第二十章
1第二十章
Vīsatima pariccheda
2长老般涅槃
Theraparinibbānaṃ
1
1.
2第十八年,法阿育王在位时;
Aṭṭhārasamhi vassamhi, dhammāsokassa rājino;
3大云林园中,大菩提树得以安立。
Mahāmeghavanārāme, mahābodhi patiṭṭhati.
2
2.
5然后第十二个雨季,国王的皇后;
Tato dvādasame vasse, mahesī tassa rājino;
6那位名为阿散提弥多的正自觉者虔诚信徒,她去世了。
Piyā asandhīmittā sā, matā sambuddhamāmakā.
3
3.
8其后第四年,法阿育大王;
Tato catutthe vassamhi, dhammāsoko mahīpati;
9立提沙拉迦为后,她心怀嫉妒。
Tissarakkha mahesitte, ṭhapesi visamāsayaṃ.
4
4.
11到了第三年,她恃貌矜高;
Tato tu tatiye vasse, sābālā rūpamāninī;
12心想:“国王也因我而轻忽了大菩提树。”
‘‘Mayāpi ca ayaṃ rājā, mahābodhiṃ ma māyati’’.
5
5.
14她如此被嗔怒所制,成为自害者;
Iti kodhavasaṃ gantvā, attano’nattha kārikā;
15依曼度迦毒刺之法,大菩提树因而毁坏。
Maṇḍukaṇṭakayogena, mahābodhi maghā tayi.
6
6.
17此后,即于同年,名为法忧者,名声广大;
Tato ca tutthevassamhi, dhammā soko mahāyaso;
18这些无常之物,至今已历三十七年。
Anicca tāva saṃpatto, sattatiṃsasamā ime.
7
7.
20天爱帝须王,喜爱法的功德。
Devānaṃ piyatisso tu, rājā dhammaguṇe rato;
21在大寺与支提山,兴建新的工程。
Mahāvihāre navakammaṃ, tathā cetiyapabbate.
8
8.
23在塔园完成新工程后,如法地
Thūpārāme navakammaṃ, niṭṭhāpetvā yathārahaṃ;
24他向那位令岛国生起净信、善于答问的长老请问。
Dīpappasādakaṃ theraṃ, pucchi pucchitakovidaṃ.
9
9.
26尊者,我将在这里建造许多寺院。
Kārāpessamahaṃ bhante, vihāresu bahū idha;
27为了安置在塔中,我们怎样才能得到舍利?
Patiṭṭhāpetuṃ thūpesu, kathaṃ lacchāma dhātuyo.
10
10.
29须摩那将正自觉者的钵盛满,带至此处。
Sambuddhapattaṃ pūretvā, sumanenā’haṭā idha;
30大王,塔山中安奉着舍利。
Cetiyapabbate rāja, ṭhapitā atthi dhātuyo.
11
11.
32将那些舍利安置在象肩上,带至此处。
Hatthikkhandhe ṭhapetvā tā, dhātuyo idha āhara;
33长老这样告知后,他便如是带来了舍利。
Iti vutto satherena, tathā āhari dhātuyo.
12
12.
35在每一由旬之处建造寺院后,
Vihāre kārayitvāna, ṭhāne yojanayojane;
36将舍利如法安奉于该处诸塔之中。
Dhātuyo tattha thūpesu, nidhāpesi yathārahaṃ.
13
13.
38将正自觉者所受用的钵,安置于庄严的王宫中
Sambuddhabhuttapattaṃ tu, rājavatthughare subhe;
39安置后,常以种种供养供奉
Ṭhapayitvāna pūjesi, nānāpūjāhi sabbadā.
14
14.
41五百年为声闻,在大长老近前
Pañcasatehi’ssareti, mahātherassa santike;
42在出家圆满之处,他成为如自在者般的沙门。
Pabbajjavasitaṭhāne, issarasamaṇako ahu.
15
15.
44历经五百年,在大长老跟前,
Pañcasatehi vassehi, mahātherassa santike;
45于出家圆满之处,如是成为雨山。
Pabbajjavasitaṭhāne, tathā vassagiri ahu.
16
16.
47凡是那位大长老玛欣德曾住过的岩窟,
Yā yā mahāmahindena, therena vasitā guhā;
48在群山诸寺之中,它便成了著名的玛欣德窟。
Sapabbatavihāresu, sā mahindaguhā ahu.
17
17.
50第一是大寺,第二是塔园寺;
Mahāvihāraṃ paṭhamaṃ, dutiyaṃ cetiyavhayaṃ;
51第三为塔园,以塔为先导的妙胜之处。
Thūpārāmaṃ tu tatiyaṃ, thūpapubbaṅgamaṃ subhaṃ.
18
18.
53第四为大菩提树的建立。
Catutthaṃ tu mahābodhi-patiṭṭhāpanameva ca;
54第五则为应受礼拜之塔的妥善建立。
Thūpaṭhānīyabhūtassa, pañcamaṃ pana sādhukaṃ.
19
19.
56在大塔之处,那优美的石柱,
Mahācetiyaṭhānamhi, silāthūpassa cāruno;
57即是正自觉者颈骨舍利的安置。
Sambuddhagīvādhātussa, patiṭṭhāpanameva ca.
20
20.
59第六位是伊萨罗沙门,第七位是提沙瓦比。
Issarasamaṇaṃ chaṭṭhaṃ, tissavāpintusattamaṃ;
60第八座为第一塔,第九座名雨山。
Aṭṭhamaṃ paṭhamaṃ thūpaṃ, navamaṃ vassagirivhayaṃ.
21
21.
62名为优婆夷的悦意处,以及名为象柱之处;
Upāsikāvhayaṃ rammaṃ, tathā hatthāḷhakavhayaṃ;
63这两处是比丘尼的居所,令比丘尼得安乐。
Bhikkhunupassake dve’me, bhikkhunī phāsukāraṇā.
22
22.
65在象柱处下来后,便进入比丘尼的住处,
Hatthāḷhake osaritvā, bhikkhunīnaṃ upassaye;
66为领取食物,与比丘僧团一同前往;
Gantvāna bhikkhusaṅghena, bhattaggahaṇakāraṇā.
23
23.
68那座名为大帕利卡那的施食堂,供应汤食,
Hattasālaṃ sūpahāraṃ, mahāpāḷikanāmakaṃ;
69资具悉皆具足,侍从亦圆满具备。
Sabbupakaraṇūpetaṃ, sampattaparicārikaṃ.
24
24.
71如此,向那上千比丘施予最上等的资具;
Tathā bhikkhusahassassa, saparikkhāramuttamaṃ;
72以及每一年自恣日的供养。
Pavāraṇāya dānañca, anuvassakameva ca.
25
25.
74在那伽洲的阎浮拘罗精舍,坐落于码头之处;
Nāgadīpe jambukola-vihāraṃ ta mhipaṭṭane;
75以及提舍大寺,还有东园精舍。
Tissamahāvihārañca, pācīnārāma meva ca.
26
26.
77如此,这些事业皆为利益楞伽岛人民而作;
Iti etāni kammāni, laṃkājanahitatthiko;
78那位天爱帝须,是楞伽岛上福慧具足的君王。
Devānaṃpiyatisso so, laṃkindo puññapaññavā.
27
27.
80就在第一个雨安居之年,具功德者便令建造;
Paṭhameyeva vassamhi, kārāpesi guṇappiyo;
81尽其一生,他累积了这些功德之业。
Yāva jīvantunekāni, puññakammāni ācini.
28
28.
83此岛在彼王的统治下得以安定;
Ayaṃ dīpo ahu ṭhito, vijite tassa rājino;
84他执掌国政四十年。
Vassāni cattālīsaṃ so, rājā rajjamakārayi.
29
29.
86他有一位弟弟,名郁提耶,为人所知;
Tassa’cca ye taṃ kaniṭṭho, uttiyo iti vissuto;
87这位王子妥善治理了他那无子的兄长所留下的王国。
Rājaputto aputtaṃ taṃ, rajjaṃ kāresi sādhukaṃ.
30
30.
89而大玛欣德长老,则善巧受持这殊胜的胜者之教;
Mahāmahindatthero tu, jinasāsanamuttamaṃ;
90于教理、行道与证悟皆得善巧。
Pariyattiṃ paṭipattiṃ, paṭivedhañca sādhukaṃ.
31
31.
92于兰卡岛阐扬正法,是为兰卡之明灯、尊者之士;
Laṃkādīpamhi dīpetvā, laṃkādīpo mahāgaṇi;
93他作为世尊在兰卡之化现,广作利益兰卡之事。
Laṃkāyaso satthu kappo, katvā laṃkāhitaṃ bahuṃ.
32
32.
95在乌提耶王治下,于胜利年之第八年;
Tassa uttiyarājassa, jayavassamhi aṭṭhame;
96雨安居第六十年,住于支提山。
Antovassaṃ saṭṭhivasso, cetiyapabbate vasaṃ.
33
33.
98阿沙逾月(马月)白半第八日,
Assayujassa māsassa, sukkapakkhaṭhame dine;
99般涅槃之日,此日便以此得名。
Parinibbāyite netaṃ, dinaṃ tannāmakaṃ ahu.
34
34.
101尊者玛欣德般涅槃后,于第八日,
[Nibbutassa mahindassa, aṭṭhamiyaṃ dine pana,
102因此,这一天便被公认为“第八日”。
Tena taṃ divasaṃ nāma, aṭṭhamiyāti sammataṃ.]
35
35.
104乌提耶王闻此,深为悲愁之箭所伤;
Taṃ sutvā uttiyo rājā, sokasallasamappito;
105前往顶礼长老遗体后,以种种方式再三悲泣。
Gantvāna theraṃ vanditvā kanditvā bahudhā bahuṃ.
36
36.
107以众多灌注了香油的黄金槽;
Āsittagandhatelāya, bahuṃ sovaṇṇadoṇiyā;
108将长老的遗体投入其中后,那槽被妥善洒净。
Theradebhaṃ khipāpetvā, taṃ doṇiṃ sādhuphussitaṃ.
37
37.
110在黄金尖顶的殿堂中,安设在精饰之处;
Sovaṇṇakūṭāgāramhi, ṭhapāpetvā alaṅkate;
111令人建造尖顶殿堂,举办善巧的庆典。
Kūṭāgāraṃ gāhayitvā, kārento sādhukīḷitaṃ.
38
38.
113由大群人众,从各处前来;
Mahatā ca janoghena, āgatenatato tato;
114以浩荡大众,令行供养仪式。
Mahatā ca baloghena, kārento pūjanāvidhiṃ.
39
39.
116以庄严道路,入百饰之城;
Alaṅkatena maggena, bahudhā’laṅkataṃ puraṃ;
117迎入城中,游于王路。
Ānayitvāna nagare, cāretvā rājavīthiyo.
40
40.
119将大寺迁移至此,安放于五问堂内;
Mahāvihāraṃ ānetvā, ettha pañhambamāḷake;
120安置了尖顶殿堂后,那位大地之主住了七日。
Kuṭāgāraṃ ṭhapāpetvā, sattāhaṃ so mahīpati.
41
41.
122以拱门、幢幡、鲜花,以及盈满香料的宝瓶;
Toraṇaddhajapupphehi, gandhapuṇṇaghaṭehi ca;
123寺院及周围,庄严达三由旬。
Vihārañca samantā ca, maṇḍihaṃ yojanattayaṃ.
42
42.
125凭国王之威神力,整个岛屿光明遍照;
Ahu rājānubhāvena, dīpantu sakalaṃ pana;
126依诸天之威神力,它也同样获得庄严。
Ānubhāvena devānaṃ, tathevā’laṅkataṃ ahu.
43
43.
128令作种种供养后,那位大地之主七日间;
Nānāpūjaṃ kārayitvā, sattāhaṃ so mahīpati;
129在东方区域,长老们所在的系花环之处。
Puratthimadisābhāge, therānaṃ baddhamāḷake.
44
44.
131令作香堆后,右绕大塔;
Kāretvā gandhacitakaṃ, mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ;
132正在那里进行时,将那座悦意的尖顶殿堂带去;
Karonto tattha netvā taṃ, kūṭāgāraṃ manoramaṃ.
45
45.
134令安置于柴堆上后,作了最后供养;
Citakamhi ṭhapāpetvā, sakkāraṃ antimaṃ akā;
135并在此建造了塔庙,收集了舍利。
Cetiyañcettha kāresi, gāhā petvāna dhātuyo.
46
46.
137取了一半舍利后,又在支提山;
Upaḍḍhadhātuṃ gāhetvā, cetiye pabbatepi ca;
138于一切寺院中,刹帝利令建造了塔。
Sabbesu ca vihāresu, thūpe kāresi khattiyo.
47
47.
140因为那是仙人舍身之处;
Isino dehanikkhepa-kataṭhānañhi tassa taṃ;
141出于极大的尊敬,此地被称为“仙人地院”。
Vuccate bahumānena, isibhūmaṅganaṃ iti.
48
48.
143从那时起,于诸圣者周围三由旬内;
Tato pabhutya’riyānaṃ, samantā yojanattaye;
144将遗体带来后,便在那个地方火化。
Sarīraṃ āharitvāna, tamhi desamhi ḍayhati.
49
49.
146僧伽蜜多长老尼,具大神通、大智慧;
Saṅghamittā mahātherī, mahā’bhiññā mahāmatī;
147既办了教法诸事,亦成就广大世间利益。
Katvā sāsanakiccāni, tathā lokahitaṃ bahuṃ.
50
50.
149她年五十九岁,正值优提耶王在位;
Ekūnasaṭṭhivassā sā, uttiyasse’va rājino;
150第九次安居的安稳年,在象耳精舍。
Vassamhi navame kheme, hatthāḷhakaupassaye.
51
51.
152她安住彼处,于彼般涅槃,国王亦为她举办;
Vasantī parinibbāyī, rājā tassāpi kārayi;
153如同对待长老一般,七日间以最高的礼敬与供养。
Therassa viya sattāhaṃ, pūjāsakkāra muttamaṃ.
52
52.
155整个楞伽岛严饰庄严,一如供养长老一般;
Sabbā alaṅkatā laṃkā, therassa viya āsi ca;
156长老尼的遗身安奉尖顶堂中,历经七日。
Kūṭāgāragataṃ theri-dehaṃ sattadinaccaye.
53
53.
158出城之后,于塔园东侧;
Nikkhāmetvāna nagaraṃ, thūparāma puratthato;
159在心堂附近,面向大菩提树。
Cittasālā samīpamhi, mahābodhipa dassaye.
54
54.
161长老尼于火供之处,举行了火供仪式;
Theriyā vuṭṭhaṭhānamhi, aggikicca makārayi;
162那位名为优提耶的君王,并在该处建造了塔。
Thūpañca tattha kāresi, uttiyo so mahīpati.
55
55.
164那五位大长老,及以阿利陀长老为首的诸长老;
Pañcāpi te mahātherā, therāriṭṭhādayopi ca;
165同样还有数千比丘,以及漏尽者;
Tathā’neka sahassāni, bhikkhu khīṇāsavāpi ca.
56
56.
167以僧伽蜜多为首的十二位长老尼;
Saṅghamittā pabhutiyo, tā ca dvādasatheriyo;
168尚有数千位漏尽比丘尼。
Khīṇāsavā bhikkhuniyo, sahassāni bahūni ca.
57
57.
170她们多闻、具大智慧,通达律藏等圣教;
Bahussutā mahāpaññā, vinayādijānāgamaṃ;
171适时放光之后,归于无常之居处。
Jotayitvāna kālena, payātā’niccatāvasaṃ.
58
58.
173那位名叫优提耶的国王,治理国政十年;
Dasavassāni so rājā, rajjaṃ kāresi uttiyo;
174如是,这无常性,正是摧毁一切世间者。
Evaṃ aniccatā esā, sabbalokavināsinī.
59
59.
176这极其迅猛、极其强力,非人力所能阻挡;
Taṃ etaṃ atisāhasaṃ atibalaṃ na vāriyaṃ naro;
177即使了知无常,亦因厌离轮回中的众生,
Jānantopi aniccataṃ bhavagate nibbindateneva ca;
178厌离者于罪恶与福德皆不喜乐,亦不造作;
Nibbindo viratiṃ ratiṃ na kurute pāpehi puññehi ca;
179因此,纵有智者,亦被这极重的无明网之力所迷惑。
Tasse’sāatimohajālabalatājānampi sammuyhatīti.
182在为令善人生起净信与悚惧而作的《大史》中
Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse
183名为“长老般涅槃”
Theraparinibbānaṃ nāma
184第二十章。
Vīsatimo paricchedo.