第三十七章
1第三十七章
Sattatiṃsatima pariccheda
2五王
Pañcarājako
1
1.
2杰塔帝沙去世之后,其幼弟摩诃舍那……
Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako;
3他治理王国二十七年。
Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.
2
2.
5为举行他的王位灌顶——
Tassa rajjābhisekaṃ taṃ,
6从对岸而来,
Kāretuṃ paratīrato;
7那位僧伽蜜多长老,
So saṅghamittatthero tu,
8了知是时,便来到此地。
Kālaṃ ñatvā idhāgato.
3
3.
10为他举行灌顶之后,又办理了种种其他事务;
Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā;
11他一心想要毁坏大寺,放逸而不自调伏。
Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.
4
4.
13这些大寺的住众,乃是宣说非律之人;
Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino;
14“国王,我们才是持律者。”——他们以此邪执误导了国王。
Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.
5
5.
16他施食予大寺的比丘;
Mahāvihāravāsissa , āhāraṃ deti bhikkhuno;
17那位被称为‘应受百杖者’,国王便下令对其施以杖罚。
Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.
6
6.
19那些大寺的住众比丘,被他们侵扰;
Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino;
20舍弃大寺后,他们便前往摩罗耶与罗诃那。
Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.
7
7.
22因此,这座大寺被遗弃了九年;
Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito;
23大寺的住众比丘离去后,寺院便空寂无人。
Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.
8
8.
25此处已成为无主之物,多人共主。
‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti;
26那位长老说服了国王——这真是愚者向愚者进言。
Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.
9
9.
28为摧毁大寺,已获国王准许;
Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato;
29他心怀恶念,指使人们如此行事。
Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.
10
10.
31僧伽密多长老的侍者,为国王所宠信;
Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho;
32索那大臣、达罗那,以及那些无惭无耻的比丘们。
Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.
11
11.
34拆毁了铜殿——那座最为殊胜的七层殿堂;
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ;
35又将种种宅舍,从此处运往无畏山。
Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
12
12.
37从大寺带走了众多殿堂,
Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca;
38此无畏山寺曾有多座殿宇。
Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.
13
13.
40僧伽密多、恶友,及长老索那与仆从;
Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ;
41依此,那位国王造作了诸多恶业。
Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.
14
14.
43他从东山运来那尊大石像
Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā;
44带回无畏山,国王将其安立
Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.
15
15.
46又建造了像堂、菩提堂与悦意的舍利堂
Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ;
47又建造了名为桑卡利拘俱塔的四座殿堂。
Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.
16
16.
49因僧友长老,以此残忍之业;
Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā;
50那时,无畏山寺壮丽可观。
Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.
17
17.
52有位云色无畏者,是国王各地的盟友;
Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako;
53那位朋友兼大臣发怒,在大寺被毁的事件中;
Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.
18
18.
55他成为盗贼后,前往马来亚,获得了巨大的力量;
Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo;
56他将军营扎在杜拉提沙迦池畔。
Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.
19
19.
58那位国王听闻朋友来到了那里,
Tatrā’gataṃ taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati;
59便从战场迎上前去,扎下军营。
Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.
20
20.
61他得到了来自马来亚的美酒与肉食;
Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ;
62心想:“若国王不在,我便不与朋友一同受用。”
‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.
21
21.
64他亲自带着它,于夜间独自出发;
Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako;
65来到国王面前,禀报了此事。
Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.
22
22.
67与他所带来的一同,安心受用;
Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya;
68国王问道:“你为何成了我的贼?”
‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.
23
23.
70他指责说:“因为你毁坏了大寺。”
‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi;
71“我将令此寺院得以安居,于我离去之后,此处安稳。”
‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.
24
24.
73国王对我这样说后,于是他便向国王求取宽恕。
Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi;
74得他劝服,国王便返回了城中。
Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.
25
25.
76劝服国王后,云色无畏——
Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana;
77为筹备物资故,未与国王同来。
Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.
26
26.
79王后瓦拉巴,原是一位书记的女儿。
Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā;
80在大寺遭毁坏时,她为那毁灭者感到悲戚。
Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.
27
27.
82她心生愤怒,杀了长老,又捉住了木匠。
Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ;
83他心怀恶毒,前来摧毁塔园。
Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.
28
28.
85那作恶者杀害了僧伽蜜多长老。
Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ;
86他们还冷酷地杀害了索那大臣的妻子。
Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.
29
29.
88他带来种种物资,彼如云色无畏者;
Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so;
89于大寺中建造了许多精舍。
Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.
30
30.
91当无畏者因那位无畏者而平息后,比丘们……
Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo;
92从各处前来,安住于大寺。
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.
31
31.
94国王于大菩提寺西侧,
Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu;
95令人铸造铜像,并将那两尊安立于此。
Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.
32
32.
97对那位住于南园、心术不正的欺诳者,
Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase;
98对那结交恶友、不自律的帝须长老生起净信后,
Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.
33
33.
100在大寺边界的乔提那迦园中,
Mahāvihārasīmante , uyyāne jotināmake;
101即使遭到阻止,他仍然建造了祇陀林寺。
Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.
34
34.
103于是,他请求比丘僧团废除结界。
Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso;
104比丘们不愿应允,便离开了寺院。
Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.
35
35.
106在此,结界由他人所废除;
Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ;
107有些比丘为激怒他人,各处躲藏;
Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.
36
36.
109大寺就这样被比丘们遗弃了九个月;
Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito;
110其他比丘们却以为:“我们已经完成废除。”
‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.
37
37.
112于是,结界废除的事务圆满结束,
Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite;
113比丘们到达后,便在大寺住下。
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.
38
38.
115帝须长老对那占据寺院者提出呵责;
Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā;
116以最重的罪事为缘,真实之义遂于僧团中确立。
Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.
39
39.
118大臣依法裁决后,同样被认可为如法者;
Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato;
119即便国王并不情愿,他仍依法将那人摈出。
Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.
40
40.
121正是那位国王建造了摩尼希罗寺,
Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ;
122他毁坏天祠,建造了三座寺院。
Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.
41
41.
124在哥迦那、埃拉咖毕罗与迦兰达婆罗门村;
Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake;
125鹿苑寺与恒河军山;
Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.
42
42.
127又在西方有界军山;
Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ;
128国王在拘迦瓦达兴建了大寺。
Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.
43
43.
130又建造了色所缘寺与小维吒寺;
Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi;
131以及名为北无畏的两所比丘尼住处。
Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.
44
44.
133于卡拉韦拉夜叉的所在,建起了一座塔;
Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi;
134对岛上老旧的住处,作了诸多修缮。
Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.
45
45.
136他向一千位僧团长老布施了价值千金的供养;
Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so;
137每年向一切长老布施衣料。
Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.
46
46.
139饮食等布施无有限量。
Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati;
140为使食物丰足,他建造了十六座水库。
Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.
47
47.
142摩尼希罗大池、阇卢罗池、卡努池;
Maṇihīramahāvāpiṃ , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ;
143大摩尼池、科迦瓦陀池、莫罗迦巴罗迦池。
Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.
48
48.
145库波诃迦池、瓦诃迦池,以及罗陀摩罗甘陀迦池;
Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca;
146提沙瓦德摩那迦池、维朗伽维提迦池,
Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.
49
49.
148摩诃伽罗吉利瓦池、摩诃达罗伽罗迦池,
Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca;
149及迦罗巴沙那池——此即十六座池。
Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.
50
50.
151他建造了如恒河般的巴波瓦杭萨池,以及大摩提池;
Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi;
152如此,他积累了极多的福业与非福业。
Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.
51
51.
154如此,终其一生与恶友相交,造作善与不善业;
Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ;
155那位大军王造作诸业后,随业而逝。
Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.
52
52.
157因此,应远远避开恶友的交往。
Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya;
158智者应如急避毒蛇之毒,速行自利利他之事。
Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.
53
53.
160有位国王名为西利梅伽瓦那,他的儿子由此而生;
Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato;
161犹如世间的亲人,赐予一切成就。
Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.
54
54.
163以大军降伏恶人,将之消灭后;
Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite;
164所有比丘也都聚集在大寺。
Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
55
55.
166他上前恭敬顶礼后,端坐请问,心怀恭敬;
Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro;
167僧伽密多之友,为父亲所毁灭。
‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.
56
56.
169诸比丘问这位人主:“是何因由?”
Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ;
170你父亲虽曾努力,想要毁坏结界,
‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.
57
57.
172只因结界内有比丘在,他未能成事。
Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato;
173诸比丘,此处有众生隐伏于地胎之中。
Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.
58
58.
175大臣索那,以及恶友僧伽密多,
Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo;
176劝服国王之后,令其造作非福。
Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.
59
59.
178摧毁了那殊胜的七层铜殿;
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ;
179并将屋中各式物品,从此处运往无畏山。
Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
60
60.
181在四位佛陀曾住锡的塔院中,每逢布萨之日;
Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe;
182他们播下了恶慧,请看,这便是与愚者交往的结果。
Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.
61
61.
184他听闻了父亲的行径后,便对与愚者交往心生厌离;
Taṃ sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame;
185父亲在那里所毁坏的一切,他都悉数恢复了原状。
Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.
62
62.
187犹如无瑕的铜殿,他建起了那无上的殿堂;
Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ;
188仿佛将大帕那陀王的宫殿,呈现在这大地之上。
Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.
63
63.
190所有已毁坏的僧房,他悉数予以重建;
Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi;
191他将净人的资具安置于适当之处。
Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.
64
64.
193由于父亲断绝了资具,这位具慧者……
Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā;
194这位智者建造了无遮蔽处与有遮蔽处的寺院。
Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.
65
65.
196当父亲在那座林野精舍中兴建之时,
Kārite pitarā joti vanece’so vihārake;
197人主圆满了一切未竟之业。
Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.
66
66.
199那时,玛欣德长老——沙门尊之子——
Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo;
200那位人主听闻之后,便从头了知了一切事情的始末。
Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.
67
67.
202国王对那能令人生起净信的功德生起净信后,
Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake;
203他思惟道:‘这位长老真是洲岛之主。’
‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.
68
68.
205依其尺寸,以黄金铸成影像后
Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ;
206于迦提月前分的第七日
Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.
69
69.
208于白昼,将其带至名为塔园的长老芒果处后
Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite;
209于第八日安住之后,又于第九日,
Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.
70
70.
211他率领大军,犹如天众之军,
Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ;
212除了后宫、城中以及家宅的守卫之外,
Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.
71
71.
214在楞伽岛等一切岛屿,召集了所有比丘;
Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo;
215释放了民众,以及那些被关押在城中监狱的人;
Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.
72
72.
217设立了广大的布施,这也是为了一切众生;
Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ;
218以一切供品,作无与伦比的供养。
Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.
73
73.
220这是对这位岛之导师——大师的迎接;
Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno;
221他对这位殊胜之子的迎接,犹如天王对导师的迎接。
Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.
74
74.
223从塔院的基坛一路到城中,都已被妥善地庄严布置;
Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi;
224就好像把从毗舍离到舍卫城的整条道路,都布置妥帖一样。
Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.
75
75.
226在那里,那位父亲将所有财富尽数施与长老;
Vissajjetvā tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā;
227如同国王于目犍连子长老到来时之所为。
Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.
76
76.
229于彼处广施大布施,予诸贫苦穷困者;
Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake;
230复以四种资具,令诸比丘众欢喜。
Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.
77
77.
232他这样想:“让大众看看长老到来时是怎样的吧。”
Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane;
233以盛大的恭敬供养,迎接这位大名声者。
Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.
78
78.
235那位大人物从那里下来后,便亲自走在前面。
Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro;
236并让比丘们从四面八方环绕着他。
Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.
79
79.
238长老的金色身像,犹如处于乳海之中;
Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago;
239为浓密的晚霞所笼罩,犹如金山一般闪耀。
Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.
80
80.
241人天导师为宣说《毗舍离城经》,前往;
Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako;
242正是如此前往,并示现于大众。
Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.
81
81.
244这位人中之雄如是行持恭敬与尊重;
Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho;
245在城东门附近,是他亲手所建。
Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.
82
82.
247傍晚时分,他来到安稳的寺院,行吉祥之营造;
Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;
248在那里他也住了三天,那是胜者之子的身像。
Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.
83
83.
250将城内善加布置后,于第十二日
Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine;
251世尊入城之时,犹如往昔的王舍城一般
Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.
84
84.
253请出那尊像后,为求安稳而建造了这座精舍
Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;
254当那盛大如海的庆典正在城中举行时。
Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.
85
85.
256引领至大精舍后,于菩提场中安住三月;
Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe;
257令其安住并引入后,即依同样的方式进入城中。
Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.
86
86.
259在王舍城附近的东南隅,
Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake;
260为那尊镜像建造了善妙的住处。
Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.
87
87.
262善巧的长老,令造了神通等像。
Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado;
263就在彼处,他将大主与长老一同安置。
Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.
88
88.
265设立守护之后,又为供养安排了资具;
Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ;
266即如此安排,每年举行。
Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.
89
89.
268护持此教法者,乃是这里的君王与持此法脉者;
Tassāṇamanurakkhantā , rājā tabbaṃsikā idha;
269直至今日仍守护此法,未曾令此规仪有所毁失。
Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.
90
90.
271于自恣等日之后,从城镇前往僧舍。
Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato;
272每年皆命人举办十三日之供养。
Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.
91
91.
274在无畏山寺的提舍大雄精舍,于菩提树处;
Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape;
275既令造石栏楯,又筑起悦意的围墙。
Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.
92
92.
277在其第九年,世尊的佛牙舍利
Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino;
278由一位婆罗门女从迦陵伽国携来此处。
Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.
93
93.
280依《佛牙舍利史传》中所说的安奉方式
Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ;
281以极大恭敬受持之后,如法而行,不为放逸。
Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.
94
94.
283放入宝函,再安置于纯净的水晶瓶内;
Pakkhiptvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe;
284由天爱帝须王,令建于王宫之地。
Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.
95
95.
286于名为法轮的殿堂,大地之主令其增广;
Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati;
287从此以后,此宅便成为佛牙舍利殿。
Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.
96
96.
289统领十万之众的国王,心意清净圆满;
Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇnamānaso;
290将其施出后,便为佛牙舍利举行了大供养。
Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.
97
97.
292每年引导前往无畏北精舍。
Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ;
293为举行其供养仪式,便安立了此像。
Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.
98
98.
295国王又建造了十八座精舍;
Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati;
296出于对众生的悲悯,还修建了水池与坚固的堤岸。
Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.
99
99.
298他修积了菩提树供养等无量功德,
Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya;
299第二十八年,他入胎,这便是他的行迹。
Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.
100
100.
301王子为长兄,其弟为幼弟;
Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako;
302他计量后跨越了伞盖,在象牙技艺上堪称善巧。
Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.
101一百零一。
101.
304他造作了四种难行之业,大地之主;
Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati;
305这便是他的技艺所在,他令众人变得敏锐;
Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.
102
102.
307非从父令而作,犹如神通所化;
Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ;
308菩萨真实之相,形色善妙悦意。
Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.
103
103.
310依栖之处、坐具、华盖与宝帐;
Apasayañca pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ;
311种种象牙雕刻,其巧妙处处可见。
Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.
104
104.
313他治理兰卡岛九年,
Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ;
314而后依其所造之业,各随其业而往生。
Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.
105
105.
316其后,佛授(Buddhadāsa)成为大地之主的儿子;
Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati;
317他具足种种功德,犹如含藏一切珍宝的海洋。
Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.
106
106.
319以种种方便,为岛民带来安乐;
Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ;
320如雨季的云充盈富足,守护花环般的城邑。
Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.
107
107.
322具足智慧与功德之德,是清净悲悯的居所;
Paññā puññaguṇūpeto, visuddhkaruṇālayo;
323同样,他具足十王之法,全部成就。
Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.
108
108.
325舍离四种不应行处,而行判决;
Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ;
326他以四种摄事,摄受众人。
Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.
109
109.
328于众生前,示现菩萨行持;
Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ;
329那位国王如同父亲悲悯儿子一般,悲悯众生。
Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.
110
110.
331他以财物布施,令贫乏者心愿圆满;
Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe;
332令安乐者的所有财富与生命皆得守护。
Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.
111
111.
334以摄受待善者,以惩治待恶者;
Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo;
335这位大丈夫以医疗摄受病人。
Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.
112
112.
337一日,国王登上了殊胜的象背。
Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato;
338正沿大路前往提萨池沐浴。
Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.
113
113.
340看见一头巨象,正罹患腹部疾病;
Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ;
341在精舍东侧,靠近一座蚁丘的顶端。
Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.
114一百一十四。
114.
343为显示腹部表面那名为肿块的疾病;
Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ;
344他侧身躺卧,便如是思惟:“因此断定,此是病者。”
Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.
115一百一十五。
115.
346然后登上巨龙,来到巨龙近旁;
Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago;
347巨龙这样说道,已非龙之方式。
Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.
116一百一十六。
116.
349大龙啊,你前来的因由,我已了知;
‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā;
350因为你们这些具大威德者,性情的确实易怒。
Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.
117一百一十七。
117.
352因此,触及那个业之后,我并不能为你做什么;
Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā;
353即使未触及,也不能,那么对此又该如何是好呢?
Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.
118一百一十八。
118.
355如是,那龙王将儿子们藏起,唯将自己的头冠
Evaṃ putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano;
356收入洞穴之内后,便专注地卧了下来。
Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.
119一一九。
119.
358然后他走近他,从怀中
Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattano
359拿起刀,剖开那蛇的腹部。
Satthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.
120
120.
361从中取出嗔恚,制成无上妙药;
Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ;
362即于彼刹那,令彼蛇得安乐。
Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.
121
121.
364他这样称赞自己:“我的大悲心……”
Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama;
365连畜生也知晓,赞叹我所作之善。
Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.
122
122.
367蛇王见到自己安乐,也见到大地之主;
Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ;
368为供养他,献上自己珍贵的宝珠。
Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.
123
123.
370他令人用石雕造了一尊正自觉者的圣像。
Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi;
371国王将那块宝石制成眼珠,安奉在无畏山寺的佛像中。
Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.
124
124.
373有一位比丘在都沙维提迦村中乞食。
Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike;
374得到了干粮之后,又为求得牛乳施食而继续游走。
Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.
125
125.
376得到了含虫的牛奶,便将其食入腹中;
Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ;
377那些虫子变得强壮,便啃食他的腹部。
Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.
126
126.
379他便近前,将此事禀告国王。
Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino;
380国王问:‘这尖桩是何时出现的?你是如何拿来的?’
Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.
127
127.
382他答道:‘在苏萨维提村,以牛奶为食的时候。’
So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane;
383国王知道‘已经吃了’,心中念道:‘这牛奶里有虫。’
Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.
128
128.
385正是那匹马,哪怕只有一匹,也因头部放血而得到了治疗;
Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo;
386国王为他作头部放血,取了血。
Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.
129
129.
388他让沙门饮下后,说道:‘请稍等片刻。’
Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya;
389听到‘马血石’这话后,沙门便呕吐了。
‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.
130
130.
391那些虫随血一同排出,他获得了安乐。
Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu;
392国王便将自己腹中的这般情形告诉了比丘。
Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.
131
131.
394以一击之力,沙门与马除去了那些虫;
‘‘Ekasatthapahārena , pāṇakā samaṇo hayo;
395他们全然康复,这真是大医事啊。
Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.
132
132.
397独自饮水时,
Pivanto toyameko hi,
398未觉水蛇之患;
Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya;
399当时便已吞咽了下去。
Ajjhoharitadā āsi,
400因其‘从此出生’,故得名‘刚猛’。
Tato jāto’ti deḍḍubho.
133一百三十三。
133.
402然而,因见到毒牙,内心便被那痛苦所逼迫。
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;
403国王来到国王面前,问他事情的缘由。
Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
133一百三十三。
133.
405然而,因见到那毒牙,他被那种痛苦所逼迫;
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;
406国王前往国王之处,询问了事情的缘由。
Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
134
134.
408知道有蛇正来,便守斋七日。
Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya;
409沐浴涂香,安卧在铺设精良的床上。
Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.
135
135.
411于是让他躺卧,掩住自己的嘴;
Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano;
412他张嘴而卧,那时,就在他的嘴边……
Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.
136
136.
414放好肉块后,绳子便从他的口中伸出;
Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato;
415以气味嗅探之后,便开始进入内部探寻。
Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.
137
137.
417随即手持绳索,将手脚一并拉拢捆绑;
Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ;
418将其投入水中之后,说了这番话。
Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
138一百三十八。
138.
420“据说,耆婆确实是正自觉者的医师;
‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako;
421世间存在业,你做了什么艰难之事呢?”
Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.
139一百三十九
139.
423如此艰难的业,于此也无疑惑;
Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo;
424以一切恭敬行持,啊,我的福德实可赞叹!
Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.
140一百四十。
140.
426同样,在赫洛利村,一位旃陀罗女怀有死胎,
Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ;
427历经七次之后,终于使胎儿安然诞生。
Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.
141一百四十一。
141.
429有一位比丘,因风起身;
Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu;
430当椽子掉落时,这位智者便从痛苦中解脱了。
Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.
142一百四十二。
142.
432青蛙饮水时,水迅速流入具舌之口;
Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ;
433从鼻孔孔中穿出,攀上种子,升至头顶。
Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.
143一百四十三。
143.
435青蛙破裂后,那年老的便去了那里;
Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati;
436因云到来,那青年便离去。
Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.
144一百四十四
144.
438国王劈开头颅,取出那只青蛙;
Phāletvā matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so;
439将颅骨碎片拼合,刹那间恢复如初。
Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.
145一百四十五。
145.
441为利益岛上居民,国王在每一处村落
Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati;
442建造了医疗院,便在那里安排了医生。
Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.
146
146.
444遍设医疗之所,总摄其义旨;
Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ;
445为洲岛安置了医师,以疗未来之疾;
Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate;
446国王于每五六座村落,便配置了一位医师。
Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.
147
147.
448他布施清净田地,作为医生们的生活来源。
Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ;
449他为医生们安排象、马与军队。
Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.
148
148.
451面粉、酥油等物,及各处的厅堂。
Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ;
452他以自己的资财,在大路上建造了厅堂。
Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.
149
149.
454他常听闻正法,恭敬说法者;
Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake;
455并为说法者在各处设立了供养。
Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.
150
150.
457将布帛制成内衬,纳入刀刃、灯芯等物;
Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo;
458凡所见之处,皆令苦难众生脱离痛苦。
Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.
151
151.
460又一日,国王佩以王饰,庄严其身;
Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito;
461与军队一同前行,犹如帝释天与诸天众俱行。
Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.
152
152.
463见到这位获得了吉祥、庄严与最上之道的大地之主,
Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ;
464以种种王威赫赫而显耀,却被他世的怨恨所系缚。
Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.
153
153.
466有一位麻风病人心生愤怒,却怀着喜悦击打遮挡物;
Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ;
467一边用竹杖打他,一边击打地面。
Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.
154
154.
469又以种种辱骂的言语呵斥他;
Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca;
470大地之主远远望见这恶行。
Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.
155
155.
472“我不记得曾对任何众生做过令人不悦之事;
‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ;
473“此人必是往昔怨敌,我将平息此事。”他这样说道。
Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.
156
156.
475他命令站在近旁的男子:“去吧,麻风病人;
Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino;
476“认出某某人的心行吧。”于是他从那里出发。
Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.
157
157.
478他如同朋友,坐在麻风病人的近旁;
Sahāyo viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya;
479他问道:“朋友,你因何发怒?”那人便说出了一切。
‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.
158
158.
481“这个佛奴是我的奴仆。”国王因功德业这样说道。
‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā;
482他轻蔑我之后,便乘着大象从我这里离去了。
Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.
159
159.
484“再过数日,我必让他知晓我的身份。”他这样说道;
Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi;
485“待到亲手将他拿获,便是所有奴仆的惩治。”
Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.
160
160.
487“若他不归于我手,杀了之后取其喉血;
No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ;
488我必饮用,这不须疑惑,不久你自会见到。
Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.
161
161.
490他前往人主之处,禀告了那件事;
So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi;
491“宿敌正在图谋于我,大智者已下定决心。”
‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.
162
162.
493本想以计谋消除敌意,儿子们反而成了敌人。
Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino;
494“善哉,你已计数。”这样说了之后,便派遣了那个人。
‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.
163
163.
496他走近麻风病人,亲爱的好友却因此受了伤。
So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ;
497想要灭除那国王,思量片刻。
‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.
164
164.
499未得同伴相助,我无法杀害他;
Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane;
500今既得你们相助,我将达成心中所愿。
Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.
165
165.
502来吧,住到我家中,做我的随从;
Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā;
503我将在数日之内,断除他的性命。
Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.
166
166.
505这样说完,便将那麻风病人带回自己家中;
Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano;
506沐浴清净,涂香严饰,身着柔软细布衣。
Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.
167
167.
508进食适时甘美之食,乐于谈论年轻女子之事;
Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ;
509令其卧于舒适宜人、铺设精良之床。
Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.
168
168.
511这些并非久住之计,仅安住数日;
Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya;
512知彼已生净信,安乐而诸根调柔。
Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.
169
169.
514说道:“此乃国王所赐”,便将嚼食、啖食等物施与他;
‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā;
515再三拒绝后,虽遭他纠缠,终未屈服。
Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.
170
170.
517他被国王以爱欲所缠缚,却如大地之主般深受信赖;
Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo;
518听闻他已死,她的心顿时碎为两半。
Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.
171
171.
520如此,你治愈了国王的身心之疾;
Evaṃ roge tikicchesi, rājā sārīramānase;
521你为海岛设立医者,心怀疗愈未来之意而安立。
Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.
172
172.
523二十五肘高的宫殿,未经庄严;
Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ;
524他在大寺建造了摩罗婆支提园。
Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.
173
173.
526将那两座村庄施与僧团,并供养了牛乳粥。
Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ;
527持法比丘们的净人。
Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.
174
174.
529寺院与僧房中,四种资具悉皆具足;
Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye;
530他建造了水池、布施堂与佛像。
Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.
175
175.
532就在那位国王的国土中,他被称作大法讲者;
Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati;
533他以锡兰语转诵诸经。
Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.
176
176.
535她的儿子们名唤无畏,英勇雄健,具英雄之相;
Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino;
536以八十位弟子的名身而著称。
Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.
177
177.
538为其诸子所围绕,诸子即舍利弗等;
Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito;
539佛陀达萨如同正自觉者佛陀王般辉耀。
Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.
178
178.
541如是,为洲岛之民施作利益已,他便往生天界。
Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato;
542佛陀达萨人王在位二十九年。
Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.
179
179.
544其后,他的长子优波帝须继位为王;
Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati;
545他具足一切国王的美德,恒持净戒,心具大悲。
Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.
180
180.
547舍弃十种非福德行,受持十种福德行;
Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi;
548圆满王之法,具足十种王波罗蜜。
Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.
181
181.
550他以四种摄事,摄受四方;
Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ;
551他令人在大殿中,施设诸王所用的饮食。
Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.
182一百八十二。
182.
553在北方方向,从吉祥塔之处;
Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā;
554他建造了塔、佛像殿,也造了佛像。
Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.
184一百八十四。
184.
556那位国王在建造之时,便示令言:“愿众人勿来阻扰。”
Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti;
557他令童子们建造,并施与了糖球。
Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.
185
185.
559名为王莲的鹫峰山、莲花石座;
Rājuppalavhayaṃ gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ;
560瓦拉哈萨池、安布提池,及贡迪戈玛的小池。
Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.
186
186.
562寺院虽有裂缝破损,亦建有坚固的水池。
Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā;
563他于各处兴建,积聚了无量福德。
Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.
187
187.
565即使在雨季那一年,他坐卧于床座;
Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako;
566整夜,他如此回向:‘愿众生离苦。’
Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.
188
188.
568大臣知道后,便带他去了园林中的生母之家;
Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ;
569如是缘于自身,他不曾令众生受苦。
Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.
189
189.
571那时,她为病痛所苦,被疾病与忧恼所逼迫;
Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito;
572他心生喜悦,如明灯除暗。
Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.
190
190.
574比丘们问道:‘尊者,在饥馑等怖畏逼迫的世间,’
Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite;
575世间并无利益世间之事,大仙们所作的一切也毫无利益。
Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.
191
191.
577他们讲述了《入恒河经》的缘起;
Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ;
578听闻那通体金色的正觉者舍利之像。
Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.
192
192.
580将世尊的钵盛满水,捧于掌中;
Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe;
581安放之后,他们将那形像安置于大车上。
Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.
193
193.
583自己受持戒律,又令大众一同受持;
Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ;
584兴办大布施,令铜掌者得无畏。
Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.
194
194.
586将都城装饰一新,宛如天界般悦意;
Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ;
587为岛上诸比丘所环绕。
Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.
195
195.
589比丘们沿着大道而下,聚集在此;
Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā;
590诵持宝经,同时洒水;
Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.
196
196.
592在王舍城附近的街道旁,靠近围墙处;
Rājagehantike vīti-magge pākārasantike;
593于后夜时,右绕而行。
Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.
197
197.
595破晓时分,大云降雨于大地。
Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale;
596一切病苦之人也都获得安乐,欢度佳节。
Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.
198
198.
598“当岛上将有饥馑、疾病等怖畏时,
‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati;
599‘你们就这样做吧’,人主这样命令道。
Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.
199
199.
601登上塔庙,观察蚂蚁、小虫等之后,
Āruḷho cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya;
602以孔雀羽询问后,说道:“请缓步前往林园。”
Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.
200
200.
604手持盛水的螺贝,在洗座处行走时,
Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane;
605从王宫出来后,命人在南院作了……
Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.
201
201.
607布萨堂与佛殿,正是我的。
Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca;
608以墙垣围绕,及令人愉悦的园林。
Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.
202
202.
610十四日、十五日,及半月的第八日;
Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
611及神变半月,具足八支。
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.
203
203.
613受持布萨后,他便依序安住于此;
Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī;
614尽其一生,他受用大布上的食物。
Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.
204
204.
616他在园中漫步时,自用饮食;
Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano;
617他设立了饭食布施,此传统至今仍延续。
Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.
205
205.
619见盗贼被押至面前,心生惊惧;
Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso;
620将尸体运至墓地,投入铁罐之中。
Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.
206
206.
622他于夜间施财之后,将盗贼放走;
Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate;
623犹如太阳对盗贼动怒一般,他焚烧了那具尸体。
Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.
207二百零七。
207.
625他在岛上为一切塔庙举办了盛大庆典;
Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ;
626于塔园中,为佛塔安置金顶盖与金罩衣。
Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.
208二百零八。
208.
628他行骗诳,历经四十二年。
Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso;
629他修集功德,得与天王同住。
Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.
209二百零九。
209.
631国王的幼弟摩诃男,是深受国王宠信的大臣;
Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā;
632王后拔剑,当场将他杀死。
Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.
210二百一十
210.
634当兄长尚在人世时,幼弟便已出家;
Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari;
635国王遇害后,王后心生恐惧,他便还俗成为君主。
Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.
211
211.
637他将那位杀害兄弟的女子立为自己的王后。
Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ;
638他建造了病房,并扩建了大水渠。
Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.
212
212.
640于铁门村、拉拉村及伽帝山渡口,
Lohadvāra ralaggāma-koṭipassavanavhaye;
641建造三座精舍,施与无畏的比丘们。
Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.
213二百一十三。
213.
643在烟护山上建造精舍后,
Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate;
644由大皇后如法引领,那些奉行长老之说的比丘们。
Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.
214二百一十四。
214.
646他又于破旧的寺院,兴建了新修工程;
Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi;
647他恒常乐于布施与持戒,亦是塔庙的恭敬供养者。
Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.
215二百一十五。
215.
649于菩提道场近处,有位婆罗门青年出生;
Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo;
650他通达种种明、技艺与学问,于三吠陀到达彼岸。
Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.
216二百一十六。
216.
652他通达宗义,于一切论说悉皆善巧;
Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado;
653有一位论师,在赡部洲洲游行辩论;
Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.
217二百一十七。
217.
655他来到一座寺院,于夜间思惟了《波颠阇利论》;
Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ;
656他转起了圆满句,极为圆整。
Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.
218二百一十八。
218.
658在此会众中,有一位名为离婆多的大长老,通达了知,
Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya;
659「这位导师有大智慧,堪能调伏。」
‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.
219
219.
661「是谁正以驴鸣之声在叫嚷?」
‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;
662他被反问:「你又如何能懂得驴鸣之声的含义?」
‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.
220
220.
664他宣称“我知道”后,便阐述了自己的见解;
‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ;
665对所问一一作答,并指出了其中的矛盾。
Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.
221二百二十一。
221.
667他受到这般催促:“那么,你就阐述自己的观点吧。”
‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito;
668他诵出了阿毗达摩的圣典,却未通达其义理,他并非那不解义的鹿。
Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.
222二百二十二。
222.
670他问:“这是谁的咒语?”那人回答:“佛陀的咒语。”
Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi;
671他说:“把它给我。”对方便说:“那就接受出家吧。”
‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.
223二百二十三。
223.
673他为了寻求咒语而出家,学习三藏。
Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ;
674后来他领悟了:“这是一行道。”
‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.
224二百二十四
224.
676因其音声如佛陀般深邃,众人称他为……
Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ;
677因其音声,他于世间被尊为“佛音”,犹如佛陀一般。
‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.
225
225.
679那时,他在该处撰写了一部名为《智生》的纲要论。
Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā;
680他为《法集论》撰写了注释书《殊胜义》。
Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.
226
226.
682他着手撰写那原有的注释书,智者便开始了这项工作。
Patittaṭṭhakathañceva , kārāmārabhibuddhimā;
683雷瓦多长老见此,便说了这番话:
Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.
227二百二十七。
227.
685此处仅有巴利原文,无有注疏。
Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha;
686同样,诸师之说,亦无别异形式。
Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.
228二百二十八
228.
688锡兰注疏清净,由具慧者玛欣德所传。
Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā;
689已纳入三次结集,是正自觉者所宣说。
Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.
229二百二十九
229.
691并观察舍利弗等所宣说的教说次第;
Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;
692有一种以锡兰语在锡兰人中流传。
Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.
230二百三十
230.
694前往那里听闻之后,用摩揭陀语;
Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;
695此转译便成为利益一切世间者。
Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.
231二百三十一。
231.
697听闻此言,他心生欢喜,便从此处离去;
Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ;
698大智者啊,他正是在这位国王的时代来到此岛。
Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.
232二百三十二。
232.
700到达大寺,一切善者的住处;
Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ;
701前往大精进堂,至僧护尊者近前。
Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.
233二百三十三
233.
703锡兰的注疏纯净,且全然契合上座部教义。
Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso;
704便确定:“这正是法主的意旨。”
‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.
234二百三十四
234.
706在那里,他集合僧团后,说道:‘为作我的注疏,
Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama;
707‘请把所有典籍都给我’,他这样说是为了考察智者。
Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.
235
235.
709僧团给了她两首偈颂,说道:“这是你的准则;
Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava;
710你在此展示它,我们见后全都授予。”此载于典籍中。
Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.
236
236.
712他正是在此,将三藏连同注释放置一处;
Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so;
713于是他将教法汇集一处,简要地编纂成一部名为《清净道论》的著作。
Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.
237
237.
715而后,他召集了精通正自觉者教法的比丘僧众;
Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;
716在大菩提树近旁,他开始讽诵此论。
Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.
238
238.
718天众为在大众中彰显他的才智,
Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;
719便隐藏了那些典籍,如此重复了两三次。
Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.
239二百三十九。
239.
721于第三诵时,当典籍取出后;
Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;
722天众们于彼处安放了另外两册典籍。
Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.
240二百四十。
240.
724那时,比丘们将三藏典籍合诵为一;
Vācayiṃsu tadābhikkhū, potthakattaya mekato;
725或依文句与义理,或依其前后次第。
Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.
241
241.
727依长老部之圣典,依字句与言辞;
Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca;
728他们宣称三本典籍的义理同样全无差别。
Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.
242
242.
730于是僧团宣告,欢喜踊跃,满心欣慰;
Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato;
731并一再说:“这无疑是弥勒!”
‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.
243二百四十三
243.
733《相应部》注的作者,在三藏典籍中,
Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;
734他住在难造的精舍中。
Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.
244二百四十四。
244.
736当时,他将所有锡兰注释悉数转译;
Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;
737转为根本语言——摩揭陀语。
Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.
245二百四十五
245.
739一切众生语言中,她带来了利益;
‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;
740长老尼的一切行持,如同把握了圣典一般。
Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.
246二百四十六
246.
742接着,于应作之事中,获得了完成;
Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ;
743他为了礼敬大菩提树,来到赡部洲洲。
Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.
247二百四十七。
247.
745我闻:大名称于大地之上,二十二年,
Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ;
746行种种功德后,随其业而逝。
Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.
248二百四十八
248.
748所有这些大地之主,欲以咒术超越死亡,
Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante,
749他们虽善积福乐之力、具足圆满财富,却未能成功。
No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo;
750因此,一切众生恒常归于灭尽。
Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ,
751智者于财富与生命,亦能正断贪欲。
Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.
754在为令善人净信与悚惧而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
755名为《五王》
Pañcarājako nāma
756第三十七章。
Sattatiṃsatimo paricchedo.