第五章
第五章
Pañcama pariccheda
1第三次法结集
Tatiyadhammasaṃgīti
1
1.
3以大迦叶长老等诸大长老为先;
Yā mahākassapādīhi , mahātherehi ādito;
4正法的宣说已成扎实法团,故称为长老们。
Katā saddhamma saṃgīti, theriyā’ti pavuccati.
2
2.
6他独为长老众教派者,最初存在长达百年;
Eko’va theravādo so, ādivassasate ahu;
7他来自另一宗师教派,自此分歧而生。
Aññācariyavādātu, tato oraṃ ajāyisuṃ.
3
3.
9由这等法团集会、第二代长老们所组成;
Tehi saṃgītikārehi, therehi dutiyehi te;
10驱除恶行比丘,众皆达一万之多。
Niggahitā pāpabhikkhū, sabbe dasasahassakā.
4
4.
12「阿堪萨」者,为「不杀生」之义,「阿罗耶瓦达」者,为「无犯戒」之教,称为「大合唱」之名。
Akaṃsā’cariyavādaṃ te, mahāsaṃgītināmakā;
13之后,「小牛群」之说生起,又有「一车穗」之义。
Tato gokulikā jātā, ekabbohārikāpi ca.
5
5.
15小牛群者,言及其名目诸多且多样;
Gokulikehi paṇṇatti-vādā bāhulikāpi ca;
16寺庙崇奉之教义,也是均等众戒共奉之法。
Cetiyavādā tesveva, samatāsaṅghikā cha te.
6
6.
18再者,长老派之中,有「巨象寺」之比丘;
Punāpi theravādehi, mahiṃsāsakabhikkhavo;
19还有「瓦吉普特卡」之比丘,也是二者俱生者也。
Vajjīputtakabhikkhū ca, duve jātā ime khalu.
7
7.
21由此诞生的法子上行者,即具善根本的比丘;
Jātā’tha dhammuttariyā, bhadrayānikabhikkhavo;
22具覆蔽之所、圆满调护之比丘,是属于迦耶子比丘。
Channāgārā sammitiyā, vajjīputtiyabhikkhūti.
8
8.
24与魔障缠扰的比丘们比,所有比丘皆多争论;
Mahiṃsāsakabhikkhūhi, bhikkhū sabbattha vādino;
25法理坚固的比丘也是,这二者确实由此而生。
Dhammaguttiyabhikkhū ca, jātā khalu ime duve.
9
9.
27由一切处的争论者们生起,此外亦有迦叶比丘;
Jātā sabbatthivādīhi, kassapiyā tato pana;
28由众多受束缚的比丘生起,为竖起经典之辩者亦然。
Jātā saṅkantikā bhikkhū, suttavādā tato pana.
10
10.
30与长老部一起,数量为十二。
Theravādena saha te, honti dvādasi’mepi ca;
31以前所传说的教规,共计十八条,全部归于此。
Pubbe vuttachavādā ca, iti aṭṭhārasā khilā.
11
11.
33第二组共有十七条,称为朔望期间规定;
Sattarasāpi dutiye, jātā vasassate iti;
34而其他老师们的教规,则后来产生增补。
Aññācariyavādā tu, tato oramajāyisuṃ.
12
12.
36在王舍城的夏季瓦萨期,以及悉达多城的夏季瓦萨期;
Hematā rājagiriyā, tathā siddhatthikāpi ca;
37以前属于舍利部的比丘,以及后来不属于舍利部的比丘。
Pubbaseliyabhikkhū ca, tathā aparaseliyā.
13
13.
39这些是以战胜力量著称的,分布于南瞻部洲各异之地;
Vājiriyā cha etehi, jambudīpamhi bhinnakā;
40法悦广为流传者萨迦利人,分布于兰卡岛等异域。
Dhammaruci ca sāgaliyā, laṃkādīpamhi bhinnakā.
41老师传承宗义的论说已结束。
Ācariyakulavādakathā niṭṭhitā.
42法阿育王灌顶
Dhammāsokābhiseka
14
14.
44迦罗娑国王的子孙共有十人;
Kāḷāsokassa puttā tu, ahesuṃ dasabhātikā;
45他们统治王国四十二年。
Bāvīsatiṃ te vassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ.
15
15.
47继而生出九个儿子,犹如人间王者的欲望;
Nava nandā tato āsuṃ, kameneva narādhipā;
48他们也治理王国共计四十二年。
Te’pi bāvīsavassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ.
16
16.
50摩利亚那族的刹帝利家族中,出生了手持宝藏的王子;
Moriyānaṃ khattiyānaṃ, vaṃse jātaṃ siridharaṃ;
51被称为幡陀拘特尊者,他是一位婆罗门,从那里起步。
Candaguttoti paññātaṃ, cāṇakko brāhmaṇo tato.
17
17.
53第九代是达难那陀,他以凶猛的勇气除灭敌人;
Navamaṃ dhananandaṃ taṃ, ghātetvā caṇḍakodhasā;
54他在整个阇婆迪婆洲上,平等地统治王国。
Sakale jambudīpasmiṃ, rajje samabhisiñcī so.
18
18.
56他作为国王,统治了二十四年;
So catuvīsavassāniṃ, rājā rajjamakārayi;
57他的儿子名字叫宾都萨罗,统治了二十八年。
Tassa putto bindusāro, aṭṭhavīsati kārayi.
19
19.
59比印都萨罗之子共有一百零一人,其中一百人皆已去世。
Bindusārasutā āsuṃ, sataṃ eko ca vissutā;
60在他们中间,阿育王以功德威力最为隆盛。
Asoko āsi tesaṃ tu, puññatejobaliddhiko.
20
20.
62维摩提迦为其兄弟,杀死了一百零一人中的一人。
Vemātike bhātaro so, hantvā ekūnakaṃ sataṃ;
63在整个阇婆底洲,只获得了一个王国。
Sakale jambudīpasmiṃ, ekarajjamapāpuṇi.
21
21.
65如来涅槃之后,他受过灌顶礼仪。
Jinanibbānato pacchā, pure tassābhisekato;
66被认为活了整整两百年。
Sāṭṭhārasaṃ vassasata-dvayamevaṃ vijāniya.
22
22.
68经过四个雨季,尊贵的王统治一国;
Patvā catūhi vassehi, ekarajjaṃ mahāyaso;
69先前他在巴塔利城,为自己涂膏施洗。
Pure pāṭaliputtasmiṃ, attānamabhisecayi.
23
23.
71借此涂膏施洗,同样在天地之间;
Tassā’bhisekena samaṃ, ākāse bhūmiyaṃ tathā;
72从一由旬到另一由旬,恒常流转不停。
Yojane yojane āṇā, niccaṃ pavattitā ahu.
24
24.
74除西北及东南,八方每日轮换;
Anotatto dakākāje, aṭṭhanesuṃ dine dine;
75诸天之主以此,分给众生共同享用。
Devā devo akā tehi, saṃvibhāgaṃ janassaca.
25
25.
77从纳迦崖底部,取来喜马兰他山上的树木;
Nāgalatādantakaṭṭhaṃ, ānesuṃ himavantato;
78那些是千万众中的,唯有天人常护持的。
Anekesaṃ sahassānaṃ, devā eva pahonakaṃ.
26
26.
80又如阿迦达树与阿马喇伽树,及如来之黄檗树;
Agadā’malakañceva, tathāgada haritakaṃ;
81接着还有阿马喇伽树的嫩枝,被称为色香俱佳者。
Tato’va amapakkañca, vaṇṇagandharasuttamaṃ.
27
27.
83五种彩色的质料,皆是用于集合经织的底本;
Pañcavaṇṇāni vatthāni, tatthapuñjanapaṭṭakaṃ;
84包括金黄色和天饮料色彩,覆载以如牙覆盖般的坚硬树皮。
Pītañca dibbapānañca, chaddantadahato maru.
28
28.
86那些在城中死去的,都是被野猪群袭杀的;
Marantā nagare tasmiṃ, migasūkarapakkhino;
87那些野猪来到了这城的境内,自己也随之死亡。
Āgantvāna mahānasaṃ, sayameva maranti ca.
29
29.
89那时放养的牛群在那里游走,夜间则发出低吼声;
Gāvo tattha carāpetvā, vajamānenti dīpino;
90那些野猪守护着田地和禾场等。
Khetta vatthutaḷākādiṃ, pālenti migasūkarā.
30
30.
92送上了美好的花环、插花和洁净的蓝莲;
Sumanaṃ pupphapaṭakaṃ, abhuttaṃ dibbamuppalaṃ;
93还涂抹了眼药膏,以及从财富女神和护卫仙眷处获得的滋润剂。
Vilepanaṃ añjanañca, nāgānāgāvimānato.
31
31.
95他们有千许多的谷物,约九十万丰盛而良好;
Sālivāhasahassāni, navutiṃ tu suvā pana;
96每日像齿轮上的火一样采集这些谷物。
Chaddantadahatoyeva, āhariṃsu dine dine.
32
32.
98他们割取谷物堆积的稻谷,未曾弄断稻秆;
Te sālinitthusakaṇe, akhaṇḍetvāna taṇḍule;
99老鼠吃掉了这些粮食,成为粮食之家内的害兽。
Akaṃsu mūsikā tehi, bhattaṃ rājakule ahu.
33
33.
101蜜蜂终年采蜜,酿造甘美的蜂蜜;
Akaṃsu sassataṃ tassa, madhūni madhumakkhikā;
102就如铁匠铺中,他们拆卸铁块,打落碎屑。
Tathā kammārasālāsu, acchākūṭāni pātayuṃ.
34
34.
104鹳鸟与小鸟,乃最为人所喜爱者;
Karavikā sakuṇikā, manuññamadhurassarā;
105见其羽毛美丽,正如国王雨季所喜爱者。
Akaṃsu tassā’gantvāna, rañño madhuravassitaṃ.
35
35.
107被加冕为王者,因忧愁而苦恼;
Rājā’bhisitto so’soko,
108为王子提萨之父亲;
Kumāraṃ tissasavhayaṃ;
109为幼子整齐洗净,举办副王加冕仪式。
Kaṇiṭṭhaṃ saṃsodariyaṃ, uparajje’bhisecayi.
110法阿育王灌顶已结束。
Dhammāsokābhiseko niṭṭhito
111见尼格罗达沙玛内拉
Nigrodhasāmaṇera dassana
36
36.
113父亲为婆罗门,出身婆罗门阶级,家族中有六万之众;
Pitā saṭṭhisahassāni, brāhmaṇe brahmapakkhike;
114你供养他,他也供养你,皆为三年之久而供养。
Bhojesi sopi teyeva, tīṇi vassāni bhojayi.
37
37.
116见彼等安宁无忧,内心无愁无悲;
Disvā’nupasamaṃ tesaṃ, asoko parivesane;
117察看其布施,显现与少年同学委托之情。
Viceyya dānaṃ dassanti, amacce sanniyojiya.
38
38.
119智慧之人在众多障碍之中明察其意,
Āṇāpayitvā matimā, nānāpāsaṇḍike visuṃ;
120审视其坐处,供养之后又让其释放自在。
Vīmaṃsitvā nisajjāya, bhojāpetvā visajjayi.
39
39.
122适时风从门外吹来,宁静之士已得护卫安稳。
Kāle vātāyanagato, santaṃ racchāgataṃ yatiṃ;
123观察到树下的沙玛内拉后,心便安宁喜悦。
Nigrodhasāmaṇeraṃ so, disvā cittaṃ pasādayi.
40
40.
125祗都舍的众子中,年长的弟兄;
Bindusārassa puttānaṃ, sabbesaṃ jeṭṭhabhātuno;
126纯满的少年中,他本是少年子。
Sumanassa kumārassa, putto so hi kumārako.
41
41.
128将国土交付给父亲后,如是者应当守护;
Asoko pitarā dinnaṃ, rajjamujjeniyañhi so;
129离开花园,来到祗都舍的病者处。
Hitvā’gato pupphapuraṃ, bindusāre gilānake.
42
42.
131建立起城池,以父亲为母亲,为兄弟。
Katvā puraṃ sakāyattaṃ, mate pitari bhātaraṃ;
132杀死了年长者,夺取了前城的统治权。
Ghātetvā jeṭṭhakaṃ rajjaṃ, aggahesi pure vare.
43
43.
134名为素摩那孩童的王子,他的妻子由此而得名;
Sumanassa kumārassa, devī tannāmikā tato;
135孕妇已出门,离开了胎门而出。
Gabbhinī nikkhamitvāna, pācinadvārato bahi.
44
44.
137前往残暴村落,那里供养有榕树神;
Caṇḍālagāma magamā, tattha nigrodhadevatā;
138以名为他马利毗延那的女子,未与邻舍同居。
Tamālapiyanāmena, mā patvā gharakaṃ adā.
45
45.
140当时这位贤良之子,尚未出生即已听闻。
Tadahe’va varaṃ puttaṃ, vijāyitvā sutassa sā;
141『尼古陀』者,此名也,谓天人之从属伴随者。
Nigrodhoti akā nāmaṃ, devatā nuggahānugā.
46
46.
143见此者为年长而贪婪者,如同其主。
Disvā taṃ jeṭṭhacaṇḍālo, attano sāminiṃ viya;
144以为彼者是其弟子,善护自主人过七十年。
Maññanto taṃ upaṭṭhāsi, sattavassāni sādhukaṃ.
47
47.
146此大长老马哈伐卢那,当时见一少年。
Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ;
147彼少年具依赖,阿拉汉向其母问讯。
Upanissaya sampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ.
48
48.
149彼于犍陀处受具足出家,得阿拉汉果。
Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇi;
150观礼者前行时,立刻到母神面前。
Dassanāyo’pa gacchanto, so tato mātudeviyā.
49
49.
152入南侧门,进入正殿;
Dakkhiṇena ca dvārena, pavisitvā puruttamaṃ;
153当时沿村庄街道行走,到了王宫集会处。
Taṃ gāmagāmimaggena, yāti rājaṅgaṇe tadā.
50
50.
155心旷神怡地行走,目光注视其处;
Santāya iriyā yasmiṃ, pasīdi samahīpati;
156因之前曾共处于此,生起爱意于其中。
Pubbe’va sannivāsena, pemaṃ tasmiṃ ajāyatha.
51
51.
158以前确有三人,乃是兄弟蜜商人;
Pubbe kira tayo āsuṃ, bhātaro madhu vāṇijā;
159一只采蜜者出售蜂蜜,两只将蜂蜜带回。
Eko madhuṃ vikkiṇāti, āharanti madhuṃ duve.
52
52.
161一位独觉圣者,患有疟疾之病;
Eko paccekasambuddho, vaṇarogāturo ahu;
162另一位独觉圣者,为此而采集蜂蜜树。
Añño paccekasambuddho, tadatthaṃ madhuvatthiko.
53
53.
164如乞食比丘般行走,当时进入城中;
Piṇḍacārikavattena, nagaraṃ pāvisī tadā;
165水陆并行,有一只蜂巢映入眼帘。
Titthaṃ jalatthaṃ gacchanti, ekā ceṭī tamaddasa.
54
54.
167问询了嗜蜜者的情况,知晓后便用象牙开始采蜜;
Pucchitvā madhukāmattaṃ, ñatvā hatthena ādisi;
168尊敬的上师,正是在此处,那人才说了“前往那里”。
Eso madhvāpaṇo bhante, tattha gacchā’ti abravi.
55
55.
170在那里,所到之地的觉者,以其正直诚信如商贾一般;
Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā;
171他从口中吐出蜜糖,奉献至蜂巢之中。
Vissandayanto mukhato, pattapuraṃ madhuṃ adā.
56
56.
173盛满时,蜂巢也坠落于大地上;
Puṇṇañca uppatantañca, patitañca mahītale;
174看见蜜糖,他心欢喜,于是当时就这样取用。
Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā.
57
57.
176愿斑竹洲(即印度)成为一统王国,愿我的布施顺利如愿。
Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenā’nena hotu me;
177虚空中命令延伸一由旬,大地上亦延伸一由旬。
Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojaneti ca.
58
58.
179兄长归来时,他说:我将此等蜂蜜给予了如此之人;
Bhātare āgate āha, edisassa madhuṃ adaṃ;
180你们也应随喜此事,此蜂蜜本亦属于你们。
Anumodatha tumhe taṃ, tumhākañca yato madhu.
59
59.
182长兄听后不悦,说道:
Jeṭṭho āha atuṭṭho so,
183此人定是旃陀罗!
Caṇḍālo nūna sosiyaṃ;
184『旃陀罗』者,乃持守(某行为)之人也;
Nivāsentīti caṇḍālā,
185衣服总是统一的赭色。
Kāsāyāni sadā iti.
60
60.
187所谓中间不共法的圣人,是指迅速断除烦恼者。
Majjho paccekabuddhaṃ taṃ, khipapāraṇṇave iti;
188闻知这给予的语辞后,他们便欢喜赞同。
Pattidānavaco tassa, sutvā te cānumodisuṃ.
61
61.
190愿那导师能示现威德,显现其神通。
Āpaṇā desikaṃ yātu, devittaṃ tassa patthayi;
191由最初的相会乃至诸种美妙殊胜色相。
Ādissamānasandhi ca, rūpaṃ atimanoramaṃ.
62
62.
193无忧甜美的相会,是与诸友天女安住的舍利。
Asoko madhudo’sandhi-mittādevī tu ceṭikā;
194凶恶言论者为无花果树,其性三种难容忍。
Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādiko.
63
63.
196凶恶言论者居于凶恶人聚集村落,因此如此;
Caṇḍālavādī caṇḍāla-gāme āsi yato tu so;
197您观见解脱与解脱果,像经过七年岁月般成熟。
Patthesi mokkhaṃ mokkhañca, satta vassova pāpuṇi.
64
64.
199他在其中静坐如归隐者,继而迅速称为国王;
Niviṭṭhapemo tasmiṃ so, rājā’ti turito tato;
200然后他奋力鼓舞其众,安抚民心使之安定。
Pakkosāpesi taṃ so tu, santavuttī upāgami.
65
65.
202对于如父般慈悲之人,他适宜于恰当座位上安坐,彼时尊者正坐其中。
Nisida tātā’nurūpe, āsane tā’ha bhūpati;
203他看见其他比丘时,走近那狮子座位。
Adisvā bhikkhumaññaṃ so, sīhāsanamupāgami.
66
66.
205在那床榻边,他思惟曰:
Tasmiṃ pallaṅkamāyāte, rājāiti vicintayi;
206今日这个沙玛内拉,将在我家为主人。
Ajjā’yaṃ sāmaṇero me, ghare hessati sāmiko.
67
67.
208握住王手,他就登上床榻;
Ālambitvā karaṃ rañño, so pallaṅke samāruhi;
209坐于王榻之上,座下系以白帐。
Nisīdi rājapallaṅke, setacchattassa heṭṭhato.
68
68.
211见此他坐着,国王心中无忧。
Disvā tathā nisinnaṃ taṃ, asoko so mahīpati;
212经过修习其德,彼时乃至感到十分满足。
Sambhāvetvāna guṇato, tuṭṭho’tīva tadā ahu.
69
69.
214靠着自身持守,饮食简薄而适宜;
Attano paṭiyattena, khajjabhojjena tappiya;
215沙玛内拉询问了正觉所说的法。
Sambuddhadesitaṃ dhammaṃ, sāmaṇeramapucchitaṃ.
70
70.
217那时沙玛内拉诵说其中关于正念的章节;
Tassa’ppamādavaggaṃ so, sāmaṇero abhāsatha;
218护地者闻此,便对如来教法心生欢喜悦纳。
Taṃ sutvā bhūmipālo so, pasanno jinasāsane.
71
71.
220汝有八种常食,我当奉献,父亲说此语。
Aṭṭha te niccabhattāni, dammi tātā’ti āha taṃ;
221师父啊,他们说那些就是戒律。
Upajjhāyassa me rāja, tāni dammīti āha so.
72
72.
223又说在所给予的八法中,他就是持守此行为者;
Puna aṭṭhasu dinnesu, tāna’dā cariyassa so;
224又说在所给予比丘僧团的八法中,他也是持守者。
Puna aṭṭhasu dinnesu, bhikkhusaṅghassa tāna’dā.
73
73.
226又说在所给予八法中,智慧者会安住其中;
Puna aṭṭhasu dinnesu, adhivāsesi buddhimā;
227他于第二天,携带三十二位比丘离去。
Dvattiṃsabhikkhū ādāya, dutiyadivase gato.
74
74.
229国王对说法者反复报以热诚,广宣法义。
Sahatthā tappito raññā, dhammaṃ desiya bhūpatiṃ;
230在皈依戒律方面,他为大众坚立坚固的准则。
Saraṇesu ca sīlesu, ṭhapesi samahājanaṃ.
231见尼拘陀沙玛内拉
Nigrodhasāmaṇeradassanaṃ
232进入教法
Sāsanappavesa
75
75.
234于是国王欢喜,日日加倍增多,
Tato rājā pasanno so, diguṇena dine dine;
235六万名比丘依次逐渐得以教诲。
Bhikkhū saṭṭhisahassāni, anupubbenu’paṭhahi.
76
76.
237在那之中,一千名比丘退去,只余六万;
Tatthiyānaṃ sahassāni, nikaḍḍhitvāna saṭṭhiso;
238六万名比丘日日安住于堂舍受食。
Saṭṭhibhikkhusahassāni, ghare niccamabhojayi.
77
77.
240他急速为六万名比丘供养食施,立刻而行。
Saṭṭhibhikkhusahassāni , bhojetuṃ turito hi so;
241劝导完毕后,将膳食残渣净弃,恭敬地施予尊长。
Paṭiyādāpayitvāna, khajjabhojjaṃ mahārahaṃ.
78
78.
243净化城邑之后,前往僧团接受邀请;
Bhūsāpetvāna nagaraṃ, gantvā saṅghaṃ nimantiya;
244带领僧舍供养,为沙门广施大量布施。
Gharaṃ netvāna bhojetvā, datvā sāmaṇakaṃ bahuṃ.
79
79.
246师尊所宣说的法义,数以万计众生咸来询问;
Satthārā desito dhammo, kittakoti apucchatha;
247由摩伽梨子及三长老宣说、广为阐明。
Byākāsi moggaliputto, tissatthero tadassataṃ.
80
80.
249听闻四十八法蕴后,称为『法蕴』者,彼言如此。
Sutvāna caturāsīti, dhammakkhandhā’ti so’bravi;
250我敬礼于您这独一无二的宝座,世尊所立的住处。
Pūjemi te’haṃ paccekaṃ, vihārenā’ti bhūpati.
81
81.
252当时,这位诸侯赠与了数以十亿计的财富;
Datvā tadā channavuti-dhanakoṭiṃ mahīpati;
253在这片大地上,居住着四万八千人。
Puresu caturāsīti-sahassesu mahītale.
82
82.
255随即,他在国王们当中亲自开始建设住处;
Tattha tatthe’va rājūhi, vihāre ārabhāpayi;
256他自己亲自着手建造无忧园。
Sayaṃ asokārāmaṃ tu, kārāpetuṃ samārabhi.
83
83.
258在此教法中,称为宝石般成双列起的高耸深密巨树荫蔽之地;
Ratanattayanigrodha-gilānānanti sāsane;
259一百千人每天都布施此物。
Paccekaṃ satasahassaṃ, so dāpesi dine dine.
84
84.
261用财富来供养佛陀之日,各种各样恭敬塔寺之礼;
Dhanena buddhadinnena, thūpapūjā anekadhā;
262于众多的僧院中,许多人常常未曾作此供养。
Anekesu vihāresu, aneke akaruṃ sadā.
85
85.
264用财富来供养法之日,具备四德的条件;
Dhanena dhammadinnena, paccaye caturo vare;
265众多承持法的比丘中,人们常以此为因而领受。
Dhammadharānaṃ bhikkhūnaṃ, upanetuṃ sadā narā.
86
86.
267不净水池中,有四物品献与僧团。
Anotattodakājesu, saṅghassa caturo adā;
268这三藏的长老们,每日在第六天诵持。
Te piṭakānaṃ therānaṃ, saṭṭhiye’kaṃ dine dine.
87
87.
270为了联结和交往,他将法教给予女神;
Ekaṃ asandhimittāya, deviyā tu adāpayi;
271然而,国王自己却与另一天子共同享用。
Sayaṃ pana duveyeva, paribhuñji mahīpati.
88
88.
273六万名比丘每日供应牙木,
Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ, dantakaṭṭhaṃ dine dine;
274十六万名比丘每日供养有如龙藤般坚韧的法物。
Soḷasitthisahassānaṃ, adā nāgalatāvhayaṃ.
89
89.
276一日国王,一位亲睹四方正觉者的人,
Athekadivasaṃ rājā, catusambuddhadassinaṃ;
277当护持者是大黑暗,乃为众城之王,神力广大无比。
Kappāyukaṃ mahākāḷaṃ, nāgarājaṃ mahiddhikaṃ.
90
90.
279听闻之后,为断除黑暗,束缚恶习。
Suṇitvā tamānetuṃ, soṇḍasaṅkhalibandhanaṃ;
280命其令夜幕降临,置于白伞之下。
Pesayitvā tamānetvā, setacchattassa heṭṭhato.
91
91.
282坐于床榻之上,以各色花朵供养,恭敬礼拜;
Pallaṅkamhi nisīdetvā, nānāpupphehi pūjiya;
283以一万六千人环绕,庄严环侍而说法。
Soḷasitthisahassehi, parivāriya abravi.
92
92.
285于正法转轮者,世尊悉达多佛,伟大神王;
Saddhammacakkavattissa , sambuddhassa mahesino;
286『色』者,属于无量智慧之所观,敢请观我色形。
Rūpaṃ anantañāṇassa, dassehi mama bho iti.
93
93.
288具三十二相之特征,色相庄严明净光洁;
Dvattiṃsalakkhaṇūpetaṃ, asītibyañjanujjalaṃ;
289周围环绕赤黄色光晃,饰以旗帜花环华丽。
Byāmappabhāparikkhittaṃ, ketumālāhi sobhitaṃ.
94
94.
291此形乃龙王所制造,为如来形象,极为见爱;
Nimmāsi nāgarājā so, buddharūpaṃ manoharaṃ;
292见此形者,心生欢喜及愕然敬仰充满。
Taṃ disvā’ti pasādassa, vimhayassa ca pūrito.
95
95.
294此所作相,究竟为何种相,领会实情为何?
Etena nimmitaṃ rūpaṃ, īdisaṃ kīdisaṃ nukho;
295如来之色,时有时无,时现时灭。
Tathāgatassa rūpanti, āsi pitunnatunnato.
96
96.
297众生恒常观念所知者,长久不息地注视于此。
Akkhipūjanti saññātaṃ, taṃ sattāhaṃ nirantaraṃ;
298大王珂罗国王,行此业力广大有力。
Mahāmahaṃ mahārāja, kārāpesi mahiddhiko.
97
97.
300如是大仁者,亦为大王所信奉;
Evaṃ mahānubhāvo ca, saddho cāpi mahīpati;
301长老摩嘎剌那,曾于前世诸国中睡眠。
Thero ca moggaliputto, diṭṭhā pubbe vasīhi te.
302进入教法已结束。
Sāsanappaveso niṭṭhito.
303摩嘎利子帝沙长老等人
Moggaliputtatissatherādayo
98
98.
305第二集会中,长老们观视未来之法。
Dutiye saṅgahe therā, pekkhantā’nāgatehi te;
306他们在国王时代,见到那个教法的兴起。
Sāsanopaddavaṃ tassa, rañño kālamhi addasuṃ.
99
99.
308普观察于一切世间,知此兴起法可断除烦恼。
Pekkhāntā sakale loke, tadupaddavaghātakaṃ;
309并且见到三位梵天,长寿安住。
Tissabrahmānamaddakkhuṃ, aciraṭṭhāyi jīvitaṃ.
100
100.
311诸梵天等围绕前来,向大君恳求,
Tesaṃ samupasaṅkamma, āyāciṃsu mahāpatiṃ;
312为众人之所不安,祈请断除该兴起之烦恼。
Manussesu’papajjitvā, tadupaddavaghātanaṃ.
101
101.
314他对那些没有报答者,出于示教光明的目的而说;
Adā paṭiññaṃ tesaṃ so, sāsanujjotanatthiko;
315对羞愧者与狂暴者亦语,幼年者也坚持行道。
Siggavaṃ caṇḍavajjiñca avocuṃ dahare yati.
102
102.
317《经教》将超过一百八十八年;
Aṭṭhārasādikā vassa-satā upari hessati;
318我等不会欢喜《教法》的衰坏。
Upaddavo sāsanassa, na sambhossāma taṃ mayaṃ.
103一百零三。
103.
320此事由诸比丘勿忽视,
Imaṃ tumhā’dhikaraṇaṃ, nopagañchittha bhikkhavo;
321因戒律惩戒之故,戒律戒尺与你们息息相关。
Daṇḍakammārahā tasmā, daṇḍakammapadañhi vo.
104一百零四。
104.
323为清晰正法,三尊梵主大臣,
Sāsanujjotanatthāya, tissabrahmā mahāpati;
324将于摩揭梨婆罗门之家缔约结盟。
Moggalibrāhmaṇaghare, paṭisandhiṃ gahessati.
105
105.
326当时间成熟,你们中应有人独自出家,成为沙玛内拉童子;
Kāle tumhesu eko taṃ, pabbājetu kumārakaṃ;
327当有人恭敬地接受佛陀的教法。
Eko taṃ buddhavacanaṃ, uggaṇhāpetu sādhukaṃ.
106
106.
329那时有位具信行的长老名为优婆离提舍,
Ahu upālitherassa,
330他是坚定信解的长老。
Thero saddhivihāriko;
331那人名为多萨哥·索那哥,
Dāsako soṇako tassa,
332有两位长老为索那哥门徒。
Dve therā soṇakassime.
107
107.
334曾有一位名为苏提耶的前多萨哥出于毗舍离,
Ahu vesāliyaṃ pubbe-dāsako nāma sotthiyo;
335他是三百多岁的长者,居住于师所附近。
Tisissasatajeṭṭho so, vasaṃ ācariyantike.
108
108.
337仅十二年间,谓发露于六根的究竟;
Dvādasavassikoyeva, vedapāragato caraṃ;
338或乃在藤蔓园内,集持过冬之静修。
Sasisso vālikārāme, vasantaṃ katasaṅgahaṃ.
109
109.
340瞻仰长老优波离,坐于其旁;
Upālitheraṃ passitvā, nisīditvā tadantike;
341询问感官上结之处,详白解释其义。
Vedesu gaṇṭhiṭhānāni, pucchi so tāni byākari.
110
110.
343诸法皆随缘而生,一种法则为学童所摄。
Sabbadhammānupatito, ekadhammo hi māṇava;
344诸法无常皆流转,然谁能论此一种法?
Sabbe dhammā osaranti, ekadhammo hi ko nu so.
111
111.
346名曰伊查哈者,即为老长老之学童;
Iccāha nāmaṃ sandhāya, thero māṇavako tu so;
347未闻他人所问之意,谓之佛意而说。
Nā’ññāsi pucchito manto, buddhamantoti bhāsito.
112
112.
349他说:『请允许我说,他是我们的同伴;』
Dehīti āha so āha, dema no vesadhārino;
350他问导师的意思,亦如问母亲和父亲。
Guruṃ āpucchi mantatthaṃ, mātaraṃ pitaraṃ tathā.
113
113.
352在三位长老面前,有这位学童;
Māṇavānaṃ satehe’sa, tīhi therassa santike;
353出家经过时间,学童已得授具足戒。
Pabbajitvāna kālena, upasampajji māṇavo.
114
114.
355这位乃无余漏者,为十大长老之首;
Khīṇāsavasahassaṃ so, dāsakattherajeṭṭhakaṃ;
356长老优波离称许,三藏悉皆具备。
Upālithero vācesi, sakalaṃ piṭakattayaṃ.
115一百一十五。
115.
358众弟子已被计算完毕,余者皆凡夫俗人;
Gaṇanā vītivattā te, sesā’riya puthujjanā;
359所遵从三藏典籍,皆出于此长老面前所授。
Piṭakānuggahitāni, yehi therassa santike.
116一百一十六。
116.
361迦尸国者,憍萨罗也,此地有圣诲者。
Kāsīsu kosalo nāma, satthavāhasuto ahu;
362尝于乡野从事商贾,随母父而往。
Giribbajaṃ vaṇijjāya, gato mātāpitūhi so.
117一百一十七。
117.
364有一童子,名曰阿伽,住于竹林,年十五。
Agā veḷuvanaṃ pañca-dasavaso kumārako;
365此童年五十五岁,众人围护而去。
Māṇavaṃ pañcapaññāsa, parivāriya taṃ gatā.
118一百一十八。
118.
367见到一位长老,随从奴仆在旁,使人心欢喜;
Sagaṇaṃ dāsakaṃ theraṃ, tattha disvā pasīdiya;
368他于是请求出家,言说『请问尊师』。
Pabbajjaṃ yāci so āha, tavā’puccha guruṃ iti.
119一百一十九。
119.
370经食物所摄取后,索那比丘犹如幼童一般;
Bhattattayamabhuñjitvā , soṇako so kumārako;
371由父母之命而行,前来获准出家。
Mātāpitūhi kāretvā, pabbajjānuññamāgato.
120一百二十。
120.
373与那三位太子一同,侍立在十位长老面前;
Saddhiṃ tehi kumārehi, dāsakattherasantike;
374出家并受具足戒,誓愿精通三藏。
Pabbajjaṃ upasampajja, uggaṇhi piṭakattayaṃ.
121
121.
376这位长老属灭尽之流众,属于诸长老中的一员;
Khīṇāsavasahassassa, therasissa gaṇassa so;
377他是解藏藏主,是年长的索那尊者。
Ahosi piṭakaññussa, jeṭṭhako soṇako yati.
122
122.
379有一个名为悉伽颇的人,先前属于波罗提尼族;
Ahosi siggavo nāma, pure pāṭalināmako;
380他是智慧的父亲的儿子,且当时年十八岁。
Paññavā’maccatanayo, aṭṭhārasasamo tu so.
123
123.
382他在三座宫殿中居住,穿着精致绸缎所制的衣服;
Pāsādesu vasaṃ tīsu, chaḷaḍḍhautusādhusu;
383带着儿子前往强暴部族,共同行动。
Amaccaputtaṃ ādāya, caṇḍavajjiṃ sahāyakaṃ.
124
124.
385以十种优秀品德周具围绕人群;
Purisānaṃ dasaddhehi, satehi parivārito;
386前往鸡园,见到了长老索那。
Gantvāna kukkuṭārāmaṃ, soṇakattheramaddasa.
125
125.
388已得成就所成,端坐而身心收摄;
Samāpattisamāpannaṃ, nisinnaṃ saṃvutindriyaṃ;
389恭敬尊敬,了解其至极,已询问僧团所问之事。
Vandi tenālapantaṃ taṃ, ñatvā saṅghamapucchitaṃ.
126
126.
391得已成就者,谓之『无垢行列』,这是他们所说。
Samāpattisamāpannā, nālapantī’ti āhu te;
392又称论事者,谓比丘们曾言此语。
Kathannu vuṭṭhahantīti, vuttā āhaṃsu bhikkhavo.
127第一百二十七节。
127.
394导师的训斥,及僧团的训斥;
Pakkosanāya satthussa, saṅghapakkosanāya ca;
395如同时节的更替,亦如寿命的消逝。
Yathā kālaparicchedā, āyukkhayavasena ca.
128第一百二十八节。
128.
397「灭除者」谓已言,彼等断除二难:
Vuṭṭhahantīti vatvāna, tesaṃ disvo’panissayaṃ;
398彼于僧团戒法舍弃,起立自去彼处。
Pāhesuṃ saṅghavacanaṃ, vuṭṭhāya sa tahiṃ agā.
129
129.
400一少儿问曰:『尊者,何谓「不饮椰枣汁」?』
Kumāro pucchi kiṃ bhante, nālapitthāti āha so;
401答曰:『食者当食,是令汝等亦食。』
Bhuñjimha bhuñjitabbanti, āha bhojetha no api.
130
130.
403他对我们起初说:『能够供养吧?』
Āha amhādise jāhe, sakkā bhojayituṃ iti;
404因为未得到父母许可,那少年害羞不敢。
Mātāpitu anuññāya, so kumārotha siggavo.
131
131.
406残暴的宰毗族,以及那一百名男子,
Caṇḍavajjī ca tepañca-satāni purisāpi ca;
407出家后便失去了畏惧,来到长老索那面前。
Pabbajjitvo’pasampajjuṃ, soṇattherassa santike.
132
132.
409正是在导师那里,他们二人同等通晓三藏;
Upajjhāyantikeyeva, te duve piṭakattayaṃ;
410而且在合适时节,还获得了六通的神通。
Uggahesuñca kālena, chaḷabhiññaṃ labhiṃsu ca.
133
133.
412知道了这三者的接续以后,他随即大欢喜,
Ñatvā tissa paṭisandhiṃ, tato pabhuti siggavo;
413这位长老历经七十年,前往那所住宅。
Thero so sattavassāni, taṃ gharaṃ upasaṅkami.
134
134.
415他即使只有口头念诵,也已持续七年不间断;
Gacchāti vācāmattampi, sattavassāni nālabhi;
416到了第八年,他曾去过一次那地方。
Alattha aṭṭhame vasse, gacchāti vacanaṃ tahiṃ.
135
135.
418那出门进入之时,咖葛利婆罗门见之;
Taṃ nikkhamantaṃ pavisanto, disvā moggalibrāhmaṇo;
419在家中没有所得,便问母亲,他说道。
Kiñci laddhaṃ ghare noti, pucchi āmāti so’bravi.
136
136.
421去到住所后,询问其事,乃至次日;
Gharaṃ gantvāna pucchitvā, dutiye divase tato;
422以妄语禁制,阻止前来住所的长老。
Musāvādena niggaṇhi, theraṃ gharamupāgataṃ.
137
137.
424听闻长老的话,尊者欢喜;
Therassa vacanaṃ sutvā, so pasannamano dvijo;
425以他自身表演的方式,经常作布施。
Attano pakatena’ssa, niccaṃ bhikkhaṃ pavattayi.
138
138.
427由于欲望而心安住,众皆随其本宅所归依;
Kamena’ssa pasīdiṃsu, sabbe’pi gharamānusā;
428常常在家中饮食起居,安坐其中。
Bhojāpesi dijo niccaṃ, nisīdāpiya taṃ ghare.
139
139.
430如是随着欲望行进,年届十六岁;
Evaṃ kamena gacchanto, kāle soḷasavassiko;
431彼即是提萨童子,隆盛积极超越烈子。
Ahu tissakumāro so, tivedodadhipārago.
140
140.
433长老的故事开端,将在家中完成,意在说明此事将于家内发生;
Thero kathāsamuṭṭhānaṃ, hessate’va ghare iti;
434并未示现坐具,仅仅安置了学童服饰以为凭依。
Āsanāni na dassesi, ṭhapetvā māṇavāsanaṃ.
141
141.
436他希望如同梵天界般清净无染;
Brahmalokagatattāva, sucikāmo ahosi so;
437因此,他安置了自己的床铺,由此就依著它而住。
Tasmā so tassa pallaṅko, vāsayitvā lagīyati.
142
142.
439不见他人,无所知见,长老们安住在一起;
Aññāsanaṃ apassanto, ṭhite there sasambhamo;
440人们在家中对他产生敬重和赞叹。
Tassa taṃ āsanaṃ tassa, paññapesi ghare jano.
143
143.
442见其就座于此,师子们前来;
Disvā tattha nisinnaṃ taṃ, āgammā’cariyantikā;
443学童们斥责他的言语,不恭敬地发散开来。
Kujjhitvā māṇavo vācaṃ, amanāpaṃ udīrayi.
144
144.
445长老问学童:『你以为何意,知道否?』他说:『知道。』
Thero māṇava kiṃ mantaṃ, jānāsīti tamabravi;
446长老即问他:『你既然如此称知,后当如何修习?』学童反问。
Tameva pucchaṃ therassa, pacchā rocesi māṇavo.
145
145.
448既然答云:『知道』,长老随即询问这长老;
Jānāmīti paṭiññāya, there theraṃ apucchiso;
449关于其所依憍户处,长老便详细说明。
Gaṇṭhiṭhānāni vedesu, tassa thero’tha byākari.
146
146.
451长老正是居士,
Gahaṭṭhoyeva thero so,
452已超越痛苦境界;
Vedapāragato ahu;
453其未曾表达任何,
Na byākareyya kiṃ tassa,
454内心无分别辨析。
Pabhinnapaṭisambhido.
455若心生起而不灭,
Yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati,
456其心必灭,不再生起。
Tassa cittaṃ nirujjhissati; Na uppajjissati,
457心若断绝,则无再生;
Yassa vā pana cittaṃ nirujjhisati na uppajjissati;
458心若再生,则断绝不成。
Tassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhatīti.
147
147.
460有一位长老对心为一体之问题发问,聪明者解答;
Taṃ cittayamake pañhaṃ, pucchi thero visārado;
461如同黑暗一般,他说道。
Andhakāro viya ahu, tassa so tamavoca so.
148
148.
463比丘名为持戒者,此为佛所称之名,佛如此言说;
Bhikkhuko nāma mantoti, buddha mantoti so bravi;
464『身』此言既出,当不染污此身,谨守之故,故言如此。
Dehīti vutte novesa-dhārino dammi taṃ iti.
149第百四十九。
149.
466得父母许可后,为了持戒之意而出家;
Mātāpitūhi’nuññāto, mantatthāya sa pabbajji;
467此长老承受修行之法,出家后实事求是地修持。
Kammaṭṭhānamadā thero, pabbājetvā yathārahaṃ.
150第一百五十。
150.
469修习修观之法者,不久即得大智慧;
Bhāvanaṃ anuyuñjanto, acirena mahāmatī;
470长老知悉于得声闻果实之理亦如是。
Sotāphattiphalaṃ patto, thero ñatvāna taṃ tathā.
151
151.
472投与坚固投福之法,贮藏于长老相近者;
Pesesi caṇḍavajjissa, therassantikamuggahaṃ;
473为宣说经律之法,捍护声闻之义理。
Kātuṃ suttābhidhammānaṃ, sotatthā’kātaduggahaṃ.
152
152.
475于是,他起于三昧定,开始了内观禅修;
Tato so tissadaharo, ārabhitvā vipassanaṃ;
476在适当的时间获得了六种超通力,并得到了长老的身份。
Chaḷabhiñño ahu kāle, therabhāvañca pāpuṇi.
153
153.
478非常明显犹如月亮和太阳;
Atīva pākaṭo āsi, cando’va sūriyo’vaso;
479世人未能理解他所说的话,仅有佛陀的言语真正显现真理。
Loko tassa vaco’maññī, sambuddhassa vacopiya.
480摩嘎利子帝沙长老等人已结束。
Moggaliputtatissatherodayo niṭṭhīto.
154
154.
482一日,有位太子未及即位,瞭望着森林中那群鹿;
Ekāhaṃ uparājā so, adakkhi migavaṃ gato;
483正玩耍于森林中的鹿群,目睹此情景而深思。
Kīḷamāne mige’raññe, disvā etaṃ vicintayi.
155
155.
485鹿亦如是游戏,在林中以草为食;
Migāpi evaṃ kiḷanti, araññe tiṇagocarā;
486比丘们不会如此玩耍,他们以安乐净食为居。
Na kiḷissanti kiṃ bhikkhū, sukhāhāravihārino.
156
156.
488向国王自思所虑,向王言己已归家;
Attano cintitaṃ rañño, ārocesi gharaṃ gato;
489为使国七日安定,彼王付之治国事。
Saññāpetuṃ tu sattāhaṃ, rajjaṃ tassa adāsi so.
157
157.
491‘汝以此国安稳守,七日尔为王子任;
Anubhohi ime rajjaṃ, sattāhaṃ tvaṃ kumāraka;
492稍后我将斩尔命,吾愿如此言王者。’
Tato taṃ ghātayissāmi, icca’voca mahīpati.
158
158.
494此中断有一周已有,
Āhā’ti tamhi sattāhe,
495你因何而久留?
Tvaṃ kenā’si kiso iti;
496谓因畏惧死亡,
Maraṇassa bhayenāti,
497王曰:尔因闻此故复来。
Vutte rājā’ha taṃ puna.
159
159.
499我已至死之期,尔何以犹豫戏耍此事?
Sattāhā’haṃ marissaṃti, tvaṃ na kīḷi ime kathaṃ;
500“将要戏弄啊孩子们,彼等恒常识于死亡。”
Kīḷissanti yati tāta, sadā maraṇasaññino.
160
160.
502如此说者,作此比喻者,于此教法中使人欢喜;
Iccevaṃ bhākarā vutto, sāsanasmiṃ pasīdi so;
503适时入林中,视比丘已入定的象状。
Kālena migavaṃ gantvā, theramadakkhi saññataṃ.
161
161.
505乃坐于树根下者,此为大法所护持者也;
Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, so mahādhammarakkhitaṃ;
506于沙罗树枝间,譬如蛇欲胁胁执心垢。
Sālasākhāya nāgena, bījayanta manāsavaṃ.
162
162.
508此长老亦如是,出家于征服者的教法中,
Ayaṃ thero viyā’hampi, pabbajja jina sāsane;
509思惟曰:何时于王城中安住?贤慧者如是思量。
Viharissaṃ kadā raññe, iti cintayi paññavā.
163
163.
511为此长老之安住处,
Thero tassa pasādatthaṃ,
512起身离开了舍宅;
Upatitvā vihāyasā;
513前往无忧林,
Gantvā asokārāmassa,
514立于池水之中。
Pokkharañño jale ṭhito.
164
164.
516在空中悬挂着衣服,为最优美的;
Ākāse ṭhapayitvāna, cīvarāni varāni so;
517浸泡了池水,请涤净身体。
Ogāhitvā pokkharaṇī, gattāni parisiñcatha.
165一百六十五。
165.
519那位太子见此神通,极为欢喜,
Taṃ iddhiṃ uparājā so, disvā’tīva pasīdiya;
520当日即决定出家,显露智慧真相。
Ajjeva pabbajissaṃti, buddhiṃcā’kāsi buddhimā.
166一百六十六。
166.
522近前恭敬国王,恳请允准出家;
Upasaṅkamma rājānaṃ, pabbajjaṃ yāci sādaro;
523国王虽欲阻止,却仍准许了这位君主。
Nivāretumasakkonto, tamādāya mahīpati.
167
167.
525在广大僧众的围绕中,他自己来到僧团所在之处;
Mahatā parivārena, vihāramagamā sayaṃ;
526于伟大的持法长老面前出家托钵。
Pabbaji so mahādhamma-rakkhitattherasantike.
168
168.
528与他一同出家的,还有四十万众人及其他;
Saddhiṃ tena catusata-sahassāni narāpi ca;
529未出家的众人数量则无法计算。
Anupabbajitānantu, gaṇanā ca na vajjati.
169
169.
531国王的义兄,以火焚烧诸梵天之名;
Bhāgineyyo narindassa, aggi brahmāti vissuto;
532成为国王女儿的丈夫,成为比丘僧团的同伴。
Ahosi rañño dhītāya, saṅghamittāya sāmiko.
170
170.
534他的儿子以及他的孙子,
Tassā tassa suto cāpi,
535名叫苏摩诺。
Sumano nāma nāmaso;
536他乞求国王,
Yācitvā so’pi rājānaṃ,
537向太子出家。
Uparājena pabbaji.
171
171.
539太子出家,是那位哀伤的国王的太子;
Uparājassa pabbajjā, tassā’sokassa rājino;
540在第四年的瓦萨后,为广大众生的利益,
Catutthe āsivassesā, mahājanahitodayā.
172
172.
542正是在那里得到了达上戒,达上戒的根本所在;
Tattheva upasampanno, sampannaupanissayo;
543那守护者也成为了阎王,成为了通达三果的阿拉汉。
Ghaṭento uparājā so, chaḷa’bhiñño’rahā ahu.
173
173.
545于众人集聚之伽蓝中,
Vihāre tesamāraddhe, sabbe sabbapuresupi;
546皆得圆满实现美善法,三年内善终圆满。
Sādhukaṃ tīhi vassehi, niṭṭhāpesuṃ manorame.
174
174.
548为长老印陀俱达者、持业见者,
Therassa indaguttassa, kammādiṭṭhāyakassa tu;
549以神通力已经圆满,除去忧伤及郁闷。
Iddhiyā cā’su niṭṭhāsi, asokārāmasavhayo.
175
175.
551在人众所敬重之地、各处随处,
Janena paribhuttesu, ṭhānesu ca tahiṃ tahiṃ;
552建立佛塔庙宇,庄严美丽,庄主所作。
Cetiyāni akāresi, ramaṇīyāni bhūpati.
176
176.
554先有八万四千人全体在场;
Purehi caturāsīti-sahassehi samantato;
555记录写入这些人之中,僧伽已安住。
Lekhe ekāhamānesuṃ, vihārā niṭṭhitā iti.
177一百七十七。
177.
557大王闻此记录后,具大威力精神显现;
Lekhe sutvā mahārājā, mahātejiddhi vikkamo;
558嫉妒心勃发,心生悭吝,扰乱广大清净的住所。
Kātukāmo sakiṃyeva, sabbārāma mahāmahaṃ.
178一百七十八。
178.
560纯净的铜铃被敲响,在第七日此处;
Pure bheriṃ carāpesi, sattame divase ito;
561愿众林园庄严,愿一切境界恒常安稳。
Sabbārāmamaho hotu, sabbadesesu ekadā.
179
179.
563一由旬又一由旬地给予广大布施于世间;
Yojane yojane dentu, mahādānaṃ mahītale;
564愿他们成为乡村和林园的主宰及道路的装饰。
Karontu gāmārāmānaṃ, maggānañca vibhūsanaṃ.
180
180.
566在所有住处中,恒常对比丘僧团皆是如此;
Vihāresu ca sabbesu, bhikkhusaṅghassa sabbathā;
567应当依时机与能力,施行广大布施。
Mahādānāni vattentu, yathākālaṃ yathābalaṃ.
181
181.
569以灯花、鲜花及花环等各样装饰在各处;
Dīpamālā pumphamālā-laṅkārehi tahiṃ tahiṃ;
570以及以诸多各种塔、宝塔等献礼;
Tūriyehi ca sabbehi, upahāraṃ anekadhā.
182
182.
572在守伍波萨他日诸根本戒净之时,众人应当悉听一切法义;
Uposathaṅgānā’dāya, sabbe dhammaṃ suṇantu ca;
573并当以恭敬礼拜之心,向众多法中供养,即便此刻亦应如是行。
Pūjāvisesena’neke ca, karontu tadahepi ca.
183
183.
575一切时处,随顺本分及其优势,
Sabbe sabbattha sabbathā, yathāṇattādhikāpi ca;
576应以恭敬礼拜,礼敬诸神界,使之欢悦悦心。
Pūjā sampaṭiyādesuṃ, devalokamanoramā.
184
184.
578在那一天,大王满身佩戴各种贵重装饰品;
Tasmiṃ dine mahārājā, sabbālaṅkāra bhūsito;
579与众多亲属及同伴一道,环绕着强猛的军队。
Sahorodho sahāmacco, balogha parivārito.
185
185.
581他来到此园,如同开路者破土而进;
Agamāsi sakārāmaṃ, bhindanto viya mediniṃ;
582立于僧团中央,礼敬那尊贵的僧团。
Saṅghamajjhamhi aṭṭhāsi, vanditvā saṅghamuttamaṃ.
186
186.
584于彼集会中,凡有比丘千万之数;
Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asīti bhikkhukoṭi yo;
585众比丘中,涅槃已证得阿拉汉者,共计十万人。
Ahesuṃ satasahassaṃ, tesu khīṇāsavā yati.
187一百八十七。
187.
587比丘尼九万余人聚集一处;
Navuti bhikkhusahassāni, ahū bhikkhuniyo tahiṃ;
588其中有证得阿拉汉的比丘尼一千人。
Khiṇāsavā bhikkhuniyo, sahassaṃ āsu tāsu tu.
188一百八十八。
188.
590所谓世界游行者,是指那些已断绝烦恼的人;
Lokavivaraṇaṃ nāma, pāṭihīraṃ akaṃsu te;
591为令法王消除内心忧愁的,是那些断除染污的清净者。
Khīṇāsavā pasādatthaṃ, dhammāsokassa rājino.
189
189.
593所谓凶恶的忧苦,是以前因恶业所感受的;
Caṇḍāsokoti ñāyittha, pubbe pāpena kammunā;
594所谓法的忧苦,是后来因善业所感受的。
Dhammāsokoti ñāyittha, pacchā puññena kammunā.
190
190.
596此处海洋环绕,周围尽是蔽覆半岛。
Samuddapariyantaṃ so, jambudīpaṃ samantato;
597你见众多住处遍布,相应诸种供养已成。
Passi sabbe vihāre ca, nānāpūjā vibhūsite.
191
191.
599极为欢喜观看,问道僧团默然坐坐;
Atīva tuṭṭho te disvā, saṅghaṃ pucchi nisīdiya;
600『大师,谁为舍弃,依于大善逝教法?』
Kassa bhante pariccāgo, mahāsugata sāsane.
192
192.
602长老即为摩嘎剌那子,向国王解说其疑问;
Thero so moggaliputto, rañño pañhaṃ viyākari;
603即便在世尊在世时,也无人能比其慷慨舍施。
Dharamāne’pi sugate, natthi cāgī tayāsamo.
193
193.
605国王听闻此语更加欢喜,便向他问道:
Taṃ sutvā vacanaṃ bhiyyo, tuṭṭho rājā apucchi taṃ;
606“如来教法的护持者,果真是您吗?”
Buddhasāsana dāyādo, hoti kho mādiso iti.
194
194.
608长老是以王子摩诃林陀为依止;
Thero tu rājaputtassa, mahindassū’panissayaṃ;
609同样也以王后为僧团之友而端视。
Tatheva rājadhītāya, saṅghamittāya pekkhiya.
195
195.
611当观察此教法日益增长的因缘;
Sāsanassā’bhi vuddhiñca, taṃ hetukama vekkhiya;
612并宣扬于国王之后,彼则为教法之宏扬者。
Paccābhāsatha rājānaṃ, so sāsanadhurandharo.
196
196.
614这样的人虽然慷慨施舍,却不是教法的继承人;
Tādiso’pi mahācāgī, dāyādo sāsanassa na;
615只有条件继承者才被称为人间的主宰。
Paccayadāyako’cceva, vuccate manujādhīpa.
197
197.
617但是,那些在教法中使儿子或女儿出家的人,
Yo tu puttaṃ dhītaraṃ vā,
618他们是教法的继承者,
Pabbajjāpeti sāsane;
619是教法真正的继承人。
So sāsanassa dāyādo,
620是否也是给予者。
Hoti no dāyako api.
198
198.
622次第,君主欲求成为施舍法的施与者;
Atha sāsana dāyāda-bhāvamicchaṃ mahīpati;
623问那时立于彼处的摩诃婆罗多和僧侣之友。
Mahindaṃ saṅghamittañca, ṭhite tatra apucchatha.
199
199.
625父亲啊,你将出家吗?出家被视为伟大的事;
Pabbajissatha kiṃ tātā, pabbajjā mahatī matā;
626听闻父亲的话语,诸位便向父亲陈说。
Pituno vacanaṃ sutvā, pitaraṃ te abhāsisuṃ.
200
200.
628今天就要出家,如果你愿意,天子啊;
Ajjeva pabbajissāma, sace tvaṃ deva icchasi;
629这对我和你而言,出家都是利益所在。
Amhañca lābho tumhañca, pabbajjāya bhavissati.
201二百零一。
201.
631太子出家的时机,随着众多诸因缘成熟而生。
Uparājassa pabbajja-kālabho pabhutīhi so;
632那也是由火神造作的,出家之意已决断。
Sā cāpi aggibrahmassa, pabbajjā katanicchayā.
202
202.
634大圣王渴望施予,作为大地的统治者;
Uparajjaṃ mahīndassa, dātukāmo’pi bhūpati;
635然而,他更为欣悦的,乃是出家之事。
Tato’pi adhikāsā’ti, pabbajjaṃyeva rocayi.
203
203.
637深爱的儿子大圣王,具足智慧、容貌和威德;
Piyaṃ puttaṃ mahindañca, buddhirūpabaloditaṃ;
638出家剃度是一时之事,僧团侣伴乃终身之事。
Pabbajjā pesi samahaṃ, saṅgha mittañca dhītaraṃ.
204
204.
640当时年二十载者,为萨咖天子之子;
Tadā vīsativasso so, mahindo rājanandano;
641僧团伴侣为国王之女,年约十八岁。
Saṅghamittā rājadhītā, aṭṭhārasasamā tadā.
205
205.
643当下即得出家、具足受具戒。
Tadaheva ahu tassa, pabbajjā upasampadā;
644出家即为授具戒法,且由此得成就。
Pabbajjā sikkhādānañca, tassā ca tadahu ahu.
206
206.
646导师为少年,是莫迦梨舍族人;
Upajjhāyo kumārassa, ahu moggalisavhayo;
647被大德长老在中间地方出家。
Pabbājesi mahādeva-tthero majjhantiko pana.
207
207.
649在彼具戒团体中,他未曾作恶口业。
Kammavācaṃ akā tasmiṃ, so’pasampadamaṇḍale;
650大阿拉汉,乔达摩,证得胜义正断。
Arahattaṃ mahindo so, patto sapaṭisambhidaṃ.
208
208.
652僧侣称为同修者,导师称为护法者。
Saṅghamittā’hu’pajjhāyā , dhammapālāti vissutā;
653寿命长久的老师,终时无染污。
Ācariyā āyupāli, kāle sā’si anāsavā.
209
209.
655二者皆为教法明灯,护持斯里兰卡诸国。
Ubho sāsanapajjotā, laṃkādīpopakārino;
656在第六个瓦萨中,宣林王出家。
Chaṭṭhe vasse pabbajiṃsu, dhammāsokassa rājino.
210第二百一十。
210.
658伟大的宣林引领着三座岛屿,
Mahāmahindo vassehi, tīhi dīpappasādako;
659在导师面前宣诵三藏。
Piṭakattayaṃ muggaṇhi, upajjhāyassa santike.
211第二百一十一。
211.
661此比丘尼如月之光辉,诸比丘如太阳般辉映宣林。
Sā bhikkhunī candalekhā, mahindo bhikkhū sūriyo;
662正自觉者的教法广大无边,自当时以来恒常显现光明。
Sambuddha sāsanākāsaṃ, te sadā sobhayuṃ tadā.
212二百一十二。
212.
664于森林巴达厘波多处,逐渐周游森林而行;
Vane pāṭaliputtamhā, vane vanacaro caraṃ;
665犹如猕猴与仙女合群一处,相互教化生活起来。
Kuntakinnariyā saddhiṃ, saṃvāsaṃ kappayī kira.
213二百一十三。
213.
667凭此比喻教化联系起,
Tena saṃvāsamanvāya,
668有一男孩出生;
Sā putte janayī duve;
669三者中最大者与最小者,
Tisso jeṭṭho kaṇiṭṭho tu,
670名为苏密陀。
Sumitto nāma nāmato.
214二百一十四。
214.
672于大瓦鲁纳长老时代出家之后;
Mahāvaruṇattherassa, kāle pabbajja santike;
673二者都证得了阿拉汉果,具足了六通功德。
Arahattaṃ pāpuṇiṃsu, chaḷabhiññaṃ guṇaṃ ubho.
215二百一十五。
215.
675足上如同虫毒般剧烈疼痛,发作之痛甚为剧烈;
Pāde kīṭavisenā’si, phuṭṭho jeṭṭho savedano;
676长老用下颌轻触,涂抹以药,敲击器皿以示治疗。
Āha puṭṭho kaṇiṭṭhena, bhesajjaṃ pasataṃ ghaṭaṃ.
216二百一十六。
216.
678尽管生病,这位长老仍向王呈文;
Rañño nivedanaṃ thero, gilānavattato’pi so;
679全身行走谨慎,饭后必诵持戒。
Sappisatthañca caraṇaṃ, pacchābhattaṃ paṭikkhipi.
217二百一十七。
217.
681你若以饭食为行,便能获得暗食;
Piṇḍāya ce caraṃ sappiṃ, labhase tvaṃ tamāhara;
682这位名为一切贤长老提婆者,即是善喜尊者中的上首。
Icchāha tissathero so, sumittaṃ theramuttamaṃ.
218二百一十八。
218.
684以饭食为行者,未得瓷器;
Piṇḍāya caratā tena, na laddhaṃ pasataṃ ghataṃ;
685即便持瓷壶,仍因病患而不健康,无法成就。
Sappikumbhasatenāpi, byādhijāto asādhiyo.
219二百一十九。
219.
687正是由于这种病苦,长老获得了生命的终止;
Teneva byādhinā thero, patto āyukkhayantikaṃ;
688他以不松懈的教诲,心志坚持不让灭尽远离。
Ovaditvāppamādena, nibbātuṃ mānasaṃ akā.
220二百二十。
220.
690他安坐于虚空之中,充满光明之元素力量;
Ākāsamhi nisīditvā, tejodhātuvasena so;
691身心如油灯火焰般光亮,依正如理的法而灭尽。
Yathāruci adhiṭṭhāya, sarīraṃ parinibbuto.
221二百二十一。
221.
693离开了网身,行走于路,放火焚烧;
Jālāsarīrā nikkhamma, nimmaṃsachārikaṃ ḍahi;
694焚烧了长老的整个身体,用火焰如同木炭一样焚烧。
Therassa sakalaṃ kāyaṃ, aṭṭhikānituno ḍahi.
222二百二十二。
222.
696听闻这位长老涅槃之事,三长老中的领袖;
Sutvā nibbūtimetassa, tissatherassa bhūpati;
697前来到了有庄严的园林,被众多人民围绕着。
Agamāsi sakārāmaṃ, janogha parivārito.
223
223.
699国王进入象群禁地,关闭出入之门;
Hattikkhandhagato rājā, tānaṭṭhina’varopiya;
700实施关守根本法,调查僧团疾病之因。
Kāretvā dhātusakkāraṃ, saṅghaṃ byādhimapucchitaṃ.
224
224.
702闻此后生之病急,必于门前作防护;
Taṃ sutvā jātasaṃvego, puradvāresu kāriya;
703明净池塘洁净无尘,药草种植圆满充足。
Sudhācitā pokkharaṇī, bhesajjānañca pūriya.
225
225.
705世尊日复一日为比丘僧团施予药物;
Pāpesi bhikkhusaṅghassa, bhesajjāni dine dine;
706愿比丘僧团不致失去难得的药物。
Mā hotu bhikkhusaṅghassa, bhesajjaṃ dullabhaṃ iti.
226
226.
708长老苏密塔涅槃,犹如行者行走般逝去;
Sumittathero nibbāyi, caṅkamanto’va caṅkame;
709在教法中特别令人欢喜,于是大德亦如是赞叹。
Pasīdi sāsane’tīva, tenāpi ca mahājano.
227二百二十七。
227.
711昆提子二位长老,
Kuntiputtā duve therā,
712他们为世人利益而行事;
Te lokahitakārino;
713在国王第八个年头,无忧无苦而涅槃了,
Nibbāyiṃsu asokassa,
714在王[统治]的第八年。
Rañño vassamhi aṭṭhame.
228二百二十八。
228.
716由此,僧团的增益极为广大丰盛;
Tato pabhuti saṅghassa, lābho’tīva mahā ahu;
717后来众人心生欢喜,因为获得了利益得以实现。
Pacchā pasannā ca janā, yasmā lābhaṃ pavattayuṃ.
229第二百二十九。
229.
719弃绝利益的敬重,正是外道获得利益的缘由;
Pahīnalābhasakkārā, titthiyā lābhakāraṇā;
720他们自取袈裟,和比丘们共同安住。
Sayaṃ kāsāyamādāya, vasiṃsu saha bhikkhūhi.
230第二百三十。
230.
722正如萨咖天帝也曾阐明佛法的教说;
Yathāsakañca te vādaṃ, buddhavādo’ti dīpayuṃ;
723正如萨咖天帝依照其心意行持,没有违背适宜之法。
Yathāsakañca kiriyā, akariṃsu yathāruci.
231二百三十一。
231.
725于是,摩嘎剌那那位长老,
Tato moggaliputto so,
726坚固不动,品德高升;
Thero thira guṇodayo;
727在此教法初现之时,
Sāsanabbudamuppannaṃ,
728见彼极其粗陋。
Disvā tamatikakkhalaṃ.
232二百三十二。
232.
730于彼平息之时,长远目者观察;
Tasso’pasamane kālaṃ, dīghadassī avekkhiya;
731赐予大长老,偕同众多比丘。
Datvā mahindatherassa, mahābhikkhugaṇaṃ sakaṃ.
233二百三十三。
233.
733唯一者登上恒河河畔的无路高山;
Uddhaṃ gaṅgāya eko’va, ahogaṅgamhi pabbate;
734修行者独处多年,苦心勤思修习清净离群之道。
Vihāsi sattavassāni, viveka manubrūhayaṃ.
234二百三十四。
234.
736众多邪见比丘甚多,心念不正者亦然如是;
Titthiyānaṃ bahucattā ca, dubbaccattā ca bhikkhavo;
737彼等不堪为法护持,不能反对法之正行。
Tesaṃ kātuṃ na sakkhiṃsu, dhammena paṭisedhanaṃ.
235二百三十五。
235.
739正是于此珍宝之岛——南瞻部洲上,于各大僧院中,比丘们修行生活。
Teneva jambudīpamhi, sabbārāmesu bhikkhavo;
740经过七年,结束了守八关斋戒的时节。
Sattavassāni nākaṃsu, uposatha pavāraṇaṃ.
236
236.
742大王闻之,心中忧法,名声大显;
Taṃ sutvā mahārājā, dhammāsoko mahāyaso;
743差遣一名少年,前往忧法林最深处。
Ekaṃ amaccaṃ pesesi, asokārāma muttamaṃ.
237
237.
745前往此处场地,安静地过守八关斋戒。
Gantvā’dhikaraṇaṃ etaṃ, vupasamma uposathaṃ;
746汝应与比丘僧团共行,不可废弃安住之处。
Kārehi bhikkhusaṅghena, pamā’rāme tuvaṃ iti.
238二百三十八。
238.
748应前往集会,聚集比丘僧团,心怀欢喜;
Gantvāna sannipātetvā, bhikkhusaṅghaṃ sadummati;
749恭敬守持伍波萨他戒,护持国王法令。
Uposathaṃ karothāti, sāvesi rājasāsanaṃ.
239二百三十九。
239.
751我们不应放弃守持伍波萨他戒,为此心志坚定。
Uposathaṃ tittiyehi, na karoma mayaṃ iti;
752比丘僧团即是那个无知且愚昧的群体。
Avo ca bhikkhusaṅgho taṃ, amaccaṃ mūḷhamānasaṃ.
240二百四十。
240.
754那个无知者因与数位长老的修行方式相合,
So’macco katipayānaṃ, therānaṃ paṭipāṭiyā;
755便以头顶触地,施行斋戒仪轨。
Acchindi asinā sīsaṃ, kāremīti uposathaṃ.
241二百四十一。
241.
757王子出家者三尊长老,见此行为轻易,
Rājabhātā tissatthero, taṃ disvā kiriyaṃ lahuṃ;
758前往其座位,坐在此教法中。
Gantvāna tassa āsanne, sāsanamhi nisidi so.
242二百四十二。
242.
760看见长老后,他去见国王报告;
Theraṃ disvā amacco so, gantvā rañño nivedayi;
761听闻一切经过,国王如受熊熊烈火焚烧。
Sabbaṃ pavattiṃ taṃ sutvā, jātadāho mahīpati.
243二百四十三。
243.
763迅速前往比丘僧团,询问其心意起伏;
Sīghaṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ, pucchi ubbiggamānaso;
764由此所造之业,谁者当受恶果?
Evaṃ katena kammena, kassa pāpaṃ siyā iti.
244二百四十四。
244.
766其中有些愚痴之辈,或受恶果,或不受;
Tesaṃ apaṇḍitā keci, pāpaṃ tuyhanti keci tu;
767彼等相互言称:「你不受果,智者无此。」
Ubhinnaṃcā’ti āhaṃsu, natthi tuyhanti paṇḍitā.
245二百四十五。
245.
769大王闻此,问曰:「比丘中是否有能者?」
Taṃ sutvā’ha mahārājā, samattho atthi bhikkhuna;
770消除我的误解,得以奉行教法。
Vimatiṃ me vinodetvā, kātuṃ sāsanapaggahaṃ.
246
246.
772有一位名为莫伽梨跋多的人,
Atthi moggaliputto so,
773他是三长老中的一位车王,
Tissatthero rathesabha;
774僧团愿意拥护国王,
Icchāha saṅgho rājānaṃ,
775国王因此恭敬他。
Rāja tatthā’si sādaro.
247二百四十七。
247.
777有十五千比丘,将一比丘围绕四方;
Visuṃ bhikkhusahassena, caturo parivārite;
778有四千长老男子,也同样围绕准比丘四方。
Thero narasahassena, amacce caturo tathā.
248二百四十八。
248.
780那时,他以自己的言辞立刻派遣;
Tadaheyeva pesesi, attano vacanena so;
781使那些人带来那长老,正如所说之所到来。
Theraṃ ānetu me tehi, tathā vutte sanāgami.
249二百四十九。
249.
783闻此之后,又派遣八名长老和男沙玛内拉;
Taṃ sutvā puna aṭṭha’ttha, there’macce ca pesayi;
784他们一千余人,好像往昔归聚一般。
Visuṃ sahassapurise, pubbe viya sanāgami.
250二百五十。
250.
786王问道:长老将如何到来呢?
Rājā pucchi kathaṃ thero, āgaccheyya nu kho iti;
787比丘们说明了导致长老到来的缘由。
Bhikkhū āhaṃsu therassa, tassa’gamanakāraṇaṃ.
251二百五十一。
251.
789世尊,这便是支撑,担当护持佛教法的根本;
Hoti bhante upatthambho, kātuṃ sāsanapaggahaṃ;
790佛陀如此说后,大长老确定如此说法得以成立。
Iti vutte mahārāja, thero essati so iti.
252二百五十二。
252.
792又有一长老与年轻比丘,大王共十六人;
Punāpi thero’macce ca, rājā soḷasa soḷasa;
793又一千男子,照此说法分别派遣。
Visuṃ sahassa purise, tathā vatvāna pesayi.
253
253.
795即便是长老大憍陀也不会骑乘车辆,
Thero mahallatte’pi, nārohissati yānakaṃ;
796对长老说:请用船渡河,他如此叮嘱。
Theraṃ gaṅgāya nāvāya, ānethā’ti ca abravi.
254
254.
798你们赶到那里后,如是对他说,
Gantvā te taṃ tathā’vocuṃ,
799他听闻后立即起身。
So taṃ sutvā’va uṭṭhahi;
800不将长老迎入舟中,
Nāvāya theraṃ ānesuṃ,
801国王便先行下船。
Rājā paccuggamī tahiṃ.
255二百五十五。
255.
803国王以手掌舀水向南方,
Jāṇumattaṃ jalaṃ rājo’gahetvā dakkhiṇaṃ karaṃ;
804将此敬意供予下船的长老。
Nāvāya otarantassa, therassā’dāsi gāravo.
256二百五十六。
256.
806南方之地是最宜居处,手持王者的慈悲与护念;
Dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyyo so, karaṃ rañño’nukampako;
807借此依靠慈悲,长老便顺势而下船舷。
Ālambitvā’nukampāya, thero nāvāya otari.
257二百五十七。
257.
809国王引领长老,赴往充满欢悦的园林;
Rājā theraṃ nayitvāna, uyyānaṃ rativaḍḍhanaṃ;
810为长老洗足擦净,恭敬而坐于地上。
Therassa pāde dhovitvā, makkhetvā ca nisīdiya.
258二百五十八。
258.
812长老的能力,王侯正在审察;
Samatthabhāvaṃ therassa, vīmaṃsanto mahīpati;
813我渴愿见之,尊者,这位卫士说。
Daṭṭhukāmo ahaṃ bhante, pāṭihīranti abravi.
259二百五十九。
259.
815光辉宣说动地震,暗中再说此事;
Kanti vutte mahīkampaṃ, āha taṃ puna rāhaso;
816普遍于一国土,你欲见何事?
Sakalāye’ka desāya, kataraṃ daṭṭhumicchasi.
260二百六十。
260.
818询问是谁所造之事,某地震动摇晃;
Ko dukkaroti pucchitvā, eka desāya kampanaṃ;
819听闻此难事,乃因内心恶欲而言。
Dukkaranti suṇitvāna, taṃ duṭṭhukāmataṃ bravī.
261二百六十一。
261.
821人和马车充满奔逃的激励,
Rathaṃ assaṃ manussañca, pātiñcodaka pūritaṃ;
822在长老所居之地的四方间隔内,
Thero yojana sīmāya, antaramhi catuddise.
262二百六十二。
262.
824安置好之后,用杖加以支撑,连同丈量的土地一同固定;
Ṭhapāpetvā tadaḍḍhehi, saha taṃ yojanaṃ mahiṃ;
825意欲凭神通力在那里移动,并为坐着的人作现示。
Cālesi iddhiyā tatra, nisinnassa ca dassayi.
263
263.
827借助那位老年比丘,及其自身的死亡;
Tenā’maccena bhikkhūnaṃ, maraṇena’ttanopi ca;
828恶业既存与不存之事,长老向王开问。
Pāpassa’tthitta natthittaṃ, theraṃ pucchi mahīpati.
264
264.
830「无依止业」者,谓无玷污之意志;盖若无依止之业,则无玷污之意志。
Paṭicca kammaṃ natthīti, kiliṭṭhaṃ cetanaṃ vinā;
831此为长老告诫国王之语,宣说《嗔怒出生经》。
Thero bodhesi rājānaṃ, vatvā tittirajātakaṃ.
265二百六十五。
265.
833当时春季,人在宫苑美妙之地居住,
Vasanto tattha sattāhaṃ, rājuyyāne manorame;
834长老教导王者,此为佛陀现出时之吉祥时刻。
Sikkhāpesi mahīpālaṃ, sambuddhasamayaṃ subhaṃ.
266二百六十六。
266.
836于此时刻,众生之中,有两位天神为诸大地之主,
Tasmiṃyeva ca sattā he, duve yakkhe mahīpati;
837遣使比丘,大众齐集,无一缺散。
Pesetvā mahiyaṃ bhikkhū, asese sannipātayi.
267二百六十七。
267.
839第七日赴美丽庄园,
Sattame divase gantvā, sakārāmaṃ manoramaṃ;
840为比丘僧团成就无缺聚集。
Kāresi bhikkhusaṅghassa, sannipātamasesato.
268二百六十八。
268.
842与长老一处,安静地坐于洞窟之中;
Therena saha ekante, nisinno sāṇiantare;
843一名修行比丘,持戒清净,来到其近旁。
Ekekaladdhike bhikkhu, pakkositvāna santikaṃ.
269
269.
845世尊尊者,诸王问曰:
Kiṃvādī sugato bhante, iti pucchi mahīpati;
846彼等如实阐述了恒常等诸见解,详尽说明。
Te sassatādikaṃ diṭṭhiṃ, byākariṃsu yathāsakaṃ.
270
270.
848那些全是执持邪见的人,都由国王促使出家;
Te micchādiṭṭhike sabbe, rājā uppabbājāpayī;
849一共六万余人,因国王的促使而出家。
Sabbe saṭṭhisahassāni, āsuṃ uppabbajāpitā.
271
271.
851世尊曾被问及:那些持有正见的比丘,称为谁?
Apucchi dhammike bhikkhū, kiṃvādī sugato iti;
852世尊答曰:他们以分别解说法,应被称为长老,国王因此而问。
Vibhajjavādī tāhaṃsu, taṃ theraṃ pucchi bhūpati.
272
272.
854分说论者觉者,
Vibhajjavādī sambuddho,
855尊者啊,如此说道;
Hoti bhante’ti āha so;
856长老听闻此言,
Thero’ āmā’ti taṃ sutvā,
857王当时欢喜满意。
Rājā tuṭṭhamano tadā.
273二百七十三。
273.
859因为僧团已被清净,
Saṅgho pisodhito yasmā,
860因此,僧团应当在五戒日举行戒律仪式;
Tasmā saṅgho uposathaṃ;
861尊者啊,应当这样做,
Karotu bhante iccevaṃ,
862这就是尊者的主张。
Vatvā therassa bhūpati.
274
274.
864给予僧团保护后,进入吉祥的城镇;
Saṅghassa rakkhaṃ datvāna, nagaraṃ pāvisī subhaṃ;
865僧团团结一致,彼时即开始举行五戒仪式。
Saṅgho samaggo hutvāna, tadā’kāsi uposathaṃ.
275二百七十五。
275.
867长老众多汇聚,具足精通比丘僧团;
Thero aneka saṅkhamhā, bhikkhusaṅghā visārade;
868通达六通,深解三藏,明了不同通达义理。
Chaḷabhiññe tepiṭake, pabhinnapaṭisambhide.
276二百七十六。
276.
870一千比丘高声诵持,集合正确教法;
Bhikkhusahassaṃ uccini, kātuṃ saddhammaṃ saṅgahaṃ;
871于是于避忧之所,不集不合正确教法。
Tehi asokārāmamhi, akā saddhamma saṅgahaṃ.
277
277.
873大迦叶长老以及耶萨长老等,于此进行整理;
Mahākassapatthero ca, yasatthero ca kārayuṃ;
874正如他们共诵佛法,耶萨长老亦如是行事。
Yathā te dhamma saṃgītiṃ, tissattheropi taṃ tathā.
278
278.
876此乃诸法事迹的说明,及对异说的缓和;
Tathāvatthuppakaraṇaṃ, paravādappamaddanaṃ;
877耶萨长老在该共诵团体中阐述了此义。
Abhāsi tissatthero ca, tasmiṃ saṃgīti maṇḍale.
279二百七十九。
279.
879如此,尊敬的比丘众,守护者阿索卡王;
Evaṃ bhikkhusahassena, rakkhāya’soka rājino;
880这一次用九个月时间,法汇集结已完成。
Ayaṃ navahi māsehi, dhamma saṃgīti niṭṭhitā.
280二百八十。
280.
882国王执政第七十七年,第三百二十三位君主;
Rañño sattarase vasse, dvāsattatisamo isi;
883为盛大召集会,此法汇集而告终。
Mahāpavāraṇāya’so, saṃgīti taṃ samāpayi.
281二百八十一。
281.
885如同给予善行般,为法教制度的维持而作;
Sādhukāraṃ dadantīva, sāsanaṭṭhiti kāraṇaṃ;
886在集会终结之时,是无过失的广阔大地。
Saṃgīti pariyosāne, akammittha mahāmahī.
282二百八十二。
282.
888舍弃最尊贵的梵天宫殿,
Hitvā seṭṭhaṃ brahmavimānampi manuññaṃ;
889这位教化因缘的明亮者觉悟世间;
Jegucchaṃ so sāsanahetunaralokaṃ;
890归依之后,教法事业即开始施行;
Āgammā’kā sāsanakiccaṃ katakicco;
891若他人在教法事业中懈怠怠惰。
Konāma’ñño sāsanakiccamhi pamajjeti.
892在为令善人生起净信与悚惧而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
893名为第三次法结集
Tatiyadhammasaṃgīti nāma
894第五品。
Pañcamo paricchedo.