亲近的师傅,那位师傅也因此加以守护;
Rañño sā’tipiyā āsi, tato paṭṭhāya sopi kho;
347因为是他的儿子,给予他以尊重和供养。
Puttassa tassa pādāsi, oparajjaṃ sabhogiyaṃ.
116
116.
349他们立于巴辛那境内,首足从一处定着;
Ṭhitā pācinadesamhi, ādipādā nisammataṃ;
350这两者若分开,实难共存于我们之间。
Vinā so’yanti amhākaṃ, ubho hutvāna ekato.
117
117.
352于两个视野观察军队,集合了大量财富;
Dvīsu passesu senañca, samādāya mahādhanaṃ;
353称作边境哨兵,分别执行登临守卫之责。
Sandhiṃbhātaramāhūya, katvārohaṇa desato.
118一一一八。
118.
355他们在恒河岸边驻扎,立下宏大誓约;
Gaṅgātīramhi vāsaṃ te, kappayiṃsu mahabbalā;
356国王在此地严令一切,命令队伍处处驻扎。
Rājā sabbaṃ nisamme’taṃ, maṇḍalīke tahiṃ tahiṃ.
119一一一九。
119.
358应当断除并持守,不与恶人结交;
Ārādhetvā gahetvāna, duṭṭhe māriya kecana;
359在城中给予护卫,应当善加执行。
Rakkhaṃ datvāna nagare, kattabbaṃ sādhuyojiya.
120
120.
361率领大军,并且护持元帅;
Mahāsenaṅgamādāya, mahesiñca tamādiya;
362设立兵营,镇守敌寇聚集的村落。
Khandhāvāraṃ niveseti, mahummāramhi gāmake.
121
121.
364因察觉到他的来临,他的三只前足(都稳健如初);
Tassāgamanamaññāya, ādipādāpi te tayo;
365在迦毗罗夜村发生了大规模战争。
Koviḷāravhaye gāme, mahāyuddhaṃ pavattayuṃ.
122
122.
367然后,大军的王领兵攻打那支军队;
Atha rājā mahāseno, samugghātesi taṃ balaṃ;
368达普罗逃走了,两只前足被击伤。
Dappuḷo so palāyittha, ādi pādā duve hatā.
123
123.
370然而,得胜者,于故乡之地,
Tatthāpi laddhavijayo, puramāgammabhūmipo;
371筹划王事,兴起大布施。
Rājakiccaṃ vicāresi, mahādānaṃ pavattayi.
124
124.
373大觉者摩顶陀,心念广大,
Mahābodhi dumindassa, mahācetittayassa ca;
374亦恭敬诸法界,行大礼敬。
Dhātūnampi ca sakkaccaṃ, mahāpūjāmakārayī.
125
125.
376罗罕那来到,达普罗随之而来;
Rohaṇaṃ samupāgamma, dappuḷo so tamāgato;
377他获得力量,准备再次与国王作战。
Balaṃ sampaṭipādesi, yujjhituṃ puna rājinā.
126
126.
379这位国王为子孙后代,准备安定国土;
Rājā so puttanattānaṃ, desaṃ kātuṃ nirākulaṃ;
380诸比丘集聚于塔林寺庙中。
Thūpārāmamhi sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
127
127.
382更有的大智者,善于辩论辩说精熟者;
Aññepi ca mahāpaññe, yuttā yuttivisārade;
383在诸王法中,精通而善于领导策划者。
Rājadhammesu sabbesu, nipuṇo nayakovido.
128
128.
385宣布那发展过程时,借此圆满地阐明;
Ārocetvā pavattiṃ taṃ, tehi sammā pakāsito;
386以四方大军之势,随从各种装备而行。
Caturaṅgamahāseno, sabbūpakaraṇānugo.
129
129.
388应当遍于诸地布置灯明,城市之中亦不可遗漏。
Dīpe sabbattha yojetvā, kattabbaṃ nagarepi ca;
389出城后不久,即当到达魔山所在之地。
Nikkhanto na cireneva, agamā mārapabbataṃ.
130
130.
391于是速速前往彼地,迅速攀登山峰;
Sammadditvāna taṃ desaṃ, khippaṃ pabbatamāruhī;
392见之众皆畏惧,遂归依彼山安住。
Taṃ disvā rohaṇe sabbe, bhītā taṃ vasamāgamuṃ.
131
131.
394于是连接各段,部署门扇;
Tato sandhiṃ karitvāna, dappuḷena sadappako;
395以象牙、毛驴与珠宝,悉数拿于象侧。
Hatthī asse ca maṇayo, gahetvā tassa hatthato.
132
132.
397凿穿坚岩峭壁,为王室开垦边界;
Gāḷhagaṅgañca katvāna, sīmaṃ rohaṇabhoginaṃ;
398取来石渠水源,筑成皇家水利设施。
Oragaṅgaṃ samādāya, rājabhogamakārayi.
133
133.
400灯火如此明亮,大光明者,已远离荆棘刺矣;
Dīpamevaṃ mahātejo, katvā vigatakaṇṭakaṃ;
401独自徒步而来,随心所欲瓦萨乡里。
Ekātapatto āgamma, puraṃ vasi yathāsukhaṃ.
134
134.
403王与臣子环绕左右,游乐于贵族所居;
Pariveṇaṃ sakāresi, rājā dāmavihārakaṃ;
404同时光临波罗提尼城,威严庄重显赫。
Tathā sanniratitthañca, pulatthinagare vibhū.
135
135.
406又建造了宏伟的围墙,使之坚固稳固,无惧动摇;
Mahālekhañca kāresi, pariveṇamabhayā cale;
407又如彼宝石宫殿,庄严华美,令人爱慕。
Tathā ratanapāsādaṃ, tatheva sumanoharaṃ.
136
136.
409修筑了广阔无边的土地,如同无量的净土;
Anekabhūmaṃ kāretvā, vejayantamivāparaṃ;
410拥有数以万计、三倍的巨大财富。
Tathā satasahassehi, tīhi ceva mahādhano.
137
137.
412以桔槔木树皮色彩绘制,数量多至六千。
Jambonadatuvaṇṇassa, sahassehi ca saṭṭhihi;
413为师作成圆形标志,缀以小颗玛瑙珠宝。
Bimbaṃ satthussa kāretvā, nagghaṃ cūḷāmaṇiyutaṃ.
138一百三十八。
138.
415用一切供品礼敬,完成盛大供养;
Pūjaṃ sabbopahārena, kāretvāna mahārahaṃ;
416在宏伟的宫殿中,亲自裁定治理王国。
Pāsādamahane sabbaṃ, rajjaṃ ossajji attano.
139一百三十九。
139.
418于菩提萨埵那里,建造了一位美丽的国王;
Bodhisattañca kāretvā, rājānaṃ sumanoharaṃ;
419在云端巍峨的寺院中,为比丘们营造了美丽的报恩之所。
Saṇṭhapitthasilā meghe, cāruṃ bhikkhūnupassaye.
140一百四十。
140.
421在佛塔周围,为佛塔披上了迦尸国的金质罩衣;
Thūpārāmamhi thupassa, kāsi sovaṇṇakañcukaṃ;
422用织锦制作的绶带,银质的相间环饰。
Paṭṭaṃ katvā vicitatthaṃ, rajataṃ antarantarā.
141一百四十一。
141.
424在此建筑中,将其修葺、整修完毕;
Tasmiṃyeva ca pāsādaṃ, parijiṇṇaṃ sakārayi;
425宣说深义经典,使其庄严宏大。
Abhidhammaṃ kathāpesi, kārāpetvā mahāmahaṃ.
142
142.
427由具足正念的长老,即住于金顶殿者;
Mahātherena satimā, hemasālinivāsinā;
428在此为池水及其周边设置供养之用。
Tattha pokkharaṇiñcassa, paribhogāya kārayi.
143
143.
430居于多灵众神的神殿之中,经常于种种各处行事,
Jiṇṇe devakūle katvā, bahuke tattha tattha so;
431并作诸天像,施作广大规模。
Devānaṃ paṭimāyo ca, kārayittha mahārahā.
144
144.
433又于婆罗门施予后,旋即宴请王族;
Brāhmaṇānañca datvāna, paccagghaṃ rājabhojanaṃ;
434还供给用金箔装饰的乳酪和奶汁。
Pāyesi khīraṃ sovaṇṇa-taṭṭakehi sasakkharaṃ.
145
145.
436野兔和跛脚者,以及常常赐予生命的生物,
Usabhe paṅgulānañca, jīvikañca sadāpayī;
437尽管骡子有胫骨,却没有如马匹般能通行。
Damiḷānantu pādāsi, asse goṇe agaṇhataṃ.
146
146.
439那些孤独而羞怯者,那个人也将他们聚集;
Anāthā ye salajjā ca, te ca saṅgaṇhi so raho;
440在未被聚集的群体中,如灯火所示,那里没有真正的安稳。
Asaṃgahito dīpamhi, natthi tena yathārahaṃ.
147
147.
442应当如何施予?这位具德广大者经过深思熟虑;
Dātabboti kathaṃ gunna-mahāro so vicintiya;
443他像干涸河流中最后一滴奶,惠施给成千上万的田地;
Sasse khīragate’dāsi, tesaṃ khettasahassake.
148
148.
445在黑水池中,他使水利灌溉稳固而充足;
Kāḷavāpimhi so vāri-sampātaṃ kārayi thiraṃ;
446他的如此善行,是无量无边的功德;
Puññamevaṃ vidhaṃ tassa, appameyyaṃ bahuṃ kira.
149
149.
448当时,国王的儿子已故,该王子为太子;
Tassa putto tadā āsi, yuvarājā divaṅgato;
449军队将领已降世,尚有其他幼儿存在。
Jāto senāpati kāle, aparo atthi dārako.
150一百五十。
150.
451那时国王因畏惧其王子,故称王子为阿拉汉;
Taṃ rājā rājaputtehi, bhīto rājāraho iti;
452他们无力弑杀此人,任其依本性自然增长。
Māretuṃ taṃ na sakkonti, vaḍḍhapesi yathā tathā.
151一百五十一。
151.
454阿利希在城中被阻止时,究竟何时曾见其父?
Arīhi nagare ruddhe, pitaraṃ so kirekadā;
455他近前恳求,乞求那头象进入战阵。
Upasaṅkamma yācittha, saṅgamāvacaraṃ gajaṃ.
152
152.
457他赐予那头大象,形如猛厉魔王;
So dāpesi mahānāgaṃ, ghoraṃ mārakarūpamaṃ;
458如同利刃锋利的手掌,精通一切兵器。
Katahatthaṃ balañceva, sabbāyudha visāradaṃ.
153
153.
460那时,他心想『时机到了』,于是束缚住那柄匕首;
Kāloyamīti mantvā so, bandhitvā churikaṃ tadā;
461乘上豪象逸兴扬扬,走出城外。
Kuñjaraṃ varamāruyha, nikkhamma nagarā bahi.
154
154.
463破坏了敌军的一切势力,牢牢夺取了艰难的胜利之路;
Viddhaṃsetvā balaṃ sabbaṃ, dujjayaṃ jayamaggahī;
464王见状心生欢喜,赐予他军队的指挥权。
Rājā disvā pasanno taṃ, senāpaccañca tassa’dā.
155
155.
466那个汉子确实去到了,拥有极为优秀的境地;
Esova kira gantvāna, sabalo desamuttaraṃ;
467他以坚决的言辞宣说了那个地方,那里的起初根本得到了展示。
Palāpesi sasenaṃ taṃ, ādipādañca dappulaṃ.
156
156.
469之后,他成为了奴隶,良好的奴仆;
Baddhavero tato’hosi, dappuḷo tamhi sādhukaṃ;
470在大规模的争战之中,见到了那位善于批评的人。
Mahāummārayuddhamhi, disvā tamatīkodhavā.
157
157.
472迅速派遣去杀那头,以大象般暴烈之力;
Sīghaṃ pesesi taṃ hantuṃ, hatthimāruḷhamattanā;
473无明笼罩时,他发出声响,犹如那有獠牙的兽类。
Ovijjhiya palāpesi, tamesa sakadantīnā.
158一百五十八。
158.
475见之后十分欢喜,舍弃其他,因无他人;
Disvā tamatisantuṭṭho, aññesañca abhāvato;
476在王位继承之中,他获得利乐,专心于副王之职。
Rajjayoge adā tassa, uparājattamattano.
159一百五十九。
159.
478如此承受二十个雨季,应当享用此光明盛宴;
Evaṃ vīsati vassāni, dīpametaṃ subhuñjiya;
479善业果报已现,死者得以享受;
Vipākaṃ puññakammassa, bhuñjituñca divaṅgato.
160
160.
481如此借助多种引导而止息;
Evaṃ anekehi nayehi thaddhā;
482由于众生的苦难与痛苦的变异;
Janassa dukkhehi virūpakehi;
483享乐瞬息即灭,诸物不尽存在。
Bhogā vinassanti khaṇe na sabbe;
484啊,愚人独自沉溺于彼处。
Aho tahiṃyeva ramanti bālā.
485在为令善人生起净信与悚惧而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
486名为“六王”
Cha rājako nāma
487第四十六章。
Chacattālīsatimo paricchedo.