← 文献总目录

第三十七章

e0703n.nrf36 · 静态文献页 · 756 段 · 打开交互阅读器

第三十七章
Sattatiṃsatima pariccheda
1五王
Pañcarājako
1
1.
3年长弟弟之子是他,军队长是年幼弟弟;
Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako;
4他治理王国长达二十七年。
Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.
2
2.
6对他那王位加冕之事,
Tassa rajjābhisekaṃ taṃ,
7他犹豫不决,不愿进行;
Kāretuṃ paratīrato;
8那位僧伽之父长,
So saṅghamittatthero tu,
9知道时机,已来到此地。
Kālaṃ ñatvā idhāgato.
3
3.
11为其受具足戒后,其他各种事宜随缘而行;
Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā;
12欲入大寺者,必先修习清规,内心不放逸,严谨自持。
Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.
4
4.
14这些执持不戒者,即是大寺住众;
Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino;
15我等乃持戒者,吾等自称持戒之王,于君王面前如此宣说。
Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.
5
5.
17大寺住众若有人违戒,必由比丘供给饮食;
Mahāvihāravāsissa , āhāraṃ deti bhikkhuno;
18有此人乃百杖之重责者,国王即下令责罚之。
Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.
6
6.
20那些比丘作为使者,居住于大寺院中;
Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino;
21离开大寺院,前往马来亚、罗罕和阿谷等地。
Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.
7
7.
23因此,这座大寺院被废弃,已有九年未有人居住;
Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito;
24曾有比丘住于大寺院,但渐渐空无一人。
Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.
8
8.
26‘这里是非亲近之地,是依止他乡之所’,
‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti;
27长老向国王如此解释,语气中带着忧虑和不安。
Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.
9
9.
29不可毁坏大寺院,此乃受王许可而得成之事;
Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato;
30因此,人虽存恶念,仍应照此行事。
Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.
10
10.
32比丘中有僧侣师长的朋友、侍者,俱为王之宠爱;
Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho;
33索那摩差、达兰加,以及不羞耻之比丘等人。
Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.
11
11.
35破坏铜阁楼,解脱于七地;
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ;
36在诸异类之家,遂引往无畏山中去。
Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
12
12.
38有多座大寺院,配有诸多殿宇;
Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca;
39阿巴耶吉里山上的寺院,拥有许多殿堂。
Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.
13
13.
41他带着向僧团的朋友和向恶友,及长老索那的仆从;
Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ;
42来到此地,做了恶行,这位国王行恶。
Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.
14
14.
44这位大国王从那边帕巴塔的山脉,将巨岩大石取来,
Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā;
45带到阿巴耶吉利山上,安置稳固。
Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.
15
15.
47彼为法像、觉者之居,乃堆积之根基,颇具观者悦心之特质;
Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ;
48又建造四所舍,恰似养鸡之屋,结构严密而成;
Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.
16
16.
50由比丘长老为善知识,以其严厉勤奋之业力;
Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā;
51此处即无畏山之寺,当时可观可瞻;
Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.
17
17.
53名曰云色无畏者,此王处处为护持者;
Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako;
54此护持者离弃父亲,居于大寺之坐席上。
Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.
18
18.
56逃亡之后到达马来,抵达后力量极大;
Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo;
57他安置好了堆积谷物的仓库,连远离敌人的地方也安排妥当。
Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.
19
19.
59在那里听闻此事,国王的同伴;
Tatrā’gataṃ taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati;
60战事已经展开,他前去协助,安置谷仓。
Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.
20
20.
62获得了美酒和肉食,驾到马来之地;
Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ;
63心念默想:『没有国王,我不会侍奉这同伴』。
‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.
21
21.
65他亲自带着它,于夜间独自外出;
Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako;
66来到国王面前,将那件事禀告说明。
Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.
22
22.
68他和那个仆人一同,以此为盾牌加以护持;
Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya;
69国王问他:『你为何成了我的贼?』
‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.
23
23.
71他回答说:『是你使长庙失去了它。』
‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi;
72他说:『我将在寺庙里安住,我的主人这处安稳之所。』
‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.
24
24.
74此犹如我所说,国王,他宽恕了国王;
Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi;
75因此被宣布为国王,他就前往城市。
Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.
25
25.
77宣布国王之后,他仍云色般无畏;
Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana;
78未与王后同来,因箱物业缘故。
Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.
26
26.
80王后名曰瓦拉布哈,是一位书记之女;
Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā;
81于大寺中,她对那毁灭者深感悲痛。
Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.
27
27.
83恶魔愤怒地激怒这位长老,集合众人加以责难;
Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ;
84发意要摧毁宝塔园林,来者心中充满凶恶。
Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.
28
28.
86恶魔挑唆比丘僧团的长老,做出残酷恶行;
Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ;
87乃至杀害索那和玛查比堕那,被杀者不知痛苦。
Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.
29
29.
89带来了粮食所需,勇猛如乌云之威严;
Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so;
90建造了众多大寺院和围墙护持其周围。
Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.
30
30.
92比丘们在其中无所畏惧而安住,因而安心静慕。
Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo;
93彼等游行于大僧伽堂所依止的各处住持之间。
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.
31
31.
95那位国王在大觉士修行地,于西方方向,
Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu;
96制造了以洛铁制造的制品,然后安置于两处。
Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.
32
32.
98于南方园中,心如鳄鱼般凶猛,
Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase;
99经彼三尊长阿拉汉加持之后,令恶友退散。
Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.
33
33.
101大寺境界的边界,即为名为光明园的花园;
Mahāvihārasīmante , uyyāne jotināmake;
102那便是戒律林寺,即使要禁闭,也能使其成就。
Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.
34
34.
104于是想要关闭边界的,乃是比丘僧团中的乞求者;
Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso;
105但那些不肯接受的比丘,自寺院中离去。
Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.
35
35.
107在这里闭合边界者,乃他人所为;
Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ;
108有些比丘因愤怒而争斗,彼此相互推搡。
Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.
36
36.
110大寺院坍塌已近九个月,由众比丘同心加固修复;
Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito;
111但其他比丘对此并不赞同,认为“这里应当整体拆除重建”。
‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.
37
37.
113于是围墙完全拆毁,秩序已终结;
Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite;
114众比丘来到此地,住在大寺院中。
Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.
38
38.
116那禅房住持比丘长老三尊对此发出劝勉;
Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā;
117他的训诲是针对众僧核心的最终问题所在。
Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.
39
39.
119王大臣商议后,依照正法商定;
Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato;
120王不愿意背离正法而起兵动众。
Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.
40
40.
122该王亲自兴建宫殿华丽庄严;
Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ;
123他在三处修筑居所,毁坏了神祠。
Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.
41
41.
125位于哥迦那与埃拉咖毕罗两地,还有迦兰达婆罗门村;
Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake;
126以及鹿邑的寺院和恒河臣山。
Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.
42
42.
128由西方而来的地域,以界限为山峰;
Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ;
129国王在大寺院中,于kokavāta处建造了建筑;
Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.
43
43.
131又于色宝乐园及其小围墙处建造;
Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi;
132在北方的危险庇护处,为两位比丘设置了住处;
Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.
44
44.
134在卡拉韦拉夜叉(魔王名)所在地,并作柱子支持;
Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi;
135又在岛上老旧的屋宇中,进行多次修缮。
Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.
45
45.
137他向一千名僧长施舍,也向一千名僧团施与。
Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so;
138不仅布施长老的礼物,也布施所有的僧衣。
Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.
46
46.
140对食饮诸物的布施,尚无断绝之理;
Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati;
141为了使众生富足安乐,他做出如同十六个井口的施舍。
Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.
47
47.
143有珍宝大珠,名为灌溉用的水井;
Maṇihīramahāvāpiṃ , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ;
144又有巨大的宝石,如清风般轻盈,如鹤翅般薄的宝石。
Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.
48
48.
146『库婆哈迦』即驮载者,『夜门阿拉坎达迦』亦如是;
Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca;
147又有『提萨瓦得摩那迦』以及带有环形槽的『维郎伽维提迦』;
Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.
49
49.
149『摩诃迦罗吉利瓦』及长条形的『摩诃达拉迦罗』;
Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca;
150还有『迦拉帕萨那』(黑色石块),这十六种砍伐器具;
Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.
50
50.
152恒河的上游水流湍急,制造出巨大波涛;
Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi;
153如此一来,清净与不清净,均以势力深广而表现。
Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.
51
51.
155如同染污之物相会般,凡活物无一不包含善恶两种。
Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ;
156经过行持既定之业,彼即成为大军王者。
Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.
52
52.
158因此应远离恶交往,远避恶友。
Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya;
159如毒蛇迅速将毒液发出,明智者若行为不善,将招致祸害。
Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.
53
53.
161王者如同威严彩云之色,其子亦然。
Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato;
162恰如施主赡养众生,具足一切财富慷慨施惠。
Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.
54
54.
164在摩诃塞那将恶人驱逐灭绝之后,
Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite;
165在大寺院里,众比丘悉数聚集于此。
Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
55
55.
167他上前恭敬地顶礼后,端坐而问,态度恭敬;
Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro;
168他说:“父亲啊,与你为伴之僧团同道者被毁灭了。”
‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.
56
56.
170那群比丘们就问这位男子说:“究竟是因何事?”
Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ;
171他说:“是因为你父亲努力去开凿界线的缘故。”
‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.
57
57.
173在无目界之内,众比丘正在观察,
Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato;
174此处比丘们如同沉没于土地、水和天空之中一般众生。
Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.
58
58.
176无父之子与无母之子,以及结和的恶友;
Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo;
177以国王之名,使之作非善行。
Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.
59
59.
179破坏钢铁宫殿,那由七重地层所构最高之地;
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ;
180在屋内以各种方式,从此带领至无畏山。
Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
60
60.
182每月的第十四天,在已经熄灭的舍利塔庭院内;
Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe;
183在火坑中还有愚痴,观看愚昧的集会。
Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.
61
61.
185听闻此事之后,他恪守父业,断绝了愚人群聚;
Taṃ sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame;
186他的父亲在此处被摧毁,一切都被清理干净。
Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.
62
62.
188如同铜殿顶的阿伽多,迦尸城的大殿顶端极为高远;
Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ;
189就像是大臣王的庄重显现于大地之上。
Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.
63
63.
191将所有围墙皆摧毁,彻底拆除弃置,
Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi;
192并将园林及游乐场所安置于适当之处。
Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.
64
64.
194以父辈作为因缘,凭借已断之智慧;
Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā;
195智慧者建造断除烦恼的庇护所和坚固的居所。
Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.
65
65.
197当父辈完成作业,仿若丛林中的修行者;
Kārite pitarā joti vanece’so vihārake;
198放下所有已斩断的业,舍弃一切烦恼障碍。
Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.
66
66.
200长老与大长老,皆为尊长之子弟;
Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo;
201人世至尊听闻此义后,周详了知整个由来。
Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.
67
67.
203国王于光明美好之中,见其德行欢喜;
Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake;
204思惟曰:『此长老实为此光之主宰。』
‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.
68
68.
206(他)砌筑金色之映像,安置于祭坛之上;
Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ;
207在前一月上旬第七日。
Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.
69
69.
209白天侍者们在佛塔场所,持长老相续停宿;
Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite;
210于第八日入定,然而第九日又起坐。
Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.
70
70.
212取大军比喻,犹如天众兵集结;
Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ;
213居于山城及城市守护之外。
Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.
71
71.
215在兰卡岛及诸岛屿,比丘们全部带去;
Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo;
216弃于人间及城中传教之处。
Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.
72
72.
218施设了巨大的布施,这也是对一切众生的无上供养;
Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ;
219以诸种供养庄严礼敬,所行之事无可匹敌。
Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.
73
73.
221这是为了那启示众生的明灯法师的盛大欢迎;
Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno;
222为这善法之子所作,宛如天帝对佛师的恭敬。
Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.
74
74.
224从佛塔基坛至城内,庄严整备一切,皆悉周备;
Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi;
225从迦尸之路直达舍卫城,如此广大庄严的道路。
Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.
75
75.
227舍弃了那个享乐,完全属于长老的父亲;
Vissajjetvā tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā;
228如同摩嘎剌那长老来临时的国王一样。
Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.
76
76.
230在那里施予了巨大布施,如同聚宝盆倾覆;
Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake;
231比丘们也因此欢喜,并有四种因缘。
Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.
77
77.
233以此方式迎接长老的到来,令大众观见;
Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane;
234由这位尊贵大臣以威仪接受了他。
Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.
78
78.
236于是,这位长老独自一人,亲自先行前往原野之地;
Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro;
237比丘们也在他完成后,环绕其周,分布四周。
Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.
79
79.
239这位长老身穿金黄色袈裟,仿佛置身于奶海之中;
Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago;
240傍晚时分,周围浓密包围,好似黄金山般光彩夺目。
Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.
80
80.
242他将前往毗舍离城,宣讲此法,作为世界的领导者;
Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako;
243诸法如是而来,他以此向众大士显现教义。
Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.
81
81.
245如此行持者,世尊得以庄严敬重,众生众中最尊贵者;
Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho;
246于城池东门之侧,自身亲往修筑护城围壁。
Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.
82
82.
248晨趋至,舍所稳固端正,为护持僧伽安稳住所;
Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;
249三处皆瓦萨其中,即如乔达摩尊者所示之座。
Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.
83
83.
251城内布置完备后,至第十二日;
Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine;
252于世尊首入之地,唯如昔日王舍城之宫殿。
Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.
84
84.
254将此地弃置于后,就使此僧院得以安稳;
Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;
255在城中如海形广阔之处,运行于大广场上。
Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.
85
85.
257引领众人入大僧院,至菩提树坛所;
Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe;
258安住后进入其中,正依其法进入城中。
Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.
86
86.
260于王宫附近的东北角,
Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake;
261造了一面镜像,即那祥和的居所。
Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.
87
87.
263完成了神通等的修习,精通各种相应法门;
Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado;
264与长老同住,在那里定居,成为大贵族之家。
Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.
88
88.
266设立护卫,侍奉供养及围绕侍奉;
Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ;
267并且致力于宣说教法,恰如其分地从事此事。
Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.
89
89.
269护持此法的人中,有君王和尊贵之士;
Tassāṇamanurakkhantā , rājā tabbaṃsikā idha;
270只要他们护持教法,就不可破坏此规定。
Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.
90
90.
272在退尽日等诸日未至之际,离开城镇的僧舍;
Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato;
273为举行三时供养,依次周流恭敬礼敬。
Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.
91
91.
275他在无畏寺中,于菩提树下住所;
Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape;
276并建造石墙,且筑造美观的围墙。
Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.
92
92.
278在第九个雨季中,为伟大的修行者筑设坚固的佛塔;
Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino;
279由婆罗门师父诸贤等,在此迦陵频伽地依教所建。
Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.
93
93.
281在大铁柱族中,依经所述为屋架;
Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ;
282以庄严华丽之物饰之,恰当完备无缺。
Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.
94
94.
284将其置于柱顶之处,乃纯净宝瓶之形制;
Pakkhiptvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe;
285以天人之至爱作为顶盖,为成为王舍城宫舍而设。
Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.
95
95.
287在法轮持守之家中,成为大国君的增广;
Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati;
288然后安置该屋顶,该所即为大铁柱之家。
Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.
96
96.
290国王具有一百千万的威严,心意端正持满。
Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇnamānaso;
291弃置世俗一切,然后布施,浇灌庄严大地。
Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.
97
97.
293引导众人紧随,住于无畏安稳的宫殿;
Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ;
294为彼举行供养仪轨,使其万法形相得以安立。
Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.
98
98.
296国主在十八所宫殿中设立,
Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati;
297出于对众生的慈悲,水池和靠椅坚固稳定。
Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.
99
99.
299菩提敬礼及诸功德,皆是无量可作之善业;
Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya;
300二十八年间,他母腹中之生命,循此而行。
Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.
100
100.
302长子为大官,其弟为幼官;
Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako;
303超越众多伞盖,精于象牙齿毕道。
Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.
101一百零一。
101.
305作成那三种业,艰难之业于王尊前;
Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati;
306此为业等根基,他使许多人具足强劲;
Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.
102
102.
308无所由父而生,显现如神迹之所现;
Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ;
309菩萨具诸妙相,形相美善悦人。
Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.
103
103.
311依止处及卧具、华盖宝座;
Apasayañca pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ;
312各种彩绘雕饰,其工巧纷繁各不相同。
Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.
104
104.
314经过九年,于兰卡诸岛宣说教法;
Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ;
315多种功德随顺业力而至。
Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.
105
105.
317佛陀的侍者之后,是一位国主的儿子;
Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati;
318他具足种种功德,如同诸宝的海洋一般。
Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.
106
106.
320以种种安乐利益,为岛上居民提供;
Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ;
321如同护城的花环,一般守护着城市,这位富有的人。
Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.
107
107.
323智慧具备功德光辉,清净慈悲为怀之所聚;
Paññā puññaguṇūpeto, visuddhkaruṇālayo;
324如是同诸十位国王,悉以正法为归依所。
Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.
108
108.
326放弃四种流转,断除后生之因,
Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ;
327以利益众生为目的,为四众结聚团体。
Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.
109
109.
329菩萨的行为,向持见证者示现;
Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ;
330如父亲对儿子一般,统治者怀有慈悲怜悯。
Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.
110
110.
332达利德以财富布施,满足迦尸城众生的愿望;
Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe;
333使众生皆得安乐,活命亦得保全。
Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.
111
111.
335善人为正集,恶人为非集;
Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo;
336患病者因医治而聚集,如此大臣也因聚合而成事。
Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.
112
112.
338有一天,国王前往大象宝库;
Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato;
339即使是提萨伐也未沐浴,正在大路上行进。
Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.
113
113.
341见一只巨大的龙,患有尾部疾患;
Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ;
342于子宫部位的栖所,看见此状,心怀忧虑。
Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.
114一百一十四。
114.
344想显露从痤疮得来的疾患,那是被生长肿块所标识;
Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ;
345然后又思虑其根源,遂断定确实为病。
Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.
115一百一十五。
115.
347随后,他骑乘巨龙,来到巨龙近旁;
Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago;
348巨龙这样说道:我乃巨龙族中的一员。
Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.
116一百一十六。
116.
350『巨龙啊,因你来临,我乃亲近之因;
‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā;
351何处真是光明伟大,迅速断绝粗恶行为之所。
Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.
117一百一十七。
117.
353因此,虽已触及那业,非我所能作;
Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā;
354未触及便更不可,有何可为乎?
Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.
118一百一十八。
118.
356如是,儿子如厄运者,唯以厄运自意;
Evaṃ putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano;
357入入屋内之后,一心专注地已安住。
Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.
119一百一十九。
119.
359然后,他接近那离身而起的自己心识,
Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattano
360攫取并提携那位享受者的主人心识。
Satthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.
120
120.
362之后,又驱除了嗔恚,施用最极妙之药;
Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ;
363就如用筷子夹取一般,当下令其安乐。
Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.
121
121.
365我自称如此,说:『大慈大悲属我所有;
Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama;
366连恶鬼也知道,赞叹我所为之事圆满。』
Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.
122
122.
368见到自身安乐自在,如同王者珍惜巨蟒;
Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ;
369他以宝珠广众敬仰,恭敬其足为大德。
Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.
123
123.
371以石制作为觉者的圣像;
Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi;
372此宝石是国王的眼目,置于无畏林园中。
Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.
124
124.
374有一比丘行乞时,在村中葫芦树下;
Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike;
375得到了安乐的施舍,漫游以求牛奶施舍。
Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.
125
125.
377得到了牛奶与黄油,便享用了那乳酪;
Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ;
378黄油坚固有力,于是他用嘴吃那个腹中之物。
Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.
126
126.
380然后他近前走去,将此事报告给国王;
Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino;
381拉户言:『此物已出生,何时将被毁灭,我不知道。』
Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.
127
127.
383于是他这样说:在村落中用牛奶作为饮食,
So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane;
384国王称之为『饭食』,称牛奶为『真正的财富』。
Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.
128
128.
386正是那位医生阿索,即使只有一人,也是治疗头部创伤的医生;
Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo;
387国王为他施行头部疗治,施针并取出鲜血。
Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.
129
129.
389见到比丘后说道:『请暂时解除烦恼成疾。』
Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya;
390听闻『赤铁矿石』之名后,我发愿皈依比丘。
‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.
130
130.
392皮肤如同赤铁矿石一般,脱落病痛而感安乐;
Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu;
393国王召唤比丘,嘱咐他如同挟持手臂般护持;
Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.
131
131.
395『一方止息(苦患),由禁戒断绝比丘之恶行,』
‘‘Ekasatthapahārena , pāṇakā samaṇo hayo;
396『建立健全身心,修习医生之重责。』
Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.
132
132.
398『独自饮水,』
Pivanto toyameko hi,
399『吐出不洁物,』
Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya;
400『昔日有嘱咐。』
Ajjhoharitadā āsi,
401于是,叫做『刚猛』。
Tato jāto’ti deḍḍubho.
133一百三十三。
133.
403他的终结因着犯戒之苦,而被苦恼所逼迫;
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;
404王被问及王道的由来。
Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
133一百三十三。
133.
406他的终结因着犯戒之苦,而被苦恼所逼迫;
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;
407应问国王的道路,应向国王提问其缘由。
Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
134
134.
409知悉此为善行者,七天七夜守斋禁食;
Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya;
410身心净洁且安乐,卧处适当安然停住。
Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.
135
135.
412然后入睡,闭合自我之口。
Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano;
413那时正经已被展开诵读,随后便在其面前。
Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.
136
136.
415用肉芽粘接固定,绳索也已系妥;
Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato;
416以气味嗅察之后,开始进行探视。
Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.
137
137.
418以绳索抓取,整齐绑缚手脚;
Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ;
419将其投入水中后,说了这番话。
Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
138一百三十八。
138.
421『那医师确实是正自觉者的耆婆;
‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako;
422世间存在业,业因何而作乃艰难之事。』
Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.
139一百三十九。
139.
424即使是最轻微的业,在此处也毫无疑义;
Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo;
425由于一切恶业,我堪叹:何其福德的来源!
Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.
140一百四十。
140.
427在底培洛林中,恶贼蛮女;
Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ;
428生于七月之内,怀胎安乐而生。
Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.
141一百四十一。
141.
430有一比丘因风感而起身;
Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu;
431贤明者在避难所中解脱了苦难。
Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.
142一百四十二。
142.
433青蛙饮水时,所饮之水稀薄柔弱;
Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ;
434用鼻子捅破洞穴,展开嘴唇去捕获蚊子。
Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.
143一百四十三。
143.
436青蛙淋湿后,便长大成熟,然后离开那里前去。
Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati;
437云来之时,学童便离去止住。
Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.
144一百四十四。
144.
439国王收割庄稼,将青蛙捉去;
Phāletvā matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so;
440砸碎瓦罐,片刻间烧毁迦尸。
Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.
145一百四十五。
145.
442为居住岛屿之益,一地接一地,诸国君尽皆如此;
Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati;
443建成医馆后,将医务人员安置于那里。
Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.
146
146.
445医疗场所诸法,已作义理总摄;
Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ;
446设立医馆于城中,为治病者所求;
Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate;
447联系医疗与行政,国王治理双城合五邑。
Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.
147
147.
449无清净之田地者,为医术所赖以维生;
Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ;
450为医术所用之马、牛牛羊,对其力量加以运用。
Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.
148
148.
452背部有斑纹、侧身相伴之马,棚舍遍及各处;
Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ;
453与食物共用,棚舍临近大道。
Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.
149
149.
455常行真实正法,成为法说者;
Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake;
456法说者的职责,反复勤修演说。
Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.
150
150.
458超越嚣尘尘世,护持广大恶境;
Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo;
459见者见时解脱,于苦中苦人释放。
Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.
151
151.
461某一天,国王身披王者装饰华服,
Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito;
462与军队一同前行,如同期天之天神者,
Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.
152
152.
464见此盛相殊胜的路途,众地之君,
Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ;
465王威赫赫光明照耀,似被密林猛狮所束缚。
Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.
153
153.
467「疥癣」一者,起愤怒心,状如有害残害物;
Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ;
468反复查考此物,反复看护土地,以守护者的职责。
Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.
154
154.
470彼因众多斥责与讥讽而发怒,随之生起言语辱骂;
Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca;
471见此变化转变,远离如同大地之主般的人。
Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.
155
155.
473『我不畏惧众生,无论何人作何所爱。』
‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ;
474『此往昔怨恨从未有,将当消灭故。』如此说。
Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.
156
156.
476抵近而指示男子曰:『去吧,麻风病人;
Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino;
477你应认识某人之心行。』于是如是说。
Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.
157
157.
479如同同伴在皮肤病者旁边,坐在近旁;
Sahāyo viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya;
480便问他:“汝为何愤怒乎?”彼遂尽言其意。
‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.
158
158.
482“此乃我之奴仆,佛之奴仆,由国王功德业故;
‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā;
483以轻蔑我,我则使彼乘象远去。”
Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.
159
159.
485我将告知自己,凭多少力量而为此;
Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi;
486通过用手制造,获得一切仆役的掌控。
Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.
160
160.
488若手不归于我,挥动则染血颈颔;
No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ;
489我必饮用,毫无疑虑,如同一眼便能久远见证。
Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.
161
161.
491于是前往护国者那里,向他如实报告此事;
So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi;
492『过去的敌人正在敌视我,已经决心要对我大智者不利。
‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.
162
162.
494为了消除这种敌意,儿子们反而敌视敌人;
Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino;
495『善哉,应聚集力量』,便劝召此人来;
‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.
163
163.
497于是接近深渊,同伴也被亲近伤害,
So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ;
498想着要灭除那国王,于是寻找时机。
‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.
164
164.
500得到了这位同伴,我不愿作证杀害他;
Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane;
501既然获得,我将引导他,完成我内心的愿望。
Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.
165
165.
503「在此家中居住时,愿有跟随我者;
Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā;
504唯我独自不住,为着有限的生命。」
Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.
166
166.
506于是说罢,携带着那麻风病,他离开了自己的屋舍;
Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano;
507衣着洁净整齐,身着柔软细致的衣服,
Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.
167
167.
509须跋陀美妙甘美的食物,适合青年之所爱护;
Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ;
510他在众生中设座,端正安置于席上。
Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.
168
168.
512这些非因戒律所制,我曾安住于数处;
Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya;
513知晓彼生恐惧,安乐而不失感官。
Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.
169
169.
515谓言『给王的日食』,便把残饭等施与之;
‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā;
516两三次阻止之后,仍被其执着而接受。
Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.
170
170.
518被土地之主以妄欲所缠缚,确实为土地之主所自久所拥;
Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo;
519听闻其母言语,心由是而生两种分别。
Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.
171
171.
521如是治病,王以身心为念;
Evaṃ roge tikicchesi, rājā sārīramānase;
522置灯于医者处,内心欲治之意明显。
Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.
172
172.
524用二十五只手,未修饰宫殿;
Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ;
525建造大寺院,围以围栏如柿子树。
Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.
173
173.
527行者应戒除不净之物,勿于两村之间流浪;
Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ;
528当为持法比丘制造可用之物,供其生活所需。
Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.
174
174.
530应于寺院及围墙之间,备齐四种条件;
Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye;
531建造浴室施斋堂,且塑立佛像等供养。
Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.
175
175.
533在那位国王的国土中,大弘扬佛法者存在;
Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati;
534他宣讲经文,以锡兰语流通传扬。
Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.
176
176.
536他的子孙无所畏惧,形若勇士善战之相;
Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino;
537彼为弟子所敬仰,具名形身之显现。
Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.
177
177.
539以舍利弗等众名及其子弟环绕,
Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito;
540佛陀的侍者,比丘,以觉悟者王王庄严自照。
Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.
178
178.
542如此行持,离世间苦海,渡过三界;
Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato;
543在一百二十九年中,佛陀的侍者为人王。
Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.
179
179.
545继彼,长子即是那位国王;
Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati;
546具足一切王者美德,恒行戒律,心怀广大。
Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.
180
180.
548完成十种功德行为,施行十种功德行为;
Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi;
549充实王法,具足十种王者般若波罗蜜。
Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.
181
181.
551依止于聚集之物及其所含之义,兼顾四方四向;
Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ;
552于大帕里语中诵持,以供养诸王中之王。
Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.
182一百八十二。
182.
554于北方之方位处,有尊严圣象;
Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā;
555于东南方有佛像金身,并且塑造佛龛。
Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.
184一百八十四。
184.
557国王于是便下令说:『诸民不可骚扰』;
Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti;
558遂与诸太子一同修建,完工后涂抹了檀香膏。
Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.
185
185.
560王宫装饰以莲花饰物、座落于蟾蜍形象之上、为高台楼阁;
Rājuppalavhayaṃ gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ;
561华丽的屏风与拥抱之水池,以及畜栏中的牛圈。
Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.
186
186.
563寺院中有破败的残垣断壁,也有坚固完好的房舍;
Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā;
564无量的善业,在各处分别修成。
Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.
187
187.
566即使在雨季这一年中,坐卧安稳休息;
Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako;
567心念专注苦集灭道四圣谛,以此夜晚消减苦恼。
Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.
188
188.
569知晓其父亲而未承袭其业,所生如园林中的茅屋;
Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ;
570因如所以,自身不为众生造作苦难。
Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.
189
189.
572其时,她因病痛所苦,忧恼不堪;
Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito;
573如灯一盏复一盏,渐渐驱散了心中愚暗。
Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.
190
190.
575比丘们被问时说:『大德们,因害怕饥饿等苦难,』
Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite;
576说:『世间没有世间的利益,即使国王们做了什么也无益。』
Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.
191
191.
578这是《升座经》起源中关于故事之事的部分;
Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ;
579听闻那世尊所有的珍宝宝珠的福德庄严。
Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.
192
192.
581造作世尊戒杖,置于掌中瓶内;
Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe;
582安放其中,附加其形,设立大车。
Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.
193
193.
584自持戒律庄重,宽厚待众大众;
Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ;
585施予广大布施,使持铜掌者无畏。
Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.
194
194.
587将城池装饰妥当,成为天界美妙之地;
Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ;
588被所有岛屿上的比丘们环绕着。
Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.
195
195.
590比丘们从宏伟大道下来,聚集于此;
Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā;
591诵持宝贵经典,同时洒布水以示敬意。
Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.
196
196.
593在王舍城近旁的街道上,靠近围墙处;
Rājagehantike vīti-magge pākārasantike;
594三人共行,在晚间围绕着行走。
Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.
197
197.
596汤水沸腾时,炎热的雨季,乌云聚集于大地上;
Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale;
597疾病缠身者虽多,但众皆安乐欢庆节日。
Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.
198
198.
599『若饥饿病患等忧怖将如火焰般燃起时,』
‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati;
600『请如此措置』,王命令人去行之。
Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.
199
199.
602观察山塔寺及坤陀、迦吠利等地,
Āruḷho cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya;
603并询问守卫的瞌睡戒比丘,曰:『此乃猎人的狩猎林么?』
Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.
200
200.
605执洁净的水瓶,游行于无树林中,
Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane;
606在南方的护城河旁,来自王宫的地方游行。
Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.
201
201.
608这是供奉世尊像的行屋,
Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca;
609四周环绕着栅栏,园林怡人。
Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.
202
202.
611第十五日,亦即月中之第八日;
Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;
612以及奇特之月相,具备八相之完整相状。
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.
203
203.
614受持伍波萨他戒律,安住于鲁室中;
Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī;
615生活用度自给自足,依大布条所盛食物而食用。
Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.
204
204.
617行走时张眼观察四方,保护自己所食之物;
Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano;
618既防已久,仍旧持续行事。
Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.
205
205.
620见盗人带着赃物,心中震怖;
Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso;
621将尸体整齐安放,急忙投入铁罐中。
Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.
206
206.
623于夜幕降临时,盗贼施行掠夺,已得到财物即匆忙逃遁;
Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate;
624盗贼因日出而被困,终致其尸骸腐坏破损。
Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.
207二百零七。
207.
626在众多的灯火中,最盛者是供养诸塔的灯明;
Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ;
627在佛塔林园以及佛塔周围,有金装点的顶盖帕子。
Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.
208二百零八。
208.
629经历了四十二年的岁月后,击败了敌国的军队;
Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso;
630积累了功德,因而获得了天帝的友谊。
Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.
209二百零九。
209.
632那位国王的幼子,以大名为爱称;
Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā;
633皇后送走父王,亲手在火葬场点燃了火炬。
Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.
210二百一十。
210.
635出家最为年少者,谓生命在存续中仍属弟弟;
Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari;
636因杀害皇后而感怖,已被国君囚禁。
Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.
211
211.
638拘禁于王宫之内,为杀害王兄之罪;
Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ;
639设立病房,并使大护卫长亦受增长。
Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.
212
212.
641铁门村拉拉村,伽多森林残破,
Lohadvāra ralaggāma-koṭipassavanavhaye;
642三处精舍已建成,令比丘无所畏惧。
Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.
213二百一十三。
213.
644在烟护山上营建精舍,
Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate;
645由尊长夫人引领,众比丘尊重长老者。
Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.
214二百一十四。
214.
647新作业在年老的比丘中加以推动;
Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi;
648他常乐于布施戒行,并恭敬供养圣所。
Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.
215二百一十五。
215.
650在菩提树坛附近,生为梵天与凡人之间;
Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo;
651学识手艺广博,通达三种知识;
Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.
216二百一十六。
216.
653具足正见的时期,智慧圆满,善于辩论;
Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado;
654在占婆陆地上,有人不杀生且不妄语。
Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.
217二百一十七。
217.
656来到一所精舍,夜晚视为低头之所;
Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ;
657一遍全面走转,满地成就了美丽的圆形。
Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.
218二百一十八。
218.
659在此,有一位名为雷瓦达的大长老,他是位广识长者;
Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya;
660他说:「这位师长具足大慧,是能够教化众生之人。」
‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.
219
219.
662他说:「究竟是谁被重担所压而心生厌倦?」
‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;
663他被击中,说:「你能理解这沉重负担放声大声的意义吗?」
‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.
220
220.
665『我知道』者,是如是所说,连同相应观点一并驳倒;
‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ;
666所说之言,悉皆阐明,并且显现其反对之理。
Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.
221二百二十一。
221.
668『因此你当驳倒所持的错误观点』──如是被教诲;
‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito;
669然而此处所称为巴利语正法,对他等而言并非殊胜义理。
Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.
222二百二十二。
222.
671世尊称之为『无上智慧』,也是称为佛法之意,公开宣说;
Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi;
672并曾言『你给我吧』,又言『接受出家』。
‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.
223二百二十三。
223.
674依教义意出家后,乃取三藏法义;
Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ;
675后知此路唯一路,谓之『该道』。
‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.
224二百二十四。
224.
677如同世尊的深远教诲之音,其意广博无边;
Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ;
678称之为“佛音”,正如佛陀在广大尘世间所发之声;
‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.
225
225.
680其中所谓“智慧之起”,当时已完成其成就;
Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā;
681显现法之聚合,恰如布满八重屋瓦之坚固结构;
Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.
226
226.
683『帕提塔萨特卡他』者,此词由作业起心意根构成;
Patittaṭṭhakathañceva , kārāmārabhibuddhimā;
684观此,长老雷瓦陀说此偈言:
Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.
227二百二十七。
227.
686纯巴利文献中,此处无注疏可依;
Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha;
687从诸师论中,已破坏者形式,今不复存;
Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.
228二百二十八。
228.
689锡兰注疏纯正,乃由摩诃难达所集众意而成;
Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā;
690此注疏如乐音三昧般圆满清晰,乃正自觉者亲说法义。
Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.
229二百二十九。
229.
692悉观舍利弗等赞歌之义脉,审详教义之根本;
Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;
693其一以锡兰语传述,流布于锡兰国土。
Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.
230二百三十。
230.
695在彼处前往并听闻此事,依照摩揭陀方言;
Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;
696从而广行四方,成为安乐众生的大善行者。
Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.
231二百三十一。
231.
698如此宣说,心生欢喜,自此离去;
Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ;
699如同此地之灯火,在国王时节卓著绽放。
Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.
232二百三十二。
232.
701大寺院建立完成,大寺院为诸善业之所;
Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ;
702前往大聚落,近于僧团护持者所在。
Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.
233二百三十三。
233.
704锡兰注疏纯正,长老部法总摄;
Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso;
705『此为法藏,乃至高最胜』如是决定。
‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.
234二百三十四。
234.
707于是,集结僧团,称曰:『请将诠释文章集本全部给予。』
Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama;
708他说话这样,请求百遍。
Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.
235
235.
710僧团给了两偈,说:『此为你的准则;
Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava;
711现在见此,众人皆当给予,』载于经典文中。
Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.
236
236.
713这里所说的“三藏者”,就是《信解大义注》所记载之义;
Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so;
714名为《清净道论》,将其汇集而总体整理成书。
Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.
237
237.
716然后集合僧团,会集了通达觉者教义的学者;
Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;
717在大菩提树近旁,他开始阐述此论。
Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.
238
238.
719天众为使其罪业得以明了,向大众宣说;
Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;
720然而欲遮蔽戒律,竟作毁坏之行。
Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.
239二百三十九。
239.
722第三日应当宣说,如文集所示;
Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;
723甚至于两书之一,能使大地融合。
Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.
240二百四十。
240.
725彼时,比丘们以分别的方式各自讲说;
Vācayiṃsu tadābhikkhū, potthakattaya mekato;
726或从经卷句义,或依前后顺序而论。
Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.
241
241.
728以长老部的巴利语,在字句与字母上,
Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca;
729如同大多数语义的差别,三种释义于经文句义中俱存。
Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.
242
242.
731于是僧团兴起,内心喜悦,并且激动不已;
Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato;
732反复说道:『无疑,他是未来佛。』
‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.
243二百四十三。
243.
734关于此,在信解注疏中提及,在经藏分册里;
Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;
735论书作者居住其中,处于禅房艰难困苦之地。
Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.
244二百四十四。
244.
737当时所有注释均以锡兰语进行流转;
Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;
738皆以根本语言摩揭陀语释义而成。
Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.
245二百四十五。
245.
740『众生所有诸种语言,皆具有利益且导引向善;
‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;
741长老们行持无不遵循巴利语之根本教导,作为正道先导。』
Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.
246二百四六。
246.
743接着,在应当承担的职责中,具足因缘的圆满完成;
Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ;
744为礼敬伟大的觉者,来到人间大陆。
Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.
247二百四十七。
247.
746听闻二十一年间,广闻大名盛大声誉;
Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ;
747行种种功德殊胜,正如业力所引导。
Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.
248二百四十八。
248.
749唯有诸地主者因死亡与生死轮回所缠,不得永存,
Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante,
750他们不具察觉生活苦乐并不得善妙力量,不遭安乐之享受;
No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo;
751因此,诸众生恒常处于灭尽之境,
Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ,
752唯有智慧者于生命中,能正断烦恼贪欲,得以清净。
Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.
753在为令善人净信与悚惧而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
754名为《五王》
Pañcarājako nāma
755第三十七章。
Sattatiṃsatimo paricchedo.